Properties Questions in Gujarati

(B) આ પ્રક્રિયા હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા છે.
એસીટોફેનોન $(C_6H_5-COCH_3)$ એ $Br_2$ અને $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પોટેશિયમ બેન્ઝોએટ $(C_6H_5-COOK)$ અને બ્રોમોફોર્મ $(CHBr_3)$ બનાવે છે.
$H^{+}$ સાથે એસિડિફિકેશન કરવાથી,પોટેશિયમ બેન્ઝોએટ બેન્ઝોઇક એસિડ $(C_6H_5COOH)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,$[X]$ એ $C_6H_5COOH$ છે.

(B) ઉદ્દીપકની હાજરીમાં આલ્ડિહાઈડના બે અણુઓ વચ્ચે પ્રક્રિયા થઈને એસ્ટર બનવાની પ્રક્રિયાને ટિશ્ચેન્કો પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,બેન્ઝાલ્ડિહાઈડનું રૂપાંતર બેન્ઝાઈલ બેન્ઝોએટ $(C_6H_5-COOCH_2-C_6H_5)$ માં થાય છે.

(C) આ પ્રક્રિયા કીટોન (સાયક્લોહેક્સિલ મિથાઈલ કીટોન) અને એસ્ટર (ઈથાઈલ એસીટેટ) વચ્ચે બેઝ $(C_2H_5ONa)$ ની હાજરીમાં ક્લેઝન કન્ડેન્સેશન છે.
બેઝ $C_2H_5ONa$ કીટોનમાંથી $\alpha$-હાઈડ્રોજન દૂર કરીને એનોલેટ બનાવે છે,જે પછી એસ્ટરના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે.
નીપજ $[X]$ એ $1$-સાયક્લોહેક્સિલબ્યુટેન-$1,3$-ડાયોન છે,જે $CH_3-C(=O)-CH_2-C(=O)-\text{સાયક્લોહેક્સિલ}$ છે.

(C) પ્રથમ તબક્કામાં,એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3-CHO)$ ના સમતલીય કાર્બોનિલ સમૂહ પર $CN^{-}$ નું ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ થાય છે.
$sp^2$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પર બંને બાજુથી હુમલો સમાન સંભાવના સાથે થઈ શકતો હોવાથી,એસીટાલ્ડિહાઈડ સાયનોહાઈડ્રિન $(CH_3-CH(OH)-CN)$ નું રેસેમિક મિશ્રણ બને છે.
બીજા તબક્કામાં,નાઈટ્રાઈલ સમૂહ $(-CN)$ નું એસિડિક જળવિભાજન તેને કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે,જે કાઈરલ કેન્દ્રને અસર કરતું નથી.
આમ,અંતિમ નીપજ લેક્ટિક એસિડ ($2$-હાઈડ્રોક્સીપ્રોપેનોઈક એસિડ) નું રેસેમિક મિશ્રણ છે,જેમાં બંને એનાન્શિયોમર્સનો સમાવેશ થાય છે: $CH_3-CH(OH)-COOH$ અને $HOOC-CH(OH)-CH_3$.

(A) પ્રક્રિયા $(a)$ માં,એસીટાલ્ડિહાઈડ $NaCN/HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસીટાલ્ડિહાઈડ સાયનોહાઈડ્રિન બનાવે છે,જેનું એસિડિક જળવિભાજન કરવાથી લેક્ટિક એસિડ મળે છે,જે એક $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ છે: $CH_3-CHO + HCN$ $\rightarrow CH_3-CH(OH)CN$ $\xrightarrow{H_2O/H^{+}/\Delta} CH_3-CH(OH)COOH$.
$(b)$ રિફોર્મેટસ્કી પ્રક્રિયા $\beta$-હાઈડ્રોક્સી એસ્ટર આપે છે,જેનું જળવિભાજન કરવાથી $\beta$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ મળે છે.
$(c)$ $\beta$-કાર્બન પર $X$ નું $OH^-$ દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન થવાથી $\beta$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ મળે છે.

(A) આ $Baeyer-Villiger$ ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા છે.
સમૂહોની સ્થળાંતર ક્ષમતા (migratory aptitude) નો ક્રમ $3^\circ > 2^\circ > 1^\circ > \text{methyl}$ છે.
કીટોન $CH_3-CH(CH_3)-CO-CH_2-CH_3$ માં,કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા સમૂહો આઈસોપ્રોપાઈલ $(2^\circ)$ અને ઈથાઈલ $(1^\circ)$ છે.
આઈસોપ્રોપાઈલ સમૂહની સ્થળાંતર ક્ષમતા ઈથાઈલ સમૂહ કરતા વધારે હોવાથી,ઓક્સિજન પરમાણુ કાર્બોનિલ કાર્બન અને આઈસોપ્રોપાઈલ સમૂહની વચ્ચે દાખલ થાય છે.
પરિણામી એસ્ટર $CH_3-CH_2-COO-CH(CH_3)_2$ છે,જે $CH_3-CH_2-COO-CH(CH_3)-CH_3$ ને સમાન છે.

(B) રિફોર્મેટસ્કી પ્રક્રિયામાં ઝિંક ધાતુની હાજરીમાં આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોનનું $\alpha$-હેલો એસ્ટર સાથે સંઘનન થઈને $\beta$-હાઈડ્રોક્સી એસ્ટર મળે છે.
જળવિભાજન દ્વારા,$\beta$-હાઈડ્રોક્સી એસ્ટર $\beta$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ આપે છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા આ મુજબ છે:
$R_2C=O + BrCH_2COOR'$ $\xrightarrow{Zn} R_2C(OH)CH_2COOR'$ $\xrightarrow{H_3O^+} R_2C(OH)CH_2COOH$.

(A) $LiAlH_4$ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે ચક્રીય લેક્ટોનમાં રહેલા એસ્ટર અને કીટોન બંને ક્રિયાશીલ સમૂહોનું આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે,જેના પરિણામે વલય ખૂલી જાય છે અને $HO-CH_2-CH_2-CH_2-CH(OH)-CH_2-OH$ (પેન્ટેન$-1,2,5-$ટ્રાયોલ) મળે છે.
$NaBH_4$ એ પ્રમાણમાં નિર્બળ રિડક્શનકર્તા છે જે માત્ર કીટોન સમૂહનું જ રિડક્શન કરે છે અને એસ્ટર સમૂહને અકબંધ રાખે છે,જેના પરિણામે $4-$હાઇડ્રોક્સિટેટ્રાહાઇડ્રોપાયરાન$-2-$ઓન મળે છે.
તેથી,$[A]$ એ $HO-CH_2-CH_2-CH_2-CH(OH)-CH_2-OH$ છે અને $[B]$ એ $4-$હાઇડ્રોક્સિટેટ્રાહાઇડ્રોપાયરાન$-2-$ઓન છે.

(C) એસેટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ ની $NaCN/HCl$ સાથેની પ્રક્રિયાથી એસેટાલ્ડિહાઈડ સાયનોહાઈડ્રિન બને છે.
ત્યારબાદ $H_2O/H^{\oplus}/\Delta$ ની હાજરીમાં સાયનો સમૂહનું જળવિભાજન થતા સંયોજન $(A)$ મળે છે,જે $2-hydroxy$ પ્રોપેનોઈક એસિડ $(CH_3CH(OH)COOH)$ છે.
ત્યારબાદ $(A)$ માં રહેલા હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહનું ફેન્ટન પ્રક્રિયક $(Fe^{2+}/H_2O_2)$ નો ઉપયોગ કરીને કાર્બોનિલ સમૂહમાં ઓક્સિડેશન કરવામાં આવે છે,જેથી સંયોજન $(B)$ મળે છે,જે પાયરુવિક એસિડ $(CH_3COCOOH)$ છે.

(D) રિડક્ટિવ એમીનેશનમાં કાર્બોનિલ સંયોજનની એમાઈન સાથે પ્રક્રિયા થઈને ઈમાઈન બને છે,જેનું રિડક્શન થઈને એમાઈન મળે છે.
આપેલ અણુ $A$ માં,એક જ અણુમાં કીટોન ગ્રુપ અને પ્રાઈમરી એમાઈન ગ્રુપ હાજર છે.
આ આંતરિક રિડક્ટિવ એમીનેશનની પ્રક્રિયા શક્ય બનાવે છે.
કાર્બોનિલ ઓક્સિજન પ્રાઈમરી એમાઈન ગ્રુપ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ચક્રીય ઈમાઈન મધ્યવર્તી બનાવે છે.
આ ઈમાઈનનું રિડક્શન થવાથી બાયસાઈક્લિક એમાઈન બને છે.
$A$ ના બંધારણને આધારે,ચક્રીયકરણને પરિણામે વિકલ્પ $D$ માં દર્શાવેલ બાયસાઈક્લિક એમાઈન મળે છે.

(C) $(i)$ $NaOBr$ ઓક્સિડેશનકર્તા અને હેલોફોર્મ પ્રક્રિયક તરીકે કાર્ય કરે છે. તે દ્વિતીયક આલ્કોહોલનું કીટોનમાં ઓક્સિડેશન કરે છે: $C_6H_5-CH(OH)-CH_2-C(=O)-CH_3 \xrightarrow{NaOBr} C_6H_5-C(=O)-CH_2-C(=O)-CH_3$. ત્યારબાદ,મિથાઈલ કીટોન સમૂહ હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપે છે: $C_6H_5-C(=O)-CH_2-C(=O)-CH_3 \xrightarrow{NaOBr} C_6H_5-C(=O)-CH_2-COO^{-} + CHBr_3$.
$(ii)$ એસિડિકરણ ક્ષારને $\beta$-કીટો એસિડમાં ફેરવે છે: $C_6H_5-C(=O)-CH_2-COO^{-} \xrightarrow{H^{+}} C_6H_5-C(=O)-CH_2-COOH$.
$(iii)$ ગરમ કરવાથી $(\Delta)$ $\beta$-કીટો એસિડનું ડિકાર્બોક્સિલેશન થાય છે: $C_6H_5-C(=O)-CH_2-COOH \xrightarrow{\Delta} C_6H_5-C(=O)-CH_3 + CO_2$.
અંતિમ નીપજો એસીટોફિનોન $(C_6H_5-C(=O)-CH_3)$ અને બ્રોમોફોર્મ $(CHBr_3)$ છે.

(B) આ પ્રક્રિયા $\beta$-હાઈડ્રોક્સી કીટોનના એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ (dehydration) ને સમાવે છે.
$1$. હાઈડ્રોક્સિલ ગ્રુપ $(-OH)$ $H^+$ દ્વારા પ્રોટોનેટેડ થઈને સારું લિવિંગ ગ્રુપ $(-OH_2^+)$ બનાવે છે.
$2$. પાણી દૂર થાય છે,જેનાથી કાર્બન પરમાણુ પર કાર્બોકેટાયન રચાય છે.
$3$. કાર્બોકેટાયન પુનઃરચના અથવા વિલોપન (elimination) દ્વારા સ્થાયી સંયુગ્મિત (conjugated) સિસ્ટમ બનાવે છે.
$4$. આ કિસ્સામાં,પાણીનું વિલોપન કાર્બોનિલ ગ્રુપ સાથે સંયુગ્મિત દ્વિબંધ બનાવે છે,પરિણામે $3$-આઈસોપ્રોપાઈલસાયક્લોપેન્ટ-$2$-ઈન-$1$-ઓન મુખ્ય નીપજ તરીકે મળે છે.

(D) પ્રક્રિયક $NaOBr$ (સોડિયમ હાઇપોબ્રોમાઇટ) એ બેઝિક માધ્યમમાં $(NaOH)$ $Br_2$ નો સ્ત્રોત છે.
સાયક્લોપેન્ટેનોન એ $\alpha$-હાઇડ્રોજન ધરાવતું કીટોન છે. $NaOBr$ ની હાજરીમાં,તે હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા અથવા $\alpha$-હેલોજનેશનમાંથી પસાર થાય છે.
જોકે,સાયક્લોપેન્ટેનોન જેવા સાદા કીટોન માટે,$NaOBr$ સામાન્ય રીતે $\alpha$-બ્રોમો વ્યુત્પન્ન બનાવે છે. ખાસ કરીને,સાયક્લોપેન્ટેનોનની $NaOBr$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $2$-બ્રોમોસાયક્લોપેન્ટેનોન બને છે.
આપેલા વિકલ્પો જોતા,તેમાંથી કોઈ પણ વિકલ્પ સાયક્લોપેન્ટેનોન અને $NaOBr$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાની અપેક્ષિત નીપજ દર્શાવતું નથી. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O$ એ આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન દર્શાવે છે. $NaCN/H_2SO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા કાર્બોનિલ સંયોજનમાંથી સાયનોહાઇડ્રિન બનાવે છે.
$1$. પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ એ $HCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_3CH_2CH(OH)CN$ બનાવે છે. આ અણુમાં એક કાઇરલ કાર્બન પરમાણુ છે (જે $-OH$,$-CN$,$-H$ અને $-CH_2CH_3$ સાથે જોડાયેલ છે),જે તેને પ્રકાશીય રીતે સક્રિય બનાવે છે.
$2$. પ્રોપેનોન $(CH_3COCH_3)$ એ $HCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_3C(OH)(CN)CH_3$ બનાવે છે. આ અણુ સંમિત અને અકાઇરલ છે,તેથી તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$3$. સાયક્લોપ્રોપેનોલ અને ઓક્સેટેન એ કાર્બોનિલ સંયોજનો નથી અને આ પરિસ્થિતિઓમાં સાયનોહાઇડ્રિન બનાવતા નથી.
તેથી,$A$ માટેનું સાચું બંધારણ પ્રોપેનાલ છે.

(D) કાર્બોનિલ સંયોજનોની ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રતિક્રિયાઓ પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાશીલતા કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઇલ જૂથોની સંખ્યા અને કદ વધવાની સાથે ઘટે છે.
આ $+I$ અસરને કારણે છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બન પરના આંશિક ધન વીજભારને ઘટાડે છે,અને અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) ને કારણે છે,જે ન્યુક્લિયોફાઇલના અભિગમને અવરોધે છે.
આપેલા વિકલ્પોની સરખામણી કરતા: $CH_2O$ (ફોર્માલ્ડિહાઇડ) માં કોઈ આલ્કાઇલ જૂથ નથી,$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઇડ) માં એક મિથાઇલ જૂથ છે,$CH_3COCH_3$ (એસીટોન) માં બે મિથાઇલ જૂથો છે,અને $CH_3COCH_2CH_3$ (બ્યુટેનોન) માં એક મિથાઇલ અને એક ઇથાઇલ જૂથ છે.
ઇથાઇલ જૂથ મિથાઇલ જૂથ કરતા મોટું હોવાથી,$CH_3COCH_2CH_3$ સૌથી વધુ અવકાશી અવરોધ અને ઇલેક્ટ્રોનિક સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે,જે તેને ન્યુક્લિયોફાઇલ્સ પ્રત્યે સૌથી ઓછી પ્રતિક્રિયાશીલ બનાવે છે.

(C) કાર્બોનિલ સંયોજનના જલીયકરણનું પ્રમાણ કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી અને અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) પર આધાર રાખે છે.
ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક સમૂહો (જેમ કે $-Br$) કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારે છે,જેનાથી જલીયકરણ માટેનો સંતુલન અચળાંક વધે છે.
$A$: સાયક્લોહેક્ઝેનોનમાં કોઈ ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક સમૂહ નથી.
$B$: $2$-બ્રોમોસાયક્લોહેક્ઝેનોનમાં $\alpha$-સ્થાન પર ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક $-Br$ સમૂહ છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધારે છે.
$C$: $1$-બ્રોમોસાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડ એ આલ્ડિહાઈડ છે. આલ્ડિહાઈડ સામાન્ય રીતે કીટોન કરતા ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રત્યે વધુ સક્રિય હોય છે કારણ કે તેમાં અવકાશી અવરોધ ઓછો હોય છે અને કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી વધુ હોય છે. વધુમાં,$-Br$ સમૂહની હાજરી ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટીમાં વધુ વધારો કરે છે.
તેથી,$1$-બ્રોમોસાયક્લોહેક્ઝેનકાર્બાલ્ડિહાઈડમાં જલીયકરણનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હશે.

(B) બધા જ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ આયોડોફોર્મ કસોટી આપતા નથી.
માત્ર તેવા જ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ કે જેમાં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે મિથાઈલ સમૂહ જોડાયેલ હોય $(CH_3-CH(OH)-R)$,તે જ આયોડોફોર્મ કસોટીમાં ધન પરિણામ આપે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$3-\text{પેન્ટેનોલ}$ $(CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_2-CH_3)$ આ કસોટી આપતું નથી.

(B) હેલોફોર્મ પ્રક્રિયામાં ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓ હોય છે:
$1$. $\alpha$-હેલોજનેશન: કાર્બોનિલ સંયોજનના $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હેલોજન પરમાણુઓ દ્વારા બદલાય છે।
$2$. જળવિભાજન (અથવા વિભાજન): પ્રથમ તબક્કામાં બનેલા ટ્રાયહેલોમિથાઈલ કીટોન પર $OH^-$ દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો થાય છે, ત્યારબાદ $C-C$ બંધનું વિભાજન થઈને કાર્બોક્સિલેટ આયન અને હેલોફોર્મ $(CHX_3)$ બને છે।
$3$. એસિડ-બેઝ પ્રક્રિયા: હેલોફોર્મ બને છે।

(B) $NaBH_4$ એ એક પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તા છે જે આલ્ડિહાઇડ અને કીટોનનું આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે પરંતુ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ નું રિડક્શન કરતું નથી.
તેથી,$CH_2=CH-CHO \xrightarrow{NaBH_4} CH_2=CH-CH_2OH$ ($B$ એ એલાઈલ આલ્કોહોલ છે).
$H_2/Pt$ એ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે આલ્ડિહાઇડ/કીટોન અને કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ બંનેનું રિડક્શન કરે છે.
તેથી,$CH_2=CH-CHO \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH_2-CH_2OH$ ($A$ એ પ્રોપેન$-1-$ઓલ છે).
આમ,$A$ એ $CH_3-CH_2-CH_2OH$ છે અને $B$ એ $CH_2=CH-CH_2OH$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયક એક વિસિનલ ડાયોલ (પિનાકોલ) છે. એસિડ ઉદ્દીપક $(H^+)$ ની હાજરીમાં,તે પિનાકોલ-પિનાકોલોન પુનઃરચના પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
$1$. હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહોમાંથી એકનું પ્રોટોનેશન થાય છે.
$2$. પાણીના અણુના દૂર થવાથી કાર્બોકેટાયન બને છે.
$3$. કાર્બોકેટાયનને સ્થિર કરવા અને વધુ સ્થિર ઓક્સોકાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે $1,2$-આલ્કાઈલ સ્થળાંતર થાય છે.
$4$. ડીપ્રોટોનેશન દ્વારા અંતિમ કીટોન નીપજ મળે છે.
આપેલ બંધારણને જોતા,$Et$ સમૂહની સ્થળાંતર ક્ષમતા $Me$ સમૂહ કરતા વધુ હોવાથી,$Et$ સમૂહનું સ્થળાંતર થાય છે,પરિણામે વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ બંધારણ મળે છે.

(D) પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઈનની નાઈટ્રસ એસિડ $(NaNO_2 + HCl)$ સાથેની પ્રક્રિયા ખૂબ જ અસ્થિર ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.
આ ડાયઝોનિયમ ક્ષાર ઝડપથી વિઘટન પામીને કાર્બોકેટાયન બનાવે છે,જે ત્યારબાદ પુનઃરચના અથવા વિલોપન દ્વારા સ્થિર નીપજ બનાવે છે.
આ કિસ્સામાં,$1-(\text{aminomethyl})cyclohexan-1-ol$ એ $NaNO_2/HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $-\text{CH}_2\text{NH}_2$ સમૂહ પર ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.
પરિણામી કાર્બોકેટાયન રિંગ વિસ્તરણ (Tiffeneau-Demjanov rearrangement) પામીને સાત-સભ્યની રિંગ ધરાવતું કીટોન બનાવે છે,જે સાયક્લોહેપ્ટેનોન છે.

(A) $1$. બેન્ઝીન નિર્જળ $AlCl_3$ ની હાજરીમાં એસિટાઇલ ક્લોરાઇડ $(CH_3COCl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને (ફ્રિડેલ-ક્રાફ્ટ એસિલેશન) એસિટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ બનાવે છે. તેથી,$A = CH_3COCl/AlCl_3$.
$2$. એસિટોફિનોનનું $Zn(Hg)/conc. HCl$ (ક્લેમેન્સન રિડક્શન) વડે રિડક્શન કરવાથી ઇથાઇલબેન્ઝીન $(C_6H_5CH_2CH_3)$ મળે છે. તેથી,$B = Zn(Hg)/conc. HCl$.

(D) પ્રક્રિયા $X \xrightarrow{Y} CHCl_3 + Z$ એ હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપવા માટે સંયોજનમાં $CH_3CO-$ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોવો જરૂરી છે.
$A$. $2$-બ્યુટેનોલ $(CH_3CH(OH)CH_2CH_3)$ માં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ છે અને $NaOCl$ હેલોજનનો સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે,તેથી તે હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપે છે.
$B$. ઇથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ માં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ છે અને $CaOCl_2$ હેલોજનનો સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે,તેથી તે હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપે છે.
$C$. બ્યુટેનોન $(CH_3COCH_2CH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ છે અને $NaOH / Cl_2$ હેલોજનનો સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે,તેથી તે હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપે છે.
$D$. ઇથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ યોગ્ય સબસ્ટ્રેટ છે,પરંતુ $NaCl$ એ ઓક્સિડેશનકર્તા કે હેલોજનેશનકર્તા નથી જે હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા કરી શકે. તેથી,આ જોડી પ્રક્રિયા દર્શાવતી નથી.

(D) $1$. સાયક્લોહેક્ઝેનોનની $Mg-Hg/H_2O$ સાથેની પ્રતિક્રિયા એ પિનાકોલ રિડક્શન છે,જે $P_1$ તરીકે પિનાકોલ ($1$,$1$'-bi(cyclohexyl)-$1$,$1$'-diol) બનાવે છે.
$2$. $P_1$ ની conc. $H_2SO_4$ અને ગરમી સાથેની પ્રક્રિયા પિનાકોલ-પિનાકોલોન પુનઃરચના તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે $P_2$ (કીટોન) બને છે.
$3$. $P_2$ એ કીટોન છે,તેથી તે હાઇડ્રોકાર્બન નથી. તેથી,વિધાન '$P_2$ એ બાયસાયક્લો હાઇડ્રોકાર્બન છે' તે ખોટું છે.

(D) $C_3H_6O$ (એસીટોન) માટે: $CH_3COCH_3$ $1$ ઓક્સાઈમ આપે છે (ભૌમિતિક સમઘટકતા નથી).
$C_4H_8O$ (બ્યુટેનોન) માટે: $CH_3COCH_2CH_3$ $2$ ઓક્સાઈમ આપે છે (syn અને anti સમઘટકો).
$C_5H_{10}O$ (પેન્ટેન$-2-$ઓન,પેન્ટેન$-3-$ઓન,$3$-મિથાઈલબ્યુટેન$-2-$ઓન) માટે:
$CH_3COCH_2CH_2CH_3$ $2$ ઓક્સાઈમ આપે છે (syn અને anti).
$CH_3CH_2COCH_2CH_3$ $1$ ઓક્સાઈમ આપે છે (ભૌમિતિક સમઘટકતા નથી).
$CH_3COCH(CH_3)_2$ $2$ ઓક્સાઈમ આપે છે (syn અને anti).
કુલ ઓક્સાઈમ = $1 + 2 + 2 + 1 + 2 = 8$.

(C) ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ જ્યારે સાંદ્ર $NaOD$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે કેનિઝારો પ્રક્રિયા અનુભવે છે:
$2HCHO + NaOD \rightarrow HCOONa + CH_3OD$
ત્યારબાદ સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા ક્ષારનું એસિડિકરણ કરીને ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ બનાવે છે અને પછી $HCOOH$ અને $CH_3OD$ વચ્ચે એસ્ટરીકરણને પ્રોત્સાહન આપે છે:
$HCOONa + H_2SO_4 \rightarrow HCOOH + NaHSO_4$
$HCOOH + CH_3OD \xrightarrow{H_2SO_4} HCOOCH_3 + HDO$
અંતિમ નીપજ મિથાઈલ ફોર્મેટ $(H-C(=O)-OCH_3)$ છે.

(A) વિકલ્પ $A$ $INCORRECT$ છે કારણ કે $S_N2$ પ્રક્રિયા મિકેનિઝમમાં પેન્ટાકોઓર્ડિનેટ ટ્રાન્ઝિશન સ્ટેટ સામેલ હોય છે જ્યાં ન્યુક્લિયોફાઇલ પાછળની બાજુથી હુમલો કરે છે,પરંતુ તેમાં ખાસ કરીને એન્ટિપેરીપ્લેનર ટ્રાન્ઝિશન સ્ટેટની જરૂર હોતી નથી; એન્ટિપેરીપ્લેનર ભૂમિતિ $E_2$ એલિમિનેશન પ્રતિક્રિયાઓ માટે જરૂરી છે.
વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે $E_1CB$ (એલિમિનેશન યુનિમોલેક્યુલર કોન્જુગેટ બેઝ) કાર્બેનાયન મધ્યવર્તી દ્વારા આગળ વધે છે.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે ઇથેનોલ $443 \ K$ તાપમાને સાંદ્ર $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં નિર્જલીકરણ પામીને ઇથિન બનાવે છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે કેનિઝારો પ્રતિક્રિયા ફક્ત તેવા આલ્ડિહાઇડ્સ દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન અણુઓ હોતા નથી. એસીટોનમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન હોય છે,તેથી તે કેનિઝારો પ્રતિક્રિયા આપતું નથી.

(C) હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં મિથાઈલ કીટોન ગ્રુપ $(CH_3-CO-)$ અથવા આલ્ફા-હેલો કીટોન ગ્રુપ જેમ કે $XCH_2-CO-R$ હોય.
$BrCH_2-CO-CH_2CH_3$ માં,$BrCH_2-$ ગ્રુપને વધુ હેલોજનેશન કરીને $-CBr_3$ માં ફેરવી શકાય છે,જે પછી બેઝની હાજરીમાં વિભાજન પામીને બ્રોમોફોર્મ $(CHBr_3)$ બનાવે છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા $4$-હાઇડ્રોક્સીસાયક્લોહેક્ઝેનોનનું સાયક્લોહેક્ઝેનોલમાં રૂપાંતરણ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ નું રિડક્શન મિથિલીન સમૂહ $(-CH_2-)$ માં થાય છે,જ્યારે હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અપરિવર્તિત રહે છે.
$LiAlH_4$ અને $DIBALH$ એ રિડક્શનકર્તા છે જે કાર્બોનિલ સમૂહનું આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે,મિથિલીન સમૂહમાં નહીં.
$Zn-Hg/HCl$ એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન માટેનો પ્રક્રિયક છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહનું મિથિલીન સમૂહમાં રિડક્શન કરે છે. જોકે,તે એસિડિક છે અને તે આલ્કોહોલના નિર્જલીકરણ અથવા અન્ય આડઅસરોનું કારણ બની શકે છે.
$NH_2-NH_2/OH^-$ એ વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન માટેનો પ્રક્રિયક છે,જે બેઝિક માધ્યમમાં રિડક્શન કરે છે અને હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહને અસર કર્યા વિના કાર્બોનિલ સમૂહને મિથિલીન સમૂહમાં ફેરવે છે.
તેથી,સાચો પ્રક્રિયક $NH_2-NH_2/OH^-$ છે.

(A) દરેક પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$: એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ શુષ્ક $HCl$ વાયુ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એલ્ડૉલ સંઘનન અને ત્યારબાદ નિર્જલીકરણ દ્વારા મેસિટિલીન ($1,3,5$-ટ્રાયમિથાઈલબેન્ઝીન) બનાવે છે. આ એક પ્રમાણિત પ્રક્રિયા છે.
$B$: ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ $450^{\circ}C$ તાપમાને મુખ્ય નીપજ તરીકે $H_2$ અને $CO$ આપતું નથી.
$C$: એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ $KOH$ સાથે એલ્ડૉલ સંઘનન આપે છે,કેનિઝારો પ્રક્રિયા નહીં (જેના માટે $\alpha$-હાઈડ્રોજન વગરના આલ્ડિહાઈડની જરૂર હોય છે).
$D$: આ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ અને ફોર્માલ્ડિહાઈડ વચ્ચેની ક્રોસ-કેનિઝારો પ્રક્રિયા છે. સાચી નીપજો સોડિયમ બેન્ઝોએટ $(PhCOONa)$ અને મિથેનોલ $(CH_3OH)$ છે. $A$ અને $D$ બંને રાસાયણિક રીતે સાચી પ્રક્રિયાઓ છે. જોકે,પ્રમાણિત પાઠ્યપુસ્તકના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,$A$ એ એસીટોનનું મેસિટિલીનમાં એસિડ-ઉદ્દીપકીય ટ્રાયમરાઈઝેશનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(A) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(PhMgBr)$ દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલાનો દર કાર્બોનિલ કાર્બન પરના આંશિક ધન વીજભાર $(\delta^+)$ ના મૂલ્ય પર આધાર રાખે છે.
$1.$ $PhCOCl$ માં,$Cl$ પરમાણુની પ્રબળ $-I$ અસર કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
$2.$ $PhCOMe$ માં,મિથાઈલ ગ્રુપની $+I$ અસર $PhCOCl$ ની તુલનામાં ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટીમાં થોડો ઘટાડો કરે છે.
$3.$ $PhCOOMe$ માં,મેથોક્સી ગ્રુપ $(-OCH_3)$ ની $+M$ અસર (અનુનાદ) કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે.
તેથી,પ્રતિક્રિયાશીલતાનો સાચો ક્રમ $PhCOCl > PhCOMe > PhCOOMe$ છે.

(A) $HCN$ ઉમેરણ જેવી ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ પ્રત્યે કાર્બોનિલ સંયોજનોની પ્રતિક્રિયાત્મકતા બે પરિબળો પર આધાર રાખે છે: અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) અને ઇલેક્ટ્રોનિક અસરો.
$1$. અવકાશી અવરોધ: કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ સમૂહોનું કદ વધતા,ન્યુક્લિયોફાઈલ $(CN^-)$ નું જોડાણ મુશ્કેલ બને છે,જેથી પ્રતિક્રિયાત્મકતા ઘટે છે.
$2$. ઇલેક્ટ્રોનિક અસર: આલ્કાઈલ સમૂહો ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ($+I$ અસર) હોય છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટાડે છે.
સંયોજનોની સરખામણી:
$I$. એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$: સૌથી ઓછો અવકાશી અવરોધ,સૌથી વધુ પ્રતિક્રિયાત્મક.
$II$. એસીટોન $(CH_3COCH_3)$: એસીટાલ્ડિહાઈડ કરતા વધુ અવકાશી અવરોધ.
$III$. ડાય-ટર્ટ-બ્યુટાઈલ કીટોન $((CH_3)_3CCO C(CH_3)_3)$: અત્યંત વધુ અવકાશી અવરોધ,સૌથી ઓછી પ્રતિક્રિયાત્મકતા.
$IV$. મિથાઈલ-ટર્ટ-બ્યુટાઈલ કીટોન $((CH_3)_3CCOCH_3)$: એસીટોન કરતા વધુ પણ ડાય-ટર્ટ-બ્યુટાઈલ કીટોન કરતા ઓછો અવકાશી અવરોધ.
આમ,વધતી પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ: $III < IV < II < I$ છે.

(B) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
$1$. એસીટોફેનોન $(C_6H_5COCH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય છે અને તે હકારાત્મક આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે ($CHI_3$ ના પીળા અવક્ષેપ).
$2$. બેન્ઝોફેનોન $(C_6H_5COC_6H_5)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોતો નથી અને તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
તેથી,એસીટોફેનોન અને બેન્ઝોફેનોનને આયોડોફોર્મ કસોટી દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે.

(D) આ પ્રક્રિયા ઇનોલ ઇથરનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય જળવિભાજન છે.
આ જળવિભાજનથી એસીટાલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ અને એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ મળે છે.
એસીટાલ્ડિહાઇડ એ આલ્ડિહાઇડ છે,જે ટોલેન્સ પ્રક્રિયક,ફેહલિંગનું દ્રાવણ અને બેનેડિક્ટના દ્રાવણ સાથે હકારાત્મક કસોટી આપે છે.
એસિટોન એ કીટોન છે,જે આમાંથી કોઈ પણ પ્રક્રિયક સાથે હકારાત્મક કસોટી આપતું નથી.
તેથી,$P$ અને $Q$ ને અલગ પાડવા માટે આ તમામ પ્રક્રિયકોનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

(A) શરૂઆતનું પદાર્થ $\gamma$-લેક્ટોન $(5-methyldihydrofuran-2(3H)-one)$ છે.
પગલું $1$: વધારાના $CH_3MgBr$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $H_3O^+$ સાથેની પ્રક્રિયાથી વલય ખુલે છે અને ડાયોલ બને છે. લેક્ટોન ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક સાથે બે વાર પ્રક્રિયા કરીને કાર્બોનિલ કાર્બન પર તૃતીયક આલ્કોહોલ અને મૂળ લેક્ટોન ઓક્સિજન સ્થાન પર દ્વિતીયક આલ્કોહોલ બનાવે છે. નીપજ $X$ એ $2-methylhexane-2,5-diol$ છે.
પગલું $2$: $H^+$ અને $\Delta$ (એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ) સાથેની પ્રક્રિયા તૃતીયક આલ્કોહોલનું નિર્જલીકરણ કરીને દ્વિબંધ બનાવે છે,જે $5-methylhex-4-en-2-ol$ આપે છે.
પગલું $3$: $CrO_3$ સાથે ઓક્સિડેશન કરવાથી દ્વિતીયક આલ્કોહોલનું કીટોનમાં રૂપાંતર થાય છે,જે અંતિમ નીપજ $Y$ આપે છે,જે $5-methylhex-4-en-2-one$ છે.

(C) સંયોજન $(A)$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_6H_{12}O_3$ છે.
તે આયોડોફોર્મ કસોટીમાં ધન પરિણામ આપે છે,જે $CH_3C(=O)-$ સમૂહની હાજરી સૂચવે છે.
તે ટોલેન્સ કસોટીમાં ઋણ પરિણામ આપે છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં મુક્ત આલ્ડિહાઈડ સમૂહ નથી.
પાણી અને $H_2SO_4$ ના ટીપા સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી (એસિડિક જળવિભાજન),તે ટોલેન્સ કસોટીમાં ધન પરિણામ આપે છે,જે સૂચવે છે કે આલ્ડિહાઈડ સમૂહ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ સૂચવે છે કે $(A)$ માં સુરક્ષિત આલ્ડિહાઈડ સમૂહ,ખાસ કરીને એસિટલ છે.
બંધારણ $(c)$,$CH_3-C(=O)-CH_2-CH(OCH_3)_2$,માં $CH_3C(=O)-$ સમૂહ (ધન આયોડોફોર્મ કસોટી) અને એસિટલ સમૂહ $-CH(OCH_3)_2$ છે.
એસિટલ સમૂહનું એસિડિક જળવિભાજન આલ્ડિહાઈડ સમૂહ $(-CHO)$ આપે છે,જે ટોલેન્સ કસોટીમાં ધન પરિણામ આપે છે.

(C) આલ્ડિહાઈડ અને કીટોન $2,4$-ડાયનાઈટ્રોફિનાઈલહાઈડ્રાઝીન $(2,4-DNP)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2,4$-ડાયનાઈટ્રોફિનાઈલહાઈડ્રાઝોન બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $R_2C=O + H_2N-NH-C_6H_3(NO_2)_2 \xrightarrow{H^{+}} R_2C=N-NH-C_6H_3(NO_2)_2 + H_2O$.
નીપજમાં $C=N-N$ જોડાણ હોય છે અને તે સામાન્ય રીતે પીળા,નારંગી અથવા લાલ રંગના અવક્ષેપ હોય છે.
વિકલ્પ $C$ એ કીટોનની $2,4-DNP$ સાથેની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે,જે લાક્ષણિક પીળા રંગના અવક્ષેપ આપે છે.

(B) આ પ્રક્રિયા શ્રેણી આલ્ડિહાઈડના Umpolung (ધ્રુવીયતા ઉલટાવવી) દર્શાવે છે.
$1.$ $R-CHO + HS-(CH_2)_3-SH \rightarrow$ ચક્રીય થાયોએસીટલ ($1,3$-ડિથિએન વ્યુત્પન્ન).
$2.$ $n-BuLi$ (એક પ્રબળ બેઇઝ) ડિથિએન વલયના $C-2$ સ્થાન પરથી એસિડિક પ્રોટોનને દૂર કરીને કાર્બેનાયન બનાવે છે.
$3.$ $D_2O$ ઇલેક્ટ્રોફાઇલ તરીકે વર્તે છે,જે $C-2$ સ્થાન પર ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ ઉમેરે છે.
$4.$ $H_2O$ માં $HgCl_2/CdCO_3$ સાથે જળવિભાજન કરવાથી ડિથિએન પ્રોટેક્ટિંગ ગ્રુપ દૂર થાય છે અને કાર્બોનિલ ગ્રુપ પુનઃપ્રાપ્ત થાય છે,જેના પરિણામે ડ્યુટેરેટેડ આલ્ડિહાઈડ $R-CD=O$ મળે છે.

(B) દરેક પ્રતિક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$: $2$-ક્લોરોસાયક્લોહેક્સેનની $C_2H_5OH$ (નિર્બળ ન્યુક્લિયોફાઇલ/દ્રાવક) સાથેની પ્રતિક્રિયા $S_N1$ મિકેનિઝમ દ્વારા થાય છે,જેમાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે. આ પુનઃરચના અથવા વિવિધ સ્થાનો પર વિસ્થાપન તરફ દોરી શકે છે,જે દર્શાવેલ નીપજોને શક્ય બનાવે છે.
$B$: સાયક્લોપેન્ટેનોનની $OH^-/\Delta$ સાથેની પ્રતિક્રિયા એ આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન છે,જે સામાન્ય રીતે $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન બનાવે છે અને ત્યારબાદ નિર્જલીકરણ દ્વારા $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે. દર્શાવેલ નીપજ સાયક્લોપેન્ટેનોનની પ્રમાણભૂત આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન નીપજ નથી.
$C$: આંતરિક આલ્કાઇનનું $Na/liq. NH_3$ સાથે રિડક્શન એ સ્ટીરિયોસ્પેસિફિક પ્રતિક્રિયા છે જે $trans$-આલ્કીન આપે છે. આ સાચું છે.
$D$: બાયસાયક્લિક ડાયક્લોરાઇડની $MeOH$ સાથેની પ્રતિક્રિયા એ સોલ્વોલિસિસ પ્રતિક્રિયા છે. બંધારણને જોતા,તે મેથોક્સી નીપજ બનાવવા માટે વિસ્થાપન કરી શકે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ એ $INCORRECT$ પ્રતિક્રિયા છે.

(B) સિલ્વર મિરર કસોટી (ટોલેન્સ કસોટી) એ આલ્ડિહાઇડ્સ અને $\alpha$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન્સને ઓળખવા માટે વપરાતી લાક્ષણિક પ્રતિક્રિયા છે.
$C_6H_5CHO$ (બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ) એ એરોમેટિક આલ્ડિહાઇડ છે અને તે હકારાત્મક કસોટી આપે છે.
$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઇડ) એ એલિફેટિક આલ્ડિહાઇડ છે અને તે હકારાત્મક કસોટી આપે છે.
$C_6H_5-CH_2-C(=O)-CH_2OH$ એ $\alpha$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન છે અને તે હકારાત્મક કસોટી આપે છે.
$C_6H_5OH$ (ફિનોલ) માં આલ્ડિહાઇડ કે $\alpha$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે સિલ્વર મિરર કસોટી આપતું નથી.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા બેઝ $(OH^-)$ ની હાજરીમાં $p$-નાઈટ્રોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડ અને $p$-મિથાઈલબેન્ઝાલ્ડિહાઈડ વચ્ચેની ક્રોસ-કેનિઝારો પ્રક્રિયા છે.
ક્રોસ-કેનિઝારો પ્રક્રિયામાં,વધુ ઈલેક્ટ્રોફિલિક આલ્ડિહાઈડનું અનુરૂપ આલ્કોહોલમાં રિડક્શન થાય છે,જ્યારે ઓછા ઈલેક્ટ્રોફિલિક આલ્ડિહાઈડનું અનુરૂપ કાર્બોક્સિલેટ આયનમાં ઓક્સિડેશન થાય છે.
$p$-નાઈટ્રોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડમાં ઈલેક્ટ્રોન-વિથડ્રોઈંગ $-NO_2$ ગ્રુપ હોય છે,જે તેના કાર્બોનિલ કાર્બનને વધુ ઈલેક્ટ્રોફિલિક બનાવે છે.
$p$-મિથાઈલબેન્ઝાલ્ડિહાઈડમાં ઈલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ $-CH_3$ ગ્રુપ હોય છે,જે તેના કાર્બોનિલ કાર્બનને ઓછો ઈલેક્ટ્રોફિલિક બનાવે છે.
તેથી,$p$-નાઈટ્રોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડનું $p$-નાઈટ્રોબેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલમાં રિડક્શન થાય છે અને $p$-મિથાઈલબેન્ઝાલ્ડિહાઈડનું $p$-મિથાઈલબેન્ઝોએટ આયનમાં ઓક્સિડેશન થાય છે.
સાચી નીપજો $p$-નાઈટ્રોબેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ અને $p$-મિથાઈલબેન્ઝોએટ આયન છે.

(C) $CH_3-CHO$ ની $dil. OH^{-}$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ ગરમ $(\Delta)$ કરવાથી આલ્ડૉલ સંઘનન પ્રક્રિયા થાય છે.
પગલું $1$: એસીટાલ્ડિહાઈડના બે અણુઓ મંદ બેઝની હાજરીમાં આલ્ડૉલ યોગશીલ પ્રક્રિયા કરીને $3-hydroxybutanal$ $(CH_3-CH(OH)-CH_2-CHO)$ બનાવે છે.
પગલું $2$: ગરમ $(\Delta)$ કરવાથી,આલ્ડૉલ નીપજનું નિર્જલીકરણ ($H_2O$ દૂર થવું) થાય છે અને $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત આલ્ડિહાઈડ,$but-2-enal$ $(CH_3-CH=CH-CHO)$ બને છે,જેને સામાન્ય રીતે ક્રોટોનાલ્ડિહાઈડ કહેવામાં આવે છે.

(C) $2,4-DNP$ ($2,4$-ડાયનાઇટ્રોફિનાઇલહાઇડ્રેઝિન) કસોટી એ આલ્ડિહાઇડ અને કીટોનમાં રહેલા કાર્બોનિલ સમૂહને ઓળખવા માટેની લાક્ષણિક રાસાયણિક કસોટી છે.
$1$. એસેટિક એસિડ એ કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે અને તે $2,4-DNP$ કસોટી આપતું નથી.
$2$. $1$-બ્યુટાઇન એ આલ્કાઇન છે અને તે $2,4-DNP$ કસોટી આપતું નથી.
$3$. બ્યુટેન-$2$-ઓન એ કીટોન છે,જેમાં કાર્બોનિલ સમૂહ $(>C=O)$ હોય છે,તેથી તે $2,4-DNP$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પીળા અથવા નારંગી રંગના અવક્ષેપ આપે છે.
$4$. બ્યુટેન-$2$-ઓલ એ આલ્કોહોલ છે અને તે $2,4-DNP$ કસોટી આપતું નથી.
આમ,સાચો જવાબ બ્યુટેન-$2$-ઓન છે.

(D) $H_2/Pd/BaSO_4$ પ્રક્રિયક લિન્ડલર ઉદ્દીપક તરીકે ઓળખાય છે.
તે એસિડ ક્લોરાઇડ સમૂહ $(-COCl)$ નું આલ્ડિહાઇડ $(-CHO)$ માં અને આલ્કાઇન સમૂહ $(-C \equiv CH)$ નું આલ્કીન $(-CH=CH_2)$ માં રિડક્શન કરે છે.
આ પરિસ્થિતિઓમાં તે નાઇટ્રાઇલ $(-CN)$ અથવા કીટોન $(-CO-)$ સમૂહ પર અસર કરતું નથી.
તેથી,નીપજ '$X$' માં આલ્કીન ક્રિયાશીલ સમૂહ હાજર હોય છે.

(D) વિકલ્પ $D$ સાચો છે. થેલેલ્ડીહાઈડ $(C_6H_4(CHO)_2)$ ની સાંદ્ર $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયા આંતરિક કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે. એક આલ્ડિહાઈડ ગ્રુપનું ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બોક્સિલેટ $(COO^-)$ બને છે અને બીજાનું રિડક્શન થઈને આલ્કોહોલ $(CH_2OH)$ બને છે. એસિડિફિકેશન $(H^ )$ અને ગરમ કરવાથી $(\Delta)$,હાઈડ્રોક્સી એસિડ આંતરિક એસ્ટરીકરણ દ્વારા ચક્રીય એસ્ટર બનાવે છે જેને થેલાઈડ કહેવાય છે.

(D) $CH_3-CH(OH)-CH_3$ એ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
જ્યારે તેને $300^\circ C$ તાપમાને $Cu$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ડિહાઈડ્રોજનેશન થઈને એસિટોન $(CH_3-CO-CH_3)$ બને છે.
$CH_3-CH(OH)-CH_3 \xrightarrow{Cu/300^\circ C} CH_3-CO-CH_3 + H_2$.
એસિટોન $(X)$ પાસે $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે,તેથી તે આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયા આપી શકે છે.
તેની અસંતૃપ્તતાની માત્રા $1$ છે,અને તે કીટોન હોવાથી ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરતું નથી.

(D) આપેલ પ્રક્રિયામાં આલ્ડિહાઈડ સમૂહ $(-CHO)$ નું મિથાઈલ સમૂહ $(-CH_3)$ માં રિડક્શન થાય છે,જ્યારે દ્વિતીયક આલ્કોહોલ સમૂહ $(-CH(OH)CH_3)$ અકબંધ રહે છે.
$1$. $Red \ P / I_2$ એ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે આલ્ડિહાઈડ અને આલ્કોહોલ બંનેનું આલ્કેનમાં રિડક્શન કરશે.
$2$. $LiAlH_4$ એ આલ્ડિહાઈડનું પ્રાથમિક આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે,મિથાઈલ સમૂહમાં નહીં.
$3$. $Zn-Hg / HCl$ એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન છે જે એસિડિક માધ્યમમાં થાય છે. આલ્કોહોલ સમૂહ એસિડિક માધ્યમમાં અસ્થિર હોઈ શકે છે.
$4$. $(i) N_2H_4; (ii) \mathop O\limits^\Theta H, \Delta$ એ વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન છે જે બેઝિક માધ્યમમાં થાય છે. તે આલ્કોહોલને અસર કર્યા વગર આલ્ડિહાઈડનું મિથાઈલ સમૂહમાં રિડક્શન કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $(i) N_2H_4; (ii) \mathop O\limits^\Theta H, \Delta$ છે.

(B) વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
$PhCHO$ (બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ) માં $\alpha$-મિથાઈલ સમૂહ હોતો નથી,જ્યારે $CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ) એલિફેટિક આલ્ડિહાઈડ છે જે ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરીને સિલ્વર મિરર બનાવે છે.
વિકલ્પ $(A)$ ખોટો છે કારણ કે $HCHO$ આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
વિકલ્પ $(C)$ ખોટો છે કારણ કે ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ બંને બ્રોમીન જળ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
વિકલ્પ $(D)$ ખોટો છે કારણ કે $2,4-DNP$ તમામ કાર્બોનિલ સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.

(D) $1$. એસિટિલ ક્લોરાઇડ $(CH_3COCl)$ નું ઇથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ માં રૂપાંતર કરવા માટે પ્રબળ રિડક્શનકર્તાની જરૂર પડે છે. આ રિડક્શન માટે સામાન્ય રીતે $NaBH_4$ નો ઉપયોગ થાય છે.
$2$. એસિટિલ ક્લોરાઇડ $(CH_3COCl)$ નું એસિટાલડીહાઇડ $(CH_3CHO)$ માં રૂપાંતર કરવા માટે,રિડક્શનને આલ્ડિહાઇડ તબક્કે અટકાવવા માટે હળવા અને પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તાની જરૂર પડે છે. આ રૂપાંતરણ માટે $DIBAL-H$ (ડાયઆઇસોબ્યુટાઇલ એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રાઇડ) એ પ્રમાણભૂત પ્રક્રિયક છે.
$3$. તેથી,$X$ એ $(a) NaBH_4, (b) H_2O$ છે અને $Y$ એ $(a) DIBAL-H, (b) H_2O$ છે.