Acids and Bases Questions in Gujarati

(A) લુઈસ એસિડ એ ઇલેક્ટ્રોન-યુગ્મ સ્વીકારનાર છે.
$BF_3$ માં,મધ્યસ્થ બોરોન પરમાણુની બાહ્યતમ કક્ષામાં માત્ર $6$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,જે તેને ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપવાળું બનાવે છે.
તેથી,તે તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોનની એક જોડી સ્વીકારી શકે છે,જે લુઈસ એસિડ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NH_4OH)$ એક નિર્બળ બેઇઝ છે કારણ કે તે જલીય દ્રાવણમાં ખૂબ જ અલ્પ પ્રમાણમાં આયનીકરણ પામે છે,જે તેને નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્ય બનાવે છે.

(D) આયનીકરણનો સિદ્ધાંત (ઇલેક્ટ્રોલિટીક ડિસોસિએશન) $1887$ માં $Svante \ Arrhenius$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) એસેટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ એક નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્ય છે કારણ કે તે જલીય દ્રાવણમાં આંશિક વિયોજન પામે છે,એટલે કે તેનું આયનીકરણનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય છે.

(A) એસિડની એસિડિક પ્રબળતા તેના વિયોજન અચળાંક $(K_a)$ ના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$K_a$ નું મૂલ્ય જેટલું વધારે,તેટલો એસિડ વધુ પ્રબળ.
આપેલા મૂલ્યોની સરખામણી કરતા:
$1.4 \times 10^{-2} > 1.6 \times 10^{-4} > 4.3 \times 10^{-7} > 4.4 \times 10^{-10}$.
તેથી,$K_a = 1.4 \times 10^{-2}$ ધરાવતો એસિડ સૌથી પ્રબળ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $HClO_4 + H_2O \rightleftharpoons H_3O^{+} + ClO_4^-$
$HClO_4$ એસિડ તરીકે વર્તે છે અને પ્રોટોન $(H^+)$ નું દાન કરીને તેનો સંયુગ્મી બેઇઝ $ClO_4^-$ બનાવે છે.
$H_2O$ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે અને પ્રોટોન $(H^+)$ સ્વીકારીને તેનો સંયુગ્મી એસિડ $H_3O^+$ બનાવે છે.
તેથી,સંયુગ્મી એસિડ-બેઇઝ જોડીઓ $(HClO_4, ClO_4^-)$ અને $(H_3O^+, H_2O)$ છે.
આથી,$ClO_4^-$ એ $HClO_4$ નો સંયુગ્મી બેઇઝ છે તે વિધાન સાચું છે.

(B) બ્રોન્સ્ટેડ બેઇઝ એ પદાર્થ છે જે પ્રોટોન $(H^{+})$ સ્વીકારી શકે છે,જ્યારે બ્રોન્સ્ટેડ એસિડ એ પદાર્થ છે જે પ્રોટોન $(H^{+})$ દાન કરી શકે છે.
$HCO_3^{-}$ પ્રોટોન સ્વીકારીને કાર્બોનિક એસિડ બનાવે છે: $HCO_3^{-} + H^{+} \rightleftharpoons H_2CO_3$ (બ્રોન્સ્ટેડ બેઇઝ તરીકે).
$HCO_3^{-}$ પ્રોટોન દાન કરીને કાર્બોનેટ આયન બનાવે છે: $HCO_3^{-} \rightleftharpoons H^{+} + CO_3^{2-}$ (બ્રોન્સ્ટેડ એસિડ તરીકે).
તેથી,$HCO_3^{-}$ બ્રોન્સ્ટેડ એસિડ અને બ્રોન્સ્ટેડ બેઇઝ બંને તરીકે વર્તે છે.

(D) લુઈસના ખ્યાલ મુજબ,લુઈસ એસિડ એવા પદાર્થ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે જે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોનની એક જોડી સ્વીકારી શકે છે.
લુઈસ એસિડ સ્વભાવે ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી $(electrophilic)$ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવે છે અને ઇલેક્ટ્રોનને આકર્ષવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
જ્યારે લુઈસ બેઝ સાથે બંધ બનાવે છે,ત્યારે એસિડ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને સમાવવા માટે તેની સૌથી નીચી ખાલી આણ્વીય કક્ષક $(LUMO)$ નો ઉપયોગ કરે છે.

(B) એસિડની પ્રબળતા તેના $pK_a$ મૂલ્યના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
અહીં એસિડ $A$ નું $pK_a$ મૂલ્ય $(1.2)$ એ એસિડ $B$ ના $pK_a$ મૂલ્ય $(2.8)$ કરતા ઓછું હોવાથી,એસિડ $A$ એ એસિડ $B$ કરતા વધુ પ્રબળ છે.

(B) સંયુગ્મી બેઇઝની પ્રબળતા તેના અનુરૂપ એસિડની પ્રબળતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
$1$. આપેલા બેઇઝના સંયુગ્મી એસિડ નીચે મુજબ છે: $HCl$ $(Cl^{-})$,$CH_3COOH$ $(CH_3COO^{-})$,$HSO_4^{-}$ $(SO_4^{2-})$ અને $HNO_2$ $(NO_2^{-})$.
$2$. આ એસિડ્સમાં,$CH_3COOH$ સૌથી નિર્બળ એસિડ છે.
$3$. નિર્બળ એસિડનો સંયુગ્મી બેઇઝ પ્રબળ હોવાથી,$CH_3COO^{-}$ એ આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી પ્રબળ સંયુગ્મી બેઇઝ છે.
$CH_3COOH \rightleftharpoons CH_3COO^{-} + H^{+}$

(D) પ્રબળ બેઇઝ એ પદાર્થ છે જે જલીય દ્રાવણમાં તેના ઘટક આયનોમાં સંપૂર્ણપણે વિયોજિત થાય છે.
$NaOH$ (સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) એક પ્રબળ બેઇઝ છે કારણ કે તે પાણીમાં સંપૂર્ણ આયનીકરણ પામીને $OH^{-}$ આયનો આપે છે.
તેથી,સરળતાથી આયનીકરણ પામવાની ક્ષમતા અને $OH^{-}$ આયનોનું ઉત્પાદન બંને તેની બેઝિક પ્રબળતા માટે જવાબદાર છે.

(A) બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી સિદ્ધાંત મુજબ,બ્રોન્સ્ટેડ બેઝ એવો પદાર્થ છે જે પ્રોટોન $(H^{+})$ સ્વીકારી શકે છે.
$NO_3^-$ પ્રોટોન સ્વીકારીને $HNO_3$ બનાવે છે $(NO_3^- + H^{+} \rightarrow HNO_3)$.
તેથી,$NO_3^-$ બ્રોન્સ્ટેડ બેઝ તરીકે વર્તે છે.
$H_3O^{+}$,$NH_4^{+}$,અને $CH_3COOH$ એ બ્રોન્સ્ટેડ એસિડ છે કારણ કે તેઓ પ્રોટોનનું દાન કરી શકે છે.

(C) પ્રોટોન એફિનિટી એ પદાર્થની બેઝિકતા (basicity) સાથે સીધી રીતે સંબંધિત છે.
આપેલા સંયોજનોમાં,$NH_3$ સૌથી પ્રબળ લુઈસ બેઝ છે કારણ કે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair),$O$,$S$ અથવા $P$ પરના ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મની સરખામણીમાં દાન કરવા માટે વધુ ઉપલબ્ધ હોય છે.
તેથી,$NH_3$ હાઈડ્રોજન આયનો $(H^+)$ માટે સૌથી વધુ આકર્ષણ ધરાવે છે.

(D) એમોનિયા $(NH_3)$ એક નિર્બળ બેઇઝ છે જે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એમોનિયમ આયનો અને હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો બનાવે છે. સંતુલન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$NH_3(aq) + H_2O(l) \rightleftharpoons NH_4^+(aq) + OH^-(aq)$
તેથી,જલીય દ્રાવણમાં $NH_4^+$ અને $OH^-$ બંને આયનો હોય છે.

(B) કોઈપણ સ્પીસીઝનો સંયુગ્મી બેઇઝ તેમાંથી એક પ્રોટોન $(H^+)$ દૂર કરવાથી બને છે.
$NH_2^-$ માટે,એક $H^+$ દૂર કરતા $NH^{2-}$ મળે છે.
પ્રક્રિયા: $NH_2^- \rightarrow NH^{2-} + H^+$.
તેથી,$NH_2^-$ નો સંયુગ્મી બેઇઝ $NH^{2-}$ છે.

(A) પ્રક્રિયા $NH_3 + H_2O \rightleftharpoons NH_4^+ + OH^-$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$NH_3$ પ્રોટોન $(H^+)$ સ્વીકારીને $NH_4^+$ બને છે,તેથી તે બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી બેઇઝ તરીકે વર્તે છે.
તેથી,$H_2O$ પ્રોટોન $(H^+)$ નું દાન કરીને $NH_3$ ને આપે છે,આમ તે બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી એસિડ તરીકે વર્તે છે.

(B) પ્રક્રિયા $CH_3COOH + HF \rightleftharpoons CH_3COOH_2^+ + F^{-}$ માં,$HF$ એસિડ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તે $CH_3COOH$ ને પ્રોટોન $(H^+)$ આપે છે.
પ્રોટોન ગુમાવ્યા પછી,$HF$ એ $F^{-}$ બને છે,જે તેનો સંયુગ્મી બેઝ છે.
તે જ રીતે,$CH_3COOH$ પ્રોટોન સ્વીકારીને $CH_3COOH_2^+$ બનાવે છે,જે તેનો સંયુગ્મી એસિડ છે.
તેથી,$F^{-}$ એ $HF$ નો સંયુગ્મી બેઝ છે.

(D) લુઈસ એસિડ એટલે ઇલેક્ટ્રોન-યુગ્મ સ્વીકારનાર.
$AlCl_3$ અને $BeCl_2$ એ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતા સંયોજનો છે (અપૂર્ણ અષ્ટક),તેથી તેઓ લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
$HSO_4^-$ અમુક પરિસ્થિતિઓમાં પ્રોટોન અથવા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારી શકે છે.
$NH_3$ માં નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર ઇલેક્ટ્રોનનું અબંધકારક યુગ્મ (lone pair) હોય છે,જે તે દાન કરી શકે છે.
તેથી,$NH_3$ લુઈસ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે,લુઈસ એસિડ તરીકે નહીં.

(B) એસિડની પ્રબળતા તેના જલીય દ્રાવણમાં પ્રોટોન ($H^+$ આયનો) મુક્ત કરવાની ક્ષમતા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$H_2SO_4$ (સલ્ફ્યુરિક એસિડ) એ એક પ્રબળ ખનિજ એસિડ છે જે પાણીમાં સંપૂર્ણ રીતે વિયોજન પામે છે.
$H_3PO_4$ અને $HNO_2$ નિર્બળ એસિડ છે,અને $CH_3COOH$ એ નિર્બળ કાર્બનિક એસિડ છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $H_2SO_4$ સૌથી પ્રબળ એસિડ છે.

(C) લુઈસ એસિડને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારનાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$AlCl_3$ એ લુઈસ એસિડ તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે મધ્યસ્થ $Al$ પરમાણુ પાસે અપૂર્ણ અષ્ટક છે (તેની સંયોજકતા કક્ષામાં માત્ર $6$ ઇલેક્ટ્રોન છે),જે તેને ઇલેક્ટ્રોનની એક જોડી સ્વીકારવા દે છે.
જોકે $SnCl_4$ પણ ખાલી $d$-કક્ષકોને કારણે લુઈસ એસિડ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે,$AlCl_3$ એ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતા લુઈસ એસિડનું સૌથી ઉત્તમ પાઠ્યપુસ્તક ઉદાહરણ છે.

(D) બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી સિદ્ધાંત મુજબ,એસિડ-બેઇઝની જોડી એક પ્રોટોન $(H^+)$ દ્વારા અલગ પડે છે.
પ્રક્રિયા $HClO_4 + H_2O \rightleftharpoons H_3O^{+} + ClO_4^-$ માં,$HClO_4$ એસિડ તરીકે વર્તે છે અને પ્રોટોન ગુમાવીને તેનો સંયુગ્મી બેઇઝ $ClO_4^-$ બનાવે છે.
તે જ રીતે,$H_2O$ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે અને પ્રોટોન મેળવીને તેનો સંયુગ્મી એસિડ $H_3O^{+}$ બનાવે છે.
તેથી,$ClO_4^-$ એ $HClO_4$ નો સંયુગ્મી બેઇઝ છે.

(D) બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી સિદ્ધાંત મુજબ,એસિડ એ પ્રોટોન $(H^+)$ દાતા છે અને બેઇઝ એ પ્રોટોન સ્વીકારનાર છે.
પ્રક્રિયા $NH_3 + H_2O \to NH_4^+ + OH^-$ માં,$H_2O$ એ $NH_3$ ને પ્રોટોન આપે છે જેથી $NH_4^+$ અને $OH^-$ બને છે.
તેથી,$H_2O$ પ્રોટોન દાતા તરીકે વર્તે છે,તેથી તે આ પ્રક્રિયામાં એસિડ છે.

(B) જો કોઈ બેઇઝ જલીય દ્રાવણમાં તેના ઘટક આયનોમાં સંપૂર્ણપણે વિયોજિત ન થાય,તો તેને નિર્બળ બેઇઝ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$NH_4OH$ એક નિર્બળ બેઇઝ છે કારણ કે તે પાણીમાં આંશિક વિયોજન પામે છે,જે સંતુલન દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$NH_4OH(aq) \rightleftharpoons NH_4^+(aq) + OH^-(aq)$.
આયનીકરણની માત્રા ખૂબ ઓછી હોવાથી,તેને નિર્બળ બેઇઝ ગણવામાં આવે છે.

(B) $HF$ નું સ્વયં-આયનીકરણ નીચે મુજબ થાય છે:
$2 HF \rightleftharpoons [H_2F]^+ + F^-$
જ્યારે $HNO_3$ ને પ્રવાહી $HF$ માં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે બેઇઝ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તે દ્રાવક $HF$ માંથી પ્રોટોન $(H^+)$ સ્વીકારે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે:
$HNO_3 + HF \rightleftharpoons H_2NO_3^+ + F^-$
આમ,$HNO_3$ પ્રોટોન સ્વીકારતું હોવાથી તે આ દ્રાવકમાં બેઇઝ તરીકે વર્તે છે.

(D) બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી સિદ્ધાંત મુજબ,બેઇઝ એ પ્રોટોન $(H^+)$ સ્વીકારનાર છે.
પુરોગામી પ્રક્રિયામાં: $PO_4^{3-}$ પ્રોટોન સ્વીકારીને $HPO_4^{2-}$ બને છે,તેથી $PO_4^{3-}$ એ બ્રોન્સ્ટેડ બેઇઝ છે.
પ્રતિગામી પ્રક્રિયામાં: $C_2O_4^{2-}$ પ્રોટોન સ્વીકારીને $HC_2O_4^-$ બને છે,તેથી $C_2O_4^{2-}$ એ બ્રોન્સ્ટેડ બેઇઝ છે.
તેથી,બે બ્રોન્સ્ટેડ બેઇઝ $PO_4^{3-}$ અને $C_2O_4^{2-}$ છે.

(A) $H^{+}$ એ $Lewis$ એસિડ છે કારણ કે તે $Lewis$ એસિડ-બેઈઝ સિદ્ધાંત મુજબ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારનાર છે.

(C) $H_3PO_4$ એ ટ્રાયપ્રોટિક એસિડ છે. તેનું વિયોજન ત્રણ તબક્કામાં થાય છે:
$I$. તબક્કો: $H_3PO_4 \rightleftharpoons H^{+} + H_2PO_4^-$
$II$. તબક્કો: $H_2PO_4^- \rightleftharpoons H^{+} + HPO_4^{2-}$
$III$. તબક્કો: $HPO_4^{2-} \rightleftharpoons H^{+} + PO_4^{3-}$
તેથી,કુલ તબક્કાઓની સંખ્યા $3$ છે.

(C) કોઈપણ સ્પીસીઝનો સંયુગ્મી એસિડ તેમાં પ્રોટોન $(H^+)$ ઉમેરવાથી બને છે.
$HPO_3^{2-}$ સ્પીસીઝ માટે,સંયુગ્મી એસિડ એક $H^+$ આયન ઉમેરીને મેળવવામાં આવે છે:
$HPO_3^{2-} + H^+ \rightleftharpoons H_2PO_3^-$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) આ પ્રક્રિયા $H^{+} + OH^{-} \rightleftharpoons H_2O$ છે. આ એક તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા છે જેમાં એસિડ $(H^{+})$ અને બેઇઝ $(OH^{-})$ જોડાઈને પાણી બનાવે છે.

(C) લુઈસ બેઈઝ એ એવી સ્પીસીઝ છે જે ઈલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકે છે.
બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રબળ એસિડનો સંયુગ્મી બેઈઝ નિર્બળ બેઈઝ હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$HCl$ એ પ્રબળ એસિડ છે,તેથી તેનો સંયુગ્મી બેઈઝ $Cl^-$ સૌથી નિર્બળ બેઈઝ છે.
$H^-$ એ $H_2$ નો સંયુગ્મી બેઈઝ છે,$OH^-$ એ $H_2O$ નો સંયુગ્મી બેઈઝ છે,અને $HCO_3^-$ એ $H_2CO_3$ નો સંયુગ્મી બેઈઝ છે.
જેમ કે $HCl$ એ તેના અનુરૂપ સંયુગ્મી એસિડમાં સૌથી પ્રબળ એસિડ છે,તેથી $Cl^-$ સૌથી નિર્બળ બેઈઝ છે.

(A) $pK_a$ અને એસિડની પ્રબળતા વચ્ચેનો સંબંધ $pK_a = -\log(K_a)$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જેમ $K_a$ નું મૂલ્ય વધે છે,તેમ એસિડની પ્રબળતા વધે છે અને $pK_a$ નું મૂલ્ય ઘટે છે.
અહીં $pK_a(A) > pK_a(B)$ હોવાથી,તેનો અર્થ એ છે કે $K_a(A) < K_a(B)$.
તેથી,એસિડ $B$ એ એસિડ $A$ કરતા વધુ પ્રબળ છે.

(A) બેઇઝનો સંયુગ્મી એસિડ બેઇઝમાં પ્રોટોન $(H^+)$ ઉમેરવાથી બને છે.
$NH_2^-$ બેઇઝ માટે,સંયુગ્મી એસિડ નીચે મુજબ બને છે:
$NH_2^- + H^+ \rightarrow NH_3$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(C) . $CH_3COOH$ એક નિર્બળ એસિડ છે,જે નીચે મુજબ વિયોજન સંતુલન દર્શાવે છે:
$CH_3COOH ⇌ CH_3COO^{-} + H^{+}$
અન્ય વિકલ્પોની સમજૂતી:
$A$. $NH_4Cl$ એ પ્રબળ એસિડ $(HCl)$ અને નિર્બળ બેઇઝ $(NH_4OH)$ નો ક્ષાર છે,તેથી તે એસિડિક દ્રાવણ બનાવે છે.
$B$. $CH_3COONa$ એ નિર્બળ એસિડ $(CH_3COOH)$ અને પ્રબળ બેઇઝ $(NaOH)$ નો ક્ષાર છે,તેથી તે આલ્કલાઇન દ્રાવણ બનાવે છે.
$D$. $NH_4OH$ એક નિર્બળ બેઇઝ છે.

(C) વ્યાખ્યા મુજબ,$pK_a$ મૂલ્ય એ એસિડ વિયોજન અચળાંક $(K_a)$ નો ઋણ લઘુગણક છે.
ગાણિતિક રીતે,$pK_a = -\log_{10} K_a$.
કારણ કે $-\log_{10} K_a = \log_{10} (K_a)^{-1} = \log_{10} \frac{1}{K_a}$,તેથી સાચી અભિવ્યક્તિ $\log_{10} \frac{1}{K_a}$ છે.

(A) એસિડ ક્ષાર એ એવો ક્ષાર છે જેમાં ઓછામાં ઓછો એક વિસ્થાપનીય હાઇડ્રોજન પરમાણુ ઓક્સિજન જેવા વિદ્યુતઋણ પરમાણુ સાથે જોડાયેલો હોય છે.
$NaH_2PO_2$ (સોડિયમ હાઇપોફોસ્ફાઇટ) માં,બંધારણ $Na[H_2PO_2]$ છે,જ્યાં બંને હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સીધા ફોસ્ફરસ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા છે ($P-H$ બંધ).
આ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલા ન હોવાથી,તેઓ એસિડિક નથી અને બેઝ દ્વારા તેનું વિસ્થાપન થઈ શકતું નથી.
તેથી,$NaH_2PO_2$ એ એસિડ ક્ષાર નથી.

(B) ડાયપ્રોટિક એસિડ એ એસિડ છે જે જલીય દ્રાવણમાં અણુ દીઠ બે પ્રોટોન ($H^+$ આયનો) આપી શકે છે.
$H_3PO_4$ ટ્રાયપ્રોટિક છે કારણ કે તે $3H^+$ આયનો આપી શકે છે.
$H_2S$ ડાયપ્રોટિક છે કારણ કે તે $2H^+$ આયનો આપી શકે છે.
$HClO_3$ મોનોપ્રોટિક છે કારણ કે તે $1H^+$ આયન આપી શકે છે.
તેથી,$H_2S$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) લુઈસ એસિડ એ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારનાર છે,જ્યારે લુઈસ બેઇઝ એ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ દાતા છે.
$BF_3$,$AlCl_3$,અને $FeCl_3$ એ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતા સંયોજનો છે જે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારી શકે છે,તેથી તે લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
$PH_3$ માં ફોસ્ફરસ પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) હોય છે,જે તે દાન કરી શકે છે,તેથી તે લુઈસ બેઇઝ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) એસિડમાંથી પ્રોટોન $(H^{+})$ દૂર કરવાથી તેનું સંયુગ્મી બેઇઝ બને છે.
એસિડ $HA$ માટે,તેનું સંયુગ્મી બેઇઝ $A^{-}$ છે.
અહીં,$Cl^{-}$ માટે,અનુરૂપ એસિડ $Cl^{-}$ માં પ્રોટોન $(H^{+})$ ઉમેરવાથી મળે છે,જે $HCl$ છે.
તેથી,$HCl \rightleftharpoons H^{+} + Cl^{-}$.
આમ,$Cl^{-}$ એ $HCl$ નું સંયુગ્મી બેઇઝ છે.

(B) બ્રોન્સ્ટેડ બેઈઝ એ પ્રોટોન $(H^{+})$ સ્વીકારનાર છે,અને લુઈસ બેઈઝ એ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરનાર છે.
$Cl^{-}$ પ્રોટોન સ્વીકારીને $HCl$ બનાવી શકે છે $(Cl^{-} + H^{+} \to HCl)$,તેથી તે બ્રોન્સ્ટેડ બેઈઝ તરીકે વર્તે છે.
$Cl^{-}$ પાસે ઈલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) પણ હોય છે જે તે ઈલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતી સ્પીસીઝને દાન કરી શકે છે,તેથી તે લુઈસ બેઈઝ તરીકે પણ વર્તે છે.
તેથી,$Cl^{-}$ લુઈસ બેઈઝ અને બ્રોન્સ્ટેડ બેઈઝ બંને તરીકે વર્તે છે.

(B) બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી સિદ્ધાંત મુજબ,એસિડ અને તેના સંયુગ્મી બેઇઝની પ્રબળતા વચ્ચે વ્યસ્ત સંબંધ હોય છે.
જો બેઇઝ પ્રબળ હોય,તો તેની પ્રોટોન સ્વીકારવાની વૃત્તિ ખૂબ ઓછી હોય છે.
તેથી,તેના સંયુગ્મી એસિડની પ્રોટોન મુક્ત કરવાની વૃત્તિ ખૂબ ઓછી હોય છે,જે તેને નિર્બળ એસિડ બનાવે છે.
આમ,પ્રબળ બેઇઝનું સંયુગ્મી એસિડ એ નિર્બળ એસિડ છે.

(A) આ એસિડની એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $HClO_4 > H_2SO_4 > HBr > HNO_3$.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$HNO_3$ સૌથી નિર્બળ એસિડ છે.

(A) જ્યારે કોઈ એસિડ એક પ્રોટોન $(H^+)$ ગુમાવે ત્યારે સંયુગ્મી બેઇઝ બને છે.
$HPO_4^{2-}$ માંથી એક $H^+$ આયન દૂર કરવાથી $PO_4^{3-}$ મળે છે.
તેથી,$HPO_4^{2-}$ નો સંયુગ્મી બેઇઝ $PO_4^{3-}$ છે.

(D) લુઈસ એસિડ એ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારનાર છે,જ્યારે લુઈસ બેઇઝ એ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ દાતા છે.
$FeCl_3$,$AlCl_3$,અને $BCl_3$ પાસે અપૂર્ણ અષ્ટક અથવા ખાલી d-કક્ષકો છે,જે તેમને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારવા દે છે,આમ તેઓ લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
$NH_3$ માં નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે,જે તે દાન કરી શકે છે,તેથી તે લુઈસ બેઇઝ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) વિધાન $(i)$ સાચું છે: બ્રોન્સ્ટેડ-લોરી સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રબળ એસિડનો સંયુગ્મી બેઇઝ નિર્બળ હોય છે કારણ કે પ્રબળ એસિડ સરળતાથી પ્રોટોનનું દાન કરે છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે: લુઈસ એસિડ-બેઇઝ સિદ્ધાંત મુજબ,એસિડ એ પદાર્થ છે જે સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારી શકે છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(B) $Br\o nsted-Lowry$ સિદ્ધાંત મુજબ,એસિડ એ એવો પદાર્થ છે જે બેઇઝને પ્રોટોન ($H^+$ આયન) દાન કરવાની વૃત્તિ ધરાવે છે.
તેથી,એસિડની પ્રબળતા તેની પ્રોટોન દાન કરવાની વૃત્તિ પર સીધો આધાર રાખે છે.

(D) બ્રોન્સ્ટેડ એસિડ પ્રોટોન $(H^+)$ દાતા હોવો જોઈએ. $CCl_4$ માં કોઈ હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી,તેથી તે બ્રોન્સ્ટેડ એસિડ તરીકે વર્તી શકતું નથી.
લુઈસ એસિડ એ ઇલેક્ટ્રોન-યુગ્મ સ્વીકારનાર છે. $CCl_4$ માં,કાર્બન પરમાણુનું અષ્ટક પૂર્ણ છે અને તે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારી શકતું નથી. તેથી,$CCl_4$ લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તી શકતું નથી.
$BF_3$,$AlCl_3$,અને $SnCl_4$ ના અષ્ટક અપૂર્ણ છે અથવા તેમાં ખાલી d-કક્ષકો છે,જે તેમને લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તવા દે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) જે સ્પીસીઝ $H^{+}$ આયન સ્વીકારી શકે તેમજ દાન કરી શકે તેને ઉભયગુણી (amphoteric) સ્પીસીઝ કહેવાય છે અને તે એસિડ અને બેઇઝ બંને તરીકે વર્તી શકે છે.
$HSO_4^- + H^{+} \rightleftharpoons H_2SO_4$ (બેઇઝ તરીકે)
$HSO_4^- \rightleftharpoons SO_4^{2-} + H^{+}$ (એસિડ તરીકે)

(A) સંયુગ્મી બેઇઝની પ્રબળતા તેના અનુરૂપ એસિડની પ્રબળતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
સંયુગ્મી એસિડની સરખામણી કરતા: $NH_3$ (સૌથી નિર્બળ એસિડ),$H_2O$,$OH^-$,અને $HS^-$.
કારણ કે $NH_3$ એ તેના અનુરૂપ સંયુગ્મી એસિડમાં સૌથી નિર્બળ એસિડ છે,તેથી તેનો સંયુગ્મી બેઇઝ $NH_2^-$ સૌથી પ્રબળ બેઇઝ છે.

(B) લુઈસ એસિડ એટલે કે જે ઇલેક્ટ્રોન-યુગ્મનો સ્વીકાર કરે છે.
$Ag^{+}$ એ ધાતુનો કેટાયન છે જેની પાસે ઇલેક્ટ્રોનની ઉણપ છે.
તેથી,$Ag^{+}$ લુઈસ બેઝ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારીને સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવી શકે છે,તેથી તે લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
$Cl^{-}$,$C_2H_5OH$ અને $S^{2-}$ પાસે ઇલેક્ટ્રોનની અબંધકારક જોડી (lone pair) હોય છે અને તે લુઈસ બેઝ તરીકે વર્તે છે.