Algae (General) Questions in Gujarati

(D) $1$. લીલ એ પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે જે ક્લોરોફિલ,કેરોટીનોઇડ્સ અને ફાયકોબિલિન્સ જેવા વિવિધ રંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે.
$2$. ઝેન્થોફિલ એ ઘણા લીલના જૂથોમાં જોવા મળતા સામાન્ય સહાયક રંજકદ્રવ્યો છે.
$3$. ફાયકોએરિથ્રિન એ રોડોફાયસી (લાલ લીલ) માં જોવા મળતું લાક્ષણિક લાલ રંજકદ્રવ્ય છે.
$4$. ફ્યુકોઝેન્થિન એ ફીઓફાયસી (બદામી લીલ) માં જોવા મળતું લાક્ષણિક બદામી રંજકદ્રવ્ય છે.
$5$. હિમોગ્લોબિન એ પ્રાણીઓ અને કેટલાક વિશિષ્ટ બેક્ટેરિયામાં જોવા મળતું શ્વસન રંજકદ્રવ્ય છે,પરંતુ તે પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્ય નથી અને તે લીલમાં જોવા મળતું નથી.
$6$. તેથી,હિમોગ્લોબિન એ સાચો જવાબ છે.

(B) લીલની કોષદીવાલ મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝ,ગેલેક્ટન્સ અને મેનન્સની બનેલી હોય છે,તેમજ કેટલીક જાતિઓમાં કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ જેવા ખનિજો પણ જોવા મળે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સેલ્યુલોઝ એ લીલની કોષદીવાલનો પ્રાથમિક બંધારણીય ઘટક છે.

(A) મોટાભાગની લીલમાં જીવનચક્ર એકવિધ (haplontic) પ્રકારનું હોય છે,જેનો અર્થ છે કે મુખ્ય,મુક્તજીવી તબક્કો એકકીય જન્યુજનક $(n)$ છે.
દ્વિકીય બીજાણુંજનક $(2n)$ તબક્કો માત્ર યુગ્મનજ (zygote) પૂરતો મર્યાદિત હોય છે,જે અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,મોટાભાગની લીલના જીવનચક્રમાં જન્યુજનક એ મુખ્ય તબક્કો છે.

(A) લીલને સૌથી આદ્ય વનસ્પતિ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે સરળ,સુકાયક (thalloid),સ્વયંપોષી અને મુખ્યત્વે જલીય સજીવો છે. તેમાં ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણ જેવા જટિલ પેશીઓનો અભાવ હોય છે. ફૂગ પરપોષી છે અને તેને વનસ્પતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતી નથી,જ્યારે લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે. દ્વિઅંગીઓ લીલ કરતા વધુ વિકસિત છે.

(D) મોટાભાગની લીલમાં એકવિધ (Haplontic) જીવનચક્ર જોવા મળે છે. આ પ્રકારના જીવનચક્રમાં બીજાણુજનક (sporophytic) અવસ્થા માત્ર એકકોષીય યુગ્મનજ (zygote) પૂરતી મર્યાદિત હોય છે. તેમાં મુક્તજીવી બીજાણુજનક અવસ્થા હોતી નથી. યુગ્મનજમાં અર્ધીકરણ થવાથી એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે,જે સમવિભાજન દ્વારા જન્યુજનક (gametophyte) બનાવે છે. આવી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય પ્રકાશસંશ્લેષી તબક્કો મુક્તજીવી જન્યુજનક હોય છે.

(C) દ્વિવિધ જીવનચક્રમાં,દ્વિતીયક બીજાણુજનક (sporophyte) એ વનસ્પતિની પ્રભાવી,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર અવસ્થા છે. જન્યુજનક (gametophyte) અવસ્થા એકકોષીય કે અલ્પકોષીય એકકીય જન્યુજનક દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Fucus$ એ એક બદામી લીલ છે જે દ્વિવિધ જીવનચક્ર દર્શાવે છે. $Volvox$ અને $Spirogyra$ એકવિધ (haplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જ્યારે $Thuja$ એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે જે દ્વિવિધ જીવનચક્ર ધરાવે છે પરંતુ તે લીલ નથી.

(A) એક-દ્વિવિધ (haplo-diplontic) જીવનચક્રમાં,એકકીય (haploid) અને દ્વિકીય (diploid) બંને અવસ્થાઓ બહુકોષીય હોય છે અને ઘણીવાર મુક્તજીવી હોય છે.
$Ectocarpus$,$Polysiphonia$ અને $Kelps$ એ લીલના ઉદાહરણો છે જે એક-દ્વિવિધ જીવનચક્ર દર્શાવે છે.
$Volvox$,$Spirogyra$ અને $Chlamydomonas$ એકકીય (haplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જેમાં પ્રભાવી અવસ્થા એકકીય જન્યુજનક (gametophyte) હોય છે અને યુગ્મનજ (zygote) એ એકમાત્ર દ્વિકીય અવસ્થા છે.

(D) લીલના વર્ગીકરણમાં,વિશિષ્ટ પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યોની હાજરી એ ઉત્ક્રાંતિના સંબંધો અને વર્ગીકરણ જૂથ નક્કી કરવા માટેનું પ્રાથમિક માપદંડ છે. લીલને તેમાં રહેલા રંજકદ્રવ્યોના પ્રકારો (જેમ કે ક્લોરોફિલ $a$,$b$,$c$,$d$,ફ્યુકોઝેન્થિન,ફાયકોએરિથ્રિન) ના આધારે મુખ્ય જૂથો (જેમ કે ક્લોરોફાયસી,ફીઓફાયસી અને રોડોફાયસી) માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેથી,સમાન રંજકદ્રવ્યો ધરાવતા હોવા તે ગાઢ જાતિવિકાસીય સંબંધ સૂચવે છે.

(A) સાચો જવાબ $M.O.P. Iyengar$ છે.
$M.O.P. Iyengar$ ને ભારતીય ઉપખંડમાં લીલના અભ્યાસમાં તેમના વ્યાપક સંશોધન અને યોગદાન માટે 'ભારતમાં આધુનિક લીલવિદ્યાના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$F.E. Fritsch$ ને વૈશ્વિક સ્તરે લીલવિદ્યાના પિતા માનવામાં આવે છે.
$S.R. Kashyap$ ને ભારતીય દ્વિઅંગી (Bryology) ના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$P. Maheshwari$ વનસ્પતિ ભ્રૂણવિદ્યા (Plant Embryology) માં તેમના કાર્ય માટે જાણીતા છે.

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિને ભ્રૂણની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે જૂથોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
$1$. લીલ એ સુકાયક વનસ્પતિ છે જે ફલન પછી ભ્રૂણનું નિર્માણ કરતી નથી.
$2$. દ્વિઅંગી,ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓને સામૂહિક રીતે 'એમ્બ્રાયોફાયટા' (Embryophyta) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન ભ્રૂણ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,લીલમાં ભ્રૂણ ગેરહાજર હોય છે.

(D) લીલને વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી આદિ વનસ્પતિ માનવામાં આવે છે.
તેઓ સરળ,સુકાયક,સ્વયંપોષી અને મોટાભાગે જલીય સજીવો છે.
તેમની પાસે જટિલ પેશી વિભેદન અને વાહક પેશીતંત્રનો અભાવ હોય છે,જે દ્વિઅંગી,ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી જેવી ઉચ્ચ વનસ્પતિઓના લક્ષણો છે.

(C) 'સુકાઈ' (Thalloid) શબ્દ એવી વનસ્પતિ દેહ માટે વપરાય છે જે સાચા મૂળ, પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભેદિત હોતો નથી।
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $\text{લીલ}$ (Algae) સાદો અને અવિભેદિત વનસ્પતિ દેહ ધરાવે છે જેને સુકાય (thallus) કહેવામાં આવે છે।
$\text{દ્વિઅંગી}$ (Bryophytes), $\text{ત્રિઅંગી}$ (Pteridophytes) અને $\text{અનાવૃત બીજધારી}$ (Gymnosperms) માં ઉચ્ચ કક્ષાનું આયોજન જોવા મળે છે, જેમાં વનસ્પતિ દેહ મૂળ, પ્રકાંડ અને પર્ણ જેવી રચનાઓમાં વિભેદિત હોય છે।

(D) લીલ $(Algae)$ નું વનસ્પતિ શરીર સુકાયક (thalloid) પ્રકારનું હોય છે,જેનો અર્થ એ છે કે તે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભેદિત હોતું નથી. તેઓ સરળ,સ્વયંપોષી અને મોટાભાગે જલજ સજીવો છે. તેની સરખામણીમાં,ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં સુવિકસિત વનસ્પતિ શરીર હોય છે જેમાં સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણ જોવા મળે છે.

(C) લીલમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન મુખ્યત્વે અવખંડન (Fragmentation) દ્વારા થાય છે.
દરેક ટુકડો વિકાસ પામીને સુકાય (Thallus) બનાવે છે.
સંયુગ્મન એ લિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ છે,જ્યારે બીજાણુનિર્માણ એ અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ છે.
કલિકાસર્જન એ લીલમાં વાનસ્પતિક પ્રજનનની સામાન્ય પદ્ધતિ નથી.

(B) લીલના અભ્યાસને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Phycology$ (જેને $Algology$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) કહેવામાં આવે છે.
$Morphology$ (આકારવિદ્યા) સજીવોના બાહ્ય સ્વરૂપ અને રચનાના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.
$Microbiology$ (સૂક્ષ્મ જીવવિદ્યા) એ સૂક્ષ્મ જીવોનો અભ્યાસ છે.
$Cytology$ (કોષવિદ્યા) એ કોષોની રચના અને કાર્યનો અભ્યાસ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $A.$ લીલને આદ્ય વનસ્પતિ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી સરળ,હરિતદ્રવ્ય ધરાવતા,સ્વયંપોષી અને મુખ્યત્વે જલજ સજીવો છે.
$R.$ લીલની દેહરચના સુકાયક (thalloid) પ્રકારની હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં સાચા મૂળ,પ્રકાંડ કે પર્ણોનો અભાવ હોય છે,જે સાબિત કરે છે કે તેમનું શરીરનું આયોજન સરળ છે.
આમ,સાદી દેહરચના એ મુખ્ય કારણ છે કે તેમને આદ્ય વનસ્પતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,તેથી $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) : લીલ એ સાદા,સુકાયક અને સ્વયંપોષી સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે.
$R$: આ સ્વયંપોષી પ્રકૃતિ એટલા માટે શક્ય છે કારણ કે લીલના હરિતકણમાં હરિતદ્રવ્ય અને અન્ય સહાયક પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો (જેમ કે કેરોટીનોઈડ્સ અને ફાયકોબિલિન્સ) આવેલા હોય છે,જે પ્રકાશ ઉર્જાનું શોષણ કરે છે.
આમ,પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યોની હાજરી એ તેમના સ્વયંપોષી પોષણનું સીધું કારણ હોવાથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) $Fucus$ એ એક બદામી લીલ (brown alga) છે જે દ્વિતીયક (diplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે.
દ્વિતીયક જીવનચક્રમાં,દ્વિતીય (diploid) બીજાણુજનક એ વનસ્પતિનો પ્રભાવી,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર તબક્કો છે.
$Fucus$ માં વનસ્પતિ દેહ પોતે જ દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે,તેથી બીજાણુજનક તબક્કો માત્ર યુગ્મનજ પૂરતો મર્યાદિત નથી.
આથી,વિધાન $A$ ખોટું છે.
વિધાન $R$ પણ ખોટું છે કારણ કે બીજાણુજનક તબક્કો માત્ર યુગ્મનજ નથી,અને યુગ્મનજ પોતે પ્રકાશસંશ્લેષી હોતું નથી.

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે લીલમાં ફલિતાંડ (zygote) માંથી તરત જ ભ્રૂણનું નિર્માણ થતું નથી. તેના બદલે,ફલિતાંડ સામાન્ય રીતે અર્ધીકરણ (meiosis) પામીને એકકીય બીજાણુઓ બનાવે છે,જે નવા સજીવોમાં વિકસે છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે ઘણી લીલ,જેમ કે સ્પાયરોગાયરા $(Spirogyra)$,સંયુગ્મન (conjugation) તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા દ્વારા લિંગી પ્રજનન કરે છે,જેમાં બે તંતુઓ જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરે છે.

(A) લીલ લીલા,બદામી અને લાલ જેવા વિવિધ રંગોમાં જોવા મળે છે.
રંગમાં આ વિવિધતા મુખ્યત્વે તેમના કોષોમાં રહેલા વિવિધ પ્રકારના પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યોને કારણે હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ક્લોરોફાયસીમાં ક્લોરોફિલ $a$ અને $b$ (લીલો રંગ),ફીઓફાયસીમાં ક્લોરોફિલ $a$,$c$ અને ફ્યુકોઝેન્થિન (બદામી રંગ),અને રોડોફાયસીમાં ક્લોરોફિલ $a$,$d$ અને ફાયકોએરિથ્રિન (લાલ રંગ) હોય છે.
તેથી,આ વિશિષ્ટ રંજકદ્રવ્યોની હાજરી એ સમજાવે છે કે લીલ શા માટે વિવિધ રંગોમાં દેખાય છે.
આમ,$A$ અને $R$ બંને સાચાં છે,અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) ફ્લોરીડીયન સ્ટાર્ચ એ $Rhodophyceae$ (લાલ લીલ) વર્ગમાં જોવા મળતો લાક્ષણિક સંગ્રહિત ખોરાક છે.
તેની રચના એમાયલોપેક્ટીન અને ગ્લાયકોજન જેવી જ હોય છે.
$Chlorophyceae$ માં ખોરાક સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે,જ્યારે $Phaeophyceae$ માં ખોરાક મેનિટોલ અથવા લેમિનારીન જેવા જટિલ કાર્બોદિતો સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Ulothrix$,$Spirogyra$ અને $Chlamydomonas$ જેવા સજીવોમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય $(n)$ હોય છે.
આ સજીવો લિંગી પ્રજનન દરમિયાન જન્યુઓના જોડાણથી દ્વિકીય $(2n)$ યુગ્મનજ બનાવે છે.
વનસ્પતિ દેહ એકકીય હોવાથી,યુગ્મનજ સમભાજન દ્વારા વનસ્પતિ દેહ બનાવી શકતું નથી.
તેથી,યુગ્મનજમાં અર્ધીકરણ (ન્યૂનકારી વિભાજન) થાય છે,જેના પરિણામે એકકીય બીજાણુઓ $(n)$ ઉત્પન્ન થાય છે,જે અંકુરણ પામીને નવા એકકીય સજીવો બનાવે છે.
આમ,અર્ધીકરણ યુગ્મનજના અંકુરણ દરમિયાન થાય છે.

(B) બધી લીલ પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવોના સમૂહમાં આવે છે,જેમાં પ્રાથમિક પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્ય તરીકે ક્લોરોફિલ $a$ હાજર હોય છે. જોકે લીલના વિવિધ વર્ગો (જેમ કે ક્લોરોફાયસી,ફિયોફાયસી અને રોડોફાયસી) માં ક્લોરોફિલ $b$,$c$,$d$ અથવા ફાયકોબિલિન્સ જેવા અલગ-અલગ સહાયક રંજકદ્રવ્યો હોય છે,પરંતુ ક્લોરોફિલ $a$ એ તમામ લીલમાં સાર્વત્રિક રીતે હાજર હોય છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. નીલહરિત લીલ (સાયનોબેક્ટેરિયા) નું ઉદાહરણ $\text{નોસ્ટોક}$ છે $(A-s)$.
$2$. એકકોષી લીલનું ઉદાહરણ $\text{ક્લેમિડોમોનાસ}$ છે $(B-p)$.
$3$. તંતુમય લીલનું ઉદાહરણ $\text{સ્પાયરોગાયરા}$ છે $(C-q)$.
$4$. વસાહતી લીલનું ઉદાહરણ $\text{વોલ્વોક્સ}$ છે $(D-r)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-s, B-p, C-q, D-r$ છે.

(D) ફાયકોબિલિન એ પાણીમાં દ્રાવ્ય સહાયક રંજકદ્રવ્યો છે જે અમુક પ્રકારની લીલ અને સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળે છે.
આ રંજકદ્રવ્યોમાં ફાયકોએરિથ્રિન (લાલ) અને ફાયકોસાયનિન (વાદળી) નો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ રોડોફાયટા (લાલ લીલ) અને સાયનોફાયટા (વાદળી-લીલી લીલ,જેને સાયનોબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સમુદાયના લાક્ષણિક રંજકદ્રવ્યો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) ઘણી લીલમાં (જે $Thallophyta$ સમૂહમાં આવે છે),યુગ્મનજમાં અર્ધસૂત્રીભાજન થાય છે જેથી એકકીય બીજાણુઓ બને છે,જે પછીથી એકકીય સજીવોમાં વિકસે છે. આ પ્રકારના જીવનચક્રને એકવિધ (haplontic) જીવનચક્ર કહેવામાં આવે છે,અને યુગ્મનજમાં થતી અર્ધસૂત્રીભાજનની પ્રક્રિયાને $Zygotic \ meiosis$ (યુગ્મનજ અર્ધસૂત્રીભાજન) કહેવાય છે. તેથી,તે $Thallophyta$ નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(B) ક્લોરોફિલ $a$,$d$ અને સહાયક રંજકદ્રવ્ય ફાયકોઈરિથ્રિનની હાજરી એ રોડોફાયસી (લાલ લીલ) વર્ગની લાક્ષણિકતા છે.
ફાયકોઈરિથ્રિન આ લીલના લાક્ષણિક લાલ રંગ માટે જવાબદાર છે.
ક્લોરોફાયટા (લીલી લીલ) માં ક્લોરોફિલ $a$ અને $b$ હોય છે.
ફિઓફાયટા (બદામી લીલ) માં ક્લોરોફિલ $a$,$c$ અને ફ્યુકોઝેન્થિન હોય છે.
તેથી,સાચો સમૂહ રોડોફાયટા છે.

(A) થેલોફાયટા (મુખ્યત્વે લીલ) નું વનસ્પતિ શરીર એકકીય $(n)$ હોય છે અને તે જીવનચક્રની જન્યુજનક અવસ્થા દર્શાવે છે.
આ સજીવોમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ શરીર મૂળ,પ્રકાંડ કે પર્ણમાં વિભેદિત હોતું નથી,જે સુકાય (thallus) બનાવે છે.
જન્યુજનક અવસ્થા સમભાજન દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે જોડાઈને દ્વિકીય યુગ્મનજ $(2n)$ બનાવે છે.
મોટાભાગની લીલમાં,યુગ્મનજ અર્ધીકરણ પામીને ફરીથી એકકીય અવસ્થામાં આવે છે,આમ એકકીય જન્યુજનક વનસ્પતિ શરીર મુખ્ય અવસ્થા તરીકે જળવાઈ રહે છે.

(D) લીલ એ સાદા,સુકાયક અને સ્વયંપોષી સજીવો છે જે મુખ્ય ત્રણ પદ્ધતિઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે:
$1$. વાનસ્પતિક પ્રજનન: આ પદ્ધતિ અવખંડન દ્વારા થાય છે,જેમાં દરેક ટુકડો નવા સુકાયમાં વિકસે છે.
$2$. અલિંગી પ્રજનન: આ પદ્ધતિ વિવિધ પ્રકારના બીજાણુઓ દ્વારા થાય છે,જેમાં મુખ્યત્વે ચલ બીજાણુઓ (zoospores) જોવા મળે છે,જે કશાધારી (પ્રચલન કરી શકે તેવા) હોય છે અને અંકુરણ પામીને નવા છોડમાં પરિણમે છે.
$3$. લિંગી પ્રજનન: આ પદ્ધતિ બે જન્યુઓના જોડાણ દ્વારા થાય છે. આ જન્યુઓ કશાધારી અને સમાન કદના (સમજન્યુક),કશાવિહીન પણ સમાન કદના (સમજન્યુક),અથવા અસમાન કદના (અસમજન્યુક કે અંડજન્યુક) હોઈ શકે છે.
આમ,લીલ ઉપરની ત્રણેય પદ્ધતિઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(B) અગર-અગર એ લાલ લીલ (Rhodophyceae) ની કેટલીક પ્રજાતિઓમાંથી મેળવવામાં આવતો જેલી જેવો પદાર્થ છે, ખાસ કરીને $Gelidium$ અને $Gracilaria$ જેવી પ્રજાતિઓમાંથી.
તેનો ઉપયોગ પ્રયોગશાળાઓમાં સૂક્ષ્મજીવોના ઉછેર માટે સંવર્ધન માધ્યમ તરીકે અને ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં ઘટ્ટ કરવાના પદાર્થ તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) રોડોફાયટા (લાલ લીલ) અને સાયનોફાયટા (વાદળી-લીલી લીલ) તેમના રંજકદ્રવ્યના બંધારણમાં નોંધપાત્ર સામ્યતા ધરાવે છે.
બંને સમૂહોમાં $Chlorophyll \, a$ હોય છે અને બંનેમાં ફાયકોબિલિન્સ, ખાસ કરીને ફાયકોએરિથ્રિન અને ફાયકોસાયનિન હોય છે, જે લાક્ષણિક રંજકદ્રવ્યો છે જે તેમને તેમનો વિશિષ્ટ રંગ આપે છે.
તેની સરખામણીમાં, ફિઓફાયટા (બદામી લીલ) માં $Chlorophyll \, a$ અને $c$ ની સાથે ફ્યુકોઝેન્થિન હોય છે, જ્યારે ક્લોરોફાયટા (લીલી લીલ) માં $Chlorophyll \, a$ અને $b$ હોય છે.

(B) લાલ લીલ (Rhodophyceae) તેમના શરીરમાં $r$-ફાયકોએરિથ્રિન નામના લાલ રંજકદ્રવ્યની વધુ માત્રાને કારણે લાલ દેખાય છે. આ રંજકદ્રવ્ય ક્લોરોફિલ $a$ અને $d$ ના લીલા રંગને ઢાંકી દે છે,જેનાથી લીલને તેનો લાક્ષણિક લાલ રંગ પ્રાપ્ત થાય છે.

(D) થેલોફાયટા (મુખ્યત્વે લીલ) માં લિંગી પ્રજનન બે જન્યુઓના જોડાણ દ્વારા થાય છે. આ જન્યુઓ કશાધારી અને કદમાં સમાન (સમયુગ્મતા),કશાવિહીન પરંતુ કદમાં સમાન (સમયુગ્મતા),કદમાં અસમાન (અસમયુગ્મતા),અથવા એક મોટો અચલિત માદા જન્યુ અને નાનો ચલિત નર જન્યુ (અંડજનન) હોઈ શકે છે. તેથી,લીલમાં આ તમામ પદ્ધતિઓ જોવા મળે છે.

(C) લીલમાં વાનસ્પતિક,અલિંગી અને લિંગી પ્રજનન પદ્ધતિઓ જોવા મળે છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં વિવિધ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે,જેમાં સૌથી સામાન્ય ચલબીજાણુ (zoospores) છે.
ચલબીજાણુઓ કશાધારી (પ્રચલન કરી શકે તેવા) હોય છે અને અંકુરણ પામીને નવા છોડને જન્મ આપે છે.
જોકે,$Rhodophyceae$ (લાલ લીલ) વર્ગમાં જીવનચક્ર દરમિયાન કશાધારી અવસ્થાઓનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.
તેથી,$Rhodophyceae$ માં ચલબીજાણુઓનું નિર્માણ થતું નથી.

(A) લીલના વર્ગીકરણમાં,વિવિધ વર્ગોમાં ચોક્કસ પ્રકારના ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યો જોવા મળે છે.
$1$. બદામી લીલ (Phaeophyceae) માં ક્લોરોફિલ $a$ અને $c$ તથા ફ્યુકોઝેન્થિન હોય છે.
$2$. લાલ લીલ (Rhodophyceae) માં ક્લોરોફિલ $a$ અને $d$ તથા ફાયકોએરિથ્રિન હોય છે.
તેથી,ક્લોરોફિલ $c$ એ બદામી લીલનું અને ક્લોરોફિલ $d$ એ લાલ લીલનું લાક્ષણિક રંજકદ્રવ્ય છે.
આમ,સાચો ક્રમ બદામી લીલ અને લાલ લીલ છે.

(A) થેલોફાયટા (મુખ્યત્વે લીલ) માં જીવનચક્ર સામાન્ય રીતે એકવિધ (haplontic) હોય છે.
જ્યારે ફલન થાય છે,ત્યારે તે દ્વિકીય $(2n)$ યુગ્મનજ બનાવે છે.
આ યુગ્મનજ તરત જ અર્ધસૂત્રીભાજન (reduction division) પામે છે અને એકકીય $(n)$ બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
યુગ્મનજ સમસૂત્રીભાજન દ્વારા બહુકોષીય ભ્રુણમાં વિકસિત થતું નથી,તેથી થેલોફાયટામાં ભ્રુણનું નિર્માણ જોવા મળતું નથી.

(A) લાલ લીલ (Rhodophyceae) સમુદ્રમાં સૌથી વધુ ઊંડાઈએ જોવા મળે છે.
આનું કારણ એ છે કે તેમાં ફાયકોએરિથ્રિન (phycoerythrin) નામનું રંજકદ્રવ્ય હોય છે,જે વાદળી અને લીલા પ્રકાશના તરંગોનું શોષણ કરવામાં સક્ષમ છે. આ પ્રકાશના તરંગો અન્ય તરંગોની સરખામણીમાં પાણીમાં વધુ ઊંડે સુધી પ્રવેશી શકે છે.
તેથી,લાલ લીલ વધુ ઊંડાઈએ પણ જ્યાં પ્રકાશ ઓછો હોય છે ત્યાં પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકે છે.

(D) લીલી લીલ (Chlorophyceae) ને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના પૂર્વજ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ તેમની સાથે ઘણી ઉત્ક્રાંતિગત સામ્યતાઓ ધરાવે છે:
$1$. રંજકદ્રવ્યો: લીલી લીલ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ બંનેમાં ક્લોરોફિલ $a$ અને $b$ તેમજ કેરોટીનોઈડ્સ જોવા મળે છે.
$2$. કોષદિવાલ: બંનેમાં મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝની બનેલી કોષદિવાલ હોય છે.
$3$. સંગ્રહિત ખોરાક: બંને સ્ટાર્ચના સ્વરૂપમાં ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે.
આ સમાન લાક્ષણિકતાઓને કારણે,લીલી લીલને જમીન પરની વનસ્પતિઓના ઉત્ક્રાંતિગત પૂર્વજ માનવામાં આવે છે.

(B) લીલની કોષદિવાલ સેલ્યુલોઝ,ગેલેક્ટન્સ,મેનન્સ અને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ જેવા ખનિજોની બનેલી હોય છે.
આ ઘટકો લીલના કોષોને બંધારણીય આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચું બંધારણ સેલ્યુલોઝ,ગેલેક્ટન્સ અને મેનન્સ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે।
$1$. અભિકોષ (Heterocysts) એ $B.G.A.$ (બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી) જેમ કે $Nostoc$ માં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે જે નાઈટ્રોજન સ્થાપનમાં મદદ કરે છે।
$2$. હોર્મોગોનીઆ એ તંતુઓના ટુકડા છે જે $B.G.A.$ માં અલિંગી પ્રજનન તરીકે કાર્ય કરે છે।
$3$. ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ એ લાલ લીલ (Rhodophyceae) માં જોવા મળતો સંગ્રહિત ખોરાક છે, બદામી લીલ (Phaeophyceae) માં નહીં। બદામી લીલ ખોરાકનો સંગ્રહ લેમિનારીન અથવા મેનિટોલ સ્વરૂપે કરે છે।
$4$. સાયનોફિયન સ્ટાર્ચ એ $B.G.A.$ (સાયનોબેક્ટેરિયા) માં જોવા મળતો સંગ્રહિત ખોરાક છે।

(C) લીલનું વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે ત્રણ વર્ગોમાં કરવામાં આવે છે: ક્લોરોફાયસી (લીલી લીલ),ફીઓફાયસી (બદામી લીલ) અને રોડોફાયસી (લાલ લીલ).
આ વર્ગીકરણ તેમના કોષોમાં હાજર પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યોના પ્રકાર પર આધારિત છે,જે તેમનો લાક્ષણિક રંગ નક્કી કરે છે.
વધુમાં,સંગ્રહિત ખોરાકનો પ્રકાર અને કોષદીવાલની રચના પણ આ વર્ગીકરણમાં ફાળો આપે છે,પરંતુ ચોક્કસ રંજકદ્રવ્યોની હાજરી એ પ્રાથમિક માપદંડ છે.

(D) $Chlorella$ એ એકકોષીય લીલનું પ્રજાતિ છે જે ક્લોરોફાયટા સમુદાયમાં આવે છે. તે પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવ છે જે ક્લોરોફિલ $a$ અને $b$ ધરાવે છે,જે ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ અને અન્ય લીલ જેવું જ છે. $Riccia$,$Marchantia$ અને $Ricciocarpus$ એ દ્વિઅંગી (bryophytes) વનસ્પતિઓ છે,જ્યારે $Chlorella$ એ લીલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) ક્લોરોફાયસી (લીલી લીલ) વર્ગમાં લિંગી પ્રજનનમાં ઘણી વિવિધતા જોવા મળે છે.
તે સમયુગ્મી (બાહ્યાકાર રીતે સમાન જન્યુઓનું જોડાણ),અસમયુગ્મી (બાહ્યાકાર રીતે અસમાન જન્યુઓનું જોડાણ) અથવા અંડજન્ય (મોટા અચલિત અંડકોષ અને નાના ચલિત નર જન્યુનું જોડાણ) હોઈ શકે છે.
તેથી,આ સમૂહમાં લિંગી પ્રજનનના ત્રણેય પ્રકારો જોવા મળે છે.

(B) સમુદ્રની વિવિધ ઊંડાઈએ ઉપલબ્ધ પ્રકાશની ગુણવત્તા (તરંગલંબાઈ) ના પ્રતિભાવમાં લીલના રંગમાં જે ફેરફાર જોવા મળે છે,તેને $Gaidukov$ અસર કહેવામાં આવે છે. આ એક અનુકૂલનશીલ પ્રક્રિયા છે જે લીલને પાણીના સ્તંભમાં પ્રવેશતા પ્રકાશના વર્ણપટ મુજબ તેમના રંજકદ્રવ્યોના બંધારણમાં ફેરફાર કરીને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયાને શ્રેષ્ઠ બનાવવામાં મદદ કરે છે.

(B) બધી લીલ પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવોના સમૂહમાં આવે છે જેમાં મુખ્ય પ્રકાશસંશ્લેષણીય રંજકદ્રવ્ય તરીકે ક્લોરોફિલ $a$ હોય છે.
ક્લોરોફિલ $a$ ઉપરાંત,લીલના વિવિધ વર્ગોમાં ક્લોરોફિલ $b, c, d$,કેરોટીનોઈડ્સ અને ઝેન્થોફિલ્સ જેવા અન્ય રંજકદ્રવ્યો હાજર હોય છે.
જોકે,ક્લોરોફિલ $a$ એ લીલના તમામ જૂથો (ક્લોરોફાઈસી,ફીઓફાઈસી અને રોડોફાઈસી) માં હાજર રહેલું સાર્વત્રિક રંજકદ્રવ્ય છે.
પ્રશ્નમાં બધી લીલમાં જોવા મળતા સામાન્ય રંજકદ્રવ્યો વિશે પૂછવામાં આવ્યું છે,તેથી ક્લોરોફિલ $a$ એ તમામમાં અનિવાર્ય ઘટક છે.

(D) ફિઓફાયસી,જેને સામાન્ય રીતે બદામી લીલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં વિશિષ્ટ પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો હોય છે જે તેમને તેમનો લાક્ષણિક બદામી રંગ આપે છે.
આ રંજકદ્રવ્યોમાં ક્લોરોફિલ $a$,ક્લોરોફિલ $c$ અને કેરોટીનોઈડ્સ,ખાસ કરીને ફ્યુકોઝેન્થીનનો સમાવેશ થાય છે.
ફ્યુકોઝેન્થીન એ એક ઝેન્થોફિલ રંજકદ્રવ્ય છે જે ક્લોરોફિલના લીલા રંગને ઢાંકી દે છે,જેના પરિણામે ઓલિવ ગ્રીનથી લઈને ઘેરા બદામી રંગ સુધીના બદામી રંગની વિવિધ છાયાઓ જોવા મળે છે.
તેથી,ફિઓફાયસીમાં આપેલા તમામ રંજકદ્રવ્યો હાજર હોય છે.

(D) લાલ લીલ (Rhodophyceae) ના જીવનચક્રમાં કશાધારી કે પક્ષ્મધારી બીજાણુઓ અને જન્યુઓ જેવા પ્રચલનશીલ તબક્કાઓ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે. તેવી જ રીતે,નીલ-હરિત લીલ ($B.G.A.$ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા) માં પણ તેમના સમગ્ર જીવનચક્ર દરમિયાન કશાનો અભાવ હોય છે. તેથી,લાલ લીલ અને $B.G.A.$ બંનેમાં પક્ષ્મ અને કશાનો અભાવ જોવા મળે છે.

(A) લાલ લીલ (Rhodophyceae) ના જીવનચક્રમાં કશાધારી અવસ્થાઓનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.
તેમની પાસે કશા હોતી નથી,તેથી તેઓ ચલબીજાણુ (zoospores) અથવા ચલ જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી.
તેથી,તેઓ વાનસ્પતિક પ્રજનન અવખંડન દ્વારા,અલિંગી પ્રજનન અચલ બીજાણુઓ દ્વારા અને લિંગી પ્રજનન અચલ જન્યુઓ દ્વારા કરે છે.
આમ,સાચો જવાબ $A$ (ચલબીજાણુ) છે.

(B) નિલહરિત લીલ,જેને $Cyanobacteria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો છે જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
$Anabaena$ અને $Nostoc$ જેવી જાતિઓમાં $heterocysts$ (અભિકોષ) નામના વિશિષ્ટ કોષો હોય છે,જે $nitrogenase$ ઉત્સેચકની પ્રક્રિયા માટે અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.
આ પ્રક્રિયા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનને એમોનિયામાં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનો ઉપયોગ વનસ્પતિઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે,આમ તે જમીનને ફળદ્રુપ બનાવે છે અને નિવસનતંત્રની નાઈટ્રોજન ઈકોનોમીમાં ફાળો આપે છે.