Mix Examples-Hydrocarbon Questions in Gujarati

(A) $C-H$ બંધનો એસિડિક ગુણધર્મ બંધમાં સામેલ કાર્બન પરમાણુના $s$-લક્ષણ પર આધાર રાખે છે.
વધારે $s$-લક્ષણ કાર્બન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા વધારે છે,જે પરિણામી સંયુગ્મી બેઝ (કાર્બેનાયન) ને સ્થિર કરે છે અને એસિડિકતા વધારે છે.
$1$. $CH\equiv CH$ ($sp$ સંકરણ,$50\% \ s$-લક્ષણ)
$2$. $CH_2=CH_2$ ($sp^2$ સંકરણ,$33.3\% \ s$-લક્ષણ)
$3$. $C_6H_6$ ($sp^2$ સંકરણ,પરંતુ રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થિર)
$4$. $CH_3-CH_3$ ($sp^3$ સંકરણ,$25\% \ s$-લક્ષણ)
તેથી,એસિડિક ગુણધર્મનો ઘટતો ક્રમ આ મુજબ છે: $CH\equiv CH > CH_2=CH_2 > C_6H_6 > CH_3-CH_3$.

(B) પગલું $1$: એસિટિલિન $LiNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ત્યારબાદ $2$-બ્રોમોપ્રોપેન સાથે પ્રક્રિયા કરીને $3,4$-ડાયમિથાઈલપેન્ટ-$1$-આઈન બનાવે છે.
પગલું $2$: $HgSO_4 / H_2SO_4$ નો ઉપયોગ કરીને આલ્કાઈનનું જલીયકરણ કરવાથી કીટોન મળે છે,જે ત્યારબાદ $NaBH_4$ દ્વારા રિડક્શન પામીને આલ્કોહોલ,$3,4$-ડાયમિથાઈલપેન્ટન-$2$-ઓલ બનાવે છે.
પગલું $3$: $Conc. H_2SO_4 / \Delta$ નો ઉપયોગ કરીને આલ્કોહોલનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ $Saytzeff$ ના નિયમનું પાલન કરે છે અને સૌથી વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન બનાવે છે,જે મુખ્ય નીપજ તરીકે $2,3$-ડાયમિથાઈલપેન્ટ-$2$-ઈન છે.

(C) પગલું $1$: $CH_2=CH-CHO$ એ $NaBH_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_2=CH-CH_2OH$ આપે છે,જે ત્યારબાદ $SOCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_2=CH-CH_2Cl$ $[A]$ બનાવે છે.
પગલું $2$: $CH_2=CH-CH_2Cl$ એ નિર્જળ $AlCl_3$ ની હાજરીમાં બેન્ઝીન સાથે પ્રક્રિયા કરીને (ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટ આલ્કાઈલેશન) એલાઈલબેન્ઝીન,$C_6H_5-CH_2-CH=CH_2$ $[B]$ આપે છે.
પગલું $3$: એલાઈલબેન્ઝીનમાં $DBr$ નો ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે. ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $D^+$ એ ટર્મિનલ કાર્બન $(CH_2)$ પર ઉમેરાઈને વધુ સ્થાયી બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5-CH^+-CH_2D)$ બનાવે છે,જેના પર ત્યારબાદ $Br^-$ હુમલો કરીને અંતિમ નીપજ $[C]$,$C_6H_5-CH(Br)-CH_2-CH_2D$ બનાવે છે.

(B) પ્રક્રિયા સાયક્લોહેક્સેનાઇલ જૂથમાં દ્વિબંધના પ્રોટોનેશન દ્વારા આગળ વધે છે જેથી સ્થિર કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે.
ત્યારબાદ,સેમિકાર્બેઝાઇડ જૂથનું ટર્મિનલ એમિનો જૂથ $(-NH_2)$ ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે કાર્ય કરે છે અને કાર્બોકેટાયન પર હુમલો કરે છે.
આ આંતર-આણ્વીય ચક્રીયકરણ એક ચક્રીય બંધારણના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે જ્યાં નાઇટ્રોજન પરમાણુ સાયક્લોહેક્સેન રિંગના સમાન કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે,જેના પરિણામે વિકલ્પ $B$ માં દર્શાવેલ મુખ્ય નીપજ મળે છે.

(D) આ પ્રક્રિયા $2,7-\text{dimethyl}-2,6-\text{octadiene}$ ના એસિડ-ઉદ્દીપકીય ચક્રીયકરણ (cyclization) ને સમાવે છે.
પ્રથમ,દ્વિબંધનું પ્રોટોનેશન થઈને તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બને છે.
ત્યારબાદ,બીજા દ્વિબંધ દ્વારા આંતરિક ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો થાય છે,જેના પરિણામે પાંચ સભ્યોની રીંગ અને તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બને છે.
અંતે,કાર્બોકેટાયનમાંથી પ્રોટોન $(-H^{+})$ દૂર થવાથી મુખ્ય નીપજ મળે છે.
અંતિમ બંધારણમાં,દ્વિબંધ રીંગના કાર્બન અને આઈસોપ્રોપાઈલિડીન કાર્બન વચ્ચે હોય છે.
આ દ્વિબંધમાં $2$ કાર્બન પરમાણુઓ સામેલ છે,જે બંને $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજમાં $2$ $sp^2$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુઓ છે.

(A) $h\nu$ (અલ્ટ્રાવાયોલેટ પ્રકાશ) ની હાજરીમાં $Br_2$ સાથે આપેલ સબસ્ટ્રેટની પ્રક્રિયા મુક્ત-રેડિકલ વિસ્થાપન મિકેનિઝમ દ્વારા થાય છે.
આ વિશિષ્ટ અણુમાં,એલાઈલિક સ્થાન (ઇથાઇલ ગ્રુપમાં દ્વિબંધની બાજુનો કાર્બન) રેડિકલ બ્રોમિનેશન માટે સૌથી વધુ સક્રિય સ્થાન છે.
તેથી,બ્રોમીન પરમાણુ એલાઈલિક સ્થાન પરના હાઇડ્રોજન પરમાણુઓમાંથી એકને બદલે છે.
મુખ્ય નીપજમાં $1$ બ્રોમીન પરમાણુ હોય છે.

(C) વિધાન $I$ સાચું છે: ગ્લિસરોલને $KHSO_4$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે ત્યારે તેનું નિર્જલીકરણ થઈને એક્રોલીન $(CH_2=CH-CHO)$ બને છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: એક્રોલીન તીવ્ર અને ગૂંગળામણભરી ગંધ ધરાવે છે,ફળો જેવી સુગંધ નહીં. જોકે તેનો ઉપયોગ ગ્લિસરોલની હાજરી શોધવા માટે થાય છે,પરંતુ તેની ગંધનું વર્ણન ખોટું છે.

(D) મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન $(C_7H_{14})$ નું મોનોક્લોરિનેશન અલગ-અલગ સ્થાનો પર થાય છે:
$1$. મિથાઈલ ગ્રુપ પર: $1$ આઈસોમર (ક્લોરોમિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન).
$2$. $C_1$ સ્થાન પર: $1$ આઈસોમર ($1$-ક્લોરો$-1-$મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન).
$3$. $C_2$ સ્થાન પર: $2$ કાઈરલ કેન્દ્રો હાજર છે,જે $2^2 = 4$ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ આપે છે.
$4$. $C_3$ સ્થાન પર: $2$ કાઈરલ કેન્દ્રો હાજર છે,જે $2^2 = 4$ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ આપે છે.
$5$. $C_4$ સ્થાન પર: $2$ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ (cis અને trans$-1-$ક્લોરો$-4-$મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન).
કુલ આઈસોમર્સ = $1 + 1 + 4 + 4 + 2 = 12$.

(C) $C_4H_6$ માટે અસંતૃપ્તતાની માત્રા (degree of unsaturation) $4 - (6/2) + 1 = 2$ છે. આ સૂચવે છે કે તેમાં બે દ્વિબંધ,એક ત્રિબંધ,બે વલય,અથવા વલય અને દ્વિબંધનું મિશ્રણ હોઈ શકે છે.
$C_4H_6$ માટે $9$ શક્ય બંધારણીય સમઘટકો છે:
$1$. $CH_3-CH_2-C\equiv CH$ (બ્યુટ$-1-$આઈન)
$2$. $CH_3-C\equiv C-CH_3$ (બ્યુટ$-2-$આઈન)
$3$. $CH_2=C=CH-CH_3$ (બ્યુટા$-1,2-$ડાયઈન)
$4$. $CH_2=CH-CH=CH_2$ (બ્યુટા$-1,3-$ડાયઈન)
$5$. $CH_2=C(CH_3)-CH=CH_2$ ($2$-મિથાઈલપ્રોપા$-1,2-$ડાયઈન)
$6$. સાયક્લોબ્યુટીન
$7$. $1-$મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપીન
$8$. $3-$મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપીન
$9$. મિથાઈલીનસાયક્લોપ્રોપેન
આમ,કુલ બંધારણીય સમઘટકોની સંખ્યા $9$ છે.

(A) હાઇડ્રોકાર્બન $C_xH_y$ માટે સામાન્ય દહન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_xH_y + (x + \frac{y}{4}) O_2 \rightarrow xCO_2 + \frac{y}{2} H_2O$
આપેલ છે કે પ્રક્રિયા $4$ તુલ્યાંક પાણી ઉત્પન્ન કરે છે:
$\frac{y}{2} = 4 \implies y = 8$
આપેલ છે કે પ્રક્રિયાને $11$ તુલ્યાંક ઓક્સિજનની જરૂર છે:
$x + \frac{y}{4} = 11$
$y = 8$ મૂકતા:
$x + \frac{8}{4} = 11$
$x + 2 = 11$
$x = 9$
તેથી,હાઇડ્રોકાર્બન $A$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_9H_8$ છે.

(D) પગલું $1$: નીપજ $A$ નું નિર્માણ.
સાયક્લોહેક્સિન $Br_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $1,2$-ડાયબ્રોમોસાયક્લોહેક્સિન બનાવે છે. આ મધ્યવર્તી પછી $HC \equiv C-CH_2-O^- Na^+$ (ન્યુક્લિયોફાઇલ) સાથે $S_N2$ પ્રક્રિયા દ્વારા એક $Br$ પરમાણુનું વિસ્થાપન કરે છે,જે નીપજ $A$ ($1$-બ્રોમો-$2$-(પ્રોપ-$2$-આઇનાઇલોક્સી)સાયક્લોહેક્સિન) આપે છે.
નીપજ $A$ માં એક ત્રિબંધ ($2 \pi$ બંધ = $4 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન) છે.
પગલું $2$: નીપજ $B$ નું નિર્માણ.
$1,2$-ડાયબ્રોમોસાયક્લોહેક્સિન $3$ મોલ આલ્કોહોલિક $KOH$ (પ્રબળ બેઇઝ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડબલ ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પામે છે,જેના પરિણામે $1,3$-સાયક્લોહેક્સાડાયિન (નીપજ $B$) બને છે.
નીપજ $B$ માં બે દ્વિબંધ ($2 \pi$ બંધ = $4 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન) છે.
પગલું $3$: કુલ $\pi$ ઇલેક્ટ્રોનની ગણતરી.
કુલ $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન = ($A$ માં $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન) + ($B$ માં $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન)
કુલ $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન = $4 + 4 = 8$.

(C) દરેક પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(1)$ સોડિયમ બ્યુટેનોએટ $(CH_3CH_2CH_2COONa)$ નું કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન $n$-હેક્ઝેન $(CH_3CH_2CH_2CH_2CH_2CH_3)$ આપે છે.
$(2)$ સોડા લાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથે સોડિયમ બ્યુટેનોએટ $(CH_3CH_2CH_2COONa)$ નું ડિકાર્બોક્સિલેશન પ્રોપેન $(CH_3CH_2CH_3)$ આપે છે.
$(3)$ $Zn$ અને મંદ $HCl$ સાથે $1$-ક્લોરોપ્રોપેન $(CH_3CH_2CH_2Cl)$ નું રિડક્શન પ્રોપેન $(CH_3CH_2CH_3)$ આપે છે.
$(4)$ $Zn$ સાથે $1,2$-ડાયબ્રોમોપ્રોપેનનું ડીહેલોજનેશન પ્રોપીન $(CH_3CH=CH_2)$ આપે છે.
આમ,પ્રક્રિયાઓ $(2)$ અને $(3)$ મુખ્ય નીપજ તરીકે પ્રોપેન આપે છે.

(C) આપેલ પ્રતિક્રિયાઓનું વિશ્લેષણ:
$(1)$ બેન્ઝીન $500 \ K$ તાપમાને $UV$ પ્રકાશની હાજરીમાં વધારાના $Cl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન હેક્સાક્લોરાઇડ બનાવે છે,જે સુગંધિત નથી.
$(2)$ $1,2$-ડાયબ્રોમોપ્રોપેન $alc. KOH$ અને ત્યારબાદ $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ બનાવે છે. $873 \ K$ તાપમાને લાલ ગરમ લોખંડની નળીનો ઉપયોગ કરીને પ્રોપાઇનનું સાયક્લોટ્રાઇમરાઇઝેશન કરવાથી $1,3,5$-ટ્રાયમિથાઈલબેન્ઝીન (મેસિટિલીન) મળે છે,જે સુગંધિત છે.
$(3)$ $3$-બ્રોમોસાયક્લોબ્યુટીન $NaOEt$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિસ્થાપન નીપજ અને વિલોપન નીપજ (સાયક્લોબ્યુટાડાયન) આપે છે,જે ડાયમરાઇઝ થઈને બિન-સુગંધિત સંયોજન બનાવે છે.
$(4)$ સાયક્લોપેન્ટાડાયન $NaOMe$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઇલ આયન બનાવે છે,જે સુગંધિત છે ($6 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન,હકલનો નિયમ).
તેથી,પ્રતિક્રિયાઓ $(2)$ અને $(4)$ સુગંધિત નીપજો આપે છે.

(A) $1$. શરૂઆતના પદાર્થમાં એક આલ્કાઈન સમૂહ અને બે આલ્કીન સમૂહ (એક સાયક્લોપેન્ટેન રિંગમાં અને એક સાયક્લોહેક્સેન રિંગમાં) હોય છે.
$2$. પ્રથમ પગલામાં $H_2, Pd-BaSO_4$ અને ક્વિનોલિન (લિન્ડલર ઉદ્દીપક) નો ઉપયોગ થાય છે,જે અન્ય આલ્કીન સમૂહોને અસર કર્યા વિના આલ્કાઈનનું $cis$-આલ્કીનમાં પસંદગીયુક્ત રિડક્શન કરે છે.
$3$. બીજા પગલામાં $273 \ K$ તાપમાને મંદ $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) નો ઉપયોગ થાય છે,જે અણુમાં હાજર તમામ દ્વિબંધોનું syn-ડાયહાઈડ્રોક્સિલેશન કરે છે.
$4$. અણુમાં ત્રણ દ્વિબંધો છે: એક નવો બનેલો $cis$-આલ્કીન અને બે મૂળ ચક્રીય આલ્કીન.
$5$. દરેક દ્વિબંધ ડાયહાઈડ્રોક્સિલેશનમાંથી પસાર થાય છે,જે દરેક દ્વિબંધ દીઠ બે $-OH$ સમૂહો ઉમેરે છે.
$6$. કુલ $-OH$ સમૂહો $= 3 \times 2 = 6$.

(C) $1$. $Mg_2C_3 + 4H_2O \rightarrow 2Mg(OH)_2 + CH_3C \equiv CH$ (પ્રોપાઇન,$P$). $P$ નું મોલર દળ = $40 \ g \ mol^{-1}$. $P$ ના મોલ = $4.0 \ g / 40 \ g \ mol^{-1} = 0.1 \ mol$.
$2$. $P \xrightarrow{NaNH_2, MeI, 75\%} CH_3-C \equiv C-CH_3$ $(Q)$. $Q$ ના મોલ = $0.1 \times 0.75 = 0.075 \ mol$.
$3$. $3Q \xrightarrow{red \ hot \ iron \ tube, 40\%} \text{હેક્ઝામિથાઇલબેન્ઝિન} (R)$. $R$ ના મોલ = $(0.075 / 3) \times 0.40 = 0.01 \ mol$. $R (C_{12}H_{18})$ નું મોલર દળ = $162 \ g \ mol^{-1}$. $x = 0.01 \times 162 = 1.62 \ g$.
$4$. $P \xrightarrow{Hg^{2+}/H^+, 100\%} CH_3COCH_3 (S)$. $S$ ના મોલ = $0.1 \ mol$.
$5$. $S \xrightarrow{Ba(OH)_2, \Delta, 80\%} (CH_3)_2C=CHCOCH_3 (T)$. $T$ ના મોલ = $0.1 \times 0.80 = 0.08 \ mol$.
$6$. $T \xrightarrow{NaOCl, 80\%} (CH_3)_2C=CHCOOH (U)$. $U$ ના મોલ = $0.08 \times 0.80 = 0.064 \ mol$. $U (C_5H_8O_2)$ નું મોલર દળ = $100 \ g \ mol^{-1}$. $y = 0.064 \times 100 = 6.4 \ g$.

(C) સાચું જોડાણ નીચે મુજબ છે:
$P$ (એસીટીલીન) બેન્ઝીનમાં ચક્રીયકરણ પામે છે,ત્યારબાદ નાઈટ્રેશન,રિડક્શન,ડાયઝોટાઈઝેશન અને હાઈડ્રોલિસિસ દ્વારા $C_6H_5NO_3$ આપે છે (યોજના $III$).
$Q$ (રિસોરસીનોલ) સલ્ફોનેશન,નાઈટ્રેશન અને ડીસલ્ફોનેશન દ્વારા $C_6H_5NO_4$ આપે છે (યોજના $IV$).
$R$ (નાઈટ્રોબેન્ઝીન) રિડક્શન,એસીટાઈલેશન,સલ્ફોનેશન,નાઈટ્રેશન,ડીસલ્ફોનેશન અને હાઈડ્રોલિસિસ દ્વારા $C_6H_6N_2O_2$ આપે છે (યોજના $II$).
$S$ ($p$-નાઈટ્રોટોલ્યુઈન) મિથાઈલ ગ્રુપનું ઓક્સિડેશન કરીને કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં ફેરવાય છે,ત્યારબાદ એસિડ ક્લોરાઈડ અને પછી એમાઈડમાં રૂપાંતરિત થઈને $C_7H_6N_2O_3$ આપે છે (યોજના $I$).
આમ,સાચો ક્રમ $P$ $\rightarrow 3, Q$ $\rightarrow 4, R$ $\rightarrow 2, S$ $\rightarrow 1$ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(A) પ્રક્રિયાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે: \\ $1$. $5$-મિથાઈલ ઈન્ડીનનું ઓઝોનોલિસિસ અને ત્યારબાદ રિડક્ટિવ વર્કઅપ $(Zn, H_2O)$ ડાયાલ્ડિહાઈડ મધ્યવર્તી $(R)$ આપે છે. \\ $2$. આ ડાયાલ્ડિહાઈડની $NH_3$ સાથેની પ્રક્રિયામાં આંતર-આણ્વીય સંઘનન પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. \\ $3$. એમોનિયાનો નાઈટ્રોજન પરમાણુ એક કાર્બોનિલ સમૂહ પર હુમલો કરીને ઈમાઈન બનાવે છે,જે ત્યારબાદ બીજા કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે ચક્રીયકરણ પામે છે. \\ $4$. ત્યારબાદ નિર્જલીકરણ થવાથી સુગંધિત વિષમચક્રીય સંયોજન $S$ બને છે,જે $6$-મિથાઈલ આઈસોક્વિનોલીન છે.

(A) $1.$ શરૂઆતનું પદાર્થ ફિનાઈલએસીટીલીન $(C_6H_5C \equiv CH)$ છે.
$Pd-BaSO_4/H_2$ સાથેની પ્રક્રિયા સ્ટાયરીન $(C_6H_5CH=CH_2)$ આપે છે.
સ્ટાયરીનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન ($B_2H_6$ ત્યારબાદ $H_2O_2/NaOH$) પાણીના એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ દ્વારા $2-\text{ફિનાઈલઇથેનોલ}$ $(C_6H_5CH_2CH_2OH)$ આપે છે,જે બંધારણ $(C)$ ને અનુરૂપ છે.
$2.$ ફિનાઈલએસીટીલીનની $H_2O/HgSO_4/H_2SO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ આપે છે.
$EtMgBr$ અને ત્યારબાદ $H_2O$ સાથેની પ્રક્રિયા $2-\text{ફિનાઈલબ્યુટેન}-2-\text{ઓલ}$ $(C_6H_5C(OH)(CH_3)CH_2CH_3)$ આપે છે.
$2-\text{ફિનાઈલબ્યુટેન}-2-\text{ઓલ}$ નું એસિડ-ઉદ્દીપિત નિર્જલીકરણ $(H^+/heat)$ સૌથી સ્થાયી કાર્બોકેટાયન દ્વારા સૌથી વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન બનાવે છે,જે $2-\text{ફિનાઈલબ્યુટ}-2-\text{ઈન}$ $(C_6H_5C(CH_3)=CHCH_3)$ છે,જે બંધારણ $(D)$ ને અનુરૂપ છે.

(C) પગલું $1$: $Na/liq. NH_3$ નો ઉપયોગ કરીને આલ્કાઈનનું રિડક્શન (બર્ચ રિડક્શન) ટ્રાન્સ-આલ્કીન આપે છે. પ્રારંભિક પદાર્થ $3-(prop-2-ynyl)cyclohex-1-ene$ છે. નીપજ $3-(trans-prop-1-enyl)cyclohex-1-ene$ છે.
પગલું $2$: બે દ્વિબંધોમાં વધારાના $Br_2$ ઉમેરવાથી ટેટ્રાબ્રોમાઈડ ડેરિવેટિવ બને છે.
પગલું $3$: $alc. KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી ડીહાઈડ્રોહેલોજિનેશન થાય છે. ચાર $Br$ પરમાણુઓ હોવાથી,બે નવા દ્વિબંધો બનાવવા માટે વિલોપન થાય છે. પરિણામી નીપજ ટેટ્રાએન છે. સાઈડ ચેઈનનો દ્વિબંધ $cis$ અથવા $trans$ સ્વરૂપમાં હોઈ શકે છે. વધુમાં,રિંગનો દ્વિબંધ અલગ-અલગ સંયુગ્મિત સિસ્ટમ બનાવવા માટે સ્થળાંતર કરી શકે છે. સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી અને $sp$-હાઈબ્રિડાઈઝ્ડ કાર્બન ન હોવાની જરૂરિયાતને આધારે,$8$ શક્ય આઈસોમેરિક ટેટ્રાએન્સ છે.

(A) $C_6H_6$ આણ્વીય સૂત્ર અસંતૃપ્તતાની માત્રા $4$ દર્શાવે છે $(C_n H_{2n+2} - C_n H_m / 2 = (2(6)+2-6)/2 = 4)$.
આનો અર્થ એ છે કે અણુમાં $4$ દ્વિબંધ અથવા સમકક્ષ અસંતૃપ્તતા (વલયો/ત્રિબંધ) છે.
સંયોજન સંપૂર્ણ હાઇડ્રોજનેશન માટે $4$ મોલ $H_2$ વાપરે છે,જે પુષ્ટિ કરે છે કે તેમાં $4$ $\pi$ બંધ છે.
દરેક $\pi$ બંધમાં $2$ $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,તેથી $4$ $\pi$ બંધમાં $4 \times 2 = 8$ $\pi$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
આમ,$\pi$ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $8$ છે.

(D) કાર્બનનું દળ $= \frac{80 \times 90}{100} = 72 \ g$.
$C$ પરમાણુઓની સંખ્યા $= \frac{72}{12} = 6$.
હાઇડ્રોજનનું દળ $= 80 - 72 = 8 \ g$.
$H$ પરમાણુઓની સંખ્યા $= \frac{8}{1} = 8$.
તેથી,આણ્વિય સૂત્ર $C_6H_8$ છે.
અસંતૃપ્તતાની માત્રા $(D.U.) = C + 1 - \frac{H}{2} = 6 + 1 - \frac{8}{2} = 7 - 4 = 3$.

(D) અણુ $P$ એ $1$-આઈસોપ્રોપાઈલિડીનસાયક્લોપેન્ટેન છે.
એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરવા પર,તે પ્રોટોનેશન અને ત્યારબાદ રિંગ વિસ્તરણ અને પુનઃરચના પામીને $1,2$-ડાયમિથાઈલસાયક્લોહેક્સિન $(Q)$ બનાવે છે.
$Q$ ($1,2$-ડાયમિથાઈલસાયક્લોહેક્સિન) ના ઓઝોનોલિસિસથી $2,6$-હેપ્ટેનડાયોન મળે છે.
ત્યારબાદ આલ્કલાઇન પરિસ્થિતિમાં રિફ્લક્સ (એલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન) કરવાથી $R$ મળે છે,જે $2$-એસીટાઈલ-$1$-મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેન છે.

(A) $\text{hex}-1-\text{en}-4-\text{yne}$ નું બંધારણ $CH_2=CH-CH_2-C\equiv C-CH_3$ છે.
બંધોની ગણતરી:
$1$. $\sigma$ બંધો: $5$ $C-C$ બંધો અને $8$ $C-H$ બંધો છે. કુલ $\sigma$ બંધો $= 5 + 8 = 13$.
$2$. $\pi$ બંધો: દ્વિબંધમાં $1$ $\pi$ બંધ અને ત્રિબંધમાં $2$ $\pi$ બંધ છે. કુલ $\pi$ બંધો $= 1 + 2 = 3$.
આમ,$\sigma$ અને $\pi$ બંધોની સંખ્યા અનુક્રમે $13$ અને $3$ છે.

(B) પ્રક્રિયા ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. આલ્કોહોલિક $KOH$ અને ત્યારબાદ $NaNH_2$ સાથે $1, 2-$ડાયબ્રોમોસાયક્લોઓક્ટેનનું ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન કરવાથી સાયક્લોઓક્ટાઇન મળે છે.
$2$. $Hg^{2+} / H^{+}$ (કુચેરોવ પ્રક્રિયા) નો ઉપયોગ કરીને સાયક્લોઓક્ટાઇનનું જલીયકરણ કરવાથી ઇનોલ મધ્યવર્તી બને છે,જે ટોટોમેરાઇઝેશન દ્વારા સાયક્લોઓક્ટેનોન બનાવે છે.
$3$. $Zn-Hg / H^{+}$ નો ઉપયોગ કરીને સાયક્લોઓક્ટેનોનનું ક્લેમેન્સન રિડક્શન કરવાથી કાર્બોનિલ સમૂહનું મિથિલીન સમૂહમાં રિડક્શન થાય છે,પરિણામે અંતિમ મુખ્ય નીપજ $P$ તરીકે સાયક્લોઓક્ટેન મળે છે.

(B) એસીટોનાઈટ્રાઈલનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_3CN$ છે.
એસીટોનાઈટ્રાઈલ $(CH_3CN)$ નું ઈથાઈલએમાઈન $(CH_3CH_2NH_2)$ માં સંપૂર્ણ રિડક્શન નીચે મુજબના રાસાયણિક સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$CH_3CN + 4[H] \rightarrow CH_3CH_2NH_2$.
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$1 \ mole$ એસીટોનાઈટ્રાઈલને ઈથાઈલએમાઈનમાં સંપૂર્ણ રિડક્શન કરવા માટે $4 \ moles$ હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ $(H)$ ની જરૂર પડે છે.

(B) $2-$Methylbut$-2-$ene નું બંધારણ $CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3$ છે.
આ અણુમાં,$1$,$3$ સ્થાન પરના કાર્બન પરમાણુઓ અને $2$ સ્થાન પર જોડાયેલ મિથાઈલ સમૂહ $sp^3$ સંકરિત છે.
સ્થાન $2$ અને $3$ પરના કાર્બન પરમાણુઓ $sp^2$ સંકરિત છે કારણ કે તેઓ દ્વિબંધમાં સામેલ છે.
આમ,$2-$Methylbut$-2-$ene ના એક અણુમાં $3$ $sp^3$ સંકરિત કાર્બન પરમાણુઓ છે.
તેથી,$2-$Methylbut$-2-$ene ના એક મોલમાં $3$ મોલ $sp^3$ સંકરિત કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.

(B) એલિફેટિક સંયોજનો સામાન્ય રીતે બિન-કાળી (સ્વચ્છ) જ્યોત સાથે સળગે છે કારણ કે તેમની પાસે એરોમેટિક સંયોજનોની તુલનામાં કાર્બન-થી-હાઇડ્રોજનનો ગુણોત્તર ઓછો હોય છે. એરોમેટિક સંયોજનો,તેમના ઉચ્ચ કાર્બન સામગ્રીને કારણે,સામાન્ય રીતે કાળી જ્યોત સાથે સળગે છે. તેથી,એલિફેટિક સંયોજનો કાળી જ્યોત સાથે સળગે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) આપેલ અણુ $2$-મિથાઈલપેન્ટ-$1$-ઈન-$4$-આઈન છે,જેનું બંધારણ $CH_2=C(CH_3)-CH_2-C\equiv CH$ છે.
બંધોની ગણતરી:
$1$. $\sigma$ બંધ: કુલ $16$ $\sigma$ બંધ છે.
$2$. $\pi$ બંધ: દ્વિબંધમાં $1$ $\pi$ બંધ અને ત્રિબંધમાં $2$ $\pi$ બંધ છે,જે કુલ $3$ $\pi$ બંધ બનાવે છે.
આમ,અણુમાં $3 \pi$ અને $16 \sigma$ બંધ છે.

(B) હાઇડ્રોકાર્બનને $Fractional \ distillation$ (અંશ નિસ્યંદન) પદ્ધતિ દ્વારા પેટ્રોલિયમમાંથી અલગ કરવામાં આવે છે.

(D) $hexa-1,4-diyne$ નું બંધારણ $CH_3-C \equiv C-CH_2-C \equiv C-H$ છે.
આ અણુમાં,ત્રિ-બંધમાં રહેલા કાર્બન પરમાણુઓ $sp$ સંકરિત છે અને એકલ-બંધમાં રહેલા કાર્બન પરમાણુઓ $sp^3$ સંકરિત છે.
આ અણુમાં કોઈ પણ કાર્બન પરમાણુ $sp^2$ સંકરણ ધરાવતો નથી.
તેથી,$hexa-1,4-diyne$ ના એક મોલમાં $sp^2$ સંકરિત કાર્બન પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા શૂન્ય છે.

(A) પાવર આલ્કોહોલ એ $80 \% \text{ પેટ્રોલ}$ અને $20 \% \text{ ઇથેનોલ}$ નું મિશ્રણ છે,જેમાં બેન્ઝીનનો થોડો જથ્થો ઉમેરવામાં આવે છે જે સહ-દ્રાવક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનો ઉપયોગ વાહનોમાં બળતણ તરીકે થાય છે.

(D) બંધ લંબાઈ બંધ ક્રમાંક પર આધાર રાખે છે; ઉચ્ચ બંધ ક્રમાંક ટૂંકી બંધ લંબાઈમાં પરિણમે છે.
$A: C_2H_4$ (દ્વિબંધ,$1.34 \ \mathring{A}$)
$B: C_2H_2$ (ત્રિબંધ,$1.20 \ \mathring{A}$)
$C: C_6H_6$ (આંશિક દ્વિબંધ,$1.39 \ \mathring{A}$)
$D: C_2H_6$ (એકબંધ,$1.54 \ \mathring{A}$)
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા: $1.20 \ \mathring{A} (B) < 1.34 \ \mathring{A} (A) < 1.39 \ \mathring{A} (C) < 1.54 \ \mathring{A} (D)$.
આમ,ચડતો ક્રમ $B < A < C < D$ છે.

(D) એસિડિક પ્રકૃતિનો ઉતરતો ક્રમ ઈથાઈન $>$ બેન્ઝીન $>$ $n$-હેક્ઝેન છે.
હાઈડ્રોકાર્બનની એસિડિકતા તે હાઈબ્રિડાઈઝ્ડ કાર્બન પરમાણુના $s$-કેરેક્ટર પર આધાર રાખે છે જેની સાથે હાઈડ્રોજન જોડાયેલ છે.
વધુ $s$-કેરેક્ટર કાર્બન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા વધારે છે,જે $C-H$ બંધને વધુ ધ્રુવીય બનાવે છે અને પરિણામી કાર્બેનાયનને વધુ સ્થિર બનાવે છે.
આ સંયોજનોમાં કાર્બન પરમાણુઓનું સંકરણ નીચે મુજબ છે:
ઈથાઈન $(HC \equiv CH)$: $sp$ સંકરણ ($50\% \ s$-કેરેક્ટર).
બેન્ઝીન $(C_6H_6)$: $sp^2$ સંકરણ ($\approx 33.3\% \ s$-કેરેક્ટર).
$n$-હેક્ઝેન $(CH_3(CH_2)_4CH_3)$: $sp^3$ સંકરણ ($25\% \ s$-કેરેક્ટર).
તેથી,એસિડિકતાનો ક્રમ ઈથાઈન $>$ બેન્ઝીન $>$ $n$-હેક્ઝેન છે.

(D) સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા શ્રેણી નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH_2=CH_2 + Br_2 \xrightarrow{P=Br_2} CH_2(Br)-CH_2(Br)$ (ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા)
$2$. $CH_2(Br)-CH_2(Br) \xrightarrow{Q=Alc. KOH} CH_2=CH-Br$ (ડીહાઇડ્રોહેલોજનેશન)
$3$. $CH_2=CH-Br \xrightarrow{R=NaNH_2} CH \equiv CH$ (ડીહાઇડ્રોહેલોજનેશન)
$4$. $3 CH \equiv CH \xrightarrow{S=Red \ hot \ iron \ tube} C_6H_6$ (ચક્રીય પોલીમરાઇઝેશન)
આમ,પ્રક્રિયકો $P, Q, R$ અને $S$ અનુક્રમે $Br_2$,alc. $KOH, NaNH_2$,અને Red hot iron tube છે.

(C) બેન્ઝીનનું હાઇડ્રોજનેશન નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવે છે: $C_6H_6 + 3H_2 \xrightarrow{Ni, 150^{\circ}C} C_6H_{12}$.
કારણ કે મધ્યવર્તી નીપજો (સાયક્લોહેક્ઝાડાયિન અને સાયક્લોહેક્ઝીન) બેન્ઝીન કરતા વધુ સક્રિય હોય છે,તેથી તેઓ તરત જ સાયક્લોહેક્ઝેનમાં હાઇડ્રોજનેટ થઈ જાય છે.
તેથી,બેન્ઝીનના નિયંત્રિત હાઇડ્રોજનેશન દરમિયાન સાયક્લોહેક્ઝાડાયિન અને સાયક્લોહેક્ઝીનને સરળતાથી અલગ કરી શકાતા નથી.
આમ,સાચું વિધાન એ છે કે બેન્ઝીનના નિયંત્રિત હાઇડ્રોજનેશન દરમિયાન સાયક્લોહેક્ઝાડાયિન અને સાયક્લોહેક્ઝીનને સરળતાથી અલગ કરી શકાતા નથી.

(C) સ્ટાયરીન $(C_6H_5CH=CH_2)$ પેરોક્સાઇડ $((C_6H_5CO)_2O_2)$ ની હાજરીમાં $HBr$ સાથે એન્ટી-માર્કોવનીકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયા કરીને $Y$ $(C_6H_5CH_2CH_2Br)$ આપે છે.
$Y$ નું જળવિભાજન કરવાથી $C_6H_5CH_2CH_2OH$ મળે છે અને ત્યારબાદ ઓક્સિડેશન કરવાથી $Z$ ($C_6H_5CH_2CHO$, ફિનાઈલ એસીટાલ્ડિહાઈડ) મળે છે.
$Z$ $(C_6H_5CH_2CHO)$ એ આલ્ડિહાઈડ છે, તેથી તે $2,4-DNP$ કસોટી આપે છે.
જોકે, તેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ હોતો નથી, તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
તેથી, $X$ એ $HBr / (C_6H_5CO)_2O_2$ છે અને $Z$ એ $C_6H_5CH_2CHO$ છે.

(B) પ્રતિક્રિયા $I$ માં,$n$-પ્રોપેનોલની $PBr_3$ સાથેની પ્રતિક્રિયા એ ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયા ($S_N2$ મિકેનિઝમ) છે જે આલ્કોહોલ ગ્રુપને બ્રોમાઈડમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે $n$-પ્રોપાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3CH_2CH_2Br)$ આપે છે.
પ્રતિક્રિયા $II$ માં,બેન્ઝોઈલ પેરોક્સાઈડ $((C_6H_5COO)_2)$ ની હાજરીમાં પ્રોપીનની $HBr$ સાથેની પ્રતિક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ મિકેનિઝમ (પેરોક્સાઈડ અસર અથવા ખરાશ અસર) દ્વારા આગળ વધે છે. આના પરિણામે મુખ્ય નીપજ તરીકે $n$-પ્રોપાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3CH_2CH_2Br)$ બને છે.
તેથી,$X = CH_3CH_2CH_2Br$ અને $Y = CH_3CH_2CH_2Br$.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A. RBr \xrightarrow{Na}$ એ $Wurtz$ પ્રક્રિયા $(3)$ દર્શાવે છે.
$B. RCOO^-Na^+ \xrightarrow{NaOH/CaO, \Delta}$ એ $Decarboxylation$ $(4)$ દર્શાવે છે.
$C. R-C \equiv C-R' \xrightarrow{\text{Lindlar's catalyst } (H_2)}$ એ $Partial$ $reduction$ $(1)$ દર્શાવે છે.
$D. H_2C=CH_2 \xrightarrow{Br_2/CCl_4}$ એ $Electrophilic$ $addition$ $(2)$ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-3, B-4, C-1, D-2$ છે.

(D) પ્રક્રિયા $(i)$: બેન્ઝીન $uv$ પ્રકાશની હાજરીમાં $500 \ K$ તાપમાને $Cl_2$ સાથે મુક્ત મુલક યોગશીલ પ્રક્રિયા કરીને $1,2,3,4,5,6$-હેક્સાક્લોરોસાયક્લોહેક્સેન ($BHC$ અથવા ગેમેક્સેન) બનાવે છે.
પ્રક્રિયા (ii): $1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્સિન $HI$ સાથે માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા કરે છે. પ્રોટોન $(H^+)$ દ્વિબંધના ઓછા વિસ્થાપિત કાર્બન પર ઉમેરાય છે અને આયોડાઈડ આયન $(I^-)$ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પર ઉમેરાય છે,જેના પરિણામે $1$-આયોડો-$1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્સેન મળે છે.

(B) પ્રક્રિયાઓનું વિશ્લેષણ નીચે મુજબ છે:
$A$. $Hg^{2+}$ અને $H^{+}$ ની હાજરીમાં ઇથાઇન $(HC \equiv CH)$ નું જલીયકરણ એસિટાલડિહાઇડ $(CH_{3}CHO)$ આપે છે,જે $III$ ને અનુરૂપ છે.
$B$. $Mo_{2}O_{3}$ અને ગરમીની હાજરીમાં $O_{2}$ સાથે મિથેન $(CH_{4})$ નું નિયંત્રિત ઓક્સિડેશન ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(HCHO)$ આપે છે,જે $IV$ ને અનુરૂપ છે.
$C$. $2,3-$ડાયમિથાઇલબ્યુટ$-2-$ઇન $((CH_{3})_{2}C=C(CH_{3})_{2})$ નું ઓઝોનોલિસિસ એસિટોન $(CH_{3}COCH_{3})$ ના બે અણુઓ આપે છે,જે $II$ ને અનુરૂપ છે.
$D$. એસિડિક $KMnO_{4}$ સાથે બ્યુટ$-2-$ઇન $(CH_{3}CH=CHCH_{3})$ નું ઓક્સિડેટીવ ક્લીવેજ એસિટિક એસિડ $(CH_{3}COOH)$ આપે છે,જે $I$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-IV, C-II, D-I$ છે.

(D) $I$. $CH_3CH=CH_2 \xrightarrow{HCl, (C_6H_5CO)_2O_2} CH_3CH_2CH_2Cl$ પ્રક્રિયા શક્ય નથી કારણ કે પેરોક્સાઈડ અસર (ખારાશ અસર) ફક્ત $HBr$ સાથે જોવા મળે છે,$HCl$ કે $HI$ સાથે નહીં.
$II$. $C_6H_6 + CH_3CH_2CH_2Cl \xrightarrow{AlCl_3} C_6H_5CH(CH_3)_2$ પ્રક્રિયા શક્ય છે. $n$-પ્રોપાઈલ કાર્બોકેટાયન વધુ સ્થાયી આઈસોપ્રોપાઈલ કાર્બોકેટાયનમાં પુનઃગોઠવાય છે,જે ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટ આલ્કાઈલેશન દ્વારા આઈસોપ્રોપાઈલબેન્ઝીન આપે છે.
$III$. $CH_3CHClCH_2Cl \xrightarrow{KOH, \Delta} CH_3C \equiv CH$ પ્રક્રિયા શક્ય નથી. વિસીનલ ડાયહેલાઈડનું $KOH$ સાથેનું ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશન સામાન્ય રીતે વિનાઈલ હેલાઈડ અથવા આલ્કીન આપે છે. આલ્કાઈન મેળવવા માટે $NaNH_2$ જેવા પ્રબળ બેઝની જરૂર પડે છે.
$IV$. $CH_3CH=CHCH_3 \xrightarrow{KMnO_4 / H^+} CH_3COOH$ પ્રક્રિયા શક્ય છે કારણ કે તેમાં આલ્કીનનું ઓક્સિડેટિવ વિભાજન થાય છે.
આમ,પ્રક્રિયા $I$ અને $III$ શક્ય નથી.

(A) પગલું $1$: $C_3H_6$ (પ્રોપીન) $CCl_4$ માં $Br_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $X$ બનાવે છે,જે $1,2$-ડાયબ્રોમોપ્રોપેન $(CH_3-CHBr-CH_2Br)$ છે.
પગલું $2$: $1,2$-ડાયબ્રોમોપ્રોપેન આલ્કોહોલિક $KOH$ અને ત્યારબાદ $NaNH_2$ અને ગરમી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Y$ બનાવે છે,જે $CH_3-C \equiv CH$ (પ્રોપાઈન) છે.
પગલું $3$: પ્રોપાઈન $Hg^{2+}$ અને $H^+$ ની હાજરીમાં $333 \ K$ તાપમાને જલીયકરણ (કુચેરોવ પ્રક્રિયા) પામીને એનોલ મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે,જે ટોટોમેરાઈઝેશન દ્વારા $Z$ એટલે કે $CH_3-CO-CH_3$ (એસીટોન) માં રૂપાંતરિત થાય છે.

(A) $1,2-\text{ડાયબ્રોમોપ્રોપેન}$ ની $Zn$ અને $\Delta$ સાથેની પ્રતિક્રિયા (ડીહેલોજીનેશન) $C = \text{પ્રોપીન}$ $(CH_3-CH=CH_2)$ આપે છે.
$1,2-\text{ડાયબ્રોમોપ્રોપેન}$ ની $(i)$ $\text{alc. } KOH$ અને (ii) $NaNH_2$ સાથેની પ્રતિક્રિયા (ડીહાઈડ્રોહેલોજીનેશન) $A = \text{પ્રોપાઈન}$ $(CH_3-C \equiv CH)$ આપે છે.
$A$ $(\text{પ્રોપાઈન})$ નું $\text{Lindlar catalyst}$ નો ઉપયોગ કરીને હાઈડ્રોજીનેશન કરવાથી $B = \text{પ્રોપીન}$ $(CH_3-CH=CH_2)$ મળે છે.
આમ,$B$ એ $\text{પ્રોપીન}$ છે અને $C$ એ $\text{પ્રોપીન}$ છે.

(B) Natalite એ $95\%$ ઇથેનોલ અને $5\%$ ઈથરનું મિશ્રણ છે. તેનો ઉપયોગ આંતરિક દહન એન્જિનમાં બળતણ અથવા પેટ્રોલના વિકલ્પ તરીકે થાય છે.