Nitrogen family Questions in Gujarati

(D) જ્યારે સાંદ્ર $H_2SO_4$ સૂકા $KNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે $KHSO_4$ અને $HNO_3$ ઉત્પન્ન કરે છે.
ઉત્પન્ન થયેલ $HNO_3$ ગરમ કરવા પર નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ ના કથ્થઈ ધુમાડા મુક્ત કરે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2KNO_3 + H_2SO_4 \to 2KHSO_4 + 2NO_2 \uparrow + \frac{1}{2}O_2 \uparrow$ (કથ્થઈ વાયુ).

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
$H_2S$ એ સડેલા ઈંડા જેવી અપ્રિય ગંધ ધરાવતો રંગહીન વાયુ છે.
$SO_2$ એ તીવ્ર,ગૂંગળામણભરી ગંધ ધરાવતો રંગહીન વાયુ છે.
$PH_3$ (ફોસ્ફિન) એ સડેલી માછલી અથવા લસણ જેવી અપ્રિય ગંધ ધરાવતો રંગહીન વાયુ છે.

(B) $-30\,^oC$ જેટલા નીચા તાપમાને $NO_{(g)}$ અને $NO_{2_{(g)}}$ ના સમાન મોલર જથ્થા વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી ડાયનાઇટ્રોજન ટ્રાયોક્સાઇડ $(N_2O_3)$ બને છે.
$NO_{(g)} + NO_{2_{(g)}} \xrightarrow{-30\,^oC} N_2O_{3_{(l)}}$
આ તાપમાને $N_2O_3$ વાદળી પ્રવાહી સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(B) બ્રાઉન રિંગ ટેસ્ટનો ઉપયોગ દ્રાવણમાં નાઈટ્રેટ આયનો $(NO_3^-)$ ની હાજરી ચકાસવા માટે થાય છે.
જ્યારે નાઈટ્રેટના દ્રાવણમાં તાજું બનાવેલું ફેરસ સલ્ફેટનું દ્રાવણ ઉમેરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ કસનળીની બાજુઓ પરથી સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ કાળજીપૂર્વક ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે બંને સ્તરોના સંગમ પર ભૂખરા રંગની રીંગ બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં નાઈટ્રેટનું નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ માં રિડક્શન થાય છે,જે પછી $Fe(II)$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને ભૂખરા રંગનું સંકીર્ણ $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ બનાવે છે.

(C) જ્યારે એમોનિયા $(NH_3)$ ક્લોરિન $(Cl_2)$ ના વધારા સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે પ્રક્રિયા નાઈટ્રોજન ટ્રાયક્લોરાઈડ $(NCl_3)$ અને હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ $(HCl)$ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$NH_3 + 3Cl_2 \to NCl_3 + 3HCl$

(A) નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ ની ફેરસ સલ્ફેટ $(FeSO_4)$ ના દ્રાવણ સાથેની પ્રક્રિયા નાઈટ્રેટ્સ માટેની બ્રાઉન રિંગ ટેસ્ટમાં વપરાય છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $3FeSO_4 + NO + 2H_2SO_4 \to Fe_2(SO_4)_3 + [Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4 + H_2O$.
સંકીર્ણ $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ (જેને ઘણીવાર $FeSO_4 \cdot NO$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે) તે લાક્ષણિક કાળા-ભૂરા રંગ માટે જવાબદાર છે.

(D) સાંદ્ર $HNO_3$ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$CuS$,$PbS$,અને $HgS$ જેવા ધાતુના સલ્ફાઇડ સાંદ્ર $HNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને તેમના સંબંધિત દ્રાવ્ય નાઈટ્રેટ બનાવે છે અને સલ્ફર અથવા સલ્ફર ઓક્સાઇડ મુક્ત કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ પદાર્થો સાંદ્ર $HNO_3$ માં દ્રાવ્ય છે.

(C) જ્યારે $BiCl_3$ ને પાણીના મોટા જથ્થામાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું જળવિભાજન થઈને બિસ્મથ ઓક્સિક્લોરાઈડ $(BiOCl)$ બને છે,જે સફેદ અવક્ષેપ તરીકે જોવા મળે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$BiCl_3 + H_2O \to BiOCl_{(s, \text{white ppt})} + 2HCl_{(aq)}$

(C) કેલોમલ $Hg_2Cl_2$ છે. જ્યારે તે $NH_4OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા દ્વારા ધાત્વિક પારો $(Hg)$ અને એમિનો મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ $(Hg(NH_2)Cl)$ નું કાળું મિશ્રણ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Hg_2Cl_2 + 2NH_4OH \rightarrow Hg + Hg(NH_2)Cl + NH_4Cl + 2H_2O$
આમ,બનતું સંયોજન $Hg(NH_2)Cl$ છે.

(A) પ્રવાહી એમોનિયા $(NH_3)$ નો ઉપયોગ બરફની ફેક્ટરીઓ અને કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં રેફ્રિજરેન્ટ (શીતક) તરીકે થાય છે,કારણ કે તેની બાષ્પીભવનની ગુપ્ત ઉષ્મા વધુ હોય છે.

(D) લેડ સ્ટોરેજ બેટરીના ઉત્પાદનમાં એન્ટિમોનીનો ઉપયોગ થાય છે.
એન્ટિમોની સાથે મિશ્રિત લેડ એ સામાન્ય લેડ કરતા વધુ સખત અને એસિડની અસર સામે વધુ પ્રતિરોધક હોય છે,જે બેટરી પ્લેટોની ટકાઉપણું વધારે છે.

(D) ઓસ્ટવાલ્ડની પ્રક્રિયામાં એમોનિયાનું નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ માં ઉદ્દીપકીય ઓક્સિડેશન થાય છે.
પ્રક્રિયા: $4NH_3(g) + 5O_2(g) \xrightarrow[500 \ K, \ 9 \ bar]{Pt/Rh \ \text{gauge}} 4NO(g) + 6H_2O(g)$.
અહીં,ઉદ્દીપક તરીકે પ્લેટિનમ-રોડિયમ $(Pt/Rh)$ ગેજ વપરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) લેપિસ લાઝુલી એ એક ઘેરા વાદળી રંગનો રૂપાંતરિત ખડક છે જેનો ઉપયોગ અર્ધ-કિંમતી પથ્થર તરીકે થાય છે.
રાસાયણિક રીતે,તે સલ્ફર ધરાવતા $Sodium-alumino$ $silicates$ ના વર્ગનું એક જટિલ ખનિજ છે,ખાસ કરીને $Lazurite$ $(Na_8[Al_6Si_6O_{24}]S_n)$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(B) થેલિયમ $(Tl)$ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $13$ માં આવેલું છે.
$d$ અને $f$ ઇલેક્ટ્રોનની નબળી શીલ્ડિંગ અસરને કારણે,સંયોજકતા કોષના $ns^2$ ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્ર દ્વારા મજબૂતીથી જકડાયેલા રહે છે અને બંધ બનાવવામાં ભાગ લેતા નથી.
આ ઘટનાને નિષ્ક્રિય-યુગ્મ અસર (inert-pair effect) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પરિણામે,$Tl$ $+1$ અને $+3$ એમ બંને ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે,જેમાં $Tl$ માટે $+1$ અવસ્થા વધુ સ્થાયી છે.

(A) એમોનિયમ ડાયક્રોમેટનું ઉષ્મીય વિઘટન નીચે મુજબના સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$(NH_4)_2Cr_2O_7 \rightarrow N_2 + 4H_2O + Cr_2O_3$
પ્રક્રિયામાં દર્શાવ્યા મુજબ,ઉત્પન્ન થતો વાયુ નાઈટ્રોજન $(N_2)$ છે.

(B) $Zn$ અને $Sn$ બંને ઉભયગુણી છે અને ગરમ સાંદ્ર $NaOH$ દ્રાવણમાં ઓગળીને તેમના દ્રાવ્ય સંકીર્ણો બનાવે છે.
$Zn$ માટે: $Zn + 2NaOH \to Na_2ZnO_2 + H_2$ (સોડિયમ ઝિંકેટ)
$Sn$ માટે: $Sn + 2NaOH + H_2O \to Na_2SnO_3 + 2H_2$ (સોડિયમ સ્ટેનેટ)
$Zn$ અને $Sn$ બંને સાચા હોવાથી,સામાન્ય રીતે પાઠ્યપુસ્તકોમાં $Zn$ ને મુખ્ય ઉદાહરણ તરીકે લેવામાં આવે છે.

(C) સાંદ્ર $HNO_3$ માં લોખંડની નિષ્ક્રિયતા ધાતુની સપાટી પર બનતા પાતળા,અદ્રાવ્ય અને અદ્રશ્ય રક્ષણાત્મક ઓક્સાઈડના પડને કારણે હોય છે.
આ પડ લોખંડની એસિડ સાથેની આગળની પ્રતિક્રિયાને અટકાવે છે.
આ રક્ષણાત્મક પડ $Fe_3O_4$ (મેગ્નેટાઈટ) નું બનેલું હોય છે.

(C) જ્યારે આયર્ન $(Fe)$ ની પ્રક્રિયા સાંદ્ર નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેની સપાટી પર ઓક્સાઈડનું પાતળું,નિષ્ક્રિય અને રક્ષણાત્મક પડ બનવાને કારણે તે નિષ્ક્રિય બને છે.
આ પડ મુખ્યત્વે $Fe_3O_4$ (અથવા $Fe_2O_3$) નું બનેલું હોય છે,જે ધાતુની એસિડ સાથેની વધુ પ્રક્રિયાને અટકાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(C) જ્યારે લોખંડની પ્રક્રિયા સાંદ્ર નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેની સપાટી પર આયર્ન ઓક્સાઇડ $(Fe_2O_3)$ નું પાતળું,રક્ષણાત્મક પડ બનવાને કારણે તે નિષ્ક્રિય બની જાય છે. આ પડ એસિડ સાથેની વધુ પ્રતિક્રિયાને અટકાવે છે.

(D) કોપર અને ગરમ,સાંદ્ર નાઈટ્રિક એસિડ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Cu(s) + 4HNO_3(conc.) \to Cu(NO_3)_2(aq) + 2NO_2(g) + 2H_2O(l)$
સમીકરણમાં દર્શાવ્યા મુજબ,ઉત્પન્ન થતો વાયુ નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ છે.

(D) તાંબા $(Cu)$ ની મંદ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$3Cu + 8HNO_3 (\text{મંદ}) \to 3Cu(NO_3)_2 + 2NO + 4H_2O$

(A) ફોસ્ફીન $(PH_3)$ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે $PH_3$ ને સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ ના દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સિલ્વર આયનોનું રિડક્શન કરીને ધાત્વિક સિલ્વર $(Ag)$ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$6AgNO_3 + PH_3 + 3H_2O \rightarrow 6Ag + 6HNO_3 + H_3PO_3$
આમ,$AgNO_3$ માંથી $Ag$ મેળવવા માટે $PH_3$ નો ઉપયોગ થાય છે.

(C) ઝિંકની ઠંડા અને ખૂબ જ મંદ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ઝિંક નાઈટ્રેટ અને એમોનિયમ નાઈટ્રેટ $(NH_4NO_3)$ મળે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$4Zn + 10HNO_3 \to 4Zn(NO_3)_2 + NH_4NO_3 + 3H_2O$

(A) નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર એ પોસ્ટ-ટ્રાન્ઝિશન ધાતુઓના સંયોજનોમાં સૌથી બહારની $s$-કક્ષકના બે ઇલેક્ટ્રોન વહેંચાયા વગર રહેવાની વૃત્તિ છે.
આ અસર $p$-વિભાગના તત્વોમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.
સમૂહ $13$ ના તત્વો $(B, Al, Ga, In, Tl)$ માટે,નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસરને કારણે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાની સ્થિરતા વધે છે.
તેથી,નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર દર્શાવવાની વૃત્તિનો ક્રમ: $B < Al < Ga < In < Tl$ છે.

(B) નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર એ $p$-વિભાગના તત્વોમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં બાહ્યતમ $s$-કક્ષકના બે ઇલેક્ટ્રોન બંધ બનાવવામાં ભાગ ન લેવાની વૃત્તિ છે,જે $d$ અને $f$ કક્ષકોની નબળી શીલ્ડિંગ અસરને કારણે થાય છે. $Al$ (એલ્યુમિનિયમ) એ સમૂહ $13$ નું હલકું તત્વ છે. તેમાં $d$ કે $f$ કક્ષકો હોતી નથી,તેથી તે નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર દર્શાવતું નથી અને હંમેશા $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.

(D) સમૂહ $13$ ના તત્વો માટે સમૂહની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર (inert pair effect) ને કારણે $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાની સ્થિરતા વધે છે.
થેલીયમ $(Tl)$ $+1$ અને $+3$ બંને ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે,પરંતુ $+1$ અવસ્થા $+3$ અવસ્થા કરતા વધુ સ્થિર છે.
તેથી,થેલીયમ તેના સંયોજનોમાં મુખ્યત્વે $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.

(A) સાચા એલમનું સામાન્ય સૂત્ર $M_{2}SO_{4} \cdot M'_{2}(SO_{4})_{3} \cdot 24H_{2}O$ છે,જ્યાં $M$ એક સંયોજક ધન આયન છે અને $M'$ ત્રિસંયોજક ધન આયન છે.
સ્યુડો એલમનું સામાન્ય સૂત્ર $MSO_{4} \cdot M'_{2}(SO_{4})_{3} \cdot 24H_{2}O$ છે,જ્યાં $M$ દ્વિસંયોજક ધન આયન છે.
વિકલ્પ $A$ માં $FeSO_{4} \cdot Al_{2}(SO_{4})_{3} \cdot 24H_{2}O$ માં $Fe^{2+}$ છે,જે દ્વિસંયોજક આયન હોવાથી તે સ્યુડો એલમ છે.

(C) ઓક્સાઇડનો એસિડિક ગુણધર્મ સામાન્ય રીતે મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંક અને તેની વિદ્યુતઋણતા વધવાની સાથે વધે છે.
$1$. $N_2O_5$ ($+5$ ઓક્સિડેશન આંક) એ પ્રબળ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે.
$2$. $SO_2$ ($+4$ ઓક્સિડેશન આંક) પણ એસિડિક છે.
$3$. $CO_2$ ($+4$ ઓક્સિડેશન આંક) એસિડિક છે પરંતુ $S$ ની સરખામણીમાં $C$ ની ઓછી વિદ્યુતઋણતાને કારણે $SO_2$ કરતા ઓછો એસિડિક છે.
$4$. $CO$ એ તટસ્થ ઓક્સાઇડ છે.
આમ,સાચો ક્રમ $N_2O_5 > SO_2 > CO_2 > CO$ છે.

(B) $Pb^{4+}$ એ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તે $Br^-$ નું $Br_2$ માં અને $I^-$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે અને પોતે $Pb^{2+}$ માં રિડક્શન પામે છે.
તેથી,$PbBr_4$ અને $PbI_4$ અસ્થાયી છે અને અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી.

(A) સફેદ ફોસ્ફરસ $CS_2$ માં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે રાતો ફોસ્ફરસ $CS_2$ માં અદ્રાવ્ય છે. બંને સ્વરૂપો $P_4$ એકમો (એક જ પ્રકારના પરમાણુઓ) ધરાવે છે,બંનેને હવામાં ગરમ કરવાથી $P_4O_{10}$ બને છે (ઓક્સિડેશન),અને તેઓ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં એકબીજામાં રૂપાંતરિત થઈ શકે છે. તેથી,બંને $CS_2$ માં દ્રાવ્ય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) નાઇટ્રોજન ટ્રાયોક્સાઇડ $(N_2O_3)$ નીચા તાપમાને ($250 \ K$ થી નીચે) વાદળી ઘન સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તે નીચા તાપમાને $NO$ અને $NO_2$ ની પ્રતિક્રિયા દ્વારા રચાય છે.
$NO + NO_2 \xrightarrow{250 \ K} N_2O_3$ (વાદળી ઘન).

(C) નાઇટ્રોજનનું પરમાણ્વીય કદ નાનું અને વિદ્યુતઋણતા વધુ હોવાથી,તે સ્થાયી $p\pi-p\pi$ મલ્ટીપલ બંધ બનાવી શકે છે,જેના પરિણામે દ્વિપરમાણ્વીય $N_2$ અણુ બને છે.
તેની સામે,ફોસ્ફરસનું પરમાણ્વીય કદ મોટું હોવાથી,$p\pi-p\pi$ બંધન માટે $p$-કક્ષકોનું અસરકારક અતિવ્યાપન મુશ્કેલ બને છે.
તેથી,ફોસ્ફરસ એક $P \equiv P$ ત્રિબંધને બદલે ત્રણ $P-P$ એકલ બંધ બનાવવાનું પસંદ કરે છે.
$P-P$ એકલ બંધ એ $P \equiv P$ બંધના $\pi$-ઘટક કરતા ઘણો પ્રબળ હોવાથી,ફોસ્ફરસ ચતુષ્ફલકીય $P_4$ અણુ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.

(D) નાઇટ્રોજન અણુ $(N_2)$ માં બે નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ ત્રિ-બંધ $(N \equiv N)$ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
આ ત્રિ-બંધની હાજરીને કારણે,$N_2$ ની બંધ વિયોજન એન્થાલ્પી ખૂબ જ ઊંચી $(941.4 \ kJ \ mol^{-1})$ હોય છે.
આ ઊંચી બંધ ઉર્જાને કારણે આ અણુ ખૂબ જ સ્થાયી બને છે અને સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય રહે છે.

(A) $P_4O_{10}$ ની રચનામાં $P_4$ ટેટ્રાહેડ્રોન હોય છે જ્યાં દરેક ધાર પર એક ઓક્સિજન પરમાણુ ફોસ્ફરસ પરમાણુઓને જોડે છે,જેના પરિણામે $6$ $P - O - P$ બ્રિજ મળે છે. આ ઉપરાંત,દરેક ફોસ્ફરસ પરમાણુ દ્વિબંધ દ્વારા ટર્મિનલ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$P_4O_6$ ની રચનામાં પણ $P_4$ ટેટ્રાહેડ્રોનમાં દરેક ધાર પર ઓક્સિજન પરમાણુઓ હોય છે,જે $6$ $P - O - P$ બ્રિજ બનાવે છે. જોકે,તેમાં કોઈ ટર્મિનલ ઓક્સિજન પરમાણુ હોતા નથી.
તેથી,$P_4O_{10}$ અને $P_4O_6$ બંનેમાં $6$ $P - O - P$ બ્રિજ હોય છે.

(C) જ્યારે $BiCl_3$ ના દ્રાવણમાં વધુ માત્રામાં પાણી ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું જળવિભાજન થાય છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$BiCl_3 + H_2O \rightarrow BiOCl(s) + 2HCl(aq)$
$BiOCl$ એ સફેદ અવક્ષેપ છે,જેને બિસ્મથ ઓક્સિક્લોરાઈડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) સમૂહ $15$ ના હાઇડ્રાઇડ્સ $(NH_3, PH_3, AsH_3, SbH_3, BiH_3)$ માં,$NH_3$ માં મધ્યસ્થ પરમાણુ $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે બંધકોણ $107^o$ હોય છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે.
પરિણામે,ઇલેક્ટ્રોન બંધકારક યુગ્મ મધ્યસ્થ પરમાણુથી દૂર અને હાઇડ્રોજન પરમાણુની નજીક જાય છે.
આના પરિણામે મધ્યસ્થ પરમાણુ બંધ બનાવવા માટે લગભગ શુદ્ધ $p$-કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે,જેનો આંતર-કક્ષકીય ખૂણો $90^o$ હોય છે.
તેથી,બંધકોણ $NH_3$ માં $107^o$ થી ઘટીને $SbH_3$ અને $BiH_3$ માં લગભગ $90^o$ થઈ જાય છે.

(C) $1$. $NCl_3$ નું જળવિભાજન થઈને $NH_3$ અને $HOCl$ મળે છે $(NCl_3 + 3H_2O \rightarrow NH_3 + 3HOCl)$. આ વિધાન સત્ય છે.
$2$. $PH_3$ એ $NH_3$ કરતા ઓછું સ્થાયી છે કારણ કે $P$ પરમાણુનું કદ મોટું હોવાથી $P-H$ બંધ $N-H$ બંધ કરતા નિર્બળ હોય છે. આ વિધાન સત્ય છે.
$3$. $PH_3$ એ $NH_3$ કરતા ઘણો પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે $P-H$ બંધ સરળતાથી તૂટી શકે છે. તેથી,$PH_3$ નિર્બળ રિડક્શનકર્તા છે તે વિધાન અસત્ય છે.
$4$. ઘન અવસ્થામાં,$NO$ એ ડાયમર $(N_2O_2)$ સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે ડાયામેગ્નેટિક છે કારણ કે બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોય છે. આ વિધાન સત્ય છે.

(C) આપેલ અણુસૂત્ર $H_3PO_2$ છે.
આ એસિડને હાઇપોફોસ્ફરસ એસિડ (જેને ફોસ્ફિનિક એસિડ પણ કહેવાય છે) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$H_3PO_2$ ની રચનામાં એક $P-OH$ બંધ,બે $P-H$ બંધ અને એક $P=O$ બંધ હોય છે.
બેઝીકતા એ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આયનીકરણ પામી શકે તેવા $H$ પરમાણુઓની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે.
અહીં માત્ર એક જ $P-OH$ સમૂહ હોવાથી,$H_3PO_2$ ની બેઝીકતા $1$ છે.

(D) નાઈટ્રોજન પરિવાર (સમૂહ $15$) માં,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
નાઈટ્રોજન અને ફોસ્ફરસ અધાતુઓ છે,આર્સેનિક અને એન્ટિમની અર્ધધાતુઓ છે,અને બિસ્મથ ધાતુ છે.
$NI_3$,$NF_3$,અને $NCl_3$ એ સહસંયોજક સંયોજનો છે કારણ કે તે અધાતુઓ વચ્ચે બનેલા છે.
$BiF_3$ એ આયોનિક સંયોજન છે કારણ કે તે ધાતુ (બિસ્મથ) અને અધાતુ (ફ્લોરિન) વચ્ચે બનેલું છે,જ્યાં વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત નોંધપાત્ર છે.

(B) $P-H$ બંધની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે ફોસ્ફરસના આપેલા ઓક્સોએસિડની રચના તપાસીએ છીએ:
$1$. $H_4P_2O_7$ (પાયરોફોસ્ફોરિક એસિડ): તેમાં $0$ $P-H$ બંધ છે.
$2$. $H_3PO_2$ (હાયપોફોસ્ફરસ એસિડ): તેમાં $2$ $P-H$ બંધ છે.
$3$. $H_3PO_3$ (ફોસ્ફરસ એસિડ): તેમાં $1$ $P-H$ બંધ છે.
$4$. $H_3PO_4$ (ઓર્થોફોસ્ફોરિક એસિડ): તેમાં $0$ $P-H$ બંધ છે.
આ સરખામણી કરતા,$H_3PO_2$ સૌથી વધુ $P-H$ બંધ $(2)$ ધરાવે છે.

(A) સાંદ્ર નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને ફોસ્ફરસ પેન્ટોક્સાઈડ $(P_4O_{10})$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નિર્જલીકરણ (dehydration) પ્રક્રિયા છે.
$P_4O_{10}$ એક પ્રબળ નિર્જલીકરણ કર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $4HNO_3 + P_4O_{10} \rightarrow 2N_2O_5 + 4HPO_3$.
આમ,મળતી નીપજ ડાયનાઈટ્રોજન પેન્ટોક્સાઈડ $(N_2O_5)$ છે.

(C) બ્રાઉન રિંગ ટેસ્ટ એ દ્રાવણમાં નાઈટ્રેટ આયનો $(NO_3^-)$ ની હાજરી શોધવા માટે વપરાતી સામાન્ય પ્રયોગશાળા કસોટી છે.
જ્યારે $FeSO_4$ ને નાઈટ્રેટ આયનો ધરાવતા દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ કસનળીની બાજુઓ પર સાંદ્ર $H_2SO_4$ કાળજીપૂર્વક ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે બે સ્તરોના સંગમ પર ભૂખરી રીંગ બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં નાઈટ્રેટ આયનોનું નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ માં રિડક્શન થાય છે.
ત્યારબાદ $NO$ એ જલીય ફેરસ સલ્ફેટ $[Fe(H_2O)_6]SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઈટ્રોસો-ફેરસ સલ્ફેટ સંકીર્ણ $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ બનાવે છે,જે ભૂખરા રંગનું હોય છે.
તેથી,ભૂખરી રીંગ બનાવવા માટે $NO$ જવાબદાર છે.

(A) નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$ સામાન્ય રીતે લાફિંગ ગેસ તરીકે ઓળખાય છે. તેની પીડાનાશક અને શામક ગુણધર્મોને કારણે તેનો ઉપયોગ ડેન્ટિસ્ટ્રી અને સર્જરીમાં એનેસ્થેટીક તરીકે થાય છે.

(D) $NCl_3$ નું જળવિભાજન પ્રક્રિયા $NCl_3 + 3H_2O \rightarrow NH_3 + 3HOCl$ દ્વારા થાય છે. આ વિધાન વાસ્તવમાં સાચું છે. જોકે,વિકલ્પ $D$ ને ઘણીવાર ખોટા તરીકે ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે રાસાયણિક રીતે અસ્થિર છે.

(C) $15$ માં સમૂહમાં,$N$ થી $Bi$ તરફ જતાં તત્વોનો ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
અધાતુઓના ઓક્સાઇડ સામાન્ય રીતે એસિડિક હોય છે,જ્યારે ધાતુઓના ઓક્સાઇડ બેઝિક હોય છે.
સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ વધતો હોવાથી,ઓક્સાઇડનો એસિડિક ગુણધર્મ ઘટે છે અને બેઝિક ગુણધર્મ વધે છે.
તેથી,$N$ થી $Bi$ તરફ જતાં ઓક્સાઇડ વધુ બેઝિક બને છે.

(A) વાતાવરણમાં વીજળી થતી વખતે,ઊંચા તાપમાનને કારણે હવામાં રહેલા નાઈટ્રોજન અને ઓક્સિજન વાયુઓ એકબીજા સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $N_2(g) + O_2(g) \xrightarrow{\text{lightning}} 2NO(g)$.

(A) એમોનિયમ ડાયક્રોમેટનું ઉષ્મીય વિઘટન નીચે મુજબ છે: $(NH_4)_2Cr_2O_7 \rightarrow N_2 + 4H_2O + Cr_2O_3$. મુક્ત થતો વાયુ નાઈટ્રોજન $(N_2)$ છે.
એમોનિયમ નાઈટ્રાઈટ $(NH_4NO_2)$ ને ગરમ કરવાથી પણ નાઈટ્રોજન વાયુ મળે છે: $NH_4NO_2 \rightarrow N_2 + 2H_2O$.

(A) $NO$ અને $NO_2$ ના સમાન મોલર જથ્થા વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચા તાપમાને (આશરે $-30\,^oC$) ડાયનાઇટ્રોજન ટ્રાયોક્સાઇડ $(N_2O_3)$ બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $NO(g) + NO_2(g) \xrightarrow{-30\,^oC} N_2O_3(l)$.
$N_2O_3$ આ તાપમાને વાદળી રંગનું પ્રવાહી છે.