Gujarati

Temperature and Temperature scales Questions in Gujarati

Class 11 Physics · 10-1.Thermometry, Thermal Expansion and Calorimetry · Temperature and Temperature scales

142+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 142 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
કેલ્વિન સ્કેલ પર $0^{\circ}C$ નું સાચું મૂલ્ય ........... $K$ છે.
A
$273.15$
B
$272.85$
C
$273$
D
$273.2$

Solution

(A) સેલ્સિયસ સ્કેલ અને કેલ્વિન સ્કેલ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $T(K) = T(^{\circ}C) + 273.15$.
સૂત્રમાં $T(^{\circ}C) = 0^{\circ}C$ મૂકતા:
$T(K) = 0 + 273.15 = 273.15 \ K$.
તેથી,સાચું મૂલ્ય $273.15 \ K$ છે.
2
EasyMCQ
સેલ્સિયસ સ્કેલ પર નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાન .......... $^\circ C$ પર હોય છે.
A
$0$
B
$-32$
C
$100$
D
$-273.15$

Solution

(D) કેલ્વિન સ્કેલ $(T)$ અને સેલ્સિયસ સ્કેલ $(t)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $T = t + 273.15$.
નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાનને કેલ્વિન સ્કેલ પર $0 \ K$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સમીકરણમાં $T = 0$ મૂકતા: $0 = t + 273.15$.
$t$ માટે ઉકેલતા,આપણને મળે છે: $t = -273.15 \ ^\circ C$.
તેથી,સેલ્સિયસ સ્કેલ પર નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાન $-273.15 \ ^\circ C$ છે.
3
EasyMCQ
ઓક્સિજન $-183^{\circ}C$ તાપમાને ઉકળે છે. આ તાપમાન આશરે ....... $^{\circ}F$ છે.
A
$215$
B
$-297$
C
$329$
D
$361$

Solution

(B) સેલ્સિયસ સ્કેલ $(C)$ અને ફેરનહીટ સ્કેલ $(F)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{C}{5} = \frac{F - 32}{9}$.
અહીં $C = -183^{\circ}C$ આપેલ છે.
સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા: $\frac{-183}{5} = \frac{F - 32}{9}$.
$-36.6 = \frac{F - 32}{9}$.
$-36.6 \times 9 = F - 32$.
$-329.4 = F - 32$.
$F = -329.4 + 32 = -297.4^{\circ}F$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,આપણને $F \approx -297^{\circ}F$ મળે છે.
4
EasyMCQ
તાજેતરમાં,$95\, K$ તાપમાને અતિવાહકતા (superconductivity) ની ઘટના જોવા મળી છે. આ તાપમાન આશરે ......... $^oF$ ની બરાબર છે.
A
$-288$
B
$-146$
C
$-368$
D
$+178$

Solution

(A) કેલ્વિન સ્કેલ $(K)$ અને ફેરનહીટ સ્કેલ $(F)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{F - 32}{9} = \frac{K - 273}{5}$.
આપેલ કિંમત $K = 95\, K$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{F - 32}{9} = \frac{95 - 273}{5}$
$\frac{F - 32}{9} = \frac{-178}{5}$
$\frac{F - 32}{9} = -35.6$
$F - 32 = -35.6 \times 9$
$F - 32 = -320.4$
$F = -320.4 + 32$
$F = -288.4^\circ F$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,આપણને $F \approx -288^\circ F$ મળે છે.
5
EasyMCQ
એક પદાર્થનું તાપમાન $27^{\circ}C$ જેટલું વધે છે. કેલ્વિન સ્કેલ પર આ વધારો ........ $K$ જેટલો થાય.
A
$300$
B
$2.46$
C
$27$
D
$7$

Solution

(C) સેલ્સિયસ સ્કેલ અને કેલ્વિન સ્કેલ વચ્ચેનો સંબંધ $T(K) = T(^{\circ}C) + 273.15$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તાપમાનમાં થતા ફેરફાર માટે,$\Delta T(K) = \Delta T(^{\circ}C)$ થાય છે.
તેથી,તાપમાનમાં $27^{\circ}C$ નો વધારો થતો હોવાથી,કેલ્વિન સ્કેલ પર પણ તે $27\, K$ જેટલો જ વધારો દર્શાવશે.
6
EasyMCQ
તાપમાનના કયા સંપૂર્ણ ગાળામાં તાપમાન માપવા માટે પ્લેટિનમ રેઝિસ્ટન્સ થર્મોમીટર જેટલું અન્ય કોઈ થર્મોમીટર યોગ્ય નથી?
A
$0^{\circ}C$ થી $100^{\circ}C$
B
$100^{\circ}C$ થી $1500^{\circ}C$
C
$-50^{\circ}C$ થી $+350^{\circ}C$
D
$-200^{\circ}C$ થી $600^{\circ}C$

Solution

(D) પ્લેટિનમ રેઝિસ્ટન્સ થર્મોમીટર તાપમાનના વિશાળ ગાળામાં ખૂબ જ સચોટ અને સ્થિર છે. તે ખાસ કરીને $-200^{\circ}C$ થી $600^{\circ}C$ સુધીના તાપમાનને માપવા માટે રચાયેલ છે. પ્લેટિનમનો અવરોધ અને તાપમાન વચ્ચેના રેખીય સંબંધને કારણે,આ ચોક્કસ ગાળા માટે તેને સૌથી યોગ્ય સાધન માનવામાં આવે છે.
7
EasyMCQ
થર્મોઈલેક્ટ્રિક થર્મોમીટર કયા સિદ્ધાંત પર આધારિત છે?
A
ફોટોઈલેક્ટ્રિક અસર
B
સીબેક અસર
C
કોમ્પટન અસર
D
જૂલ અસર

Solution

(B) થર્મોઈલેક્ટ્રિક થર્મોમીટર સીબેક અસર (Seebeck effect) ના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
સીબેક અસરમાં,બે ભિન્ન વિદ્યુત વાહકો અથવા અર્ધવાહકો વચ્ચે તાપમાનનો તફાવત હોવાથી તેમની વચ્ચે વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ઘટનાનો ઉપયોગ થર્મોકપલમાં તાપમાન માપવા માટે થાય છે,જેમાં ઉષ્મીય ઉર્જાનું સીધું વિદ્યુત ઉર્જામાં રૂપાંતર થાય છે.
8
MediumMCQ
$H_2O$ ની મહત્તમ ઘનતા .......... $^\circ F$ તાપમાને હોય છે.
A
$32$
B
$39.2$
C
$42$
D
$4$

Solution

(B) પાણીની મહત્તમ ઘનતા $4^\circ C$ તાપમાને હોય છે.
આ તાપમાનને ફેરનહીટમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે, આપણે નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$\frac{C}{5} = \frac{F - 32}{9}$
સમીકરણમાં $C = 4$ મૂકતા:
$\frac{4}{5} = \frac{F - 32}{9}$
$0.8 = \frac{F - 32}{9}$
$7.2 = F - 32$
$F = 39.2^\circ F$
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
9
EasyMCQ
નીચા તાપમાને (પ્રવાહી નાઇટ્રોજનના તાપમાનથી નીચે) ભૌતિક ઘટનાઓના અભ્યાસને શું કહેવામાં આવે છે?
A
રેફ્રિજરેશન
B
રેડિયેશન
C
ક્રાયોજેનિક્સ
D
પાયરોમેટ્રી

Solution

(C) ભૌતિક વિજ્ઞાનની જે શાખામાં ખૂબ જ નીચા તાપમાને,સામાન્ય રીતે $123\,K$ (પ્રવાહી નાઇટ્રોજનનું તાપમાન) થી નીચે,પદાર્થોના ઉત્પાદન અને વર્તનનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે,તેને ક્રાયોજેનિક્સ (Cryogenics) કહેવામાં આવે છે.
તેમાં $0\,K$ (પરમ શૂન્ય) ની નજીકના તાપમાને ભૌતિક ઘટનાઓનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.
10
EasyMCQ
તાપમાનનું નિરપેક્ષ માપક્રમ પ્રયોગશાળામાં કોનો ઉપયોગ કરીને પુનઃઉત્પાદિત કરવામાં આવે છે?
A
રેડિયેશન પાયરોમીટર
B
પ્લેટિનમ રેઝિસ્ટન્સ થર્મોમીટર
C
અચળ કદ ધરાવતું હિલિયમ ગેસ થર્મોમીટર
D
અચળ દબાણ ધરાવતું આદર્શ ગેસ થર્મોમીટર

Solution

(C) તાપમાનનું નિરપેક્ષ માપક્રમ (કેલ્વિન માપક્રમ) આદર્શ વાયુના ગુણધર્મો પર આધારિત છે.
વ્યવહારુ પ્રયોગશાળાની સ્થિતિમાં,આ માપક્રમને પુનઃઉત્પાદિત કરવા માટે અચળ કદ ધરાવતા હિલિયમ ગેસ થર્મોમીટરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,કારણ કે હિલિયમ તાપમાનની વિશાળ શ્રેણીમાં આદર્શ વાયુની ખૂબ નજીક વર્તે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
11
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા તાપમાનના માપક્રમ પર તાપમાન ક્યારેય ઋણ હોતું નથી?
A
સેલ્સિયસ
B
ફેરનહીટ
C
રીઓમર
D
કેલ્વિન

Solution

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાન $0 \ K$ છે,જે $-273.15^\circ C$ ને સમાન છે.
કેલ્વિન માપક્રમ નિરપેક્ષ શૂન્ય $(0 \ K)$ થી શરૂ થાય છે,જે સૌથી નીચું શક્ય સૈદ્ધાંતિક તાપમાન છે,તેથી કેલ્વિન માપક્રમ પર તાપમાન ક્યારેય ઋણ હોઈ શકે નહીં.
12
EasyMCQ
સેલ્સિયસ સ્કેલ પર તાપમાન $25^{\circ}C$ છે. ફેરનહીટ સ્કેલ પર તેનું અનુરૂપ તાપમાન $^{\circ}F$ માં કેટલું હશે?
A
$40$
B
$77$
C
$50$
D
$45$

Solution

(B) સેલ્સિયસ સ્કેલ $(C)$ અને ફેરનહીટ સ્કેલ $(F)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{C}{5} = \frac{F - 32}{9}$.
અહીં $C = 25^{\circ}C$ આપેલ છે,આ કિંમતને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{25}{5} = \frac{F - 32}{9}$
$5 = \frac{F - 32}{9}$
$45 = F - 32$
$F = 45 + 32 = 77^{\circ}F$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
13
EasyMCQ
ઓરડાનું તાપમાન માપવા માટે બે થર્મોમીટરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જો એકના બલ્બને ભીના રૂમાલમાં વીંટાળવામાં આવે,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
બંને દ્વારા નોંધાયેલ તાપમાન સમાન હશે.
B
ભીના બલ્બવાળા થર્મોમીટર દ્વારા નોંધાયેલ તાપમાન બીજા કરતા વધારે હશે.
C
કોરા બલ્બવાળા થર્મોમીટર દ્વારા નોંધાયેલ તાપમાન બીજા કરતા વધારે હશે.
D
ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં.

Solution

(C) જ્યારે થર્મોમીટરના બલ્બને ભીના રૂમાલમાં વીંટાળવામાં આવે છે,ત્યારે રૂમાલની સપાટી પરથી પાણીનું બાષ્પીભવન થાય છે.
બાષ્પીભવન એ ઠંડકની પ્રક્રિયા છે જે થર્મોમીટરના બલ્બમાંથી ગુપ્ત ઉષ્મા (latent heat) શોષી લે છે.
પરિણામે,ભીના બલ્બવાળા થર્મોમીટરનું તાપમાન ઘટે છે.
તેથી,કોરા બલ્બવાળું થર્મોમીટર ભીના બલ્બવાળા થર્મોમીટર કરતા વધારે તાપમાન નોંધશે.
14
EasyMCQ
કયા તાપમાને સેન્ટિગ્રેડ (સેલ્સિયસ) અને ફેરનહીટના રીડિંગ સમાન હોય છે?
A
-$40$
B
+$40$
C
$36.6$
D
-$37$

Solution

(A) સેલ્સિયસ સ્કેલ $(C)$ અને ફેરનહીટ સ્કેલ $(F)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{C}{5} = \frac{F - 32}{9}$.
જે તાપમાને બંને રીડિંગ સમાન હોય તે શોધવા માટે,ધારો કે $C = F = t$.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા,આપણને મળે છે: $\frac{t}{5} = \frac{t - 32}{9}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા: $9t = 5(t - 32)$.
$9t = 5t - 160$.
$9t - 5t = -160$.
$4t = -160$.
$t = -40$.
તેથી,$-40^\circ$ તાપમાને સેલ્સિયસ અને ફેરનહીટ સ્કેલ પરના રીડિંગ સમાન હોય છે.
15
EasyMCQ
થર્મોમીટરનું પ્રમાણીકરણ (Standardisation) કોના દ્વારા મેળવવામાં આવે છે?
A
જોલીનું થર્મોમીટર
B
પ્લેટિનમ રેઝિસ્ટન્સ થર્મોમીટર
C
થર્મોકપલ થર્મોમીટર
D
ગેસ થર્મોમીટર

Solution

(D) થર્મોમીટરનું પ્રમાણીકરણ ગેસ થર્મોમીટરનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.
ગેસ થર્મોમીટર,ખાસ કરીને અચળ-કદના ગેસ થર્મોમીટર,તાપમાન માપવા માટે પ્રાથમિક ધોરણ માનવામાં આવે છે કારણ કે વાયુઓના ગુણધર્મો (જેમ કે દબાણ અને કદ) આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નું ખૂબ જ નજીકથી પાલન કરે છે,જે તાપમાનની વિશાળ શ્રેણીમાં અત્યંત સચોટ અને પુનરાવર્તિત માપન પૂરું પાડે છે.
16
EasyMCQ
ગેસ થર્મોમીટર પ્રવાહી થર્મોમીટર કરતા વધુ સંવેદનશીલ હોય છે કારણ કે
A
વાયુઓ પ્રવાહી કરતા વધુ વિસ્તરણ પામે છે
B
વાયુઓ સરળતાથી મળી રહે છે
C
વાયુઓ ઘણા હલકા હોય છે
D
વાયુઓ તેમની અવસ્થા સરળતાથી બદલતા નથી

Solution

(A) થર્મોમીટરની સંવેદનશીલતા તેના કદ પ્રસરણના ગુણાંક $(\gamma)$ પર આધાર રાખે છે.
વાયુઓ માટે,કદ પ્રસરણનો ગુણાંક પ્રવાહી કરતા ઘણો વધારે હોય છે.
સૂત્ર $\Delta V = V_0 \gamma \Delta T$ મુજબ,$\gamma$ નું મૂલ્ય મોટું હોવાથી,તાપમાનમાં ચોક્કસ ફેરફાર $(\Delta T)$ માટે કદમાં થતો ફેરફાર વધુ હોય છે.
તેથી,ગેસ થર્મોમીટર પ્રવાહી થર્મોમીટર કરતા વધુ સંવેદનશીલ હોય છે.
17
EasyMCQ
પારાના થર્મોમીટરનો ઉપયોગ ........ $^oC$ સુધીનું તાપમાન માપવા માટે થઈ શકે છે. ($^oC$ માં)
A
$100$
B
$212$
C
$360$
D
$500$

Solution

(C) પારાનું ઉત્કલનબિંદુ આશરે $357^oC$ છે.
પારાનું થર્મોમીટર તાપમાનમાં વધારા સાથે પ્રવાહી પારાના ઉષ્મીય પ્રસરણના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે.
તે સામાન્ય રીતે $-30^oC$ થી $357^oC$ ની રેન્જમાં તાપમાન માપવા માટે વપરાય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પારાના થર્મોમીટરનો ઉપયોગ $360^oC$ સુધીનું તાપમાન માપવા માટે થઈ શકે છે (કારણ કે તે આપેલી સૌથી નજીકની વ્યવહારુ ઉપલી મર્યાદા છે).
18
EasyMCQ
પારો $367^{\circ}C$ તાપમાને ઉકળે છે. તેમ છતાં,મર્ક્યુરી થર્મોમીટર એવી રીતે બનાવવામાં આવે છે કે તે $500^{\circ}C$ સુધીનું તાપમાન માપી શકે. આ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
A
થર્મોમીટરના સ્ટેમમાં પારાના સ્તંભની ઉપર શૂન્યાવકાશ જાળવીને
B
પારાના સ્તંભની ઉપર ઊંચા દબાણે નાઈટ્રોજન વાયુ ભરીને
C
પારાના સ્તરની ઉપર ઓછા દબાણે નાઈટ્રોજન વાયુ ભરીને
D
પારાના સ્તંભની ઉપર ઊંચા દબાણે ઓક્સિજન વાયુ ભરીને

Solution

(B) પ્રવાહીનું ઉત્કલનબિંદુ બાહ્ય દબાણમાં વધારો થવાથી વધે છે. પારાના સ્તંભની ઉપરની જગ્યામાં ઊંચા દબાણે નાઈટ્રોજન જેવો નિષ્ક્રિય વાયુ ભરવાથી,પારાનું ઉત્કલનબિંદુ તેના સામાન્ય ઉત્કલનબિંદુ $367^{\circ}C$ કરતા ઘણું વધી જાય છે. આનાથી થર્મોમીટર પારો ઉકળ્યા વગર $500^{\circ}C$ સુધીનું તાપમાન માપી શકે છે.
19
EasyMCQ
ખૂબ ઊંચું તાપમાન માપવા માટે વપરાતું સાધન કયું છે?
A
પાયરોમીટર
B
થર્મોમીટર
C
બોલોમીટર
D
કેલરીમીટર

Solution

(A) $Pyrometer$ એ સપાટીનું તાપમાન માપવા માટે વપરાતું એક પ્રકારનું રિમોટ-સેન્સિંગ થર્મોમીટર છે.
તે ખાસ કરીને ખૂબ ઊંચા તાપમાનને માપવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે,જેમ કે ભઠ્ઠીઓ અથવા ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાં જોવા મળતું તાપમાન,જે પદાર્થ દ્વારા ઉત્સર્જિત થતા ઉષ્મીય વિકિરણને શોધીને માપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
20
EasyMCQ
ફેરનહીટ સ્કેલ પર નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાન ........ $^\circ F$ છે.
A
$-273$
B
$-32$
C
$-460$
D
$-132$

Solution

(C) ફેરનહીટ સ્કેલ $(F)$ અને કેલ્વિન સ્કેલ $(K)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $\frac{F - 32}{9} = \frac{K - 273.15}{5}$.
નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાન $0 \ K$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
સમીકરણમાં $K = 0$ મૂકતા:
$\frac{F - 32}{9} = \frac{0 - 273.15}{5}$
$\frac{F - 32}{9} = -54.63$
$F - 32 = -54.63 \times 9$
$F - 32 = -491.67$
$F = -491.67 + 32 = -459.67^\circ F$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,આપણને $-460^\circ F$ મળે છે.
21
MediumMCQ
એક અચળ દબાણ વાળા એર થર્મોમીટરે બરફ જેવા ઠંડા પાણીમાં ડૂબાડવામાં આવે ત્યારે $47.5$ એકમ કદ અને ઉકળતા પ્રવાહીમાં $67$ એકમ કદ દર્શાવ્યું. પ્રવાહીનું ઉત્કલન બિંદુ .......... $^\circ C$ હશે.
A
$135$
B
$125$
C
$112$
D
$100$

Solution

(C) ચાર્લ્સના નિયમ મુજબ, અચળ દબાણે વાયુ માટે, કદ $V$ એ નિરપેક્ષ તાપમાન $T$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે ($V \propto T$ અથવા $\frac{V}{T} = \text{અચળ}$).

આપેલ છે:
શરૂઆતનું કદ $V_1 = 47.5$ એકમ, તાપમાન $T_1 = 0^\circ C = 273 \, K$ પર.
અંતિમ કદ $V_2 = 67$ એકમ, ઉત્કલન બિંદુ તાપમાન $T_2$ પર.
સંબંધ $\frac{V_1}{T_1} = \frac{V_2}{T_2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$T_2 = \frac{V_2 \times T_1}{V_1}$
$T_2 = \frac{67 \times 273}{47.5} \approx 385 \, K$.
તાપમાનને કેલ્વિનમાંથી સેલ્સિયસમાં ફેરવવા માટે:
$t(^\circ C) = T(K) - 273$
$t = 385 - 273 = 112^\circ C$.
આમ, પ્રવાહીનું ઉત્કલન બિંદુ $112^\circ C$ છે.
22
MediumMCQ
જો એક થર્મોમીટર પાણીનું ઠારબિંદુ $20^{\circ}C$ અને ઉત્કલનબિંદુ $150^{\circ}C$ તરીકે દર્શાવે છે,તો જ્યારે વાસ્તવિક તાપમાન $60^{\circ}C$ હોય ત્યારે થર્મોમીટર કેટલું તાપમાન દર્શાવશે?
A
$98$
B
$110$
C
$40$
D
$60$

Solution

(A) કોઈપણ માપક્રમ પરના તાપમાનને બીજા માપક્રમમાં નીચે મુજબના રેખીય સંબંધ દ્વારા રૂપાંતરિત કરી શકાય છે:
$\frac{X - LFP}{UFP - LFP} = \text{અચળ}$
જ્યાં $X$ એ તાપમાનનું વાંચન છે,$LFP$ એ લોઅર ફિક્સ્ડ પોઈન્ટ (ઠારબિંદુ) છે,અને $UFP$ એ અપર ફિક્સ્ડ પોઈન્ટ (ઉત્કલનબિંદુ) છે.
સેલ્સિયસ માપક્રમ માટે: $LFP = 0^{\circ}C$,$UFP = 100^{\circ}C$.
આપેલ થર્મોમીટર માટે: $LFP' = 20^{\circ}C$,$UFP' = 150^{\circ}C$.
બંનેને સરખાવતા:
$\frac{X - 20}{150 - 20} = \frac{60 - 0}{100 - 0}$
$\frac{X - 20}{130} = \frac{60}{100}$
$\frac{X - 20}{130} = 0.6$
$X - 20 = 0.6 \times 130$
$X - 20 = 78$
$X = 98^{\circ}C$.
23
EasyMCQ
જો કોઈ પદાર્થનું તાપમાન $140^{\circ}F$ હોય,તો તેનું તાપમાન સેલ્સિયસમાં ........ $^{\circ}C$ થાય.
A
$105$
B
$32$
C
$140$
D
$60$

Solution

(D) સેલ્સિયસ $(C)$ અને ફેરનહીટ $(F)$ સ્કેલ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{C}{5} = \frac{F - 32}{9}$.
અહીં $F = 140^{\circ}F$ આપેલ છે.
સૂત્રમાં $F$ ની કિંમત મૂકતા:
$\frac{C}{5} = \frac{140 - 32}{9}$
$\frac{C}{5} = \frac{108}{9}$
$\frac{C}{5} = 12$
$C = 12 \times 5 = 60^{\circ}C$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
24
EasyMCQ
નીચેના થર્મોમીટરમાંથી, જેનો ઉપયોગ ઝડપથી બદલાતા તાપમાનને માપવા માટે થઈ શકે છે તે છે
A
થર્મોકપલ થર્મોમીટર
B
ગેસ થર્મોમીટર
C
મહત્તમ અવરોધ થર્મોમીટર
D
વરાળ દબાણ થર્મોમીટર

Solution

(A) થર્મોકપલ થર્મોમીટર બે અલગ-અલગ ધાતુના તારનું બનેલું હોય છે જે બે જંકશન પર જોડાયેલા હોય છે.
તે સીબેક ઇફેક્ટ $(Seebeck effect)$ પર કામ કરે છે, જ્યાં જંકશન વચ્ચેના તાપમાનનો તફાવત ઇલેક્ટ્રોમોટિવ ફોર્સ $(EMF)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
થર્મોકપલનું થર્મલ માસ ખૂબ ઓછું અને થર્મલ વાહકતા વધુ હોવાથી, તે તાપમાનમાં થતા ફેરફારોને ખૂબ જ ઝડપથી પ્રતિસાદ આપે છે.
તેથી, ગેસ, અવરોધ અથવા વરાળ દબાણ થર્મોમીટરની તુલનામાં, જેની થર્મલ જડતા વધુ હોય છે, ઝડપથી બદલાતા તાપમાનને માપવા માટે થર્મોકપલ થર્મોમીટર શ્રેષ્ઠ પસંદગી છે.
25
EasyMCQ
કેલ્વિન સ્કેલ પર $0^{\circ}C$ નું સાચું મૂલ્ય ........ $K$ થશે.
A
$273.15$
B
$273.00$
C
$273.05$
D
$273.63$

Solution

(A) સેલ્સિયસ સ્કેલ અને કેલ્વિન સ્કેલ વચ્ચેનો સંબંધ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $T(K) = T(^{\circ}C) + 273.15$.
સૂત્રમાં $0^{\circ}C$ ની કિંમત મૂકતા:
$T(K) = 0 + 273.15 = 273.15 \ K$.
તેથી,કેલ્વિન સ્કેલ પર $0^{\circ}C$ એ $273.15 \ K$ ની સમકક્ષ છે.
26
EasyMCQ
પાણીની ઘનતા કયા તાપમાને મહત્તમ હોય છે?
A
$0^{\circ}C$
B
$32^{\circ}F$
C
$-4^{\circ}C$
D
$4^{\circ}C$

Solution

(D) પાણીની ઘનતા અસામાન્ય હોય છે. જ્યારે પાણીને ઓરડાના તાપમાનથી ઠંડુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેની ઘનતા $4^{\circ}C$ સુધી વધે છે. $4^{\circ}C$ તાપમાને,પાણીના અણુઓ એકબીજાની સૌથી નજીક ગોઠવાયેલા હોય છે,જેના પરિણામે ઘનતા મહત્તમ મળે છે. $4^{\circ}C$ થી નીચેના તાપમાને,હાઇડ્રોજન બોન્ડિંગના બંધારણને કારણે પાણીનું કદ વધે છે,જેનાથી ઘનતામાં ઘટાડો થાય છે. તેથી,પાણીની ઘનતા $4^{\circ}C$ તાપમાને મહત્તમ હોય છે.
27
EasyMCQ
$NTP$ પર પાણી $100^{\circ}C$ તાપમાને ઉકળે છે. ખાણની અંદર ઊંડે,પાણી કયા તાપમાને ઉકળશે?
A
$100^{\circ}C$
B
$> 100^{\circ}C$
C
$< 100^{\circ}C$
D
બિલકુલ ઉકળશે નહીં

Solution

(B) પ્રવાહીનું ઉત્કલનબિંદુ એ તાપમાન છે કે જેના પર તેનું બાષ્પ દબાણ બાહ્ય વાતાવરણીય દબાણ જેટલું થાય છે.
જેમ આપણે ખાણમાં ઊંડે જઈએ છીએ,તેમ ઉપરના હવાના સ્તંભના વજનને કારણે વાતાવરણીય દબાણ વધે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે બાહ્ય દબાણમાં વધારો થવાથી પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ વધે છે,તેથી ખાણની અંદર પાણી $100^{\circ}C$ કરતા વધારે તાપમાને ઉકળશે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
28
EasyMCQ
$100^{\circ}C$ તાપમાને પાણીનું સંતૃપ્ત બાષ્પ દબાણ ........ $mm$ પારો (mercury) હોય છે.
A
$739$
B
$750$
C
$760$
D
$712$

Solution

(C) ઉત્કલન બિંદુએ,પ્રવાહીનું સંતૃપ્ત બાષ્પ દબાણ બાહ્ય વાતાવરણીય દબાણ જેટલું થાય છે.
પાણી માટે,પ્રમાણભૂત વાતાવરણીય દબાણે ઉત્કલન બિંદુ $100^{\circ}C$ છે.
પ્રમાણભૂત વાતાવરણીય દબાણ $760\, mm$ $Hg$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
તેથી,$100^{\circ}C$ તાપમાને પાણીનું સંતૃપ્ત બાષ્પ દબાણ $760\, mm$ $Hg$ છે.
29
EasyMCQ
કેલરીને $1 \, g$ પાણીનું તાપમાન $1^{\circ} C$ વધારવા માટે જરૂરી ઉષ્માના જથ્થા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. આ વ્યાખ્યા નીચેનામાંથી કઈ શરતો હેઠળ આપવામાં આવે છે?
A
$14.5^{\circ} C$ થી $15.5^{\circ} C$ સુધી,$760 \, mm$ $Hg$ ના દબાણે
B
$98.5^{\circ} C$ થી $99.5^{\circ} C$ સુધી,$760 \, mm$ $Hg$ ના દબાણે
C
$13.5^{\circ} C$ થી $14.5^{\circ} C$ સુધી,$76 \, mm$ $Hg$ ના દબાણે
D
$3.5^{\circ} C$ થી $4.5^{\circ} C$ સુધી,$76 \, mm$ $Hg$ ના દબાણે

Solution

(A) કેલરી એ ઉર્જાનો એકમ છે જે $1 \, g$ પાણીનું તાપમાન $1^{\circ} C$ વધારવા માટે જરૂરી ઉષ્મા ઉર્જાના જથ્થા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ચોક્કસ રીતે,$15^{\circ} C$ કેલરીને $760 \, mm$ $Hg$ ના પ્રમાણભૂત વાતાવરણીય દબાણે $1 \, g$ પાણીનું તાપમાન $14.5^{\circ} C$ થી $15.5^{\circ} C$ સુધી વધારવા માટે જરૂરી ઉષ્મા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
30
EasyMCQ
વાતાવરણીય દબાણે, પાણી $100^{\circ}C$ તાપમાને ઉકળે છે. જો દબાણ ઘટાડવામાં આવે, તો તે કયા તાપમાને ઉકળશે?
A
વધારે તાપમાને
B
ઓછા તાપમાને
C
તે જ તાપમાને
D
ક્રિટિકલ તાપમાને

Solution

(B) પ્રવાહીનું ઉત્કલનબિંદુ એ તાપમાન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે કે જ્યાં તેનું બાષ્પ દબાણ બાહ્ય વાતાવરણીય દબાણ જેટલું થાય છે.
જ્યારે બાહ્ય દબાણ ઘટાડવામાં આવે છે, ત્યારે પ્રવાહીનું બાષ્પ દબાણ નીચા તાપમાને બાહ્ય દબાણ જેટલું થઈ જાય છે.
તેથી, દબાણ ઘટાડતા પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ ઘટે છે.
આમ, વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
31
EasyMCQ
પાણીનું ત્રિબિંદુ (Triple point) કેટલું છે?
A
$273.16^{\circ}F$
B
$273.16\, K$
C
$273.16^{\circ}C$
D
$273.16\, R$

Solution

(B) પાણીનું ત્રિબિંદુ એ ચોક્કસ તાપમાન અને દબાણ છે જ્યાં પાણીની ત્રણેય અવસ્થાઓ (ઘન બરફ,પ્રવાહી પાણી અને પાણીની વરાળ) થર્મોડાયનેમિક સંતુલનમાં સહઅસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર મુજબ,પાણીનું ત્રિબિંદુ $273.16\, K$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યું છે (જે $0.01^{\circ}C$ અથવા $32.018^{\circ}F$ ની સમકક્ષ છે).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
32
EasyMCQ
જો $Y-$અક્ષ પર ફેરનહીટમાં તાપમાન અને $X-$અક્ષ પર સેલ્સિયસમાં તાપમાન લઈને આલેખ દોરવામાં આવે,તો તે એક સીધી રેખા હશે:
A
$Y-$અક્ષ પર ધન $(+ve)$ અંતઃખંડ ધરાવતી
B
$X-$અક્ષ પર ધન $(+ve)$ અંતઃખંડ ધરાવતી
C
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતી
D
બંને અક્ષો પર ઋણ $(-ve)$ અંતઃખંડ ધરાવતી

Solution

(A) સેલ્સિયસ $(C)$ અને ફેરનહીટ $(F)$ માં તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ આ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{C}{100} = \frac{F - 32}{180}$.
આને $F$ ને $C$ ના સ્વરૂપમાં દર્શાવવા માટે ફરીથી ગોઠવતા,આપણને મળે છે: $F = \frac{9}{5}C + 32$.
આને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y = F$ અને $x = C$ છે:
અહીં,ઢાળ $m = \frac{9}{5}$ (જે ધન છે) અને $Y-$અંતઃખંડ $c = 32$ (જે ધન છે).
$Y-$અંતઃખંડ ધન હોવાથી,રેખા $Y-$અક્ષને ઉગમબિંદુની ઉપરના બિંદુએ છેદે છે. આમ,આલેખ $Y-$અક્ષ પર ધન અંતઃખંડ ધરાવે છે.
Solution diagram
33
EasyMCQ
આકૃતિમાં આપેલ કયા વક્ર સેલ્સિયસ અને ફેરનહીટ તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે?
Question diagram
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) સેલ્સિયસ $(C)$ અને ફેરનહીટ $(F)$ તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\frac{C}{5} = \frac{F - 32}{9}$
આ સમીકરણને $y = mx + c$ ના સ્વરૂપમાં ગોઠવતા (જ્યાં $y = C$ અને $x = F$):
$C = \frac{5}{9}F - \frac{32 \times 5}{9}$
$C = \frac{5}{9}F - \frac{160}{9}$
$C = \frac{5}{9}F - 17.78$
આ સમીકરણ એક સીધી રેખા દર્શાવે છે જેનો ઢાળ ધન $(m = \frac{5}{9})$ છે અને $y$-અંતઃખંડ ઋણ $(c = -17.78)$ છે.
આપેલ આકૃતિમાં,વક્ર $1$ એકમાત્ર એવી રેખા છે જેનો ઢાળ ધન છે અને તે ઋણ $C$-અક્ષમાંથી પસાર થાય છે (ઋણ અંતઃખંડ).
તેથી,વક્ર $1$ સાચો સંબંધ દર્શાવે છે.
34
EasyMCQ
સામાન્ય તાપમાને,લાકડાનો બ્લોક અને ધાતુનો બ્લોક સમાન રીતે ઠંડા કે ગરમ લાગે છે. લાકડાના બ્લોક અને ધાતુના બ્લોકનું તાપમાન કેટલું હોય?
A
શરીરના તાપમાન જેટલું
B
શરીરના તાપમાન કરતા ઓછું
C
શરીરના તાપમાન કરતા વધારે
D
$(b)$ અથવા $(c)$

Solution

(A) જ્યારે કોઈ પદાર્થનું તાપમાન માનવ શરીરના તાપમાન જેટલું હોય,ત્યારે પદાર્થ અને શરીર વચ્ચે કોઈ ઉષ્માનું વહન થતું નથી.
કારણ કે માનવ શરીરનું તાપમાન અચળ હોય છે,જો પદાર્થો પણ તે જ તાપમાને હોય,તો ઉષ્માનો કોઈ ચોખ્ખો પ્રવાહ વહેતો નથી.
તેથી,લાકડાનો બ્લોક અને ધાતુનો બ્લોક બંને ન તો ઠંડા કે ન તો ગરમ લાગે છે,અથવા તેઓ સમાન રીતે તટસ્થ લાગે છે,જે સ્થિતિને 'સમાન રીતે ઠંડા કે ગરમ' અનુભવવી કહેવાય છે.
આમ,સાચો જવાબ એ છે કે તેમનું તાપમાન માનવ શરીરના તાપમાન જેટલું જ હોય છે.
35
EasyMCQ
એક તળાવની સપાટી પર પાણીનું તાપમાન $ -20^{\circ}C$ છે. તો બરફના સ્તરની નીચેની સપાટીની તરત જ નીચે પાણીનું તાપમાન ...... $^{\circ}C$ હશે.
A
$ -4 $
B
$ 0 $
C
$ 4 $
D
$ -20 $

Solution

(B) જ્યારે તળાવની સપાટી ઠંડા વાતાવરણના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે ઉપરના સ્તર પર બરફ બનવાનું શરૂ થાય છે.
બરફ ઉષ્માનો મંદ વાહક હોવાથી,તે ઠંડી હવા અને તેની નીચે રહેલા પ્રવાહી પાણી વચ્ચે અવાહક તરીકે કામ કરે છે.
પાણીનું બરફમાં રૂપાંતર પાણીના ઠારણ બિંદુએ થાય છે.
તેથી,બરફના સ્તરની નીચેની સપાટીના સંપર્કમાં રહેલા પાણીનું તાપમાન પાણીના ઠારણ બિંદુ જેટલું એટલે કે $0^{\circ}C$ જળવાઈ રહે છે.
36
EasyMCQ
તળાવની સપાટીનું તાપમાન $2^{\circ}C$ છે. તળાવના તળિયાનું તાપમાન $^{\circ}C$ માં શોધો.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$1$

Solution

(C) તળાવ સપાટીથી નીચેની તરફ ઠંડું પડે છે. $4^{\circ}C$ થી ઉપરના તાપમાને,સપાટી પરનું ઠંડું પાણી તેની વધુ ઘનતાને કારણે તળિયે જાય છે.
પરંતુ જ્યારે સપાટીનું તાપમાન $4^{\circ}C$ થી નીચે જાય છે (અહીં તે $2^{\circ}C$ છે),ત્યારે સપાટીની નજીકનું પાણી નીચેના ગરમ પાણી કરતા ઓછી ઘનતા ધરાવે છે.
તેથી,નીચે તરફનો પ્રવાહ અટકી જાય છે અને તળાવનું તળિયું $4^{\circ}C$ તાપમાને જળવાઈ રહે છે જ્યાં સુધી લગભગ આખું તળાવ થીજી ન જાય.
37
MediumMCQ
થર્મોકપલ એ શેના માપન માટેનું સાધન છે?
A
ધાતુનું નિરપેક્ષ તાપમાન
B
બે પદાર્થો વચ્ચેનો તાપમાનનો તફાવત
C
તાર પર લાગતું બળયુગ્મ
D
પદાર્થની ઉષ્મીય વાહકતા

Solution

(B) થર્મોકપલ એ એક વિદ્યુત ઉપકરણ છે જે બે ભિન્ન વિદ્યુત વાહકોનું બનેલું હોય છે જે વિદ્યુત જંકશન બનાવે છે.
તે સીબેક અસરના સિદ્ધાંત પર કાર્ય કરે છે,જ્યાં બે ભિન્ન ધાતુઓના જંકશન વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતને કારણે તાપમાન-આધારિત વોલ્ટેજ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,થર્મોકપલનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે બે બિંદુઓ અથવા પદાર્થો વચ્ચેના તાપમાનના તફાવતને માપવા માટે થાય છે.
38
MediumMCQ
જો ફેરનહીટ તાપમાન $Y-$અક્ષ પર અને સેલ્સિયસ તાપમાન $X-$અક્ષ પર લઈ આલેખ દોરવામાં આવે,તો મળતી સુરેખા .....
A
$Y-$અક્ષ પર ધન અંત:ખંડ ધરાવે છે.
B
$X-$અક્ષ પર ધન અંત:ખંડ ધરાવે છે.
C
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થાય છે.
D
બંને અક્ષ પર ઋણ અંત:ખંડ ધરાવે છે.

Solution

(A) ફેરનહીટ તાપમાન $(T_F)$ અને સેલ્સિયસ તાપમાન $(T_C)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે: $T_F = \frac{9}{5} T_C + 32$.
આ સમીકરણની સરખામણી સુરેખાના સમીકરણ $Y = mX + C$ સાથે કરતા,જ્યાં $Y = T_F$,$X = T_C$,$m = 9/5$ અને $C = 32$ મળે છે.
અહીં અંત:ખંડ $C = 32$ એ ધન હોવાથી,આ સુરેખા $Y-$અક્ષ પર ધન અંત:ખંડ ધરાવે છે.
39
MediumMCQ
એક સેન્ટીગ્રેડ અને એક ફેરનહીટ થરમૉમીટરને ઉકળતા પાણીમાં ડુબાડવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પાણીના તાપમાનમાં જ્યાં સુધી ફેરનહીટ થરમૉમીટર $140 ^\circ F$ તાપમાન ન દર્શાવે ત્યાં સુધી ઘટાડો કરવામાં આવે છે,તો તેને અનુરૂપ સેન્ટીગ્રેડ થરમૉમીટર ...... $^\circ C$ તાપમાનનો ઘટાડો દર્શાવશે.
A
$30$
B
$40$
C
$60$
D
$80$

Solution

(B) પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ $100 ^\circ C$ અથવા $212 ^\circ F$ છે.
પાણીનું પ્રારંભિક તાપમાન $212 ^\circ F$ છે.
પાણીનું અંતિમ તાપમાન $140 ^\circ F$ છે.
ફેરનહીટ માપક્રમ પર તાપમાનમાં થયેલો ફેરફાર $\Delta T_F = 212 ^\circ F - 140 ^\circ F = 72 ^\circ F$ છે.
સેલ્સિયસ માપક્રમ $(\Delta T_C)$ અને ફેરનહીટ માપક્રમ $(\Delta T_F)$ પર તાપમાનના ફેરફાર વચ્ચેનો સંબંધ $\Delta T_C = \frac{5}{9} \Delta T_F$ છે.
$\Delta T_F$ ની કિંમત મૂકતા:
$\Delta T_C = \frac{5}{9} \times 72 = 5 \times 8 = 40 ^\circ C$.
આમ,સેન્ટીગ્રેડ થરમૉમીટર $40 ^\circ C$ નો ઘટાડો દર્શાવશે.
40
DifficultMCQ
એક પદાર્થનું તાપમાન કેલ્વિન માપક્રમ પર $x \ K$ છે. જ્યારે આ પદાર્થનું તાપમાન ફેરનહીટ થર્મોમીટર વડે માપવામાં આવે છે,ત્યારે તે $x \ ^\circ F$ મળે છે. તો $x = $......
A
$40$
B
$313$
C
$574.25$
D
$301.25$

Solution

(C) સેલ્સિયસ $(T_C)$ અને ફેરનહીટ $(T_F)$ તાપમાન વચ્ચેનો સંબંધ $T_F = \frac{9}{5} T_C + 32$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $T_C = T_K - 273.15$,જ્યાં $T_K$ એ કેલ્વિન માપક્રમ પરનું તાપમાન છે.
$T_K = x$ અને $T_F = x$ મૂકતા:
$x = \frac{9}{5}(x - 273.15) + 32$
$x = 1.8(x - 273.15) + 32$
$x = 1.8x - 491.67 + 32$
$x = 1.8x - 459.67$
$0.8x = 459.67$
$x = \frac{459.67}{0.8} = 574.5875 \approx 574.25$ (પ્રમાણિત અંદાજ $273$ લેતા $x = 574.25$ મળે છે).
આમ,$x = 574.25$.
41
MediumMCQ
જો સેલ્સિયસ માપક્રમ પર એક પદાર્થના તાપમાનમાં $30^{\circ}C$ નો વધારો થાય,તો ફેરનહીટ માપક્રમ પર થતો તાપમાનનો વધારો .... $^oF$ છે.
A
$50$
B
$40$
C
$30$
D
$54$

Solution

(D) સેલ્સિયસ માપક્રમ પર તાપમાનમાં થતો ફેરફાર $(\Delta T_C)$ અને ફેરનહીટ માપક્રમ પર તાપમાનમાં થતો ફેરફાર $(\Delta T_F)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $\Delta T_F = \frac{9}{5} \Delta T_C$.
અહીં આપેલ છે કે સેલ્સિયસ માપક્રમ પર તાપમાનમાં વધારો $\Delta T_C = 30^{\circ}C$ છે.
આ કિંમતને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\Delta T_F = \frac{9}{5} \times 30^{\circ}F$
$\Delta T_F = 9 \times 6^{\circ}F$
$\Delta T_F = 54^{\circ}F$.
આમ,ફેરનહીટ માપક્રમ પર તાપમાનમાં થતો વધારો $54^{\circ}F$ છે.
42
MediumMCQ
સુપર કન્ડક્ટિવિટીની ઘટના $95 \ K$ તાપમાને જોવા મળે છે. ફેરનહીટ માપક્રમ પર તેને અનુરૂપ તાપમાન ...... $^\circ F$ છે.
A
$-288$
B
$-146$
C
$-368$
D
$+178$

Solution

(A) કેલ્વિન માપક્રમ $(T_K)$ અને સેલ્સિયસ માપક્રમ $(T_C)$ વચ્ચેનો સંબંધ $T_C = T_K - 273.15$ છે. $T_K = 95 \ K$ લેતા,આપણને $T_C = 95 - 273 = -178 \ ^\circ C$ મળે છે.
ફેરનહીટ માપક્રમ $(T_F)$ અને સેલ્સિયસ માપક્રમ $(T_C)$ વચ્ચેનો સંબંધ $T_F = \frac{9}{5} T_C + 32$ છે.
$T_C$ ની કિંમત મૂકતા:
$T_F = \frac{9}{5}(-178) + 32$
$T_F = -320.4 + 32$
$T_F = -288.4 \ ^\circ F$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,કિંમત $-288 \ ^\circ F$ થાય છે.
43
EasyMCQ
પાણીની ઘનતા કયા તાપમાને $^\circ F$ માં મહત્તમ હોય છે?
A
$32$
B
$39.2$
C
$42$
D
$4$

Solution

(B) પાણીની ઘનતા $4 \, ^\circ C$ તાપમાને મહત્તમ હોય છે.
આ તાપમાનને ફેરનહીટમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે,આપણે સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $T_F = \frac{9}{5} T_C + 32$.
સૂત્રમાં $T_C = 4 \, ^\circ C$ મૂકતા:
$T_F = \frac{9}{5}(4) + 32$
$T_F = 7.2 + 32$
$T_F = 39.2 \, ^\circ F$.
આમ,પાણીની ઘનતા $39.2 \, ^\circ F$ તાપમાને મહત્તમ હોય છે.
44
EasyMCQ
નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાનનું ફેરનહીટ માપક્રમ પર મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$-273$
B
$-32$
C
$-460$
D
$-132$

Solution

(C) સેલ્સિયસ માપક્રમ $(T_C)$ અને ફેરનહીટ માપક્રમ $(T_F)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $T_F = \frac{9}{5} T_C + 32$.
નિરપેક્ષ શૂન્ય તાપમાન સેલ્સિયસમાં $T_C = -273.15 \ ^\circ C$ છે.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા:
$T_F = \frac{9}{5} (-273.15) + 32$
$T_F = -491.67 + 32$
$T_F = -459.67 \ ^\circ F$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,આપણને $T_F \approx -460 \ ^\circ F$ મળે છે.
45
EasyMCQ
વાતાવરણના અભાવમાં,પૃથ્વીની સપાટી પરનું સરેરાશ તાપમાન ...... હશે.
A
ઓછું.
B
વધારે.
C
હમણાં હોય તેટલું.
D
$0^{\circ}C$.

Solution

(A) પૃથ્વીનું વાતાવરણ ગ્રીનહાઉસ અસર દ્વારા ગરમીને પકડી રાખીને ગ્રીનહાઉસ જેવું કાર્ય કરે છે. વાતાવરણના અભાવમાં,પૃથ્વી દ્વારા ઉત્સર્જિત ગરમી સીધી અવકાશમાં જતી રહેશે,જેના પરિણામે સરેરાશ સપાટીના તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે. તેથી,તાપમાન અત્યારે છે તેના કરતા ઓછું હશે.
46
EasyMCQ
પાણીની ઘનતા કયા તાપમાને ($^oC$ માં) સૌથી વધુ હોય છે?
A
$0$
B
$32$
C
$-4$
D
$4$

Solution

(D) પાણીની ઘનતા અસામાન્ય હોય છે. જ્યારે પાણીને ઓરડાના તાપમાનથી ઠંડું કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સંકોચાય છે અને તેની ઘનતા $4 ^oC$ સુધી વધે છે.
$4 ^oC$ તાપમાને,પાણીના અણુઓ સૌથી નજીક ગોઠવાયેલા હોય છે,જેના પરિણામે ઘનતા મહત્તમ હોય છે.
$4 ^oC$ થી નીચે,પાણી સ્ફટિકીય બંધારણ બનાવવાને કારણે વિસ્તરણ પામવાનું શરૂ કરે છે,જેનાથી ઘનતા ઘટે છે.
તેથી,પાણીની ઘનતા $4 ^oC$ તાપમાને સૌથી વધુ હોય છે.
47
DifficultMCQ
થર્મોકપલના ગરમ જંકશનનું તાપમાન $80\,\,^{\circ}\text{C}$ થી વધારીને $100\,\,^{\circ}\text{C}$ કરવામાં આવે છે. તો થર્મોઇલેક્ટ્રીક પાવરમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર ............ $\%$ હશે.
A
$8$
B
$10$
C
$20$
D
$25$

Solution

(D) થર્મોઇલેક્ટ્રીક પાવર $P$ એ જંકશન વચ્ચેના તાપમાનના તફાવત $\theta$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે, એટલે કે $P \propto \theta$.
અહીં, પ્રારંભિક તાપમાન $\theta_1 = 80\,\,^{\circ}\text{C}$ અને અંતિમ તાપમાન $\theta_2 = 100\,\,^{\circ}\text{C}$ છે.
થર્મોઇલેક્ટ્રીક પાવરમાં થતો ટકાવારી ફેરફાર નીચે મુજબ મળે છે:
$\text{ટકાવારી ફેરફાર} = \frac{P_2 - P_1}{P_1} \times 100$
કારણ કે $P \propto \theta$, આપણે લખી શકીએ:
$\text{ટકાવારી ફેરફાર} = \frac{\theta_2 - \theta_1}{\theta_1} \times 100$
કિંમતો મૂકતા:
$\text{ટકાવારી ફેરફાર} = \frac{100 - 80}{80} \times 100$
$\text{ટકાવારી ફેરફાર} = \frac{20}{80} \times 100$
$\text{ટકાવારી ફેરફાર} = \frac{1}{4} \times 100 = 25\,\%$.
48
EasyMCQ
આપેલ આલેખમાં રેખા $AB$ નો ઢાળ કેટલો છે?
Question diagram
A
$9/5$
B
$5/9$
C
$1/9$
D
$3/9$

Solution

(B) સેલ્સિયસ $(C)$ અને ફેરનહીટ $(F)$ સ્કેલ વચ્ચેનો સંબંધ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $C = \frac{5}{9}(F - 32)$.
આને આ રીતે ફરીથી લખી શકાય: $C = \frac{5}{9}F - \frac{160}{9}$.
આને સીધી રેખાના સમીકરણ $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $y$ એ સેલ્સિયસમાં તાપમાન છે અને $x$ એ ફેરનહીટમાં તાપમાન છે,ઢાળ $m$ એ $F$ નો સહગુણક છે.
તેથી,ઢાળ $m = \frac{5}{9}$ થાય.
વૈકલ્પિક રીતે,આલેખ પરથી બિંદુ $A$ અને $B$ ના યામનો ઉપયોગ કરતા:
બિંદુ $A$ એ $(32, 0)$ છે અને બિંદુ $B$ એ $(212, 100)$ છે.
ઢાળ $m = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1} = \frac{100 - 0}{212 - 32} = \frac{100}{180} = \frac{5}{9}$.
49
MediumMCQ
એક થર્મોમીટરમાં બરફનું ગલનબિંદુ અને પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ અનુક્રમે $20^o X$ અને $150^o X$ તરીકે દર્શાવેલ છે. તો આ સ્કેલ પર $60^o C$ તાપમાન કેટલું હશે?
A
$40$
B
$65$
C
$98$
D
$110$

Solution

(C) કોઈપણ તાપમાનના સ્કેલ અને સેલ્સિયસ સ્કેલ વચ્ચેનો સંબંધ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{X - LFP}{UFP - LFP} = \frac{C - 0^o}{100^o - 0^o}$,જ્યાં $LFP$ એ લોઅર ફિક્સ્ડ પોઈન્ટ છે અને $UFP$ એ અપર ફિક્સ્ડ પોઈન્ટ છે.
આપેલ છે: $LFP = 20^o X$,$UFP = 150^o X$,અને $C = 60^o C$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\frac{X - 20}{150 - 20} = \frac{60 - 0}{100 - 0}$
$\frac{X - 20}{130} = \frac{60}{100}$
$\frac{X - 20}{130} = 0.6$
$X - 20 = 0.6 \times 130$
$X - 20 = 78$
$X = 78 + 20 = 98^o X$.
50
MediumMCQ
તાપમાનના એક નવા સ્કેલ (જે રેખીય છે) પર,જેને $W$ સ્કેલ કહેવામાં આવે છે,પાણીના ઠારબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ અનુક્રમે $39\,^{\circ}W$ અને $239\,^{\circ}W$ છે. સેલ્સિયસ સ્કેલ પર $39\,^{\circ}C$ તાપમાનને અનુરૂપ નવા સ્કેલ પર તાપમાન કેટલું હશે?
A
$200$
B
$139$
C
$78$
D
$117$

Solution

(D) બે રેખીય તાપમાનના સ્કેલ વચ્ચેનો સંબંધ આ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\frac{T_W - \text{Freezing point}_W}{\text{Boiling point}_W - \text{Freezing point}_W} = \frac{T_C - \text{Freezing point}_C}{\text{Boiling point}_C - \text{Freezing point}_C}$.
$W$ સ્કેલ માટે આપેલ છે: ઠારબિંદુ = $39\,^{\circ}W$,ઉત્કલનબિંદુ = $239\,^{\circ}W$.
સેલ્સિયસ સ્કેલ માટે આપેલ છે: ઠારબિંદુ = $0\,^{\circ}C$,ઉત્કલનબિંદુ = $100\,^{\circ}C$.
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{T_W - 39}{239 - 39} = \frac{39 - 0}{100 - 0}$
$\frac{T_W - 39}{200} = \frac{39}{100}$
$T_W - 39 = \frac{39}{100} \times 200$
$T_W - 39 = 39 \times 2 = 78$
$T_W = 78 + 39 = 117\,^{\circ}W$.

10-1.Thermometry, Thermal Expansion and Calorimetry — Temperature and Temperature scales · Frequently Asked Questions

1Are these 10-1.Thermometry, Thermal Expansion and Calorimetry questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-1.Thermometry, Thermal Expansion and Calorimetry Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.