Mix Examples-Hydrocarbon Questions in Gujarati

(B) $1$. પ્રારંભિક પદાર્થ $1\text{-bromo-}2\text{-methylcyclobutane}$ છે.
$2$. આલ્કોહોલિક $KOH$ (alc. $KOH$) સાથેની પ્રક્રિયા $E2$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન કરે છે,જેના પરિણામે આલ્કીન બને છે. મુખ્ય નીપજ $(A)$ એ $3\text{-methylcyclobutene}$ છે.
$3$. $3\text{-methylcyclobutene}$ નું ઓઝોનોલિસિસ દ્વિબંધનું વિભાજન કરે છે. તે ચક્રીય આલ્કીન હોવાથી,વલય ખુલીને ડાયકાર્બોનિલ સંયોજન બનાવે છે.
$4$. $3\text{-methylcyclobutene}$ માં $C=C$ બંધનું વિભાજન $OHC-CH_2-CH(CH_3)-CHO$ $(3\text{-methylbutanedial})$ આપે છે.

(C) બંધ વિયોજન ઉર્જા $(BDE)$ એ $C-H$ બંધના હોમોલિટીક વિભાજન પછી બનતા મુક્ત મુલકની સ્થિરતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
વિકલ્પ $(c)$ માં,બનતો મુલક $CH_2=CH-\dot{C}H-CH=CH_2$ છે,જે બિસ-એલાઈલિક મુલક છે.
આ મુલક બે નજીકના દ્વિબંધો સાથેના સંસ્પંદન દ્વારા અત્યંત સ્થિર બને છે,જે તેને આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ સ્થિર મુલક બનાવે છે.
તેથી,$CH_2=CH-CH_2-CH=CH_2$ માં રહેલા $C-H$ બંધને તોડવા માટે સૌથી ઓછી ઉર્જાની જરૂર પડે છે.

(A) $1$. પ્રારંભિક પદાર્થ $1,4-\text{cyclohexadiene-1,4-dicarboxylic acid}$ છે.
$2$. $NaOH$ સાથેની પ્રક્રિયા કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહોને કાર્બોક્સિલેટ આયનોમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે ડાયસોડિયમ ક્ષાર $A$ $(1,4-\text{cyclohexadiene-1,4-dicarboxylate})$ બનાવે છે.
$3$. ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડના ક્ષારનું કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન એનોડ પર ઉત્પન્ન થતા રેડિકલ મધ્યવર્તીઓ વચ્ચે કાર્બન-કાર્બન બંધનું નિર્માણ અને ડિકાર્બોક્સિલેશન કરે છે.
$4$. આ કિસ્સામાં,$1,4-\text{cyclohexadiene-1,4-dicarboxylate}$ ડાયઆયનનું ડિકાર્બોક્સિલેશન $CO_2$ ના દૂર થયા પછી નીપજ $B$ તરીકે $1,4-\text{cyclohexadiene}$ આપે છે.

(A) જેમ-ડાયોલ્સની સ્થિરતા રિંગની અંદરના બંધકોણ દ્વારા નક્કી થાય છે. નાની રિંગમાં,આંતરિક બંધકોણ મર્યાદિત હોય છે (દા.ત.,સાયક્લોપ્રોપેનમાં $60^{\circ}$,સાયક્લોબ્યુટેનમાં $90^{\circ}$).
જ્યારે બે હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ જૂથો એક જ કાર્બન સાથે જોડાયેલા હોય છે,ત્યારે તેમની વચ્ચે નોંધપાત્ર અવકાશી અપાકર્ષણ (steric repulsion) હોય છે. જ્યારે બે $-OH$ જૂથો વચ્ચેનો બંધકોણ મોટો હોય ત્યારે આ અપાકર્ષણ ન્યૂનતમ થાય છે.
જેમ જેમ રિંગનું કદ સાયક્લોપ્રોપેન $(I)$ થી સાયક્લોબ્યુટેન $(II)$ થી સાયક્લોપેન્ટેન $(III)$ સુધી વધે છે,તેમ આંતરિક બંધકોણ વધે છે,જે $-OH$ જૂથોને એકબીજાથી દૂર જવાની મંજૂરી આપે છે,જેનાથી અવકાશી અવરોધ ઘટે છે અને સ્થિરતા વધે છે.
તેથી,સ્થિરતાનો ક્રમ $III > II > I$ છે.

(B) અણુની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા તેની સંમિતિ અને તેના બંધોની ધ્રુવીયતા પર આધાર રાખે છે.
$CH_3C \equiv CCH_3$ (બ્યુટ$-2-$આઈન) એ એક સંમિત રેખીય અણુ છે,જેમાં બે $C-CH_3$ બંધોની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા $0 \ D$ થાય છે.
$cis-3-methylpent-2-ene$ તેની અસંમિત રચનાને કારણે શૂન્યતર દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા ધરાવે છે.
$CH_3CH_2C \equiv CH$ અને $CH_2 = CH - C \equiv CH$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન અને આલ્કીન છે,જે $sp$ અને $sp^3$ અથવા $sp^2$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુઓની વિદ્યુતઋણતામાં તફાવતને કારણે કાયમી દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા ધરાવે છે.
તેથી,$CH_3C \equiv CCH_3$ ની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા સૌથી ઓછી છે.

(C) આ પ્રક્રિયા વધારાના $Cl_2$ અને $h\nu$ ની હાજરીમાં આપેલ સંયોજનના રેડિકલ ક્લોરિનેશનને સમાવે છે.
બંને બેન્ઝિલિક સ્થાનો સક્રિય છે.
$Ph_2CH-$ સમૂહમાં બેન્ઝિલિક હાઇડ્રોજન હોય છે જે ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને $Cl$ દ્વારા વિસ્થાપિત થઈને $Ph_2CCl-$ બનાવે છે.
ફિનાઈલ રિંગ સાથે જોડાયેલ $-CH_3$ સમૂહ પણ એક બેન્ઝિલિક સ્થાન છે,જે સંપૂર્ણ ક્લોરિનેશન પામીને $-CCl_3$ સમૂહ બનાવે છે.
આમ,અંતિમ નીપજ $Ph_2CCl-C_6H_4-CCl_3$ છે.

(A) $A.$ બ્યુટેન $\to$ આઇસોબ્યુટેન એ આઇસોમેરાઇઝેશન $(b)$ નું ઉદાહરણ છે.
$B.$ બ્યુટેન $\to$ નીચલા હાઇડ્રોકાર્બન એ ક્રેકિંગ $(a)$ નું ઉદાહરણ છે.
$C.$ $n-$હેપ્ટેન $\to$ ટોલ્યુઈન એ એરોમેટાઇઝેશન $(d)$ નું ઉદાહરણ છે.
$D.$ પ્રોપેન $\to CH_3CH_2CH_2SO_2Cl$ એ રીડ પ્રક્રિયા $(c)$ નું ઉદાહરણ છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-b, B-a, C-d, D-c$ છે.

(D) સોડિયમ $(Na)$ ધાતુ એવા સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરે છે જેમાં એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે,જેમ કે આલ્કોહોલ,ફિનોલ અને ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ.
$1$. $CH_3OH$ (મિથેનોલ) માં એસિડિક હાઇડ્રોક્સિલ હાઇડ્રોજન હોય છે.
$2$. $CH_3-C\equiv CH$ (પ્રોપાઇન) માં એસિડિક ટર્મિનલ આલ્કાઇન હાઇડ્રોજન હોય છે.
$3$. $C_6H_5OH$ (ફિનોલ) માં એસિડિક ફિનોલિક હાઇડ્રોજન હોય છે.
$4$. સાયક્લોહેક્ઝેન એક આલ્કેન છે અને તેમાં કોઈ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી,તેથી તે $Na$ ધાતુ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.

(C) હાઇડ્રોકાર્બન એ કાર્બન અને હાઇડ્રોજનના બનેલા કાર્બનિક સંયોજનો છે.
$A$. મીણબત્તીનું વેક્સ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા આલ્કેનનું મિશ્રણ છે.
$B$. કેરોસીન એ પેટ્રોલિયમમાંથી મેળવેલા વિવિધ હાઇડ્રોકાર્બનનું મિશ્રણ છે.
$C$. વનસ્પતિ તેલ મુખ્યત્વે ટ્રાયગ્લિસરાઇડ્સ છે,જે ગ્લિસરોલ અને ફેટી એસિડના એસ્ટર છે. તેમાં કાર્બન અને હાઇડ્રોજન ઉપરાંત ઓક્સિજન પણ હોય છે,તેથી તે હાઇડ્રોકાર્બન નથી.
$D$. પેરાફિન ઓઇલ એ પ્રવાહી આલ્કેનનું મિશ્રણ છે.
તેથી,વનસ્પતિ તેલ એ હાઇડ્રોકાર્બન નથી.

(B) ઓક્ટેન આંક એ એન્જિન અથવા એવિએશન ફ્યુઅલની કામગીરીનું પ્રમાણિત માપ છે. તે પેટ્રોલ (ગેસોલિન) ના એન્ટી-નોક રેટિંગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ઊંચો ઓક્ટેન આંક આંતરિક દહન એન્જિનમાં દહન દરમિયાન નોકિંગ સામે વધુ સારી પ્રતિકારક શક્તિ સૂચવે છે.

(D) ડીઝલ બળતણની ગુણવત્તા તેના સીટેન આંક દ્વારા માપવામાં આવે છે,જ્યારે ગેસોલિન (પેટ્રોલ) ની ગુણવત્તા તેના ઓકટેન આંક દ્વારા માપવામાં આવે છે. જોકે,બળતણના ઉમેરણોના સંદર્ભમાં,$Methyl \ naphthalene$ ડીઝલના સીટેન આંકને ઘટાડવા માટે જાણીતું છે. આપેલા વિકલ્પોમાં,$Methyl \ naphthalene$ એ બળતણના પ્રદર્શન સૂચકાંકોના સંદર્ભમાં ચર્ચાય છે.

(D) ગેસોલિનનો ઓક્ટેન આંક એ આંતરિક દહન એન્જિનમાં દહન દરમિયાન તેના નોકિંગ સામેના પ્રતિકારનું માપ છે. $.$
ઓક્ટેન રેટિંગ સુધારવા માટે,હાઇડ્રોકાર્બનનું બંધારણ નીચેની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા બદલવામાં આવે છે:
$1.$ સમઘટકીકરણ: સીધી શૃંખલાવાળા આલ્કેનનું શાખિત શૃંખલાવાળા સમઘટકોમાં રૂપાંતર.
$2.$ આલ્કાઇલેશન: ઉચ્ચ ઓક્ટેન ધરાવતા શાખિત આલ્કેન બનાવવા માટે નાના આલ્કીન અને આલ્કેનનું સંયોજન.
$3.$ ચક્રીયકરણ (અથવા એરોમેટાઇઝેશન): આલ્કેનનું ચક્રીય અથવા એરોમેટિક સંયોજનોમાં રૂપાંતર,જે સામાન્ય રીતે ઉચ્ચ ઓક્ટેન આંક ધરાવે છે.
તેથી,આ તમામ પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ ઓક્ટેન આંક સુધારવા માટે થાય છે.

(D) $FeBr_3$ જેવા લુઈસ એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં ઇથાઇલ બેન્ઝિનની બ્રોમિન સાથેની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી એરોમેટિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા (બ્રોમિનેશન) છે.
ઇથાઇલ સમૂહ $(-CH_2CH_3)$ એ ઓર્થો/પેરા-નિર્દેશક સમૂહ છે કારણ કે તે પ્રેરક અસર અને અતિસંયુગ્મન દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન દાતા સમૂહ તરીકે વર્તે છે.
તેથી,આવતો ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી $(Br^+)$ બેન્ઝિન વલયના ઓર્થો અને પેરા સ્થાન પર હુમલો કરશે.
ઓર્થો-આઇસોમરની સરખામણીમાં ઓછી અવકાશી અવરોધને કારણે પેરા-આઇસોમર સામાન્ય રીતે વધુ સ્થિર હોય છે,તેથી મુખ્ય નીપજ તરીકે $p$-બ્રોમોઇથાઇલબેન્ઝિન મળે છે.

(B) એક સંયોજન એરોમેટિક છે જો તે હ્યુકેલના નિયમનું પાલન કરે,જે જણાવે છે કે ચક્રીય,સમતલીય,સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત સિસ્ટમમાં $(4n + 2) \pi$ ઇલેક્ટ્રોન હોવા જોઈએ,જ્યાં $n$ એ પૂર્ણાંક છે $(n = 0, 1, 2, ...)$.
$A$: સાયક્લોહેક્સાડાયનાઇલ કેટાયનમાં $4 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $(4n + 2)$ નથી.
$B$: સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઇલ કેટાયનમાં $4 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $(4n + 2)$ નથી.
$C$: સાયક્લોપેન્ટાડાયન સંપૂર્ણ રીતે સંયુગ્મિત નથી કારણ કે તેમાં $sp^3$ સંકરણ ધરાવતો કાર્બન પરમાણુ છે.
$D$: સાયક્લોઓક્ટાટેટ્રાઇન બિન-સમતલીય (ટબ આકારનું) છે અને તેમાં $8 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે બિન-એરોમેટિક છે.
નોંધ: જો $B$ માટેનું બંધારણ સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઇલ એનાયન $(C_5H_5^-)$ હોય,તો તેમાં $6 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન હોય અને તે એરોમેટિક બને. જોકે,આપેલા વિકલ્પો મુજબ,કોઈ પણ સખત રીતે એરોમેટિક નથી. જો આપણે સામાન્ય પાઠ્યપુસ્તકોના પ્રશ્નોને ધ્યાનમાં લઈએ,તો સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઇલ એનાયન એ ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. જો પ્રશ્ન સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઇલ એનાયન સૂચવે છે,તો $B$ એ સાચો જવાબ છે.

(A) એરોમેટિક સંયોજન હ્યુકેલના નિયમનું પાલન કરતું હોવું જોઈએ,જે મુજબ સંયોજન ચક્રીય,સમતલીય,સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત હોવું જોઈએ અને તેમાં $(4n+2) \pi$ ઇલેક્ટ્રોન હોવા જોઈએ,જ્યાં $n$ એ પૂર્ણાંક છે $(n = 0, 1, 2, ...)$.
$A$. એઝ્યુલીન સાત-સભ્યની રીંગ અને પાંચ-સભ્યની રીંગનું બનેલું છે. તેમાં $10 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન $(n=2)$ છે,તે સમતલીય અને ચક્રીય છે,જે તેને એરોમેટિક બનાવે છે.
$B$. આ બંધારણ એઝ્યુલીનનું વ્યુત્પન્ન છે,પરંતુ દર્શાવેલ ચોક્કસ બંધારણ પ્રમાણભૂત એરોમેટિક એઝ્યુલીન નથી.
$C$. પેન્ટાલીનમાં $8 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન ($4n$ સિસ્ટમ) છે,જે તેને એન્ટી-એરોમેટિક બનાવે છે.
$D$. સાયક્લોબ્યુટાડાઈનમાં $4 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન ($4n$ સિસ્ટમ) છે,જે તેને એન્ટી-એરોમેટિક બનાવે છે.
તેથી,સાચું એરોમેટિક સંયોજન એઝ્યુલીન છે.

(C) જ્યારે ગ્લીસરોલ $(CH_2OH-CHOH-CH_2OH)$ ને પોટેશિયમ બાયસલ્ફેટ $(KHSO_4)$ જેવા ડિહાઇડ્રેટિંગ એજન્ટ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ડિહાઇડ્રેશન થઈને એક્રોલીન $(CH_2=CH-CHO)$ મળે છે.
પ્રક્રિયા: $CH_2OH-CHOH-CH_2OH \xrightarrow{KHSO_4, \Delta} CH_2=CH-CHO + 2H_2O$.

(C) $FeSO_4$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$ (ફેન્ટન પ્રક્રિયક) સાથે ગ્લીસરોલનું ઓક્સિડેશન એ મંદ ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા ગ્લીસરાલ્ડિહાઇડ અને ડાયહાઇડ્રોક્સિ એસિટોનનું મિશ્રણ આપે છે,જેને સામૂહિક રીતે ગ્લીસરોઝ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચી નીપજ ગ્લીસરોઝ છે.

(D) ગ્લીસરોલ $(CH_2OH-CHOH-CH_2OH)$ ને $P_2O_5$,સાંદ્ર $H_2SO_4$ અથવા $KHSO_4$ જેવા નિર્જલીકરણ કરતા પદાર્થો સાથે ગરમ કરવામાં આવે ત્યારે તેનું નિર્જલીકરણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં પાણીના બે અણુઓ દૂર થઈને એક્રોલીન $(CH_2=CH-CHO)$ બને છે.

(D) આણ્વીય સૂત્ર $C_4H_6$ એ અસંતૃપ્તતાની માત્રા $2$ સૂચવે છે.
સંયોજન $Y$ નું ઓઝોનોલિસિસ માત્ર ઇથેનોઇક એસિડ $(CH_3COOH)$ આપે છે,જેનો અર્થ છે કે $Y$ એ $CH_3CH=CHCH_3$ (બ્યુટ$-2-$ઈન) છે.
આપેલા ત્રણેય સંયોજનો $Pt$ ની હાજરીમાં $H_2$ ના એક તુલ્યભાર સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_3CH=CHCH_3$ બનાવી શકે છે:
$1$. $CH_2=CH-CH=CH_2 + H_2 \xrightarrow{Pt} CH_3CH=CHCH_3$
$2$. $CH_3C \equiv CCH_3 + H_2 \xrightarrow{Pt} CH_3CH=CHCH_3$
$3$. $CH_2=C=CHCH_3 + H_2 \xrightarrow{Pt} CH_3CH=CHCH_3$
અંતે,$CH_3CH=CHCH_3 + O_3 \rightarrow 2CH_3COOH$.
તેથી,ત્રણેય સંયોજનો આપેલી શરતોનું પાલન કરે છે.

(D) $1$. પગલું $1$: $Br_2/hv$ સાથે methylcyclopentane નું મુક્ત મુલક બ્રોમિનેશન મુખ્ય નીપજ તરીકે $1-$bromo$-1-$methylcyclopentane $(X)$ બનાવવા માટે તૃતીયક કાર્બન પર થાય છે.
$2$. પગલું $2$: આલ્કોહોલિક $KOH/\Delta$ સાથે $(X)$ નું ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન $E2$ પ્રક્રિયાને અનુસરે છે અને મુખ્ય નીપજ તરીકે $1-$methylcyclopentene $(Y)$ બનાવે છે.
$3$. પગલું $3$: પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં $1-$methylcyclopentene $(Y)$ માં $HBr$ નો એન્ટિ-માર્કોવનીકોવ ઉમેરો મુખ્ય નીપજ તરીકે $1-$bromo$-2-$methylcyclopentane $(Z)$ આપે છે.

(A) pent$-2-$en$-4-$yne નું બંધારણીય સૂત્ર $CH_3-CH=CH-C \equiv CH$ છે.
$\sigma$ બંધોની સંખ્યા:
$C-H$ બંધો = $6$
$C-C$ બંધો = $4$
કુલ $\sigma$ બંધો = $6 + 4 = 10$.
$\pi$ બંધોની સંખ્યા:
$1$ ($C=C$ માંથી) + $2$ ($C \equiv C$ માંથી) = $3$.

(A) $1$. હાઇડ્રોકાર્બન $X$ બે હાઇડ્રોજન અણુઓનું શોષણ કરે છે,જે દર્શાવે છે કે તેમાં અસંતૃપ્તતાની બે માત્રા છે.
$2$. $X$ નું ઓઝોનોલિસિસ $(O_3/Zn/H_2O)$ ઉત્પાદન $A$ આપે છે,જે ટોલેન્સ પ્રક્રિયક $([Ag(NH_3)_2]^{+})$ સાથે ઓક્સિડેશન પામીને $3$-ઓક્સો-હેક્ઝેન ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ $(B)$ આપે છે.
$3$. $3$-ઓક્સો-હેક્ઝેન ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડનું બંધારણ $HOOC-CH_2-C(=O)-CH_2-CH_2-COOH$ છે.
$4$. આ સૂચવે છે કે $A$ એ અનુરૂપ ડાયાલ્ડિહાઇડ હોવું જોઈએ: $OHC-CH_2-C(=O)-CH_2-CH_2-CHO$.
$5$. ઓઝોનોલિસિસ ઉત્પાદનથી પાછા જતાં,$X$ નું બંધારણ $3$-મિથાઈલીનસાયક્લોહેક્સિન છે.
$6$. તેથી,$X$ માટેનું સાચું બંધારણ વિકલ્પ $A$ માં દર્શાવેલ છે.

(N/A) $C_4H_8$ (એક દ્વિબંધ):
$1.$ $CH_2=CH-CH_2-CH_3$ $(But-1-ene)$
$2.$ $CH_3-CH=CH-CH_3$ $(But-2-ene)$
$3.$ $CH_2=C(CH_3)-CH_3$ $(2-Methylprop-1-ene)$
$(b)$ $C_5H_8$ (એક ત્રિબંધ):
$1.$ $CH \equiv C-CH_2-CH_2-CH_3$ $(Pent-1-yne)$
$2.$ $CH_3-C \equiv C-CH_2-CH_3$ $(Pent-2-yne)$
$3.$ $CH \equiv C-CH(CH_3)-CH_3$ $(3-Methylbut-1-yne)$

દહન એ હાઇડ્રોકાર્બનની ઓક્સિજન સાથેની પ્રક્રિયા છે જે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ,પાણી અને ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે.
$(i)$ $2C_4H_{10(g)} + 13O_{2(g)} \to 8CO_{2(g)} + 10H_2O_{(g)} + \text{Heat}$
$(ii)$ $2C_5H_{10(g)} + 15O_{2(g)} \to 10CO_{2(g)} + 10H_2O_{(g)} + \text{Heat}$
$(iii)$ $2C_6H_{10(g)} + 17O_{2(g)} \to 12CO_{2(g)} + 10H_2O_{(g)} + \text{Heat}$
$(iv)$ $C_6H_5CH_{3(l)} + 9O_{2(g)} \to 7CO_{2(g)} + 4H_2O_{(g)} + \text{Heat}$

(N/A) હાઇડ્રોકાર્બન એટલે માત્ર કાર્બન અને હાઇડ્રોજનના બનેલા સંયોજનો.
હાઇડ્રોકાર્બન આપણા રોજિંદા જીવનમાં બળતણ તરીકે મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે:
$1$. $LPG$ (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ): મુખ્યત્વે પ્રોપેન અને બ્યુટેન ધરાવે છે.
$2$. $CNG$ (કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ): મુખ્યત્વે મિથેન ધરાવે છે.
$3$. $LNG$ (લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ): મુખ્યત્વે મિથેન ધરાવે છે.

(N/A) આપણા રોજિંદા જીવનમાં હાઇડ્રોકાર્બન બળતણનો ઉપયોગ ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે થાય છે. સામાન્ય બળતણ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $LPG$ (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ): મુખ્યત્વે રસોઈ માટે ઘરેલું બળતણ તરીકે વપરાય છે.
$(ii)$ $CNG$ (કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ): ઓટોમોબાઈલ અને જાહેર પરિવહન માટે સ્વચ્છ બળતણ તરીકે વપરાય છે.
$(iii)$ $LNG$ (લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ): વીજળી ઉત્પાદન અને ભારે વાહનો માટે બળતણ તરીકે વપરાય છે.
$(iv)$ પેટ્રોલ,ડીઝલ અને કેરોસીન: પેટ્રોલિયમના વિભાગીય નિસ્યંદન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ આંતરિક દહન એન્જિન,ગરમી અને પ્રકાશ માટે થાય છે.
$(v)$ કોલ ગેસ: કોલસાના વિનાશક નિસ્યંદન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે અને ઔદ્યોગિક બળતણ તરીકે વપરાય છે.

(N/A) $1$. આપણા રોજિંદા જીવનમાં વપરાતું બળતણ: $LPG$,$CNG$,$LNG$ અને કેરોસીન વગેરે હાઈડ્રોકાર્બનનું મિશ્રણ છે.
$2$. પોલિમરનું ઉત્પાદન: હાઈડ્રોકાર્બનનો ઉપયોગ પોલિથીન,પોલિપ્રોપીન,પોલિસ્ટાયરીન વગેરે જેવા પોલિમર બનાવવા માટે થાય છે.
$3$. દ્રાવક તરીકે: ઉચ્ચ હાઈડ્રોકાર્બન જેવા કે ટર્પેન્ટાઇન અને કેરોસીનનો ઉપયોગ પેઇન્ટમાં દ્રાવક તરીકે થાય છે.
$4$. કાચા માલ તરીકે: તેનો ઉપયોગ ઘણા રંગો (dyes) અને દવાઓના ઉત્પાદન માટે શરૂઆતના પદાર્થો તરીકે થાય છે.
આમ,હાઈડ્રોકાર્બન સંયોજનો આપણા રોજિંદા જીવનમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(N/A) $1$. બળતણ: $LPG$,$CNG$,$LNG$ અને કેરોસીન જેવા હાઇડ્રોકાર્બન આપણા દૈનિક જીવનમાં વપરાતા આવશ્યક બળતણ છે.
$2$. પોલિમર: તે પોલિથીન,પોલિપ્રોપીન અને પોલિસ્ટાયરીન જેવા પોલિમરના ઉત્પાદન માટે કાચા માલ તરીકે સેવા આપે છે.
$3$. દ્રાવકો: ટર્પેન્ટાઇન અને કેરોસીન જેવા ઉચ્ચ હાઇડ્રોકાર્બનનો ઉપયોગ પેઇન્ટમાં દ્રાવક તરીકે થાય છે.
$4$. ઔદ્યોગિક સંશ્લેષણ: તે વિવિધ રંગો (dyes),દવાઓ અને અન્ય રાસાયણિક સંયોજનોના ઉત્પાદન માટે પ્રારંભિક સામગ્રી તરીકે કાર્ય કરે છે.
આમ,હાઇડ્રોકાર્બન સંયોજનો આપણા રોજિંદા જીવનમાં ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે.

(D) હાઇડ્રોકાર્બન રોજિંદા જીવનમાં નીચેના કારણોસર આવશ્યક છે:
$1$. ઊર્જાનો સ્ત્રોત: તે $LPG$,$CNG$,પેટ્રોલ અને ડીઝલ જેવા ઇંધણના મુખ્ય ઘટકો છે,જે રસોઈ,પરિવહન અને વીજળી ઉત્પાદન માટે વપરાય છે.
$2$. ઔદ્યોગિક કાચો માલ: તે પોલિઇથિલિન,પોલિપ્રોપીલિન અને પોલિસ્ટાયરીન જેવા પોલિમરના સંશ્લેષણ માટે પાયાના ઘટકો તરીકે સેવા આપે છે,જેનો ઉપયોગ પ્લાસ્ટિક,ફાઇબર અને રબર બનાવવા માટે થાય છે.
$3$. રાસાયણિક ઉદ્યોગ: તેનો ઉપયોગ દ્રાવક,લુબ્રિકન્ટ અને વિવિધ રસાયણો,ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને ડિટર્જન્ટના ઉત્પાદન માટે પ્રારંભિક સામગ્રી તરીકે થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(N/A) હાઇડ્રોકાર્બન એ કાર્બન અને હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બનિક સંયોજનો છે. તેનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન (આલ્કેન): તેમાં માત્ર કાર્બન-કાર્બન એકલ બંધ હોય છે. બધા કાર્બન $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે મિથેન,ઈથેન અને સાયક્લોહેક્ઝેન.
$2$. અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન: તેમાં એક અથવા વધુ કાર્બન-કાર્બન દ્વિ $(-C=C-)$ અથવા ત્રિ $(-C\equiv C-)$ બંધ હોય છે. દ્વિબંધ ધરાવતા કાર્બન $sp^2$ અને ત્રિબંધ ધરાવતા કાર્બન $sp$ સંકરણ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે ઈથીન,ઈથાઈન અને સાયક્લોબ્યુટીન.
$3$. એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન: આ ચક્રીય સંયોજનો છે જે વલયમાં $(4n+2)$ $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે,જેમાં વલયના તમામ કાર્બન $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે બેન્ઝીન,ટોલ્યુઈન અને નેપ્થલીન.

(N/A) હાઈડ્રોકાર્બનનું તેમના બંધારણ અને બંધના આધારે ત્રણ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે:
$1$. સંતૃપ્ત હાઈડ્રોકાર્બન: આમાં માત્ર કાર્બન-કાર્બન એકલ બંધ $(C-C)$ હોય છે. બધા કાર્બન પરમાણુઓ $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે. ઉદાહરણોમાં મિથેન $(CH_4)$,ઈથેન $(C_2H_6)$ જેવા આલ્કેન અને મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપેન જેવા સાયક્લોઆલ્કેનનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. અસંતૃપ્ત હાઈડ્રોકાર્બન: આમાં ઓછામાં ઓછો એક કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ અથવા ત્રિબંધ $(C \equiv C)$ હોય છે. બહુવિધ બંધમાં સામેલ કાર્બન પરમાણુઓ $sp^2$ અથવા $sp$ સંકરણ ધરાવે છે. ઉદાહરણોમાં આલ્કીન (દા.ત.,ઈથીન) અને આલ્કાઈન (દા.ત.,ઈથાઈન) નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. એરોમેટિક હાઈડ્રોકાર્બન: આ ચક્રીય સંયોજનો છે જે હ્યુકેલના નિયમનું પાલન કરે છે (સમતલીય,ચક્રીય,સંયુગ્મિત તંત્ર જેમાં $4n+2$ $\pi$ ઈલેક્ટ્રોન હોય છે). વલયમાંના તમામ કાર્બન પરમાણુઓ સામાન્ય રીતે $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે. ઉદાહરણોમાં બેન્ઝીન,ટોલ્યુઈન અને નેપ્થલીનનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A) $CH_2=CH-C\equiv CH$: $7 \sigma$ અને $3 \pi$ બંધો.
$(b)$ $CH_2=CH-CH=CH_2$: $9 \sigma$ અને $2 \pi$ બંધો.
$(c)$ $CH_2=CH-C\equiv N$: $6 \sigma$ અને $3 \pi$ બંધો.
$(d)$ $CH_2=C=CH_2$: $6 \sigma$ અને $2 \pi$ બંધો.
$(e)$ $1-butyne$ $(CH_3-CH_2-C\equiv CH)$: $10 \sigma$ અને $2 \pi$ બંધો; $2-butane$ $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_3)$: $13 \sigma$ અને $0 \pi$ બંધો.

(N/A) $(1)$ સ્ટાયરીન $(C_6H_5CH = CH_2)$ ની $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે,જેમાં ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $H $ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર ઉમેરાય છે અને ન્યુક્લિયોફાઇલ $Br^-$ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પર ઉમેરાય છે,જે $1$-બ્રોમો-$1$-ફિનાઇલઇથેન $(C_6H_5CH(Br)CH_3)$ બનાવે છે.
$(2)$ હવા (ઓક્સિજન) અને ગરમી $(\Delta)$ ની હાજરીમાં બ્યુટેન $(C_4H_{10})$ નું દહન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીમાં સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન તરફ દોરી જાય છે:
$C_4H_{10} \frac{13}{2}O_2 \xrightarrow{\Delta} 4CO_2(g) 5H_2O(g)$

(N/A) $(i)$ $1, 2-$ડાયબ્રોમોપ્રોપેનની આલ્કોહોલીય $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયામાં ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન થઈને પ્રોપીન બને છે:
$CH_3CHBrCH_2Br + 2KOH \xrightarrow{\text{alcoholic}} CH_3CH=CH_2 + 2KBr + 2H_2O$
$(ii)$ $1, 1, 2, 2-$ટેટ્રાબ્રોમોઈથેનની મિથેનોલમાં ઝિંક પાવડર સાથેની પ્રક્રિયામાં ડીબ્રોમિનેશન થઈને ઈથાઈન બને છે:
$CHBr_2-CHBr_2 + 2Zn \xrightarrow{CH_3OH, \Delta} CH \equiv CH + 2ZnBr_2$

(N/A) ઇથેન અને ઇથાઇન: ઇથાઇન $(HC \equiv CH)$ માં એસિડિક હાઇડ્રોજન હોય છે,તેથી તે $NaNH_2$ અથવા એમોનિયમયુક્ત $AgNO_3$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જ્યારે ઇથેન કરતું નથી.
$(b)$ ઇથીન અને ઇથાઇન: ઇથાઇન એસિડિક હાઇડ્રોજનને કારણે $NaNH_2$ અથવા એમોનિયમયુક્ત $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જ્યારે ઇથીન કરતું નથી.
$(c)$ ડાયમિથાઇલ ઇથાઇન અને ઇથાઇન: ઇથાઇન એસિડિક હાઇડ્રોજનને કારણે $NaNH_2$ અથવા એમોનિયમયુક્ત $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જ્યારે ડાયમિથાઇલ ઇથાઇન $(CH_3C \equiv CCH_3)$ માં એસિડિક હાઇડ્રોજન હોતું નથી.
$(d)$ ઇથેન અને ઇથીન: ઇથીન $Br_2$ પાણી (રંગવિહીન કરે છે) અથવા બેયર પ્રક્રિયક $(KMnO_4)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જ્યારે ઇથેન કરતું નથી.

(N/A) $1$. ઈથીનમાંથી ઈથાઈન:
$CH_2=CH_2 + Br_2$ $\xrightarrow{CCl_4} CH_2Br-CH_2Br$ $\xrightarrow{alc. KOH, \Delta} CH_2=CHBr$ $\xrightarrow{NaNH_2} CH \equiv CH$
$2$. ઈથાઈનમાંથી બ્રોમોઈથેન:
$CH \equiv CH + 2H_2$ $\xrightarrow{Ni, \Delta} CH_3-CH_3$ $\xrightarrow{Br_2, h\nu} CH_3CH_2Br + HBr$

(N/A) $1$. ઈથેનમાંથી ઈથેનોલ:
$CH_3-CH_3$ $\xrightarrow{Br_2, h\nu} CH_3CH_2Br$ $\xrightarrow{alc. KOH} CH_2=CH_2$ $\xrightarrow{dil. H_2SO_4, H_2O} CH_3CH_2OH$
$2$. $2-$હેક્સિનમાંથી બેન્ઝીન:
$CH_3CH_2CH=CHCH_2CH_3$ $\xrightarrow{Pd, H_2, \Delta} CH_3CH_2CH_2CH_2CH_2CH_3$ $\xrightarrow{Cr_2O_3/V_2O_5/Mo_2O_3, 723K, 10-20 \text{ atm}} C_6H_6$ (બેન્ઝીન)

(N/A) $1$. ઇથાઇનમાંથી પોલીવિનાઇલ ક્લોરાઇડ:
$nHC \equiv CH$ $\xrightarrow{HCl, HgCl_2} nCH_2=CHCl$ $\xrightarrow{\text{પોલિમરાઇઝેશન}} -(CH_2-CHCl)_n-$
$2$. પ્રોપાઇનમાંથી મિથેન:
$CH_3C \equiv CH$ $\xrightarrow{\text{આલ્કલાઇન } KMnO_4, \Delta} CH_3COOH$ $\xrightarrow{NaOH, CaO, \Delta} CH_4 + Na_2CO_3$
$3$. પ્રોપીનમાંથી $2,3-$ડાયમિથાઇલબ્યુટેન:
$CH_3CH=CH_2$ $\xrightarrow{HBr} CH_3CH(Br)CH_3$ $\xrightarrow{2Na, \text{ડ્રાય ઇથર}} CH_3-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_3 + 2NaBr$

(N/A) દહન એ હાઇડ્રોકાર્બનની ઓક્સિજન સાથેની પ્રક્રિયા છે જે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ,પાણી અને ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે.
$(i)$ $2C_{5}H_{10(g)} + 15O_{2(g)} \rightarrow 10CO_{2(g)} + 10H_{2}O_{(g)} + \text{Heat}$
$(ii)$ $2C_{6}H_{10(g)} + 17O_{2(g)} \rightarrow 12CO_{2(g)} + 10H_{2}O_{(g)} + \text{Heat}$
$(iii)$ $C_{7}H_{8(l)} + 9O_{2(g)} \rightarrow 7CO_{2(g)} + 4H_{2}O_{(g)} + \text{Heat}$

(D) હાઈડ્રોકાર્બનની એસિડિક પ્રકૃતિ તે પ્રોટોન $(H^+)$ ને કેટલી સરળતાથી મુક્ત કરી શકે છે તેના પર આધાર રાખે છે. આ સીધી રીતે કાર્બન પરમાણુના સંકરણની સ્થિતિ સાથે સંબંધિત છે જેની સાથે હાઈડ્રોજન જોડાયેલ છે.

સંયોજન	કાર્બનનું સંકરણ	$s-$લક્ષણ
$n-$હેક્ઝેન $(CH_3CH_2CH_2CH_2CH_2CH_3)$	$sp^3$	$25\%$
બેન્ઝીન $(C_6H_6)$	$sp^2$	$33\%$
ઈથાઈન $(HC \equiv CH)$	$sp$	$50\%$

જેમ જેમ સંકર કક્ષકનું $s-$લક્ષણ વધે છે,તેમ કાર્બન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા વધે છે. આનાથી $C-H$ બંધની ઈલેક્ટ્રોન જોડી કાર્બન પરમાણુ દ્વારા વધુ મજબૂતીથી પકડાય છે,જેનાથી હાઈડ્રોજન પરમાણુ વધુ એસિડિક બને છે ($H^+$ તરીકે મુક્ત થવું સરળ બને છે).
$s-$લક્ષણ આ ક્રમમાં વધે છે: $sp^3 < sp^2 < sp$.
તેથી,એસિડિક વર્તણૂકનો ઉતરતો ક્રમ છે: ઈથાઈન $>$ બેન્ઝીન $>$ $n-$હેક્ઝેન.

(N/A) સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન: Ethane,Propane,Cyclopropane
$(b)$ અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન: Ethene,Ethyne,Propene
$(c)$ એરોમેટિક હાઇડ્રોકાર્બન: Benzene,Toluene,Anthracene

(N/A) આણ્વિય સૂત્ર $C_3H_6$ એ સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}$ ને અનુરૂપ છે,જે આલ્કીન અથવા સાયક્લોઆલ્કેન સૂચવે છે.
બે સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $CH_3-CH=CH_2$: પ્રોપીન (એક આલ્કીન)
(ii) સાયક્લોપ્રોપેન (એક સાયક્લોઆલ્કેન,જે ત્રિકોણ બંધારણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે)

(N/A)

અણુ	બંધલંબાઈ
હાઇડ્રોજન $(H_2)$	$H-H: 74 \, pm$
ઇથેન $(C_2H_6)$	$C-C: 154 \, pm, C-H: 109 \, pm$
ઇથીન $(C_2H_4)$	$C=C: 134 \, pm, C-H: 108 \, pm$
ઇથાઇન $(C_2H_2)$	$C\equiv C: 120 \, pm, C-H: 107 \, pm$

(N/A)

$C-C$ બંધનો પ્રકાર	બંધ લંબાઈ	બંધ એન્થાલ્પી
$C-C$ (આલ્કેનમાં એકલ બંધ)	$154 \ pm$	$348 \ kJ \ mol^{-1}$
$C=C$ (આલ્કીનમાં દ્વિબંધ)	$134 \ pm$	$615 \ kJ \ mol^{-1}$

(B) આલ્કીનનો $C=C$ બંધ એ આલ્કેનના $C-C$ બંધ કરતા વધુ મજબૂત છે.
આનું કારણ એ છે કે $C=C$ બંધ એક $\sigma$ બંધ અને એક $\pi$ બંધનો બનેલો છે,જેની બંધ એન્થાલ્પી આશરે $681 \ kJ \ mol^{-1}$ છે,જ્યારે $C-C$ સિંગલ બંધની બંધ એન્થાલ્પી આશરે $348 \ kJ \ mol^{-1}$ હોય છે.

(B) આલ્કેન સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે અને મજબૂત $C-C$ અને $C-H$ સિગ્મા બંધની હાજરીને કારણે મુખ્યત્વે $Free \ radical \ substitution \ reactions$ આપે છે.
આલ્કીન અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે જેમાં $C=C$ દ્વિબંધ હોય છે,જે તેમને ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ બનાવે છે. તેથી,તેઓ મુખ્યત્વે $Electrophilic \ addition \ reactions$ આપે છે.

(N/A) બ્યુટેન (આલ્કેન) અને બ્યુટ-$1$-ઈન (આલ્કીન) વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે બેયરની કસોટી અથવા બ્રોમીન વોટર કસોટીનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
$1$. બેયરની કસોટી: બ્યુટ-$1$-ઈન ઠંડા મંદ આલ્કલાઇન $KMnO_{4}$ દ્રાવણ (બેયર પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિસિનલ ડાયોલ બનાવે છે,જેનાથી $KMnO_{4}$ નો જાંબલી રંગ દૂર થાય છે. બ્યુટેન આ પ્રક્રિયા આપતું નથી.
$CH_{3}CH_{2}CH=CH_{2} + H_{2}O + [O] \xrightarrow{\text{Cold, dil. } KMnO_{4}} CH_{3}CH_{2}CH(OH)CH_{2}OH$ (બ્યુટેન-$1,2$-ડાયોલ)
$2$. બ્રોમીન વોટર કસોટી: બ્યુટ-$1$-ઈન $CCl_{4}$ માં $Br_{2}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને રંગવિહીન યોગશીલ નીપજ બનાવે છે,જેનાથી બ્રોમીનનો લાલ-કથ્થઈ રંગ દૂર થાય છે. બ્યુટેન આ પ્રક્રિયા આપતું નથી.
$CH_{3}CH_{2}CH=CH_{2} + Br_{2} \xrightarrow{CCl_{4}} CH_{3}CH_{2}CH(Br)CH_{2}Br$ ($1,2$-ડાયબ્રોમોબ્યુટેન)

(C) આલ્કેન એ સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે અને તે બ્રોમિન વોટર અથવા આલ્કલાઇન $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આલ્કીન એ અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે અને તે $CCl_4$ માં $Br_2$ સાથે યોગશીલ પ્રક્રિયા આપે છે (લાલ-ભૂરો રંગ દૂર થાય છે) અને આલ્કલાઇન $KMnO_4$ દ્વારા ઓક્સિડેશન પામે છે (બેયર કસોટી,જેમાં જાંબલી રંગ દૂર થાય છે).
તેથી,આલ્કેન અને આલ્કીનને અલગ પાડવા માટે $(i)$ બેયર કસોટી અને $(ii)$ $CCl_4$ માં $Br_2$ સાથેની પ્રક્રિયા બંનેનો ઉપયોગ થાય છે.

(N/A) $(i)$ $CH_3-CH=CH-CH_2-C\equiv CH$ માં કાર્બનનું સંકરણ:
$CH_3$ $(sp^3)$,$-CH=$ $(sp^2)$,$=CH-$ $(sp^2)$,$-CH_2-$ $(sp^3)$,$-C\equiv$ $(sp)$,$\equiv CH$ $(sp)$.
$(ii)$ કુલ $\sigma$ બંધ = $13$,કુલ $\pi$ બંધ = $3$.
$(iii)$ $IUPAC$ નામ: $Hex-4-en-1-yne$.
$(iv)$ $C=C$ દ્વિબંધને કારણે ભૌમિતિક સમઘટકો શક્ય છે:
$Cis$-સમઘટક: $H_3C-C(H)=C(H)-CH_2-C\equiv CH$ ($CH_3$ અને $CH_2-C\equiv CH$ એક જ બાજુએ).
$Trans$-સમઘટક: $H_3C-C(H)=C(H)-CH_2-C\equiv CH$ ($CH_3$ અને $CH_2-C\equiv CH$ વિરુદ્ધ બાજુએ).
$(v)$ આલ્કાઈનમાં $cis$ અને $trans$ સમઘટકો શક્ય નથી કારણ કે ત્રિબંધ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુઓ $sp$ સંકરણ ધરાવે છે અને રેખીય ભૂમિતિ ($180^\circ$ બંધકોણ) ધરાવે છે,જે ત્રિબંધની આસપાસ વિવિધ અવકાશી ગોઠવણીને અટકાવે છે.
$(vi)$ $C=C$ ની બંધ લંબાઈ $(134 \ pm)$ $>$ $C\equiv C$ ની બંધ લંબાઈ $(120 \ pm)$.