અ Gujarati
Properties Questions in Gujarati
Class 12 Chemistry · 8-1.Aldehydes and Ketones · Properties
1739+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 50 of 1739 questions in Gujarati
551
AdvancedMCQ
તમારી પાસે બે $C_6H_{10}O$ કીટોન,$I$ અને $II$ છે. બંને પ્રકાશીય સક્રિય છે,પરંતુ $I$ એ એસિડ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે અને $II$ બનાવતું નથી. બંને કીટોનનું વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન કરવાથી સમાન અચિરાલ હાઇડ્રોકાર્બન,જેનું સૂત્ર $C_6H_{12}$ છે,મળે છે. $I$ અને $II$ માટે કઈ યોગ્ય રચનાઓ આપી શકાય?
A
$I$ એ $3-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન છે,$II$ એ $2-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન છે
B
$I$ એ $2-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન છે,$II$ એ $3-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન છે
C
$I$ એ $3-$મિથાઈલ$-4-$પેન્ટેન$-2-$ઓન છે,$II$ એ $4-$મિથાઈલ$-1-$પેન્ટેન$-3-$ઓન છે
D
$I$ એ $2-$ઈથાઈલસાયક્લોબ્યુટેનોન છે,$II$ એ $3-$ઈથાઈલસાયક્લોબ્યુટેનોન છે
Solution
(B) $2-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન $(I)$ પાસે કાઈરલ કેન્દ્ર પર $\alpha-$હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે. એસિડની હાજરીમાં,તે કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ અનુભવે છે,જે $\alpha-$કાર્બન પર કાઈરાલિટી ગુમાવે છે,જેના પરિણામે રેસેમિક મિશ્રણ બને છે.
$3-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન $(II)$ પાસે પણ કાઈરલ કેન્દ્ર છે,પરંતુ તે કાર્બોનિલ સમૂહની સાપેક્ષમાં $\alpha-$સ્થાન પર નથી. તેથી,તે એસિડિક પરિસ્થિતિઓમાં કાઈરલ કેન્દ્ર પર રેસેમિક મિશ્રણ તરફ દોરી જાય તેવું ઈનોલ બનાવી શકતું નથી.
બંને $2-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન અને $3-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન,વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન $(N_2H_4, OH^-, \Delta)$ પર,સમાન અચિરાલ હાઇડ્રોકાર્બન,મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેન $(C_6H_{12})$ આપે છે.
આમ,$I$ એ $2-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન છે અને $II$ એ $3-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન છે.
$3-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન $(II)$ પાસે પણ કાઈરલ કેન્દ્ર છે,પરંતુ તે કાર્બોનિલ સમૂહની સાપેક્ષમાં $\alpha-$સ્થાન પર નથી. તેથી,તે એસિડિક પરિસ્થિતિઓમાં કાઈરલ કેન્દ્ર પર રેસેમિક મિશ્રણ તરફ દોરી જાય તેવું ઈનોલ બનાવી શકતું નથી.
બંને $2-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન અને $3-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન,વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન $(N_2H_4, OH^-, \Delta)$ પર,સમાન અચિરાલ હાઇડ્રોકાર્બન,મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેન $(C_6H_{12})$ આપે છે.
આમ,$I$ એ $2-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન છે અને $II$ એ $3-$મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોન છે.
0 likes
View Solution552
AdvancedMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાની નીપજનું અનુમાન કરો:
$2,2',6,6'$-ટેટ્રાફોર્મિલબાયફિનાઇલ $\xrightarrow[(ii)\,H^{+}/H_2O, 0^{\circ}C]{(i)\,NaOH (excess)}$ ?
$2,2',6,6'$-ટેટ્રાફોર્મિલબાયફિનાઇલ $\xrightarrow[(ii)\,H^{+}/H_2O, 0^{\circ}C]{(i)\,NaOH (excess)}$ ?
A
B
C
D
Solution
(C) આપેલ પ્રક્રિયા એ આંતર-આણ્વીય કેનિઝારો પ્રક્રિયા છે.
જે આલ્ડિહાઇડમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી,તે સાંદ્ર આલ્કલીની હાજરીમાં સ્વ-ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન (વિષમીકરણ) અનુભવે છે.
આપેલ અણુ,$2,2',6,6'$-ટેટ્રાફોર્મિલબાયફિનાઇલમાં,આલ્ડિહાઇડ જૂથો બેન્ઝીન વલયો પર હાજર છે.
વધારે પડતા $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી,બે $-CHO$ જૂથોનું રિડક્શન થઈને $-CH_2OH$ (આલ્કોહોલ) જૂથો બને છે,અને અન્ય બે $-CHO$ જૂથોનું ઓક્સિડેશન થઈને $-COO^-$ (કાર્બોક્સિલેટ) જૂથો બને છે.
ત્યારબાદ $H^+/H_2O$ સાથે એસિડિકરણ કરવાથી કાર્બોક્સિલેટ જૂથો $-COOH$ (કાર્બોક્સિલિક એસિડ) જૂથોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આમ,અંતિમ નીપજમાં બે $-CH_2OH$ જૂથો અને બે $-COOH$ જૂથો હોય છે.
જે આલ્ડિહાઇડમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી,તે સાંદ્ર આલ્કલીની હાજરીમાં સ્વ-ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન (વિષમીકરણ) અનુભવે છે.
આપેલ અણુ,$2,2',6,6'$-ટેટ્રાફોર્મિલબાયફિનાઇલમાં,આલ્ડિહાઇડ જૂથો બેન્ઝીન વલયો પર હાજર છે.
વધારે પડતા $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી,બે $-CHO$ જૂથોનું રિડક્શન થઈને $-CH_2OH$ (આલ્કોહોલ) જૂથો બને છે,અને અન્ય બે $-CHO$ જૂથોનું ઓક્સિડેશન થઈને $-COO^-$ (કાર્બોક્સિલેટ) જૂથો બને છે.
ત્યારબાદ $H^+/H_2O$ સાથે એસિડિકરણ કરવાથી કાર્બોક્સિલેટ જૂથો $-COOH$ (કાર્બોક્સિલિક એસિડ) જૂથોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આમ,અંતિમ નીપજમાં બે $-CH_2OH$ જૂથો અને બે $-COOH$ જૂથો હોય છે.
0 likes
View Solution553
DifficultMCQ
આપેલ સંયોજન માટે,$\mathop O\limits^\ominus D / D_2O$ સાથે લાંબા સમય સુધી રાખતા $D$ દ્વારા વિસ્થાપિત થતા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા નક્કી કરો.
A
$5$
B
$2$
C
$3$
D
$7$
Solution
(A) આપેલ સંયોજન પેન્ટ$-3-$ઈન$-2-$ઓન છે,જેમાં $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કાર્બોનિલ સિસ્ટમ છે.
$D_2O$ માં $\mathop O\limits^\ominus D$ જેવા બેઝની હાજરીમાં,$\alpha$-હાઇડ્રોજન એસિડિક હોય છે અને કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ અનુભવે છે.
સંયોજન $CH_3-CH=CH-CO-CH_3$ છે.
$\alpha$-હાઇડ્રોજન તે છે જે કાર્બોનિલ ગ્રુપ $(C=O)$ ની બાજુના કાર્બન સાથે જોડાયેલા હોય છે.
કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા મિથાઈલ ગ્રુપ પર $3$ $\alpha$-હાઇડ્રોજન છે.
વધુમાં,દ્વિબંધ દ્વારા કાર્બોનિલ ગ્રુપ સાથેના જોડાણને કારણે $\gamma$-હાઇડ્રોજન પણ એસિડિક હોય છે.
આમ,ટર્મિનલ $CH_3$ ગ્રુપના $3$ હાઇડ્રોજન અને અન્ય $2$ હાઇડ્રોજન વિનિમયક્ષમ છે.
કુલ વિનિમયક્ષમ હાઇડ્રોજન = $3$ ($CH_3-CO$ માંથી) + $2$ (વિનાઈલોગસ ઈનોલાઈઝેશન દ્વારા) = $5$.
$D_2O$ માં $\mathop O\limits^\ominus D$ જેવા બેઝની હાજરીમાં,$\alpha$-હાઇડ્રોજન એસિડિક હોય છે અને કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ અનુભવે છે.
સંયોજન $CH_3-CH=CH-CO-CH_3$ છે.
$\alpha$-હાઇડ્રોજન તે છે જે કાર્બોનિલ ગ્રુપ $(C=O)$ ની બાજુના કાર્બન સાથે જોડાયેલા હોય છે.
કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા મિથાઈલ ગ્રુપ પર $3$ $\alpha$-હાઇડ્રોજન છે.
વધુમાં,દ્વિબંધ દ્વારા કાર્બોનિલ ગ્રુપ સાથેના જોડાણને કારણે $\gamma$-હાઇડ્રોજન પણ એસિડિક હોય છે.
આમ,ટર્મિનલ $CH_3$ ગ્રુપના $3$ હાઇડ્રોજન અને અન્ય $2$ હાઇડ્રોજન વિનિમયક્ષમ છે.
કુલ વિનિમયક્ષમ હાઇડ્રોજન = $3$ ($CH_3-CO$ માંથી) + $2$ (વિનાઈલોગસ ઈનોલાઈઝેશન દ્વારા) = $5$.
0 likes
View Solution554
DifficultMCQ
કીટોન $NH_2OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઈમ આપે છે. પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$R_2C=O + H_2N-OH \rightarrow R_2C=N-OH + H_2O$
જ્યારે સૌથી સાદો કીટોન અને તેનો પછીનો ઉચ્ચ સમાનધર્મી $NH_2OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે બનતા કાર્બનિક ઉત્પાદનો (કીટોક્સાઈમ) ની કુલ સંખ્યા કેટલી છે?
$R_2C=O + H_2N-OH \rightarrow R_2C=N-OH + H_2O$
જ્યારે સૌથી સાદો કીટોન અને તેનો પછીનો ઉચ્ચ સમાનધર્મી $NH_2OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે બનતા કાર્બનિક ઉત્પાદનો (કીટોક્સાઈમ) ની કુલ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(C) સૌથી સાદો કીટોન એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ છે.
જ્યારે એસીટોન $NH_2OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે એસીટોન ઓક્સાઈમ બનાવે છે: $(CH_3)_2C=N-OH$.
આ નીપજ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતી નથી કારણ કે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બે જૂથો સમાન ($CH_3$ જૂથો) છે.
એસીટોનનો પછીનો ઉચ્ચ સમાનધર્મી બ્યુટેન$-2-$ઓન $(CH_3COCH_2CH_3)$ છે.
જ્યારે બ્યુટેન$-2-$ઓન $NH_2OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે બ્યુટેન$-2-$ઓન ઓક્સાઈમ બનાવે છે: $CH_3(C_2H_5)C=N-OH$.
આ નીપજ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે કારણ કે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બે જૂથો ($CH_3$ અને $C_2H_5$) અલગ છે.
આમ,તે $2$ ભૌમિતિક સમઘટકો ($syn$ અને $anti$ સ્વરૂપો) બનાવે છે.
કુલ બનતા કાર્બનિક ઉત્પાદનો = $1$ (એસીટોનમાંથી) + $2$ (બ્યુટેન$-2-$ઓનમાંથી) = $3$.
જ્યારે એસીટોન $NH_2OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે એસીટોન ઓક્સાઈમ બનાવે છે: $(CH_3)_2C=N-OH$.
આ નીપજ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતી નથી કારણ કે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બે જૂથો સમાન ($CH_3$ જૂથો) છે.
એસીટોનનો પછીનો ઉચ્ચ સમાનધર્મી બ્યુટેન$-2-$ઓન $(CH_3COCH_2CH_3)$ છે.
જ્યારે બ્યુટેન$-2-$ઓન $NH_2OH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે બ્યુટેન$-2-$ઓન ઓક્સાઈમ બનાવે છે: $CH_3(C_2H_5)C=N-OH$.
આ નીપજ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે કારણ કે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બે જૂથો ($CH_3$ અને $C_2H_5$) અલગ છે.
આમ,તે $2$ ભૌમિતિક સમઘટકો ($syn$ અને $anti$ સ્વરૂપો) બનાવે છે.
કુલ બનતા કાર્બનિક ઉત્પાદનો = $1$ (એસીટોનમાંથી) + $2$ (બ્યુટેન$-2-$ઓનમાંથી) = $3$.
0 likes
View Solution555
DifficultMCQ
$2-$પેન્ટેનોન ને $3-$પેન્ટેનોન થી કયા પ્રક્રિયક દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે?
A
$2,4-$ડાયનાઈટ્રોફિનાઈલહાઈડ્રાઝીન
B
ટોલેન્સ પ્રક્રિયક
C
$I_2$ અને મંદ $NaOH$
D
$NaHSO_3$
Solution
(C) $2-$પેન્ટેનોન એ મિથાઈલ કીટોન $(CH_3COCH_2CH_2CH_3)$ છે,જે $I_2$ અને $NaOH$ સાથે આયોડોફોર્મ પ્રક્રિયા આપે છે અને આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ ના પીળા અવક્ષેપ આપે છે.
$3-$પેન્ટેનોન $(CH_3CH_2COCH_2CH_3)$ માં મિથાઈલ કીટોન સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
આમ,$I_2$ અને મંદ $NaOH$ નો ઉપયોગ તેમને અલગ પાડવા માટે કરી શકાય છે.
$3-$પેન્ટેનોન $(CH_3CH_2COCH_2CH_3)$ માં મિથાઈલ કીટોન સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
આમ,$I_2$ અને મંદ $NaOH$ નો ઉપયોગ તેમને અલગ પાડવા માટે કરી શકાય છે.
0 likes
View Solution556
DifficultMCQ
$NaOH$ ની હાજરીમાં બેન્ઝાલ્ડિહાઈડને એસિટોન સાથે ગરમ કરતા શું મળે છે?
A
$C_6H_5-CH(OH)-CH_2-COCH_3$
B
$C_6H_5-CH=CH-COCH_3$
C
$C_6H_5-CH=C(CH_3)_2$
D
$C_6H_5-CH(OH)-C(OH)(CH_3)_2$
Solution
(B) $NaOH$ ની હાજરીમાં બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Claisen-Schmidt$ સંઘનન પ્રક્રિયા આપે છે.
આ એક પ્રકારની ક્રોસ-આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા છે.
પ્રક્રિયામાં શરૂઆતમાં આલ્ડોલ મધ્યવર્તી $(4-phenyl-4-hydroxybutan-2-one)$ બને છે,જે ગરમ કરતા નિર્જલીકરણ પામીને બેન્ઝાલેસિટોન $(C_6H_5-CH=CH-COCH_3)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5CHO + CH_3COCH_3 \xrightarrow{NaOH, \Delta} C_6H_5-CH=CH-COCH_3 + H_2O$
આ એક પ્રકારની ક્રોસ-આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા છે.
પ્રક્રિયામાં શરૂઆતમાં આલ્ડોલ મધ્યવર્તી $(4-phenyl-4-hydroxybutan-2-one)$ બને છે,જે ગરમ કરતા નિર્જલીકરણ પામીને બેન્ઝાલેસિટોન $(C_6H_5-CH=CH-COCH_3)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5CHO + CH_3COCH_3 \xrightarrow{NaOH, \Delta} C_6H_5-CH=CH-COCH_3 + H_2O$
0 likes
View Solution557
DifficultMCQ
એસીટાલ્ડિહાઈડ સેમિકાર્બેઝાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,તો નીપજ શું હશે?
A
$CH_3CH=NNHCONH_2$
B
$CH_3CH=NCONHNH_2$
C
$CH_3CH=NHNH_2$
D
$CH_3-C(=O)-NH-CONH_2$
Solution
(A) એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ સેમિકાર્બેઝાઈડ $(NH_2NHCONH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસીટાલ્ડિહાઈડ સેમિકાર્બેઝોન $(CH_3CH=NNHCONH_2)$ બનાવે છે.
આ એક ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ-વિલોપન પ્રક્રિયા છે.
$-NH-$ સમૂહ સાથે જોડાયેલા $-NH_2$ સમૂહનો નાઈટ્રોજન પરમાણુ ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તેની અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે સંસ્પંદનમાં ભાગ લેતી નથી,જે એમાઈડ નાઈટ્રોજનથી અલગ છે.
$CH_3CHO + NH_2NHCONH_2 \rightarrow CH_3CH=NNHCONH_2 + H_2O$
આ એક ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ-વિલોપન પ્રક્રિયા છે.
$-NH-$ સમૂહ સાથે જોડાયેલા $-NH_2$ સમૂહનો નાઈટ્રોજન પરમાણુ ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તેની અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે સંસ્પંદનમાં ભાગ લેતી નથી,જે એમાઈડ નાઈટ્રોજનથી અલગ છે.
$CH_3CHO + NH_2NHCONH_2 \rightarrow CH_3CH=NNHCONH_2 + H_2O$
0 likes
View Solution558
DifficultMCQ
ગ્લાયોક્સલ $(OHC-CHO)$ ને સાંદ્ર $NaOH$ સાથે ગરમ કરતા શું બને છે?
A
$HOOC-COOH$
B
$HOCH_2-CH_2OH$
C
$OHC-COOH$
D
$HOCH_2-COONa$
Solution
(D) ગ્લાયોક્સલ $(OHC-CHO)$ ને જ્યારે સાંદ્ર $NaOH$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે ત્યારે તે આંતરિક કેનિઝારો પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
એક આલ્ડિહાઈડ સમૂહનું આલ્કોહોલ સમૂહ $(-CH_2OH)$ માં રિડક્શન થાય છે અને બીજાનું કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ $(-COONa)$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,જેનાથી સોડિયમ ગ્લાયકોલેટ $(HOCH_2-COONa)$ બને છે.
એક આલ્ડિહાઈડ સમૂહનું આલ્કોહોલ સમૂહ $(-CH_2OH)$ માં રિડક્શન થાય છે અને બીજાનું કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ $(-COONa)$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,જેનાથી સોડિયમ ગ્લાયકોલેટ $(HOCH_2-COONa)$ બને છે.
0 likes
View Solution559
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો પ્રક્રિયક પ્રોપેનાલ અને પ્રોપેનોન વચ્ચેનો તફાવત પારખી શકે છે?
A
$I_2 / NaOH$
B
ફેહલિંગનું દ્રાવણ
C
ટોલેન્સ પ્રક્રિયક
D
આપેલ તમામ
Solution
(D) પ્રોપેનાલ એ આલ્ડિહાઈડ છે,જ્યારે પ્રોપેનોન એ કીટોન છે.
$1$. ફેહલિંગનું દ્રાવણ અને ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ આલ્ડિહાઈડ અને કીટોનને અલગ પાડવા માટે થાય છે; પ્રોપેનાલ હકારાત્મક કસોટી આપે છે (ફેહલિંગ સાથે લાલ અવક્ષેપ,ટોલેન્સ સાથે સિલ્વર મિરર),જ્યારે પ્રોપેનોન આપતું નથી.
$2$. $I_2 / NaOH$ (આયોડોફોર્મ કસોટી) નો ઉપયોગ મિથાઈલ કીટોનને અન્ય કાર્બોનિલ સંયોજનોથી અલગ પાડવા માટે થાય છે; પ્રોપેનોન આયોડોફોર્મના પીળા અવક્ષેપ આપે છે,જ્યારે પ્રોપેનાલ આપતું નથી.
આમ,આ તમામ પ્રક્રિયકો બંને સંયોજનો વચ્ચે તફાવત પારખી શકે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. ફેહલિંગનું દ્રાવણ અને ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ આલ્ડિહાઈડ અને કીટોનને અલગ પાડવા માટે થાય છે; પ્રોપેનાલ હકારાત્મક કસોટી આપે છે (ફેહલિંગ સાથે લાલ અવક્ષેપ,ટોલેન્સ સાથે સિલ્વર મિરર),જ્યારે પ્રોપેનોન આપતું નથી.
$2$. $I_2 / NaOH$ (આયોડોફોર્મ કસોટી) નો ઉપયોગ મિથાઈલ કીટોનને અન્ય કાર્બોનિલ સંયોજનોથી અલગ પાડવા માટે થાય છે; પ્રોપેનોન આયોડોફોર્મના પીળા અવક્ષેપ આપે છે,જ્યારે પ્રોપેનાલ આપતું નથી.
આમ,આ તમામ પ્રક્રિયકો બંને સંયોજનો વચ્ચે તફાવત પારખી શકે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.
0 likes
View Solution560
MediumMCQ
વોલ્ફ-કિશનર રિડક્શનમાં વપરાતો પ્રક્રિયક કયો છે?
A
$NH_2-NH_2 + KOH$
B
$Zn(Hg) + Conc. HCl$
C
$NH_2-NH_2 + H^{+}$
D
$Red \ P + HI$
Solution
(A) વોલ્ફ-કિશનર રિડક્શન એ કાર્બોનિલ સમૂહો (આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન) ને મિથાઈલીન સમૂહો $(-CH_2-)$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે વપરાતી રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા માટે વપરાતો પ્રક્રિયક હાઈડ્રેઝીન $(NH_2NH_2)$ છે,જે પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ અથવા સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NaOH)$ જેવા પ્રબળ બેઝની હાજરીમાં ઉચ્ચ ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતા દ્રાવકમાં લેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો પ્રક્રિયક $NH_2-NH_2 + KOH$ છે.
આ પ્રક્રિયા માટે વપરાતો પ્રક્રિયક હાઈડ્રેઝીન $(NH_2NH_2)$ છે,જે પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ અથવા સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NaOH)$ જેવા પ્રબળ બેઝની હાજરીમાં ઉચ્ચ ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતા દ્રાવકમાં લેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો પ્રક્રિયક $NH_2-NH_2 + KOH$ છે.
0 likes
View Solution561
MediumMCQ
પ્રક્રિયક $A$ શું છે?
A
$2$-મિથાઈલબ્યુટેનોઈક એસિડ
B
પ્રોપેનોન
C
બ્યુટેન-$2$-ઓન
D
પેન્ટેન-$3$-ઓન
Solution
(C) દર્શાવેલ પ્રક્રિયા ક્લેમેન્સન રિડક્શન છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ ને મિથાઈલીન સમૂહ $(CH_2)$ માં રિડ્યુસ કરવા માટે $Zn-Hg$ અને $HCl$ નો ઉપયોગ કરે છે.
બનતી નીપજ બ્યુટેન $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_3)$ છે.
કાર્બોનિલ સંયોજનમાંથી બ્યુટેન મેળવવા માટે,પ્રક્રિયક $A$ એ ચાર કાર્બન ધરાવતું કીટોન હોવું જોઈએ,જે બ્યુટેન-$2$-ઓન $(CH_3-CO-CH_2-CH_3)$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
બનતી નીપજ બ્યુટેન $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_3)$ છે.
કાર્બોનિલ સંયોજનમાંથી બ્યુટેન મેળવવા માટે,પ્રક્રિયક $A$ એ ચાર કાર્બન ધરાવતું કીટોન હોવું જોઈએ,જે બ્યુટેન-$2$-ઓન $(CH_3-CO-CH_2-CH_3)$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
0 likes
View Solution562
DifficultMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ શું છે?
A
B
C
D
Solution
(C) સાયક્લોપેન્ટેનોનની મંદ $NaOH$ અને ગરમી સાથેની પ્રક્રિયા એ આંતર-આણ્વીય આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા છે.
$1$. બેઇઝ $(OH^-)$ સાયક્લોપેન્ટેનોનમાંથી $\alpha$-હાઇડ્રોજન દૂર કરીને એનોલેટ આયન બનાવે છે.
$2$. આ એનોલેટ આયન બીજા સાયક્લોપેન્ટેનોન અણુના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે અને $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન (આલ્ડોલ) બનાવે છે.
$3$. ગરમ કરવા પર,$\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન નિર્જલીકરણ (પાણીનો અણુ દૂર થવો) પામીને $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે.
$4$. બનતી રચનામાં સાયક્લોપેન્ટેનોન વલય દ્વિબંધ દ્વારા સાયક્લોપેન્ટિલિડીન સમૂહ સાથે જોડાયેલું હોય છે. આ રચના વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ છે.
$1$. બેઇઝ $(OH^-)$ સાયક્લોપેન્ટેનોનમાંથી $\alpha$-હાઇડ્રોજન દૂર કરીને એનોલેટ આયન બનાવે છે.
$2$. આ એનોલેટ આયન બીજા સાયક્લોપેન્ટેનોન અણુના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે અને $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન (આલ્ડોલ) બનાવે છે.
$3$. ગરમ કરવા પર,$\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન નિર્જલીકરણ (પાણીનો અણુ દૂર થવો) પામીને $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે.
$4$. બનતી રચનામાં સાયક્લોપેન્ટેનોન વલય દ્વિબંધ દ્વારા સાયક્લોપેન્ટિલિડીન સમૂહ સાથે જોડાયેલું હોય છે. આ રચના વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ છે.
0 likes
View Solution563
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન ટોલેન્સ કસોટી આપતું નથી?
A
ટેટ્રાહાઈડ્રોપાયરાન$-2-$ઓલ
B
એસીટોફિનોન
C
બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ
D
બેન્ઝોઈન
Solution
(B) ટોલેન્સ કસોટી આલ્ડિહાઈડ અને $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$A$. ટેટ્રાહાઈડ્રોપાયરાન$-2-$ઓલ એ હેમિયાસીટલ છે,જે $5-$હાઈડ્રોક્સીપેન્ટેનાલ (એક આલ્ડિહાઈડ) સાથે સંતુલનમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,તેથી તે હકારાત્મક ટોલેન્સ કસોટી આપે છે.
$B$. એસીટોફિનોન એ કીટોન છે અને તેમાં $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે ટોલેન્સ કસોટી આપતું નથી.
$C$. બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ એ આલ્ડિહાઈડ છે,તેથી તે હકારાત્મક ટોલેન્સ કસોટી આપે છે.
$D$. બેન્ઝોઈન $(Ph-CO-CH(OH)-Ph)$ એ $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન છે,તેથી તે હકારાત્મક ટોલેન્સ કસોટી આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
$A$. ટેટ્રાહાઈડ્રોપાયરાન$-2-$ઓલ એ હેમિયાસીટલ છે,જે $5-$હાઈડ્રોક્સીપેન્ટેનાલ (એક આલ્ડિહાઈડ) સાથે સંતુલનમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,તેથી તે હકારાત્મક ટોલેન્સ કસોટી આપે છે.
$B$. એસીટોફિનોન એ કીટોન છે અને તેમાં $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે ટોલેન્સ કસોટી આપતું નથી.
$C$. બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ એ આલ્ડિહાઈડ છે,તેથી તે હકારાત્મક ટોલેન્સ કસોટી આપે છે.
$D$. બેન્ઝોઈન $(Ph-CO-CH(OH)-Ph)$ એ $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન છે,તેથી તે હકારાત્મક ટોલેન્સ કસોટી આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
0 likes
View Solution564
AdvancedMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ $(Q)$ શું છે?
A
B
C
D
Solution
(C) આ પ્રક્રિયામાં $1,2$-ડાયોલનું પિનાકોલ-પિનાકોલોન પુનઃરચના (rearrangement) થાય છે.
પગલું $1$: ડાયકીટોનની $Mg-Hg$ અને ત્યારબાદ $H_2O$ સાથેની પ્રક્રિયા એ રિડક્ટિવ કપલિંગ પ્રક્રિયા (પિનાકોલ રિડક્શન) છે,જે ડાયકીટોનને ચક્રીય $1,2$-ડાયોલમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
પગલું $2$: પરિણામી $1,2$-ડાયોલની સાંદ્ર $H_2SO_4$ અને ગરમી સાથેની પ્રક્રિયા પિનાકોલ-પિનાકોલોન પુનઃરચના તરફ દોરી જાય છે.
આ કિસ્સામાં,શરૂઆતનું સંયોજન સાયક્લોડેકેન-$1,6$-ડાયોન છે. રિડક્શનથી બાયસાઇક્લિક ડાયોલ મળે છે,અને ત્યારબાદ એસિડ-ઉદ્દીપિત પુનઃરચનાને કારણે સ્પાયરો-કીટોન બને છે. આ બંધારણ વિકલ્પ $C$ ને અનુરૂપ છે.
પગલું $1$: ડાયકીટોનની $Mg-Hg$ અને ત્યારબાદ $H_2O$ સાથેની પ્રક્રિયા એ રિડક્ટિવ કપલિંગ પ્રક્રિયા (પિનાકોલ રિડક્શન) છે,જે ડાયકીટોનને ચક્રીય $1,2$-ડાયોલમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
પગલું $2$: પરિણામી $1,2$-ડાયોલની સાંદ્ર $H_2SO_4$ અને ગરમી સાથેની પ્રક્રિયા પિનાકોલ-પિનાકોલોન પુનઃરચના તરફ દોરી જાય છે.
આ કિસ્સામાં,શરૂઆતનું સંયોજન સાયક્લોડેકેન-$1,6$-ડાયોન છે. રિડક્શનથી બાયસાઇક્લિક ડાયોલ મળે છે,અને ત્યારબાદ એસિડ-ઉદ્દીપિત પુનઃરચનાને કારણે સ્પાયરો-કીટોન બને છે. આ બંધારણ વિકલ્પ $C$ ને અનુરૂપ છે.
0 likes
View Solution565
AdvancedMCQ
ઉપરની પ્રક્રિયામાં,નીચેનામાંથી કયું મહત્તમ નીપજ તરીકે પ્રાપ્ત થશે?
A
B
C
D
Solution
(A) શરૂઆતનો પદાર્થ $2,7$-ડાયમિથાઈલએન્થ્રાક્વિનોન છે.
તે $9$ અને $10$ સ્થાન પર બે સમાન કાર્બોનિલ જૂથો ધરાવતું સંમિત અણુ છે.
જ્યારે $1$ તુલ્ય $MeMgBr$ (ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક) ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે કાર્બોનિલ જૂથોમાંથી એક પર ન્યુક્લિયોફિલિક ઉમેરણ કરે છે.
બંને કાર્બોનિલ જૂથો સમાન હોવાથી,હુમલો કોઈપણ સ્થાન પર થઈ શકે છે,જે સમાન નીપજ તરફ દોરી જાય છે.
પ્રક્રિયામાં કાર્બોનિલ કાર્બન પર મિથાઈલ જૂથનું ઉમેરણ થાય છે,ત્યારબાદ જલીય વર્કઅપ $(H_2O)$ દરમિયાન પ્રોટોનેશન થઈને તૃતીયક આલ્કોહોલ બને છે.
પરિણામી નીપજ $2,7$-ડાયમિથાઈલ-$9$-હાઈડ્રોક્સી-$9$-મિથાઈલએન્થ્રાસેન-$10(9H)$-ઓન છે.
તે $9$ અને $10$ સ્થાન પર બે સમાન કાર્બોનિલ જૂથો ધરાવતું સંમિત અણુ છે.
જ્યારે $1$ તુલ્ય $MeMgBr$ (ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક) ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે કાર્બોનિલ જૂથોમાંથી એક પર ન્યુક્લિયોફિલિક ઉમેરણ કરે છે.
બંને કાર્બોનિલ જૂથો સમાન હોવાથી,હુમલો કોઈપણ સ્થાન પર થઈ શકે છે,જે સમાન નીપજ તરફ દોરી જાય છે.
પ્રક્રિયામાં કાર્બોનિલ કાર્બન પર મિથાઈલ જૂથનું ઉમેરણ થાય છે,ત્યારબાદ જલીય વર્કઅપ $(H_2O)$ દરમિયાન પ્રોટોનેશન થઈને તૃતીયક આલ્કોહોલ બને છે.
પરિણામી નીપજ $2,7$-ડાયમિથાઈલ-$9$-હાઈડ્રોક્સી-$9$-મિથાઈલએન્થ્રાસેન-$10(9H)$-ઓન છે.
0 likes
View Solution566
DifficultMCQ
ઉપરની પ્રક્રિયા કરવા માટે શ્રેષ્ઠ પ્રક્રિયક પસંદ કરો.
A
$LiAlH_4$
B
$NaBH_4$
C
$NH_2-NH_2 + H_2O_2$
D
$H_2 \ (excess) / Ni, \Delta$
Solution
(B) શરૂઆતના પદાર્થમાં કીટોન અને એસ્ટર (લેક્ટોન) બંને સમૂહ હાજર છે.
આપણે એસ્ટર સમૂહને અસર કર્યા વગર કીટોનનું દ્વિતીયક આલ્કોહોલમાં પસંદગીયુક્ત રિડક્શન કરવાની જરૂર છે.
$LiAlH_4$ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે કીટોન અને એસ્ટર બંનેનું રિડક્શન કરશે.
$NaBH_4$ એક મધ્યમ રિડક્શનકર્તા છે જે કીટોન અને આલ્ડિહાઈડનું આલ્કોહોલમાં પસંદગીયુક્ત રિડક્શન કરે છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે એસ્ટરનું રિડક્શન કરતું નથી.
તેથી,આ પસંદગીયુક્ત રિડક્શન માટે $NaBH_4$ શ્રેષ્ઠ પ્રક્રિયક છે.
આપણે એસ્ટર સમૂહને અસર કર્યા વગર કીટોનનું દ્વિતીયક આલ્કોહોલમાં પસંદગીયુક્ત રિડક્શન કરવાની જરૂર છે.
$LiAlH_4$ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે કીટોન અને એસ્ટર બંનેનું રિડક્શન કરશે.
$NaBH_4$ એક મધ્યમ રિડક્શનકર્તા છે જે કીટોન અને આલ્ડિહાઈડનું આલ્કોહોલમાં પસંદગીયુક્ત રિડક્શન કરે છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે એસ્ટરનું રિડક્શન કરતું નથી.
તેથી,આ પસંદગીયુક્ત રિડક્શન માટે $NaBH_4$ શ્રેષ્ઠ પ્રક્રિયક છે.
0 likes
View Solution567
AdvancedMCQ
તે વિકલ્પ પસંદ કરો જેમાં ખોટી મુખ્ય નીપજ દર્શાવેલ છે.
A
B
C
D
$Ph-I \xrightarrow[\Delta]{Cu} Ph-Ph$
0 likes
View Solution568
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન વધારાના મિથાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ $(CH_3MgBr)$ અને ત્યારબાદ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી tert-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ આપશે નહીં?
A
એસીટાઈલ ક્લોરાઈડ
B
એસીટાલ્ડિહાઈડ
C
મિથાઈલ એસીટેટ
D
એસીટિક એનહાઈડ્રાઈડ
Solution
(B) એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ એ મિથાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ $(CH_3MgBr)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH(OH)CH_3)$ બનાવે છે,જે દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
તેનાથી વિપરીત,એસીટાઈલ ક્લોરાઈડ $(CH_3COCl)$,મિથાઈલ એસીટેટ $(CH_3COOCH_3)$ અને એસીટિક એનહાઈડ્રાઈડ $((CH_3CO)_2O)$ વધારાના $CH_3MgBr$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને tert-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ $((CH_3)_3COH)$ બનાવે છે,જે તૃતીયક આલ્કોહોલ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
તેનાથી વિપરીત,એસીટાઈલ ક્લોરાઈડ $(CH_3COCl)$,મિથાઈલ એસીટેટ $(CH_3COOCH_3)$ અને એસીટિક એનહાઈડ્રાઈડ $((CH_3CO)_2O)$ વધારાના $CH_3MgBr$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને tert-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ $((CH_3)_3COH)$ બનાવે છે,જે તૃતીયક આલ્કોહોલ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
0 likes
View Solution569
AdvancedMCQ
સાયક્લોપેન્ટેનોન $\xrightarrow[\text{traces of } KOH]{HCN} A$ $\xrightarrow{LiAlH_4} B$ $\xrightarrow{NaNO_2, HCl} C$
$C$ શું છે?
$C$ શું છે?
A
$2-$(એમિનોમિથાઈલ)સાયક્લોપેન્ટેન$-1-$ઓલ
B
સાયક્લોહેક્ઝેન$-1,2-$ડાયોલ
C
સાયક્લોપેન્ટેન$-1,2-$ડાયોલ
D
સાયક્લોહેક્ઝેનોન
Solution
(D) $1$. સાયક્લોપેન્ટેનોનની $KOH$ ની હાજરીમાં $HCN$ સાથેની પ્રક્રિયાથી સાયનોહાઇડ્રિન,$A$ ($1$-હાઇડ્રોક્સીસાયક્લોપેન્ટેનકાર્બોનાઇટ્રાઇલ) મળે છે.
$2$. $A$ નું $LiAlH_4$ વડે રિડક્શન કરવાથી એમાઇન,$B$ ($1$-(એમિનોમિથાઈલ)સાયક્લોપેન્ટેન$-1-$ઓલ) મળે છે.
$3$. $B$ ની $NaNO_2/HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા (ડાયઝોટાઇઝેશન) થી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બને છે,જે અસ્થિર હોવાથી $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$4$. આના પરિણામે રિંગ વિસ્તરણ પુનઃરચના (Tiffeneau-Demjanov rearrangement) થાય છે અને સાયક્લોહેક્ઝેનોન,$C$ બને છે.
$2$. $A$ નું $LiAlH_4$ વડે રિડક્શન કરવાથી એમાઇન,$B$ ($1$-(એમિનોમિથાઈલ)સાયક્લોપેન્ટેન$-1-$ઓલ) મળે છે.
$3$. $B$ ની $NaNO_2/HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા (ડાયઝોટાઇઝેશન) થી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બને છે,જે અસ્થિર હોવાથી $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$4$. આના પરિણામે રિંગ વિસ્તરણ પુનઃરચના (Tiffeneau-Demjanov rearrangement) થાય છે અને સાયક્લોહેક્ઝેનોન,$C$ બને છે.
0 likes
View Solution570
AdvancedMCQ
નીચેનાને ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન રિએક્શન $(NAR)$ ના દરના સાચા ક્રમમાં ગોઠવો:
$(I) \ HCHO$
$(II) \ CH_3CHO$
$(III) \ p-NO_2-C_6H_4CHO$
$(IV) \ p-CH_3-C_6H_4CHO$
$(I) \ HCHO$
$(II) \ CH_3CHO$
$(III) \ p-NO_2-C_6H_4CHO$
$(IV) \ p-CH_3-C_6H_4CHO$
A
$I > II > III > IV$
B
$I > III > II > IV$
C
$IV > III > II > I$
D
$III > I > II > IV$
Solution
(B) ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન રિએક્શન $(NAR)$ નો દર બે મુખ્ય પરિબળો પર આધાર રાખે છે:
$1$. કાર્બોનિલ કાર્બન પર ધન વીજભારનું પ્રમાણ: વધુ ધન વીજભાર દર વધારે છે.
$2$. અવકાશી અવરોધ (Steric hindrance): વધુ અવરોધ દર ઘટાડે છે.
આપેલા સંયોજનોની સરખામણી:
$(I) \ HCHO$: કોઈ આલ્કાઈલ ગ્રુપ નથી,સૌથી ઓછો અવરોધ.
$(II) \ CH_3CHO$: એક ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ મિથાઈલ ગ્રુપ.
$(III) \ p-NO_2-C_6H_4CHO$: $-NO_2$ ગ્રુપ ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બન પર ધન વીજભાર વધારે છે.
$(IV) \ p-CH_3-C_6H_4CHO$: $-CH_3$ ગ્રુપ ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ છે,જે ધન વીજભાર ઘટાડે છે.
આમ,પ્રતિક્રિયાશીલતાનો ક્રમ: $(I) > (III) > (II) > (IV)$ છે.
$1$. કાર્બોનિલ કાર્બન પર ધન વીજભારનું પ્રમાણ: વધુ ધન વીજભાર દર વધારે છે.
$2$. અવકાશી અવરોધ (Steric hindrance): વધુ અવરોધ દર ઘટાડે છે.
આપેલા સંયોજનોની સરખામણી:
$(I) \ HCHO$: કોઈ આલ્કાઈલ ગ્રુપ નથી,સૌથી ઓછો અવરોધ.
$(II) \ CH_3CHO$: એક ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ મિથાઈલ ગ્રુપ.
$(III) \ p-NO_2-C_6H_4CHO$: $-NO_2$ ગ્રુપ ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બન પર ધન વીજભાર વધારે છે.
$(IV) \ p-CH_3-C_6H_4CHO$: $-CH_3$ ગ્રુપ ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ છે,જે ધન વીજભાર ઘટાડે છે.
આમ,પ્રતિક્રિયાશીલતાનો ક્રમ: $(I) > (III) > (II) > (IV)$ છે.
0 likes
View Solution571
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે?
A
$p$-મિથાઈલબેન્ઝાલ્ડિહાઈડ
B
$p$-ક્લોરોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડ
C
$p$-નાઈટ્રોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડ
D
બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ
Solution
(C) કાર્બોનિલ સંયોજનોની ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયા પ્રત્યેની સક્રિયતા કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટીના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ ગ્રુપ $(EWG)$ કાર્બોનિલ કાર્બન પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ખેંચીને તેની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારે છે,જેનાથી સક્રિયતા વધે છે.
ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ $(EDG)$ ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા આપીને ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી ઘટાડે છે,જેનાથી સક્રિયતા ઘટે છે.
પેરા સ્થાન પરના સબસ્ટિટ્યુઅન્ટ્સની સરખામણી:
$1$. $-CH_3$ એ $EDG$ છે.
$2$. $-Cl$ એ $EWG$ અને $EDG$ બંને તરીકે વર્તે છે.
$3$. $-NO_2$ એ પ્રબળ $EWG$ છે.
$-NO_2$ ગ્રુપ સૌથી પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ ગ્રુપ હોવાથી,તે કાર્બોનિલ કાર્બનને સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોફિલિક બનાવે છે,તેથી $p$-નાઈટ્રોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડ સૌથી વધુ સક્રિય છે.
ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ ગ્રુપ $(EWG)$ કાર્બોનિલ કાર્બન પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ખેંચીને તેની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારે છે,જેનાથી સક્રિયતા વધે છે.
ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ $(EDG)$ ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા આપીને ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી ઘટાડે છે,જેનાથી સક્રિયતા ઘટે છે.
પેરા સ્થાન પરના સબસ્ટિટ્યુઅન્ટ્સની સરખામણી:
$1$. $-CH_3$ એ $EDG$ છે.
$2$. $-Cl$ એ $EWG$ અને $EDG$ બંને તરીકે વર્તે છે.
$3$. $-NO_2$ એ પ્રબળ $EWG$ છે.
$-NO_2$ ગ્રુપ સૌથી પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ ગ્રુપ હોવાથી,તે કાર્બોનિલ કાર્બનને સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોફિલિક બનાવે છે,તેથી $p$-નાઈટ્રોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડ સૌથી વધુ સક્રિય છે.
0 likes
View Solution572
DifficultMCQ
નીપજ $(Q)$ શું છે :-
A
સાયક્લોપેન્ટેનોન
B
સાયક્લોપેન્ટ$-2-$ઈન$-1-$ઓન
C
સાયક્લોપેન્ટ$-2-$ઈન$-1-$કાર્બાલ્ડિહાઈડ
D
સાયક્લોપેન્ટ$-1-$ઈન$-1-$કાર્બાલ્ડિહાઈડ
Solution
(D) પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. સાયક્લોહેક્સિનનું $O_3$ અને ત્યારબાદ $Zn/H_2O$ સાથે ઓઝોનોલિસિસ કરવાથી દ્વિબંધ તૂટીને હેક્ઝેન$-1,6-$ડાયલ (એડિપાલડિહાઈડ) બને છે,જે નીપજ $(P)$ છે.
$2$. હેક્ઝેન$-1,6-$ડાયલની $OH^-/\Delta$ સાથેની પ્રક્રિયામાં આંતર-આણ્વીય આલ્ડોલ સંઘનન થાય છે. એક છેડા પરનો આલ્ડિહાઈડ સમૂહ ઈલેક્ટ્રોન અનુરાગી તરીકે અને બીજા આલ્ડિહાઈડ સમૂહનો $\alpha$-કાર્બન કેન્દ્રાનુરાગી તરીકે વર્તે છે. આના પરિણામે પાંચ સભ્યોની વલય રચના બને છે જેમાં દ્વિબંધ સાથે આલ્ડિહાઈડ સમૂહ જોડાયેલ હોય છે,જે સાયક્લોપેન્ટ$-1-$ઈન$-1-$કાર્બાલ્ડિહાઈડ છે,જે નીપજ $(Q)$ છે.
$1$. સાયક્લોહેક્સિનનું $O_3$ અને ત્યારબાદ $Zn/H_2O$ સાથે ઓઝોનોલિસિસ કરવાથી દ્વિબંધ તૂટીને હેક્ઝેન$-1,6-$ડાયલ (એડિપાલડિહાઈડ) બને છે,જે નીપજ $(P)$ છે.
$2$. હેક્ઝેન$-1,6-$ડાયલની $OH^-/\Delta$ સાથેની પ્રક્રિયામાં આંતર-આણ્વીય આલ્ડોલ સંઘનન થાય છે. એક છેડા પરનો આલ્ડિહાઈડ સમૂહ ઈલેક્ટ્રોન અનુરાગી તરીકે અને બીજા આલ્ડિહાઈડ સમૂહનો $\alpha$-કાર્બન કેન્દ્રાનુરાગી તરીકે વર્તે છે. આના પરિણામે પાંચ સભ્યોની વલય રચના બને છે જેમાં દ્વિબંધ સાથે આલ્ડિહાઈડ સમૂહ જોડાયેલ હોય છે,જે સાયક્લોપેન્ટ$-1-$ઈન$-1-$કાર્બાલ્ડિહાઈડ છે,જે નીપજ $(Q)$ છે.
0 likes
View Solution573
MediumMCQ
આપેલ સંયોજનમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા શોધો.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$6$
Solution
(B) આપેલ સંયોજન $2$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન છે.
$\alpha$-કાર્બન એ કાર્બન પરમાણુ છે જે સીધો ક્રિયાશીલ સમૂહ (આ કિસ્સામાં,કાર્બોનિલ સમૂહ,$C=O$) સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$2$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોનમાં,કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુમાં બે $\alpha$-કાર્બન હોય છે.
એક $\alpha$-કાર્બન એ $CH_2$ સમૂહ છે ($2$ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવે છે).
બીજો $\alpha$-કાર્બન એ $CH(CH_3)$ સમૂહ છે ($1$ હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવે છે).
તેથી,$\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા $2 + 1 = 3$ છે.
$\alpha$-કાર્બન એ કાર્બન પરમાણુ છે જે સીધો ક્રિયાશીલ સમૂહ (આ કિસ્સામાં,કાર્બોનિલ સમૂહ,$C=O$) સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$2$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોનમાં,કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુમાં બે $\alpha$-કાર્બન હોય છે.
એક $\alpha$-કાર્બન એ $CH_2$ સમૂહ છે ($2$ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવે છે).
બીજો $\alpha$-કાર્બન એ $CH(CH_3)$ સમૂહ છે ($1$ હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવે છે).
તેથી,$\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા $2 + 1 = 3$ છે.
0 likes
View Solution574
DifficultMCQ
મુખ્ય નીપજ $(A)$ શું છે?
A
$1$-ટેટ્રલોન
B
$2$-ટેટ્રલોન
C
ટેટ્રાલિન
D
નેપ્થાલિન
Solution
(A) શરૂઆતનું પદાર્થ $1$-ઇન્ડેનોન છે.
પગલું $(1)$: $HCN$ સાથેની પ્રક્રિયા કાર્બોનિલ કાર્બન પર સાયનો સમૂહ ઉમેરે છે,જે સાયનોહાઇડ્રિન બનાવે છે.
પગલું $(2)$: $LiAlH_4$ સાથે રિડક્શન સાયનો સમૂહને પ્રાથમિક એમાઇન $(-CH_2NH_2)$ માં ઘટાડે છે.
પગલું $(3)$: $NaNO_2/H^+$ સાથેની પ્રક્રિયા ટિફેનો-ડેમજાનોવ પુનઃરચના (Tiffeneau-Demjanov rearrangement) તરફ દોરી જાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં $5$-સભ્યવાળી રીંગનું વિસ્તરણ થઈને $6$-સભ્યવાળી રીંગ બને છે,જે $1$-ટેટ્રલોન છે.
પગલું $(1)$: $HCN$ સાથેની પ્રક્રિયા કાર્બોનિલ કાર્બન પર સાયનો સમૂહ ઉમેરે છે,જે સાયનોહાઇડ્રિન બનાવે છે.
પગલું $(2)$: $LiAlH_4$ સાથે રિડક્શન સાયનો સમૂહને પ્રાથમિક એમાઇન $(-CH_2NH_2)$ માં ઘટાડે છે.
પગલું $(3)$: $NaNO_2/H^+$ સાથેની પ્રક્રિયા ટિફેનો-ડેમજાનોવ પુનઃરચના (Tiffeneau-Demjanov rearrangement) તરફ દોરી જાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં $5$-સભ્યવાળી રીંગનું વિસ્તરણ થઈને $6$-સભ્યવાળી રીંગ બને છે,જે $1$-ટેટ્રલોન છે.
0 likes
View Solution575
MediumMCQ
એસિડિક પરિસ્થિતિમાં નીચેનામાંથી કોનું નિર્જલીકરણ સૌથી સરળતાથી થશે?
A
$4$-હાઇડ્રોક્સી-$2$-પેન્ટેનોન
B
$2$-પેન્ટેનોલ
C
$3$-હાઇડ્રોક્સી-$2$-પેન્ટેનોન
D
$5$-હાઇડ્રોક્સી-$2$-પેન્ટેનોન
Solution
(A) એસિડિક પરિસ્થિતિમાં નિર્જલીકરણ સામાન્ય રીતે $E1$ મિકેનિઝમ દ્વારા થાય છે જેમાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે. જો કે,$\beta$-હાઇડ્રોક્સી કાર્બોનિલ સંયોજનો માટે,નિર્જલીકરણ ખૂબ જ સરળતાથી થાય છે કારણ કે પરિણામી ઉત્પાદન એક સંયુગ્મિત (conjugated) $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કાર્બોનિલ સિસ્ટમ છે,જે થર્મોડાયનેમિકલી ખૂબ જ સ્થિર છે.
વિકલ્પ $A$ માં,સંયોજન $4$-હાઇડ્રોક્સી-$2$-પેન્ટેનોન છે. આ એક $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન છે. નિર્જલીકરણ પર,તે એક સંયુગ્મિત સિસ્ટમ (પેન્ટ-$3$-ઈન-$2$-ઓન) બનાવે છે. હાઇડ્રોક્સિલ જૂથની સાપેક્ષમાં $\beta$-સ્થિતિ પર કાર્બોનિલ જૂથની હાજરી $\alpha$-હાઇડ્રોજનને એસિડિક બનાવે છે,જે સ્થિર સંયુગ્મિત એનોન બનાવવા માટે પાણીના દૂર થવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
અન્ય વિકલ્પો આ પરિસ્થિતિઓમાં આટલી સરળતાથી સંયુગ્મિત સિસ્ટમ બનાવતા નથી. તેથી,$4$-હાઇડ્રોક્સી-$2$-પેન્ટેનોનનું નિર્જલીકરણ સૌથી સરળતાથી થાય છે.
વિકલ્પ $A$ માં,સંયોજન $4$-હાઇડ્રોક્સી-$2$-પેન્ટેનોન છે. આ એક $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન છે. નિર્જલીકરણ પર,તે એક સંયુગ્મિત સિસ્ટમ (પેન્ટ-$3$-ઈન-$2$-ઓન) બનાવે છે. હાઇડ્રોક્સિલ જૂથની સાપેક્ષમાં $\beta$-સ્થિતિ પર કાર્બોનિલ જૂથની હાજરી $\alpha$-હાઇડ્રોજનને એસિડિક બનાવે છે,જે સ્થિર સંયુગ્મિત એનોન બનાવવા માટે પાણીના દૂર થવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
અન્ય વિકલ્પો આ પરિસ્થિતિઓમાં આટલી સરળતાથી સંયુગ્મિત સિસ્ટમ બનાવતા નથી. તેથી,$4$-હાઇડ્રોક્સી-$2$-પેન્ટેનોનનું નિર્જલીકરણ સૌથી સરળતાથી થાય છે.
0 likes
View Solution576
DifficultMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં $X$ અને $Y$ ને ઓળખો:
A
$X$ એ ડાયોલ છે અને $Y$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇડ છે.
B
$X$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇન છે અને $Y$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇડ છે.
C
$X$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇન છે અને $Y$ એ ડાયોલ છે.
D
$X$ એ ડાયોલ છે અને $Y$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇન છે.
Solution
(B) $LiAlH_4$ એ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે કીટોન સમૂહનું દ્વિતીયક આલ્કોહોલમાં અને એમાઇડ સમૂહનું પ્રાથમિક એમાઇનમાં રિડક્શન કરે છે. તેથી,$X$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇન છે.
$NaBH_4$ એ એક મંદ રિડક્શનકર્તા છે જે કીટોન સમૂહનું દ્વિતીયક આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે પરંતુ એમાઇડ સમૂહનું રિડક્શન કરતું નથી. તેથી,$Y$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇડ છે.
આમ,$X$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇન છે અને $Y$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇડ છે.
$NaBH_4$ એ એક મંદ રિડક્શનકર્તા છે જે કીટોન સમૂહનું દ્વિતીયક આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે પરંતુ એમાઇડ સમૂહનું રિડક્શન કરતું નથી. તેથી,$Y$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇડ છે.
આમ,$X$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇન છે અને $Y$ એ હાઇડ્રોક્સી-એમાઇડ છે.
0 likes
View Solution577
AdvancedMCQ
આપેલ પ્રક્રિયા શ્રેણીમાં અંતિમ નીપજ $D$ ઓળખો:
$CH_3CH_2Cl$ $\xrightarrow{Aq. KOH} A$ $\xrightarrow{PCC} B$ $\xrightarrow{Cl_2/NaOH} C$ $\xrightarrow{Acetone} D$
નીપજ $D$ ને કયા નામથી ઓળખવામાં આવે છે?
$CH_3CH_2Cl$ $\xrightarrow{Aq. KOH} A$ $\xrightarrow{PCC} B$ $\xrightarrow{Cl_2/NaOH} C$ $\xrightarrow{Acetone} D$
નીપજ $D$ ને કયા નામથી ઓળખવામાં આવે છે?
A
મસ્ટર્ડ ગેસ
B
ક્લોરોપિક્રિન
C
ક્લોરેટોન
D
લ્યુસાઈટ ગેસ
Solution
(C) $1$. $CH_3CH_2Cl$ એ $Aq. KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇથેનોલ $(A = CH_3CH_2OH)$ બનાવે છે.
$2$. ઇથેનોલ $(A)$ નું $PCC$ દ્વારા ઓક્સિડેશન થતા એસીટાલ્ડિહાઇડ $(B = CH_3CHO)$ મળે છે.
$3$. એસીટાલ્ડિહાઇડ $(B)$ ની $Cl_2/NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા (હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા) થતા ક્લોરોફોર્મ $(C = CHCl_3)$ મળે છે.
$4$. ક્લોરોફોર્મ $(C)$ ની એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ સાથે બેઇઝની હાજરીમાં પ્રક્રિયા થતા $1,1,1-trichloro-2-methylpropan-2-ol$ બને છે,જેને ક્લોરેટોન $(D)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$2$. ઇથેનોલ $(A)$ નું $PCC$ દ્વારા ઓક્સિડેશન થતા એસીટાલ્ડિહાઇડ $(B = CH_3CHO)$ મળે છે.
$3$. એસીટાલ્ડિહાઇડ $(B)$ ની $Cl_2/NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા (હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા) થતા ક્લોરોફોર્મ $(C = CHCl_3)$ મળે છે.
$4$. ક્લોરોફોર્મ $(C)$ ની એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ સાથે બેઇઝની હાજરીમાં પ્રક્રિયા થતા $1,1,1-trichloro-2-methylpropan-2-ol$ બને છે,જેને ક્લોરેટોન $(D)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution578
DifficultMCQ
આપેલી પ્રક્રિયામાં નીપજની આગાહી કરો:
$3-\text{chlorobenzaldehyde} \xrightarrow{50\% \text{KOH}, \Delta} ?$
$3-\text{chlorobenzaldehyde} \xrightarrow{50\% \text{KOH}, \Delta} ?$
A
$3-\text{chlorobenzyl alcohol} + 3-\text{chlorophenylacetate}$
B
$3-\text{chlorobenzyl alcohol} + 3-\text{hydroxybenzyl alcohol}$
C
$3-\text{chlorobenzyl alcohol} + 3-\text{chlorobenzoate}$
D
$3-\text{hydroxybenzyl alcohol} + 3-\text{chlorobenzoate}$
Solution
(C) આપેલી પ્રક્રિયા કેનિઝારો પ્રક્રિયા છે કારણ કે $3-\text{chlorobenzaldehyde}$ પાસે કોઈ $\alpha-\text{હાઇડ્રોજન}$ પરમાણુ નથી.
સાંદ્ર આલ્કલી $(50\% \text{KOH})$ ની હાજરીમાં,$\alpha-\text{હાઇડ્રોજન}$ વગરના આલ્ડિહાઇડ્સ સ્વ-ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન (અસમાનતા) પામીને અનુરૂપ આલ્કોહોલ અને કાર્બોક્સિલિક એસિડના ક્ષારનું મિશ્રણ બનાવે છે.
$2 \text{C}_6\text{H}_4(\text{Cl})\text{CHO} + \text{KOH}$ $\rightarrow \text{C}_6\text{H}_4(\text{Cl})\text{CH}_2\text{OH} + \text{C}_6\text{H}_4(\text{Cl})\text{COOK}$
આમ,$3-\text{chlorobenzaldehyde}$ એ $3-\text{chlorobenzyl alcohol}$ અને $3-\text{chlorobenzoate}$ આયન બનાવે છે.
સાંદ્ર આલ્કલી $(50\% \text{KOH})$ ની હાજરીમાં,$\alpha-\text{હાઇડ્રોજન}$ વગરના આલ્ડિહાઇડ્સ સ્વ-ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન (અસમાનતા) પામીને અનુરૂપ આલ્કોહોલ અને કાર્બોક્સિલિક એસિડના ક્ષારનું મિશ્રણ બનાવે છે.
$2 \text{C}_6\text{H}_4(\text{Cl})\text{CHO} + \text{KOH}$ $\rightarrow \text{C}_6\text{H}_4(\text{Cl})\text{CH}_2\text{OH} + \text{C}_6\text{H}_4(\text{Cl})\text{COOK}$
આમ,$3-\text{chlorobenzaldehyde}$ એ $3-\text{chlorobenzyl alcohol}$ અને $3-\text{chlorobenzoate}$ આયન બનાવે છે.
0 likes
View Solution579
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયા શક્ય નથી?
A
$CH_3-CH_2-NH_2 \xrightarrow{HNO_2} CH_3-CH_2-OH$
B
C
$CH_3CHO \xrightarrow[\Delta]{dil. NaOH} CH_3COONa + CH_3CH_2CH_2OH$
D
Solution
(C) વિકલ્પ $A$ એક પ્રમાણિત પ્રક્રિયા છે જેમાં પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઈન નાઈટ્રસ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોહોલ બનાવે છે.
વિકલ્પ $B$ માં સાંદ્ર $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં ક્લોરલ અને ક્લોરોબેન્ઝીનમાંથી $DDT$ નું સંશ્લેષણ દર્શાવેલ છે,જે એક જાણીતી પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ મંદ $NaOH$ ની હાજરીમાં આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા $3-hydroxybutanal$ $(CH_3CH(OH)CH_2CHO)$ બનાવે છે,દર્શાવેલ નીપજો નહીં.
વિકલ્પ $D$ માં ફિનોલનું બ્રોમીન પાણી સાથે બ્રોમિનેશન થઈને $2,4,6-tribromophenol$ બને છે,જે એક પ્રમાણિત પ્રક્રિયા છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલી પ્રક્રિયા શક્ય નથી.
વિકલ્પ $B$ માં સાંદ્ર $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં ક્લોરલ અને ક્લોરોબેન્ઝીનમાંથી $DDT$ નું સંશ્લેષણ દર્શાવેલ છે,જે એક જાણીતી પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ મંદ $NaOH$ ની હાજરીમાં આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા $3-hydroxybutanal$ $(CH_3CH(OH)CH_2CHO)$ બનાવે છે,દર્શાવેલ નીપજો નહીં.
વિકલ્પ $D$ માં ફિનોલનું બ્રોમીન પાણી સાથે બ્રોમિનેશન થઈને $2,4,6-tribromophenol$ બને છે,જે એક પ્રમાણિત પ્રક્રિયા છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલી પ્રક્રિયા શક્ય નથી.
0 likes
View Solution580
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન ટોટોમેરિઝમ (tautomerism) દર્શાવશે નહીં?
A
$1,4$-બેન્ઝોક્વિનોન
B
સાયક્લોબ્યુટ-$2$-ઇનોન
C
$2,2,6,6$-ટેટ્રામિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન
D
આ તમામ
Solution
(D) ટોટોમેરિઝમ માટે કાર્બોનિલ સમૂહ $(-C=O)$ ની બાજુમાં ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોવો જરૂરી છે.
$1$. $1,4$-બેન્ઝોક્વિનોન: તેમાં કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુમાં કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી.
$2$. સાયક્લોબ્યુટ-$2$-ઇનોન: તેમાં $\alpha$-કાર્બન પર બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,તેથી તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવી શકે છે.
$3$. $2,2,6,6$-ટેટ્રામિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન: તેમાં $\alpha$-કાર્બન પર કોઈ હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી,તેથી તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવી શકતું નથી.
$1$. $1,4$-બેન્ઝોક્વિનોન: તેમાં કાર્બોનિલ સમૂહની બાજુમાં કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી.
$2$. સાયક્લોબ્યુટ-$2$-ઇનોન: તેમાં $\alpha$-કાર્બન પર બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,તેથી તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવી શકે છે.
$3$. $2,2,6,6$-ટેટ્રામિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન: તેમાં $\alpha$-કાર્બન પર કોઈ હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી,તેથી તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવી શકતું નથી.
0 likes
View Solution581
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન આયોડોફોર્મ કસોટી અને ફેહલિંગની કસોટી બંને આપે છે?
A
એસીટોન
B
એસીટાલ્ડિહાઈડ
C
પ્રોપિયોનાલ્ડિહાઈડ
D
ઈથાઈલ આલ્કોહોલ
Solution
(B) આયોડોફોર્મ કસોટી $CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ ધરાવતા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ફેહલિંગની કસોટી એલિફેટિક આલ્ડિહાઈડ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ) માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય છે,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
તે એક એલિફેટિક આલ્ડિહાઈડ પણ છે,તેથી તે ફેહલિંગની કસોટી આપે છે.
તેથી,$CH_3CHO$ બંને કસોટીઓ આપે છે.
ફેહલિંગની કસોટી એલિફેટિક આલ્ડિહાઈડ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ) માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય છે,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
તે એક એલિફેટિક આલ્ડિહાઈડ પણ છે,તેથી તે ફેહલિંગની કસોટી આપે છે.
તેથી,$CH_3CHO$ બંને કસોટીઓ આપે છે.
0 likes
View Solution582
EasyMCQ
આપેલ પ્રક્રિયામાં પ્રક્રિયક $X$ શું છે?
(આકૃતિમાં સાયક્લોહેક્ઝેનોનનું સાયક્લોહેક્ઝેનોલમાં રૂપાંતર દર્શાવેલ છે,જેમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ ધરાવતા કાર્બન પર ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ જોડાયેલ છે.)
(આકૃતિમાં સાયક્લોહેક્ઝેનોનનું સાયક્લોહેક્ઝેનોલમાં રૂપાંતર દર્શાવેલ છે,જેમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ ધરાવતા કાર્બન પર ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ જોડાયેલ છે.)
A
$LiAlH_4 + H_2O$
B
$LiAlD_4 + H_2O$
C
$LiAlH_4 + D_2O$
D
$LiAlD_4 + D_2O$
Solution
(B) આ પ્રક્રિયામાં કીટોન (સાયક્લોહેક્ઝેનોન) નું આલ્કોહોલમાં રિડક્શન થાય છે.
$LiAlH_4$ અથવા $LiAlD_4$ નો ઉપયોગ કરીને કાર્બોનિલ સમૂહના રિડક્શનમાં,મેટલ હાઇડ્રાઇડ પ્રક્રિયકમાંથી હાઇડ્રાઇડ $(H^-)$ અથવા ડ્યુટેરાઇડ $(D^-)$ આયન કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
ત્યારબાદ,પાણી $(H_2O)$ અથવા ભારે પાણી $(D_2O)$ નો ઉપયોગ કરીને વર્કઅપ સ્ટેપ દરમિયાન ઓક્સિજન પરમાણુનું પ્રોટોનેશન અથવા ડ્યુટેરેશન થાય છે.
નીપજમાં,કાર્બન પરમાણુ હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અને ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ $(-D)$ સાથે જોડાયેલ છે.
આ સૂચવે છે કે ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ રિડક્શન સ્ટેપ દરમિયાન (પ્રક્રિયકમાંથી) ઉમેરવામાં આવ્યો હતો અને હાઇડ્રોજન પરમાણુ વર્કઅપ સ્ટેપ દરમિયાન (પાણીમાંથી) ઉમેરવામાં આવ્યો હતો.
તેથી,પ્રક્રિયક $X$ એ $LiAlD_4$ અને ત્યારબાદ $H_2O$ હોવું જોઈએ.
$LiAlH_4$ અથવા $LiAlD_4$ નો ઉપયોગ કરીને કાર્બોનિલ સમૂહના રિડક્શનમાં,મેટલ હાઇડ્રાઇડ પ્રક્રિયકમાંથી હાઇડ્રાઇડ $(H^-)$ અથવા ડ્યુટેરાઇડ $(D^-)$ આયન કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
ત્યારબાદ,પાણી $(H_2O)$ અથવા ભારે પાણી $(D_2O)$ નો ઉપયોગ કરીને વર્કઅપ સ્ટેપ દરમિયાન ઓક્સિજન પરમાણુનું પ્રોટોનેશન અથવા ડ્યુટેરેશન થાય છે.
નીપજમાં,કાર્બન પરમાણુ હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અને ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ $(-D)$ સાથે જોડાયેલ છે.
આ સૂચવે છે કે ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ રિડક્શન સ્ટેપ દરમિયાન (પ્રક્રિયકમાંથી) ઉમેરવામાં આવ્યો હતો અને હાઇડ્રોજન પરમાણુ વર્કઅપ સ્ટેપ દરમિયાન (પાણીમાંથી) ઉમેરવામાં આવ્યો હતો.
તેથી,પ્રક્રિયક $X$ એ $LiAlD_4$ અને ત્યારબાદ $H_2O$ હોવું જોઈએ.
0 likes
View Solution583
DifficultMCQ
પ્રક્રિયામાં અંતિમ નીપજ શું છે:
A
B
C
D
Solution
(B) પ્રક્રિયા ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. પ્રથમ તબક્કો રીમર-ટીમેન પ્રક્રિયા છે,જેમાં ફિનોલ $CHCl_3$ અને $OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મધ્યવર્તી નીપજ $X$ તરીકે $o$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝાલ્ડિહાઇડ (સેલિસાઇલાલ્ડિહાઇડ) બનાવે છે.
$2$. બીજા તબક્કામાં $o$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝાલ્ડિહાઇડની પ્રક્રિયા $50\% \ NaOH$ (સાંદ્ર આલ્કલી) સાથે કરવામાં આવે છે,જે કેનિઝારો પ્રક્રિયા તરફ દોરી જાય છે.
$3$. કેનિઝારો પ્રક્રિયામાં,આલ્ડિહાઇડ સમૂહનું વિષમીકરણ આલ્કોહોલ સમૂહ $(-CH_2OH)$ અને કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ $(-COO^-)$ માં થાય છે.
$4$. આમ,અંતિમ નીપજો $Y$ અને $Z$ અનુક્રમે $2$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ અને $2$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝોએટ આયન છે.
$1$. પ્રથમ તબક્કો રીમર-ટીમેન પ્રક્રિયા છે,જેમાં ફિનોલ $CHCl_3$ અને $OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મધ્યવર્તી નીપજ $X$ તરીકે $o$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝાલ્ડિહાઇડ (સેલિસાઇલાલ્ડિહાઇડ) બનાવે છે.
$2$. બીજા તબક્કામાં $o$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝાલ્ડિહાઇડની પ્રક્રિયા $50\% \ NaOH$ (સાંદ્ર આલ્કલી) સાથે કરવામાં આવે છે,જે કેનિઝારો પ્રક્રિયા તરફ દોરી જાય છે.
$3$. કેનિઝારો પ્રક્રિયામાં,આલ્ડિહાઇડ સમૂહનું વિષમીકરણ આલ્કોહોલ સમૂહ $(-CH_2OH)$ અને કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ $(-COO^-)$ માં થાય છે.
$4$. આમ,અંતિમ નીપજો $Y$ અને $Z$ અનુક્રમે $2$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ અને $2$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝોએટ આયન છે.
0 likes
View Solution584
AdvancedMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજનું અનુમાન કરો:
$1,3$-બેન્ઝોડાયોક્સૉલ $\xrightarrow[(ii) CHCl_3, NaOH]{(i) HI \text{ (વધારે પ્રમાણમાં)}}$ ?
$1,3$-બેન્ઝોડાયોક્સૉલ $\xrightarrow[(ii) CHCl_3, NaOH]{(i) HI \text{ (વધારે પ્રમાણમાં)}}$ ?
A
B
C
D
Solution
(A) શરૂઆતનો પદાર્થ $1,3$-બેન્ઝોડાયોક્સૉલ છે.
પગલું $(i)$: વધારાના $HI$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી ચક્રીય એસિટલ (ડાયોક્સૉલ રિંગ) નું વિભાજન થાય છે. આ પ્રક્રિયાને અંતે $2$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ (સેલિસિલ આલ્કોહોલ) મળે છે.
પગલું $(ii)$: રાઇમર-ટીમેન પ્રક્રિયા $(CHCl_3, NaOH)$ દ્વારા ફિનોલિક $-OH$ સમૂહની સાપેક્ષમાં ઓર્થો સ્થાન પર ફોર્મિલ સમૂહ $(-CHO)$ દાખલ થાય છે.
આમ,મુખ્ય નીપજ $2$-હાઇડ્રોક્સી-$3$-(હાઇડ્રોક્સિમીથાઇલ)બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ છે.
પગલું $(i)$: વધારાના $HI$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી ચક્રીય એસિટલ (ડાયોક્સૉલ રિંગ) નું વિભાજન થાય છે. આ પ્રક્રિયાને અંતે $2$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝાઇલ આલ્કોહોલ (સેલિસિલ આલ્કોહોલ) મળે છે.
પગલું $(ii)$: રાઇમર-ટીમેન પ્રક્રિયા $(CHCl_3, NaOH)$ દ્વારા ફિનોલિક $-OH$ સમૂહની સાપેક્ષમાં ઓર્થો સ્થાન પર ફોર્મિલ સમૂહ $(-CHO)$ દાખલ થાય છે.
આમ,મુખ્ય નીપજ $2$-હાઇડ્રોક્સી-$3$-(હાઇડ્રોક્સિમીથાઇલ)બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ છે.
0 likes
View Solution585
MediumMCQ
$CH_3-CHO$ $\xrightarrow[OH^{-}]{HCN} (A)$ $\xrightarrow{\text{Partial Hydrolysis}} (B)$. નીપજ $B$ શું છે?
A
$CH_3-CH(OH)-CN$
B
$CH_3-CH(OH)-COOH$
C
$CH_3-CH(OH)-COOH$ નું રેસેમિક મિશ્રણ
D
$CH_3-CH(OH)-CONH_2$
Solution
(D) એસીટાલ્ડિહાઈડ બેઝ $(OH^{-})$ ની હાજરીમાં $HCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસીટાલ્ડિહાઈડ સાયનોહાઈડ્રિન $(A)$ બનાવે છે,જે $CH_3-CH(OH)-CN$ છે.
$(A)$ માં રહેલા નાઈટ્રાઈલ ગ્રુપ $(-CN)$ નું આંશિક જળવિભાજન કરવાથી એમાઈડ ગ્રુપ $(-CONH_2)$ મળે છે,જેના પરિણામે $CH_3-CH(OH)-CONH_2$ $(B)$ બને છે.
પ્રક્રિયા:
$CH_3-CHO + HCN$ $\xrightarrow{OH^{-}} CH_3-CH(OH)-CN (A)$ $\xrightarrow{H_2O/H^{+}} CH_3-CH(OH)-CONH_2 (B)$
$(A)$ માં રહેલા નાઈટ્રાઈલ ગ્રુપ $(-CN)$ નું આંશિક જળવિભાજન કરવાથી એમાઈડ ગ્રુપ $(-CONH_2)$ મળે છે,જેના પરિણામે $CH_3-CH(OH)-CONH_2$ $(B)$ બને છે.
પ્રક્રિયા:
$CH_3-CHO + HCN$ $\xrightarrow{OH^{-}} CH_3-CH(OH)-CN (A)$ $\xrightarrow{H_2O/H^{+}} CH_3-CH(OH)-CONH_2 (B)$
0 likes
View Solution586
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા આપતું નથી?
A
એસીટોફિનોન
B
પ્રોપેનાલ
C
સાયક્લોહેક્ઝેનોન
D
બેન્ઝોફિનોન
Solution
(D) આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા એવા આલ્ડિહાઇડ અને કીટોન દ્વારા આપવામાં આવે છે જેની પાસે ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય.
$1$. એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ પાસે ત્રણ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$2$. પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ પાસે બે $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$3$. સાયક્લોહેક્ઝેનોન પાસે ચાર $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$4$. બેન્ઝોફિનોન $(C_6H_5COC_6H_5)$ પાસે કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલ કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી.
તેથી,બેન્ઝોફિનોન આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા આપતું નથી.
$1$. એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ પાસે ત્રણ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$2$. પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ પાસે બે $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$3$. સાયક્લોહેક્ઝેનોન પાસે ચાર $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે.
$4$. બેન્ઝોફિનોન $(C_6H_5COC_6H_5)$ પાસે કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલ કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી.
તેથી,બેન્ઝોફિનોન આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા આપતું નથી.
0 likes
View Solution587
MediumMCQ
નીચે દર્શાવેલ રૂપાંતરણ માટે કયો રિડક્શન કર્તા યોગ્ય રહેશે?
(બંધારણ: $3$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન થી મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન)
(બંધારણ: $3$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન થી મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન)
A
$Zn-Hg/HCl$
B
$NH_2-NH_2/OH^-$
C
$HI/P$ (red)
D
આ તમામ
Solution
(D) આપેલ પ્રક્રિયા એ કીટોન ($3$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોન) નું આલ્કેન (મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન) માં રિડક્શન છે.
$1$. $Zn-Hg/HCl$ એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન માટેનો પ્રક્રિયક છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહોનું મિથાઈલીન સમૂહોમાં રિડક્શન કરે છે.
$2$. $NH_2-NH_2/OH^-$ એ વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન માટેનો પ્રક્રિયક છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહોનું મિથાઈલીન સમૂહોમાં રિડક્શન કરે છે.
$3$. $HI/P$ (red) એ એક પ્રબળ રિડક્શન કર્તા છે જે કાર્બોનિલ સંયોજનોનું આલ્કેનમાં રિડક્શન કરી શકે છે.
આમ,ત્રણેય પ્રક્રિયકો આ રિડક્શન કરવા માટે સક્ષમ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. $Zn-Hg/HCl$ એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન માટેનો પ્રક્રિયક છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહોનું મિથાઈલીન સમૂહોમાં રિડક્શન કરે છે.
$2$. $NH_2-NH_2/OH^-$ એ વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન માટેનો પ્રક્રિયક છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહોનું મિથાઈલીન સમૂહોમાં રિડક્શન કરે છે.
$3$. $HI/P$ (red) એ એક પ્રબળ રિડક્શન કર્તા છે જે કાર્બોનિલ સંયોજનોનું આલ્કેનમાં રિડક્શન કરી શકે છે.
આમ,ત્રણેય પ્રક્રિયકો આ રિડક્શન કરવા માટે સક્ષમ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
0 likes
View Solution588
AdvancedMCQ
નીચેની પ્રક્રિયા શ્રેણીમાં નીપજો $A$,$B$,અને $C$ ઓળખો:
$C_6H_5CONH_2$ $\xrightarrow{P_2O_5, \Delta} A$ $\xrightarrow[(ii) H_2O]{(i) DIBAL-H} B$
$A \xrightarrow[(ii) H_3O^+, \Delta]{(i) (CH_3CO)_2O/CH_3COONa} C$
$C_6H_5CONH_2$ $\xrightarrow{P_2O_5, \Delta} A$ $\xrightarrow[(ii) H_2O]{(i) DIBAL-H} B$
$A \xrightarrow[(ii) H_3O^+, \Delta]{(i) (CH_3CO)_2O/CH_3COONa} C$
A
$A$ = $C_6H_5CN$,$B$ = $C_6H_5CHO$,$C$ = $C_6H_5CH=CHCHO$
B
$A$ = $C_6H_5CN$,$B$ = $C_6H_5CHO$,$C$ = $C_6H_5CH=CHCOOH$
C
$A$ = $C_6H_5CN$,$B$ = $C_6H_5CH_2OH$,$C$ = $C_6H_5CH_2CH_2COOH$
D
$A$ = $C_6H_5CONHCH_3$,$B$ = $C_6H_5CHO$,$C$ = $C_6H_5CH=CHCHO$
Solution
(B) $1$. બેન્ઝામાઇડ $(C_6H_5CONH_2)$ ની $P_2O_5$ સાથે ગરમ કરતા નિર્જલીકરણ થઈને બેન્ઝોનાઇટ્રાઇલ $(A = C_6H_5CN)$ મળે છે.
$2$. બેન્ઝોનાઇટ્રાઇલ $(C_6H_5CN)$ નું $DIBAL-H$ વડે રિડક્શન અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરતા બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(B = C_6H_5CHO)$ મળે છે.
$3$. બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(C_6H_5CHO)$ ની સોડિયમ એસિટેટ $(CH_3COONa)$ ની હાજરીમાં એસિટિક એનહાઇડ્રાઇડ $((CH_3CO)_2O)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ પર્કિન કન્ડેન્સેશન છે,જે એસિડિક જળવિભાજન પછી સિનેમિક એસિડ $(C = C_6H_5CH=CHCOOH)$ આપે છે.
$2$. બેન્ઝોનાઇટ્રાઇલ $(C_6H_5CN)$ નું $DIBAL-H$ વડે રિડક્શન અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરતા બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(B = C_6H_5CHO)$ મળે છે.
$3$. બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(C_6H_5CHO)$ ની સોડિયમ એસિટેટ $(CH_3COONa)$ ની હાજરીમાં એસિટિક એનહાઇડ્રાઇડ $((CH_3CO)_2O)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ પર્કિન કન્ડેન્સેશન છે,જે એસિડિક જળવિભાજન પછી સિનેમિક એસિડ $(C = C_6H_5CH=CHCOOH)$ આપે છે.
0 likes
View Solution589
MediumMCQ
એક કાર્બનિક સંયોજન $A$ નું એસિડિક $K_2Cr_2O_7$ દ્રાવણનો ઉપયોગ કરીને ઓક્સિડેશન કરવામાં આવે છે અને સંયોજન $B$ બને છે. સંયોજન $B$ એ $DNP$ કસોટી આપે છે પરંતુ સિલ્વર મિરર કસોટી આપતું નથી,તો સંયોજન $A$ શું હશે?
A
$2-$પ્રોપેનોલ
B
$1-$પ્રોપેનોલ
C
ઈથેનાલ
D
ઈથેનોલ
Solution
(A) $1$. $DNP$ કસોટી ($2$,$4$-ડાયનાઈટ્રોફિનાઈલહાઈડ્રેઝીન કસોટી) આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$2$. સિલ્વર મિરર કસોટી (ટોલેન્સ કસોટી) આલ્ડિહાઈડ દ્વારા આપવામાં આવે છે પરંતુ કીટોન દ્વારા નહીં.
$3$. સંયોજન $B$ એ $DNP$ કસોટી આપે છે પણ સિલ્વર મિરર કસોટી આપતું નથી,તેથી $B$ કીટોન હોવું જોઈએ.
$4$. દ્વિતીયક આલ્કોહોલનું એસિડિક $K_2Cr_2O_7$ દ્વારા ઓક્સિડેશન થઈને કીટોન બને છે.
$5$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$2-$પ્રોપેનોલ એ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે,જેનું ઓક્સિડેશન થવાથી એસિટોન (પ્રોપેનોન) મળે છે,જે એક કીટોન છે.
$2$. સિલ્વર મિરર કસોટી (ટોલેન્સ કસોટી) આલ્ડિહાઈડ દ્વારા આપવામાં આવે છે પરંતુ કીટોન દ્વારા નહીં.
$3$. સંયોજન $B$ એ $DNP$ કસોટી આપે છે પણ સિલ્વર મિરર કસોટી આપતું નથી,તેથી $B$ કીટોન હોવું જોઈએ.
$4$. દ્વિતીયક આલ્કોહોલનું એસિડિક $K_2Cr_2O_7$ દ્વારા ઓક્સિડેશન થઈને કીટોન બને છે.
$5$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$2-$પ્રોપેનોલ એ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે,જેનું ઓક્સિડેશન થવાથી એસિટોન (પ્રોપેનોન) મળે છે,જે એક કીટોન છે.
0 likes
View Solution590
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું પાણી સાથે સ્થાયી નીપજ આપતું નથી?
A
$CF_3-CO-CF_3$
B
$CF_3-CHO$
C
નિનહાઇડ્રિન
D
$Ph-CHO$
Solution
(D) કાર્બોનિલ સંયોજનો પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને જેમ-ડાયોલ (હાઇડ્રેટ્સ) બનાવે છે.
સામાન્ય રીતે,આ અસ્થાયી હોય છે અને પાછા કાર્બોનિલ સંયોજનમાં ફેરવાય છે.
જો કે,$-CF_3$ અથવા $-CCl_3$ જેવા પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ સમૂહો ઇન્ડક્ટિવ અસર દ્વારા કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારીને હાઇડ્રેટને સ્થિર કરે છે.
$CF_3-CO-CF_3$,$CF_3-CHO$,અને $CCl_3-CHO$ સ્થાયી હાઇડ્રેટ્સ બનાવે છે.
નિનહાઇડ્રિન પણ નજીકના ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ કાર્બોનિલ સમૂહોની હાજરીને કારણે સ્થાયી હાઇડ્રેટ બનાવે છે.
બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(Ph-CHO)$ માં આવા સ્થાયી કરનારા સમૂહો હોતા નથી,અને તેનો હાઇડ્રેટ અસ્થાયી હોય છે.
સામાન્ય રીતે,આ અસ્થાયી હોય છે અને પાછા કાર્બોનિલ સંયોજનમાં ફેરવાય છે.
જો કે,$-CF_3$ અથવા $-CCl_3$ જેવા પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ સમૂહો ઇન્ડક્ટિવ અસર દ્વારા કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારીને હાઇડ્રેટને સ્થિર કરે છે.
$CF_3-CO-CF_3$,$CF_3-CHO$,અને $CCl_3-CHO$ સ્થાયી હાઇડ્રેટ્સ બનાવે છે.
નિનહાઇડ્રિન પણ નજીકના ઇલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઇંગ કાર્બોનિલ સમૂહોની હાજરીને કારણે સ્થાયી હાઇડ્રેટ બનાવે છે.
બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ $(Ph-CHO)$ માં આવા સ્થાયી કરનારા સમૂહો હોતા નથી,અને તેનો હાઇડ્રેટ અસ્થાયી હોય છે.
0 likes
View Solution591
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું ફેલિંગના દ્રાવણનું રિડક્શન કરશે?
A
$CH_3-CH(OH)-COOH$
B
$CH_3-CO-CH_2-OH$
C
$CH_3-CO-CH_3$
D
બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$
Solution
(B) ફેલિંગનું દ્રાવણ એલિફેટિક આલ્ડિહાઈડ અને $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન દ્વારા રિડક્શન પામે છે.
$CH_3-CO-CH_2-OH$ એ $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન છે,જે ફેલિંગના દ્રાવણના બેઝિક માધ્યમમાં ટોટોમેરાઈઝેશન દ્વારા આલ્ડિહાઈડમાં રૂપાંતરિત થઈ શકે છે,અને આમ તેનું રિડક્શન કરે છે.
બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ એ એરોમેટિક આલ્ડિહાઈડ છે અને તે ફેલિંગના દ્રાવણનું રિડક્શન કરતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.
$CH_3-CO-CH_2-OH$ એ $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન છે,જે ફેલિંગના દ્રાવણના બેઝિક માધ્યમમાં ટોટોમેરાઈઝેશન દ્વારા આલ્ડિહાઈડમાં રૂપાંતરિત થઈ શકે છે,અને આમ તેનું રિડક્શન કરે છે.
બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ એ એરોમેટિક આલ્ડિહાઈડ છે અને તે ફેલિંગના દ્રાવણનું રિડક્શન કરતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.
0 likes
View Solution592
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપતું નથી?
A
$HCHO$
B
$CH_3CHO$
C
$CH_3CH_2CHO$
D
$PhCHO$
Solution
(B) કેનિઝારો પ્રક્રિયા એવા આલ્ડિહાઈડ દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
$HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઈડ) માં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
$PhCHO$ (બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ) માં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ) માં ત્રણ $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપતું નથી.
$CH_3CH_2CHO$ (પ્રોપેનાલ) માં બે $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપતું નથી.
પ્રશ્ન મુજબ,$B$ અને $C$ બંને સાચા છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે $CH_3CHO$ ને મુખ્ય ઉદાહરણ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
$HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઈડ) માં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
$PhCHO$ (બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ) માં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ) માં ત્રણ $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપતું નથી.
$CH_3CH_2CHO$ (પ્રોપેનાલ) માં બે $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપતું નથી.
પ્રશ્ન મુજબ,$B$ અને $C$ બંને સાચા છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે $CH_3CHO$ ને મુખ્ય ઉદાહરણ તરીકે ગણવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution593
MediumMCQ
એસીટાલ્ડિહાઈડ અને એસીટોનને અલગ પાડવા માટે નીચેનામાંથી કઈ કસોટીનો ઉપયોગ કરી શકાય છે?
A
ફેહલિંગ કસોટી
B
$NaHSO_3$ કસોટી
C
આયોડોફોર્મ કસોટી
D
આ બધી જ
Solution
(A) એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ એ આલ્ડિહાઈડ છે,જ્યારે એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ એ કીટોન છે.
$1$. ફેહલિંગ કસોટી: એસીટાલ્ડિહાઈડ જેવા આલ્ડિહાઈડ હકારાત્મક કસોટી (લાલ અવક્ષેપ $Cu_2O$) આપે છે,જ્યારે એસીટોન જેવા કીટોન આપતા નથી.
$2$. $NaHSO_3$ કસોટી: આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન બંને સામાન્ય રીતે બાયસલ્ફાઈટ સંયોજનો બનાવે છે.
$3$. આયોડોફોર્મ કસોટી: એસીટાલ્ડિહાઈડ અને એસીટોન બંને $CH_3CO-$ સમૂહ ધરાવે છે,તેથી બંને હકારાત્મક આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
તેથી,ફેહલિંગ કસોટી એ સાચો વિકલ્પ છે.
$1$. ફેહલિંગ કસોટી: એસીટાલ્ડિહાઈડ જેવા આલ્ડિહાઈડ હકારાત્મક કસોટી (લાલ અવક્ષેપ $Cu_2O$) આપે છે,જ્યારે એસીટોન જેવા કીટોન આપતા નથી.
$2$. $NaHSO_3$ કસોટી: આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન બંને સામાન્ય રીતે બાયસલ્ફાઈટ સંયોજનો બનાવે છે.
$3$. આયોડોફોર્મ કસોટી: એસીટાલ્ડિહાઈડ અને એસીટોન બંને $CH_3CO-$ સમૂહ ધરાવે છે,તેથી બંને હકારાત્મક આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
તેથી,ફેહલિંગ કસોટી એ સાચો વિકલ્પ છે.
0 likes
View Solution594
DifficultMCQ
$\alpha$-કાર્બન પર હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતા કાર્બોનિલ સંયોજનના સંદર્ભમાં સાચું વિધાન કયું છે?
A
$\alpha$-કાર્બન પર હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતું કાર્બોનિલ સંયોજન તેના અનુરૂપ ઇનોલ સાથે ક્યારેય સંતુલનમાં હોતું નથી.
B
$\alpha$-કાર્બન પર હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતું કાર્બોનિલ સંયોજન તેના અનુરૂપ ઇનોલ સાથે ઝડપથી સંતુલન સાધે છે અને આ પ્રક્રિયાને આલ્ડિહાઇડ-કીટોન સંતુલન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
C
$\alpha$-કાર્બન પર હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતું કાર્બોનિલ સંયોજન તેના અનુરૂપ ઇનોલ સાથે ઝડપથી સંતુલન સાધે છે અને આ પ્રક્રિયાને કાર્બોનિલેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
D
$\alpha$-કાર્બન પર હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતું કાર્બોનિલ સંયોજન તેના અનુરૂપ ઇનોલ સાથે સંતુલન સાધે છે અને આ પ્રક્રિયાને કીટો-ઇનોલ ટોટોમેરિઝમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
Solution
(D) ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતા કાર્બોનિલ સંયોજનો કીટો-ઇનોલ ટોટોમેરિઝમ તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ કાર્બોનિલ જૂથના ઓક્સિજન પરમાણુ પર સ્થળાંતર કરે છે,જેના પરિણામે કીટો સ્વરૂપ અને ઇનોલ સ્વરૂપ વચ્ચે સંતુલન સ્થપાય છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે $\alpha$-કાર્બન પર હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતું કાર્બોનિલ સંયોજન તેના અનુરૂપ ઇનોલ સાથે સંતુલન સાધે છે અને આ પ્રક્રિયાને કીટો-ઇનોલ ટોટોમેરિઝમ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ કાર્બોનિલ જૂથના ઓક્સિજન પરમાણુ પર સ્થળાંતર કરે છે,જેના પરિણામે કીટો સ્વરૂપ અને ઇનોલ સ્વરૂપ વચ્ચે સંતુલન સ્થપાય છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે $\alpha$-કાર્બન પર હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતું કાર્બોનિલ સંયોજન તેના અનુરૂપ ઇનોલ સાથે સંતુલન સાધે છે અને આ પ્રક્રિયાને કીટો-ઇનોલ ટોટોમેરિઝમ કહેવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution595
AdvancedMCQ
આપેલ પ્રતિક્રિયા શ્રેણીમાં,$(B)$ નું બંધારણ ઓળખો:
સાયક્લોહેક્ઝેનોલ $\xrightarrow{PCC}$ $(A)$ $\xrightarrow{H-CHO, \text{dil. } KOH, \Delta}$ $(B)$
સાયક્લોહેક્ઝેનોલ $\xrightarrow{PCC}$ $(A)$ $\xrightarrow{H-CHO, \text{dil. } KOH, \Delta}$ $(B)$
A
$2$-(હાઇડ્રોક્સિમિથાઈલ)સાયક્લોહેક્ઝેનોન
B
$1$-હાઇડ્રોક્સી-$1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન
C
$2$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્સ-$2$-ઈન-$1$-ઓન
D
$2$-મિથાઈલીનસાયક્લોહેક્ઝેનોન
Solution
(D) $1$. પ્રથમ પગલું $PCC$ (પિરિડિનિયમ ક્લોરોક્રોમેટ) નો ઉપયોગ કરીને સાયક્લોહેક્ઝેનોલનું ઓક્સિડેશન છે,જે એક હળવું ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટ છે જે ગૌણ આલ્કોહોલને કીટોનમાં રૂપાંતરિત કરે છે. આમ,$(A)$ સાયક્લોહેક્ઝેનોન છે.
$2$. બીજું પગલું મંદ $KOH$ અને ગરમીની હાજરીમાં સાયક્લોહેક્ઝેનોન $(A)$ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(H-CHO)$ વચ્ચેની આલ્ડોલ-પ્રકારની કન્ડેન્સેશન પ્રતિક્રિયા છે. આ ક્રોસ-આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન છે ત્યારબાદ નિર્જલીકરણ થાય છે.
$3$. સાયક્લોહેક્ઝેનોનનો $\alpha$-કાર્બન ફોર્માલ્ડિહાઇડના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે જેથી $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન મધ્યવર્તી બને છે,જે ત્યારબાદ ગરમીની સ્થિતિમાં નિર્જલીકરણ (પાણીનું નિરાકરણ) પામે છે જેથી $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત ઉત્પાદન બને છે.
$4$. અંતિમ ઉત્પાદન $(B)$ એ $2$-મિથાઈલીનસાયક્લોહેક્ઝેનોન છે.
$2$. બીજું પગલું મંદ $KOH$ અને ગરમીની હાજરીમાં સાયક્લોહેક્ઝેનોન $(A)$ અને ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(H-CHO)$ વચ્ચેની આલ્ડોલ-પ્રકારની કન્ડેન્સેશન પ્રતિક્રિયા છે. આ ક્રોસ-આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન છે ત્યારબાદ નિર્જલીકરણ થાય છે.
$3$. સાયક્લોહેક્ઝેનોનનો $\alpha$-કાર્બન ફોર્માલ્ડિહાઇડના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે જેથી $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન મધ્યવર્તી બને છે,જે ત્યારબાદ ગરમીની સ્થિતિમાં નિર્જલીકરણ (પાણીનું નિરાકરણ) પામે છે જેથી $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત ઉત્પાદન બને છે.
$4$. અંતિમ ઉત્પાદન $(B)$ એ $2$-મિથાઈલીનસાયક્લોહેક્ઝેનોન છે.
0 likes
View Solution596
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે?
A
$Ph-CHO$
B
$Ph-CO-Ph$
C
$Ph-CO-CH_3$
D
$Ph-CO-CH_2-CH_3$
Solution
(C) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં મિથાઈલ કીટોન ગ્રુપ $(CH_3-CO-)$ અથવા $CH_3-CH(OH)-$ ગ્રુપ હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એસીટોફેનોન $(Ph-CO-CH_3)$ માં મિથાઈલ કીટોન ગ્રુપ રહેલું છે.
તેથી,તે હકારાત્મક આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એસીટોફેનોન $(Ph-CO-CH_3)$ માં મિથાઈલ કીટોન ગ્રુપ રહેલું છે.
તેથી,તે હકારાત્મક આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
0 likes
View Solution597
DifficultMCQ
સાયક્લોહેક્ઝેનોનની $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ ગરમ $(\Delta)$ કરવાથી નીપજ $(A)$ મળે છે. $(A)$ ને ઓળખો.
A
બાયસાયક્લોહેક્ઝિલિડીન
B
$2$-સાયક્લોહેક્ઝિલિડીનસાયક્લોહેક્ઝેનોન
C
$2$-સાયક્લોહેક્ઝિલિડીનસાયક્લોહેક્ઝેનોન (અલગ આઈસોમર સાથે)
D
$1$-હાઈડ્રોક્સી-$1'$-સાયક્લોહેક્ઝિલસાયક્લોહેક્ઝેન
Solution
(B) સાયક્લોહેક્ઝેનોન બેઝ $(NaOH)$ ની હાજરીમાં સ્વયં-આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા આપે છે.
$1$. સાયક્લોહેક્ઝેનોનના બે અણુઓ પ્રક્રિયા કરીને $\beta$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન (આલ્ડોલ નીપજ) બનાવે છે.
$2$. ગરમ $(\Delta)$ કરવા પર,આ આલ્ડોલ નીપજ નિર્જલીકરણ (પાણીનો અણુ દૂર થવો) પામીને $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે.
$3$. અંતિમ નીપજ $2$-સાયક્લોહેક્ઝિલિડીનસાયક્લોહેક્ઝેનોન છે.
$1$. સાયક્લોહેક્ઝેનોનના બે અણુઓ પ્રક્રિયા કરીને $\beta$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન (આલ્ડોલ નીપજ) બનાવે છે.
$2$. ગરમ $(\Delta)$ કરવા પર,આ આલ્ડોલ નીપજ નિર્જલીકરણ (પાણીનો અણુ દૂર થવો) પામીને $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે.
$3$. અંતિમ નીપજ $2$-સાયક્લોહેક્ઝિલિડીનસાયક્લોહેક્ઝેનોન છે.
0 likes
View Solution598
DifficultMCQ
પ્રક્રિયા ક્રમ આ મુજબ છે: $P$ $\xrightarrow{\Delta } X$ $\xrightarrow[{HCl}]{{Zn-Hg}} Y$. અહીં,$P$ એ $2$-ઓક્સોસાયક્લોહેક્ઝેન કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે. $Y$ ને ઓળખો.
A
મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન
B
સાયક્લોહેક્ઝેનોન
C
સાયક્લોહેક્ઝેન
D
$2$-હાઈડ્રોક્સિ મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનોલ
Solution
(C) શરૂઆતનું સંયોજન $P$ એ $2$-ઓક્સોસાયક્લોહેક્ઝેન કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
આ $\beta$-કીટો એસિડને ગરમ $( \Delta )$ કરતા તેનું ડિકાર્બોક્સિલેશન થાય છે,જેમાં $-COOH$ સમૂહ $CO_2$ તરીકે દૂર થાય છે અને સાયક્લોહેક્ઝેનોન $(X)$ બને છે.
ત્યારબાદ $Zn-Hg/HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ નું મિથાઈલીન સમૂહ $(-CH_2-)$ માં રિડક્શન કરે છે.
તેથી,સાયક્લોહેક્ઝેનોન $(X)$ નું રિડક્શન થવાથી સાયક્લોહેક્ઝેન $(Y)$ મળે છે.
આ $\beta$-કીટો એસિડને ગરમ $( \Delta )$ કરતા તેનું ડિકાર્બોક્સિલેશન થાય છે,જેમાં $-COOH$ સમૂહ $CO_2$ તરીકે દૂર થાય છે અને સાયક્લોહેક્ઝેનોન $(X)$ બને છે.
ત્યારબાદ $Zn-Hg/HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ નું મિથાઈલીન સમૂહ $(-CH_2-)$ માં રિડક્શન કરે છે.
તેથી,સાયક્લોહેક્ઝેનોન $(X)$ નું રિડક્શન થવાથી સાયક્લોહેક્ઝેન $(Y)$ મળે છે.
0 likes
View Solution599
MediumMCQ
આ પ્રક્રિયામાં બનતી મુખ્ય નીપજ $'P'$ કઈ છે?
A
$2,2'$-બિસ(હાઈડ્રોક્સિમિથાઈલ)બાયફિનાઈલ
B
$2,2'$-બાયફિનાઈલડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ
C
$2$-(હાઈડ્રોક્સિમિથાઈલ)બાયફિનાઈલ-$2'$-કાર્બોક્સિલિક એસિડ
D
$2$-($2$-હાઈડ્રોક્સિઈથાઈલ)બાયફિનાઈલ-$2'$-કાર્બોક્સિલિક એસિડ
Solution
(C) આપેલ પ્રક્રિયક $2,2'$-ડાયફોર્મિલબાયફિનાઈલ છે.
બંને આલ્ડિહાઈડ સમૂહો બાયફિનાઈલ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા હોવાથી અને તેમની પાસે $\alpha$-હાઈડ્રોજન ન હોવાથી,તેઓ બેઝ $(\text{OH}^-)$ ની હાજરીમાં આંતર-આણ્વીય કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
એક આલ્ડિહાઈડ સમૂહનું રિડક્શન થઈને પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(-CH_2OH)$ બને છે અને બીજાનું ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ $(-COO^-)$ બને છે.
એસિડિક વર્કઅપ $(\text{H}^+)$ પછી,કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ પ્રોટોનેટેડ થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(-COOH)$ બનાવે છે.
આમ,નીપજ $2$-(હાઈડ્રોક્સિમિથાઈલ)બાયફિનાઈલ-$2'$-કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
બંને આલ્ડિહાઈડ સમૂહો બાયફિનાઈલ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલા હોવાથી અને તેમની પાસે $\alpha$-હાઈડ્રોજન ન હોવાથી,તેઓ બેઝ $(\text{OH}^-)$ ની હાજરીમાં આંતર-આણ્વીય કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
એક આલ્ડિહાઈડ સમૂહનું રિડક્શન થઈને પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(-CH_2OH)$ બને છે અને બીજાનું ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ $(-COO^-)$ બને છે.
એસિડિક વર્કઅપ $(\text{H}^+)$ પછી,કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ પ્રોટોનેટેડ થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(-COOH)$ બનાવે છે.
આમ,નીપજ $2$-(હાઈડ્રોક્સિમિથાઈલ)બાયફિનાઈલ-$2'$-કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
0 likes
View Solution600
MediumMCQ
નીચેના સંયોજનોને ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા પ્રત્યેની સક્રિયતાના ઉતરતા ક્રમમાં ગોઠવો:
$I: HCHO$
$II: CH_3CHO$
$III: CH_3COCH_3$
$IV: PhCOCH_3$
$I: HCHO$
$II: CH_3CHO$
$III: CH_3COCH_3$
$IV: PhCOCH_3$
A
$I > II > III > IV$
B
$I > II > IV > III$
C
$IV > III > II > I$
D
$II > III > IV > I$
Solution
(A) ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા $(NAR)$ પ્રત્યે કાર્બોનિલ સંયોજનોની સક્રિયતા બે મુખ્ય પરિબળો પર આધાર રાખે છે:
$1.$ ઇલેક્ટ્રોનિક અસર: ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ $(EDG)$ ની હાજરી કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટાડે છે,જેનાથી સક્રિયતા ઘટે છે.
$2.$ અવકાશીય અવરોધ (Steric effect): કાર્બોનિલ કાર્બન પર વધતો અવકાશીય અવરોધ ન્યુક્લિયોફાઇલના અભિગમને અવરોધે છે,જેનાથી સક્રિયતા ઘટે છે.
આપેલા સંયોજનોની સરખામણી:
$I: HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઇડ) - કોઈ $EDG$ નથી,સૌથી ઓછો અવકાશીય અવરોધ.
$II: CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઇડ) - એક $CH_3$ ગ્રુપ ($+I$ અસર),મધ્યમ અવકાશીય અવરોધ.
$III: CH_3COCH_3$ (એસીટોન) - બે $CH_3$ ગ્રુપ ($+I$ અસર),વધુ અવકાશીય અવરોધ.
$IV: PhCOCH_3$ (એસીટોફિનોન) - એક $Ph$ ગ્રુપ (મજબૂત રેઝોનન્સ $EDG$ અને મોટું કદ),સૌથી વધુ અવકાશીય અવરોધ.
આમ,સક્રિયતાનો ઉતરતો ક્રમ $I > II > III > IV$ છે.
$1.$ ઇલેક્ટ્રોનિક અસર: ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ $(EDG)$ ની હાજરી કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટાડે છે,જેનાથી સક્રિયતા ઘટે છે.
$2.$ અવકાશીય અવરોધ (Steric effect): કાર્બોનિલ કાર્બન પર વધતો અવકાશીય અવરોધ ન્યુક્લિયોફાઇલના અભિગમને અવરોધે છે,જેનાથી સક્રિયતા ઘટે છે.
આપેલા સંયોજનોની સરખામણી:
$I: HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઇડ) - કોઈ $EDG$ નથી,સૌથી ઓછો અવકાશીય અવરોધ.
$II: CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઇડ) - એક $CH_3$ ગ્રુપ ($+I$ અસર),મધ્યમ અવકાશીય અવરોધ.
$III: CH_3COCH_3$ (એસીટોન) - બે $CH_3$ ગ્રુપ ($+I$ અસર),વધુ અવકાશીય અવરોધ.
$IV: PhCOCH_3$ (એસીટોફિનોન) - એક $Ph$ ગ્રુપ (મજબૂત રેઝોનન્સ $EDG$ અને મોટું કદ),સૌથી વધુ અવકાશીય અવરોધ.
આમ,સક્રિયતાનો ઉતરતો ક્રમ $I > II > III > IV$ છે.
0 likes
View Solution8-1.Aldehydes and Ketones — Properties · Frequently Asked Questions
1Are these 8-1.Aldehydes and Ketones questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a 8-1.Aldehydes and Ketones Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.