Auxin Questions in Gujarati

(B) $Pinus$ નો એક્સકરન્ટ અથવા પિરામિડ જેવો આકાર મુખ્યત્વે અગ્ર પ્રભુત્વ (apical dominance) ની ઘટનાને કારણે હોય છે.
અગ્ર પ્રભુત્વનું નિયંત્રણ ઓક્સિન હોર્મોન દ્વારા થાય છે,જે અગ્ર કલિકાઓ (પ્રકાંડના ટેરવે) માં ઉત્પન્ન થાય છે.
આ હોર્મોન પાર્શ્વ કલિકાઓની વૃદ્ધિને અવરોધે છે,જેના કારણે મુખ્ય પ્રકાંડ બાજુની ડાળીઓ કરતા ઘણી ઝડપથી ઊભું વધે છે.
પરિણામે,ઉપરની ડાળીઓ ટૂંકી અને નીચેની ડાળીઓ લાંબી હોય છે,જે વૃક્ષને તેનો લાક્ષણિક શંકુ આકાર અથવા પિરામિડ જેવો દેખાવ આપે છે.

(A) ઓક્સિન્સ એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે મૂળના વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
મૂળમાં,ઓક્સિન્સની ઓછી સાંદ્રતા કોષોના વિસ્તરણ અને વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે.
જોકે ઓક્સિન્સની વધુ સાંદ્રતા મૂળની વૃદ્ધિને અવરોધે છે,પરંતુ મૂળના વિસ્તરણની શારીરિક પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે મૂળના પેશીઓમાં ઓક્સિન્સના વિતરણ અને તેની સક્રિયતા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.

(B) ઝિંક $(Zn^{2+})$ એ ટ્રિપ્ટોફેન નામના એમિનો એસિડના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે ઇન્ડોલ$-3-$એસેટિક એસિડ $(IAA)$ માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે. $IAA$ એ ઓક્સિન જૂથનું મુખ્ય વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તેથી,ઝિંક $IAA$ ના જૈવસંશ્લેષણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) ઝિંક એ વનસ્પતિઓ માટે વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી એક મહત્વપૂર્ણ લઘુપોષક તત્વ છે.
તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાઓમાંની એક વનસ્પતિ વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ ઓક્સિન,ખાસ કરીને ઇન્ડોલ$-3-$એસેટિક એસિડ $(IAA)$ ના જૈવસંશ્લેષણમાં છે.
ઝિંક એ ટ્રિપ્ટોફેનના સંશ્લેષણમાં સામેલ ઉત્સેચકો માટે સહ-કારક (cofactor) તરીકે કાર્ય કરે છે,જે $IAA$ ના ઉત્પાદન માટે પ્રાથમિક પુરોગામી એમિનો એસિડ છે.

(D) . ચાર્લ્સ ડાર્વિન અને તેમના પુત્ર ફ્રાન્સિસ ડાર્વિને અવલોકન કર્યું હતું કે કેનેરી ઘાસના કોલિયોપ્ટાઇલ એકપક્ષીય પ્રકાશના સંપર્કમાં આવવાથી પ્રકાશના સ્ત્રોત તરફ વળે છે. ત્યારબાદ,પીટર બોયસેન-જેન્સને સાબિત કર્યું કે આ પ્રતિક્રિયા અગ્રભાગમાં ઉત્પન્ન થતા એક રાસાયણિક પદાર્થના સ્થળાંતરને કારણે છે,જેને પાછળથી ઓક્સિન તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું. ઓક્સિન કોલિયોપ્ટાઇલની છાયાવાળી બાજુએ એકત્રિત થાય છે,જેના કારણે તે બાજુના કોષો પ્રકાશિત બાજુના કોષો કરતા વધુ ઝડપથી લંબાય છે,પરિણામે કોલિયોપ્ટાઇલ પ્રકાશ તરફ વળે છે.

(D) હોર્મોનનો ઉપયોગ કરીને બીજ વગરના ફળો ઉત્પન્ન કરવાની પ્રક્રિયાને પાર્થેનોકાર્પી (અફલિત ફળ વિકાસ) કહેવામાં આવે છે.
ટામેટા,નારંગી અને તરબૂચ જેવા ઘણા ફળોમાં,બીજ વગરની જાતો વ્યાપારી રીતે ઈચ્છનીય છે અને ગ્રાહકો દ્વારા પસંદ કરવામાં આવે છે.
જો કે,દાડમમાં,ખાવાલાયક ભાગ રસદાર બીજનું આવરણ (એરિલ) છે.
તેથી,દાડમમાં બીજ વગરના ફળો મેળવવા ઈચ્છનીય નથી કારણ કે બીજ એ તેનો મુખ્ય ખાવાલાયક ઘટક છે.

(B) ઓક્સિન પર્ણો અને ફળોના વિલગનને અવરોધે છે. જ્યારે પર્ણદંડમાં ઓક્સિનનું પ્રમાણ લઘુત્તમ સ્તરથી નીચે જાય છે,ત્યારે વિલગન સ્તરનું નિર્માણ થાય છે,જે વિલગન વિસ્તારમાં કોષદીવાલના ઉત્સેચકીય વિઘટનને પ્રેરે છે.

(B) ઓક્સિનનું પ્રથમ અલગીકરણ $F.W. \text{Went}$ દ્વારા જઈના રોપાઓ $(Avena \text{ sativa})$ ની ટોચમાંથી કરવામાં આવ્યું હતું।
$F.W. \text{Went}$ એ અગર ડિફ્યુઝન પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને વૃદ્ધિ-પ્રેરક પદાર્થને સફળતાપૂર્વક અલગ કર્યો, જેને તેમણે ઓક્સિન નામ આપ્યું।
તેથી, સાચો જવાબ $B$ છે।

(A) અગ્રીય પ્રભુત્વ એ એક એવી ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિનું મુખ્ય કેન્દ્રીય પ્રકાંડ પાર્શ્વીય પ્રકાંડ કરતાં વધુ પ્રભાવી રીતે વૃદ્ધિ પામે છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે ઓક્સિન અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે અગ્રીય કલિકામાં ઉત્પન્ન થાય છે અને પાર્શ્વીય કલિકાઓની વૃદ્ધિને અવરોધે છે.
બીજી તરફ,સાયટોકાઈનિન પાર્શ્વીય કલિકાઓની વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે અને અગ્રીય પ્રભુત્વને તોડવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં ઓક્સિન અને સાયટોકાઈનિનના સ્તર વચ્ચેનું સંતુલન અગ્રીય પ્રભુત્વની માત્રા નક્કી કરે છે.

(A) $Auxins$ (ઓક્સિન) કોષોને બધી દિશામાં લંબાવવા માટે ઉત્તેજિત કરીને પ્રકાંડ અને મૂળની લંબાઈ અને વૃદ્ધિ તેમજ ઘણા ફળોના કદમાં વધારો કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Auxin$ છે.

(A) સૌપ્રથમ કુદરતી રીતે મળી આવતું ઓક્સિન,એટલે કે ઇન્ડોલ-$3$-એસેટિક એસિડ $(IAA)$,કોગલ અને હેગન-સ્મિટ દ્વારા માનવ મૂત્રમાંથી અલગ કરવામાં આવ્યું હતું.

(A) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે વૃદ્ધિ સંબંધિત હલનચલન માટે જવાબદાર છે,જેમ કે પ્રકાશાવર્તન (પ્રરોહનું પ્રકાશ તરફનું હલનચલન) અને ભૂઆવર્તન (મૂળનું જમીન તરફનું હલનચલન).
નિશાનિદ્રા (Nyctinastic) હલનચલન મુખ્યત્વે પર્ણતલ (pulvinus) કોષોમાં આશૂનતાના દબાણમાં થતા ફેરફારને કારણે થાય છે,ઓક્સિન દ્વારા થતી વૃદ્ધિને કારણે નહીં.
તેથી,નિશાનિદ્રા પર્ણ હલનચલન એ ઓક્સિનના સ્તરમાં થતા ફેરફાર સાથે સંબંધિત નથી.

(B) અફલિત ફળ (Parthenocarpy) એટલે ફલન વગર ફળનો વિકાસ થવો.
ઓક્સિન્સ એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે ઘણી વનસ્પતિઓમાં અફલિત ફળને પ્રેરિત કરી શકે છે.
જ્યારે ઓક્સિન્સને અફલિત બીજાશય (ovary) પર લાગુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે બીજાશયને ફળમાં વિકસિત થવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી ફલનની જરૂરિયાત રહેતી નથી.

(A) $F.W. Went$ એ $1928$ માં $Avena$ વક્રતા કસોટી શોધી હતી।
આ જૈવિક કસોટીનો ઉપયોગ ઓક્સિનની સાંદ્રતા, ખાસ કરીને $Indole-3-acetic$ $\text{acid}$ $(IAA)$ માપવા માટે થાય છે, જે જઈ $(Avena$ $\text{sativa})$ ના કોલિયોપ્ટાઇલના ટુકડાઓમાં ઉત્પન્ન થતી વક્રતા પર આધારિત છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે।

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ઘણી વનસ્પતિઓમાં,અગ્રસ્થ કલિકા વૃદ્ધિ પામે છે અને નીચેની કક્ષીય કલિકાઓ દબાયેલી રહે છે,જેને અગ્રસ્થ પ્રભુત્વ (apical dominance) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે કૃત્રિમ ઓક્સિનનો ઊંચી સાંદ્રતામાં ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આ અસરને વધારે છે,જેનાથી પાર્શ્વીય કલિકાઓની વૃદ્ધિ અટકી જાય છે.
અગ્રસ્થ કલિકાને દૂર કરવાથી નીચેની કલિકાઓ વૃદ્ધિ પામે છે કારણ કે ઓક્સિન $(IAA)$ નો સ્ત્રોત દૂર થાય છે,જે સામાન્ય રીતે પાર્શ્વીય કલિકાઓની વૃદ્ધિને અવરોધે છે.

(A) $2, 4-D$ ($2, 4$-ડાયક્લોરોફિનોક્સી એસિટિક એસિડ) એ કૃત્રિમ ઓક્સિન છે,તે કુદરતી રીતે જોવા મળતું વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ નથી.
$IAA$ (ઇન્ડોલ$-3-$એસિટિક એસિડ) એ કુદરતી ઓક્સિન છે.
$GA_2$ અને અન્ય જીબરેલિન એ કુદરતી રીતે જોવા મળતા વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે.

(B) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે મુખ્યત્વે પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશીઓ અને કુમળા પર્ણોમાં સંશ્લેષિત થાય છે.
તેઓ કોષ વિસ્તરણ અને અગ્રસ્થ પ્રભુત્વ માટે જવાબદાર હોવાથી,તેમની સાંદ્રતા વનસ્પતિના વૃદ્ધિ પામતા અગ્રભાગમાં (અગ્રસ્થ કલિકાઓમાં) સૌથી વધુ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવોનો એક પ્રકાર છે જે વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે।
ઇન્ડોલ$-3-$એસિટિક એસિડ $(IAA)$ એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું સૌથી સામાન્ય અને જાણીતું કુદરતી ઓક્સિન છે।
$2, 4-D$ $(2, 4-\text{ડાયક્લોરોફિનોક્સી એસિટિક એસિડ})$ અને $NAA$ $(\text{નેપ્થલીન એસિટિક એસિડ})$ એ કૃત્રિમ ઓક્સિન છે।
મેલિક હાઇડ્રાઝાઇડ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ અવરોધક છે।

(B) $2,4-D$ $(2,4-\text{dichlorophenoxyacetic acid})$ જેવા કૃત્રિમ ઓક્સિનનો ઉપયોગ ખેતીમાં નીંદણનાશક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
આ સંયોજનોનો ઉપયોગ ઊંચી સાંદ્રતામાં કરવામાં આવે છે જેથી એકદળી પાકને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના દ્વિદળી નીંદણને પસંદગીયુક્ત રીતે નાશ કરી શકાય.
તેથી, કૃત્રિમ ઓક્સિનની ઊંચી સાંદ્રતાનો મુખ્ય ઉપયોગ નીંદણ નિયંત્રણ માટે થાય છે.

(C) $IAA$ (ઇન્ડોલ$-3-$એસેટિક એસિડ) એ વનસ્પતિઓમાં કુદરતી રીતે જોવા મળતું સૌથી સામાન્ય ઓક્સિન છે.
કુદરતી ઓક્સિન વનસ્પતિના શારીરિક રીતે સક્રિય ભાગો જેવા કે પ્રરોહાગ્ર,પર્ણ આદિમોલ,વિકાસશીલ બીજ,કલિકાઓ અને ભ્રૂણમાં સંશ્લેષિત થાય છે.
એમિનો એસિડ ટ્રિપ્ટોફેન એ વનસ્પતિઓમાં $IAA$ ના જૈવસંશ્લેષણ માટે પ્રાથમિક પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે અગ્રસ્થ પ્રભુત્વને પ્રોત્સાહન આપે છે. આ ઘટનામાં,અગ્રસ્થ કલિકાની વૃદ્ધિ ઉત્તેજિત થાય છે,જ્યારે પાર્શ્વીય કક્ષકલિકાઓની વૃદ્ધિ અવરોધાય છે. આ જ કારણ છે કે અગ્રસ્થ કલિકાને દૂર કરવાથી પાર્શ્વીય શાખાઓની વૃદ્ધિ થાય છે.

(A) પ્રકાશાનુવર્તન એ પ્રકાશના સ્ત્રોતની પ્રતિક્રિયામાં વનસ્પતિના ભાગની વૃદ્ધિ છે.
પ્રરોહમાં,આ ઘટના મુખ્યત્વે $Auxin$ અંતઃસ્ત્રાવના અસમાન વિતરણને કારણે થાય છે.
જ્યારે પ્રરોહને એક બાજુથી પ્રકાશ આપવામાં આવે છે,ત્યારે $Auxin$ પ્રકાંડની છાયાવાળી બાજુ તરફ સ્થળાંતર કરે છે.
$Auxin$ કોષોની લંબાઈમાં વધારો કરતું હોવાથી,છાયાવાળી બાજુના કોષો પ્રકાશિત બાજુના કોષો કરતા ઝડપથી વૃદ્ધિ પામે છે,જેના કારણે પ્રરોહ પ્રકાશના સ્ત્રોત તરફ વળે છે.

(B) $Cannabis$ $sativa$ (ભાંગ) જેવી એકલિંગી વનસ્પતિઓમાં,ઓક્સિન્સના ઉપયોગ દ્વારા માદા વનસ્પતિ પર નર પુષ્પો અને નર વનસ્પતિ પર માદા પુષ્પો ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
આ ઘટનાને જાતિ-પરિવર્તન (sex-change) કહેવામાં આવે છે,જેમાં વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો પુષ્પીય જાતિના લક્ષણોની અભિવ્યક્તિનું નિયમન કરે છે.

(C) ઓક્સિનની શોધની શરૂઆત ચાર્લ્સ ડાર્વિન અને તેમના પુત્ર ફ્રાન્સિસ ડાર્વિનના અવલોકનો દ્વારા થઈ હતી,જેમણે કેનેરી ઘાસના કોલિયોપ્ટાઇલ પર કામ કર્યું હતું. ત્યારબાદ,$F.W. Went$ એ એવેના (ઓટના અંકુર) ના કોલિયોપ્ટાઇલના અગ્રભાગમાંથી ઓક્સિનને અલગ કર્યું હતું. તેથી,ઓક્સિનની શારીરિક અસરો અને ગુણધર્મો વિશેની મોટાભાગની પાયાની માહિતી એવેના કોલિયોપ્ટાઇલ પર કરવામાં આવેલા પ્રયોગોમાંથી મેળવવામાં આવી હતી.

(C) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવોનો એક પ્રકાર છે. સૌથી સામાન્ય કુદરતી ઓક્સિન ઇન્ડોલ$-3-$એસેટિક એસિડ $(IAA)$ છે. જોકે,અમુક ઓક્સિન ડેરિવેટિવ્ઝ અથવા સંબંધિત સંયોજનોના રાસાયણિક બંધારણ અંગેના બાયોકેમિકલ સાહિત્યમાં,$C_{18}H_{32}O_5$ સૂત્રને ચોક્કસ ઓક્સિન-સંબંધિત પદાર્થોના આણ્વીય સૂત્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોના આધારે,$C_{18}H_{32}O_5$ એ સાચું રાસાયણિક સૂત્ર છે.

(A) ફિનાઈલ એસિટિક એસિડ $(PAA)$ એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું કુદરતી ઓક્સિન છે. તે વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ખાસ કરીને ઓક્સિનના વર્ગમાં આવે છે,જે વનસ્પતિઓમાં કોષોની લંબાઈ વધારવા અને વિવિધ વિકાસલક્ષી પ્રક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.

(C) $NAA$ નું પૂરું નામ $Naphthalene$ $acetic$ $acid$ છે.
તે એક કૃત્રિમ ઓક્સિન છે,જે એક પ્રકારનું વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ (plant hormone) છે.
તેનો ઉપયોગ ખેતી અને બાગાયતમાં કલમોને મૂળ ફૂટવા માટે,ફળોને અકાળે ખરી પડતા અટકાવવા અને પુષ્પસર્જનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવોનો એક પ્રકાર છે જે વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે. કૃત્રિમ ઓક્સિનનો ઉપયોગ ખેતી અને બાગાયતમાં વ્યાપકપણે થાય છે. $\alpha$-નેપ્થલીન એસિટિક એસિડ $(NAA)$ એ જાણીતું કૃત્રિમ ઓક્સિન છે. જોકે $\beta$-નેપ્થલીન એસિટિક એસિડ એ તેનું આઈસોમર છે,પરંતુ તે $\alpha$-સ્વરૂપ જેવી શારીરિક સક્રિયતા ધરાવતું નથી. તેથી,માત્ર $\alpha$-નેપ્થલીન એસિટિક એસિડ જ ઓક્સિન જેવા ગુણધર્મો દર્શાવે છે.

(D) $2, 4-D$ એટલે $2, 4$-ડાયક્લોરોફિનોક્સી એસેટિક એસિડ.
તે એક કૃત્રિમ ઓક્સિન છે જેનો ઉપયોગ નીંદણનાશક તરીકે પહોળા પાનવાળા નીંદણને મારવા માટે થાય છે.
તેનો ઉપયોગ ખેતી અને બાગાયતમાં અનિચ્છનીય વનસ્પતિ વૃદ્ધિને નિયંત્રિત કરવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) Indole propionic acid $(IPA)$ એ કુદરતી રીતે જોવા મળતું ઇન્ડોલ વ્યુત્પન્ન છે. તે રચનાત્મક રીતે વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ Indole$-3-$acetic acid $(IAA)$ સાથે સંબંધિત છે,જે એક પ્રકારનું ઓક્સિન છે. તેથી,તેને વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવમાંથી મેળવેલ અથવા તેના જેવો પદાર્થ ગણવામાં આવે છે.

(D) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો છે જે મુખ્યત્વે પ્રકાંડની ટોચ (shoot apices) અને મૂળની ટોચમાં સંશ્લેષિત થાય છે. આ સ્થાનોથી,તેઓ વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં વહન પામે છે જ્યાં તેઓ કોષ વિસ્તરણ અને વિભાજનને પ્રોત્સાહન આપે છે. ઓક્સિન વિકસતા પેશીઓ જેવા કે વિકસતા ફળો અને વિકસતા ભ્રૂણમાં પણ ઉચ્ચ સાંદ્રતામાં જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ વૃદ્ધિ અને વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી,ઉલ્લેખિત તમામ સ્થાનો એવા છે જ્યાં ઓક્સિન સક્રિય હોય છે.

(A) $F. \text{ Went}$ ના મતે,વનસ્પતિઓમાં ઓક્સિન ધ્રુવીય વહન (polar transport) દર્શાવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે ઓક્સિન મુખ્યત્વે એક ચોક્કસ દિશામાં ગતિ કરે છે,જે સામાન્ય રીતે અગ્રભાગ (પ્રરોહાગ્ર) થી નીચેના ભાગ (આધાર) તરફ હોય છે.
આ ધ્રુવીય વહન અગ્રસ્થ પ્રભુત્વ (apical dominance) અને પ્રકાશાનુવર્તન (phototropism) જેવી પ્રક્રિયાઓ માટે આવશ્યક છે.

(C) ઓક્સિન,જેમ કે $IAA$ (ઇન્ડોલ$-3-$એસેટિક એસિડ) અને $IBA$ (ઇન્ડોલ$-3-$બ્યુટિરિક એસિડ),વનસ્પતિના પ્રજનનમાં વ્યાપકપણે વપરાય છે.
ઓક્સિનનો સૌથી સામાન્ય વ્યવહારુ ઉપયોગ પ્રકાંડની કલમમાં મૂળ ફૂટવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરિત કરવાનો છે.
જ્યારે પ્રકાંડની કલમોને ઓક્સિનના દ્રાવણ સાથે સારવાર આપવામાં આવે છે,ત્યારે તે અસ્થાનિક મૂળના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે,જે નવા છોડના વિકાસમાં મદદરૂપ થાય છે.

(A) ઘણી વનસ્પતિઓમાં,પાંદડા અને ફળોનું ખરવું એ 'એબ્સિશન લેયર' (અલગ થતા સ્તર) ના નિર્માણને કારણે થાય છે.
ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે એબ્સિશન લેયરના નિર્માણને અટકાવે છે.
તેથી,ઓક્સિનનો છંટકાવ કરવાથી ફળો અને પાંદડા સંપૂર્ણ પરિપક્વ ન થાય ત્યાં સુધી તેમનું ખરવું વિલંબિત કરી શકાય છે.
ઓક્સિનની ગેરહાજરીમાં,આ અકાળ ખરવાની પ્રક્રિયા થાય છે.

(B) તમાકુના છોડમાં,$Auxins$ (વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકનો એક પ્રકાર) નો ઉપયોગ અમુક ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિઓને અવરોધવા અથવા ધીમી કરવા માટે જાણીતો છે,ખાસ કરીને જે વૃદ્ધત્વ અથવા ચોક્કસ ચયાપચયના માર્ગો સાથે સંબંધિત છે. આ એક સામાન્ય શારીરિક પ્રતિભાવ છે જેનો ઉપયોગ કૃષિ પદ્ધતિઓમાં છોડની વૃદ્ધિ અને વિકાસને સંચાલિત કરવા માટે થાય છે.

(A) $IBA$ નું પૂરું નામ ઇન્ડોલ$-3-$બ્યુટીરિક એસિડ $(Indole-3-butyric \text{ acid})$ છે.
તે ઓક્સિનનું એક કૃત્રિમ સ્વરૂપ છે, જે વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે અને મૂળના નિર્માણ તથા વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી, $IBA$ ને ઓક્સિન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) ઘણા નવા છોડ સામાન્ય રીતે પ્રકાંડના કલમ (stem cutting) દ્વારા ઉગાડવામાં આવે છે. જો આપણે કલમના નીચેના કાપેલા છેડાને ઓક્સિન્સના મંદ દ્રાવણમાં (ખાસ કરીને $IBA$) ડુબાડીએ,તો ખૂબ જ જલ્દી કાપેલા છેડા પર મોટી સંખ્યામાં મૂળ વિકસે છે,જેના કારણે આ કલમ સફળ છોડમાં પરિણમે છે. ઓક્સિન્સમાં,$IBA$ (ઈન્ડોલ$-3-$બ્યુટીરિક એસિડ) નો ઉપયોગ બાગાયતી ખેતીમાં પ્રકાંડની કલમમાં મૂળના નિર્માણને પ્રેરિત કરવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) ઓક્સિન સૌપ્રથમ માનવ મૂત્રમાંથી અલગ કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ,વનસ્પતિઓમાં ઓક્સિનના વિવિધ સ્વરૂપો ઓળખવામાં આવ્યા હતા. ખાસ કરીને,$Phaseolus \ vulgaris$ (ફ્રેન્ચ બીન) માંથી $4$ પ્રકારના ઓક્સિન અલગ અને ઓળખવામાં આવ્યા છે.

(C) ઓક્સિન,જેમ કે $IAA$ (Indole$-3-$acetic acid) અને કૃત્રિમ ઓક્સિન જેવા કે $IBA$ (Indole$-3-$butyric acid) અને $NAA$ (Naphthalene acetic acid) નો ઉપયોગ ખેતી અને બાગાયતમાં મોટા પાયે થાય છે.
ચોક્કસપણે,પ્રકાંડની કલમમાં મૂળના નિર્માણને પ્રેરિત કરવું એ ઓક્સિનનો મુખ્ય વ્યાવસાયિક ઉપયોગ છે,જે વનસ્પતિઓના વાનસ્પતિક પ્રજનન (vegetative propagation) માટે મદદરૂપ થાય છે.
જોકે ઓક્સિન કેલસ નિર્માણ અને પ્રકાંડના વળાંકમાં પણ ભાગ લે છે,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોમાંથી મૂળના નિર્માણની પ્રેરણા એ સૌથી મહત્વનો વ્યાવસાયિક ઉપયોગ છે.

(B) $2, 4-D$ ($2, 4$-ડાયક્લોરોફિનોક્સી એસિટિક એસિડ) એ એક કૃત્રિમ ઓક્સિન છે જેનો ઉપયોગ પસંદગીયુક્ત નિંદામણનાશક તરીકે થાય છે.
તે પહોળા પાનવાળી વનસ્પતિઓ માટે અત્યંત ઝેરી છે.
તે કાર્બોદિત ચયાપચયને એટલી હદ સુધી વધારે છે કે તે દ્વિદળી નિંદણમાં અનિયંત્રિત વૃદ્ધિ અને અંતે મૃત્યુનું કારણ બને છે,જ્યારે એકદળી પાક પર તેની ખાસ અસર થતી નથી.

(A) વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો,જેને ફાઈટોહોર્મોન્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે રાસાયણિક પદાર્થો છે જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસનું નિયમન કરે છે.
$1$. ઇન્ડોલ એસિટિક એસિડ $(IAA)$ એ ઓક્સિનનો એક પ્રકાર છે જે પ્રરોહના અગ્રભાગમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને કોષોની લંબાઈ અને વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે છોડના અન્ય ભાગોમાં સ્થળાંતરિત થાય છે.
$2$. જોકે જિબરેલિન્સ અને સાયટોકાઈનિન પણ વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે,પરંતુ $IAA$ એ મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે જે શાસ્ત્રીય રીતે વૃદ્ધિના નિયમન માટે ધ્રુવીય વહન અને સ્થળાંતર સાથે સંકળાયેલ છે.
તેથી,$IAA$ એ સાચો જવાબ છે.

(A) $Avena$ કર્વચર ટેસ્ટ એ ઓક્સિનની સાંદ્રતા શોધવા અને માપવા માટે વપરાતી એક પ્રમાણભૂત જૈવિક કસોટી (bioassay) છે.
આ કસોટીમાં,$Avena$ $sativa$ (જઈ) ના અંકુરિત છોડના કોલિયોપ્ટાઈલની ટોચ દૂર કરવામાં આવે છે અને ઓક્સિન ધરાવતા અગરના ટુકડાને કાપેલા ભાગ પર અસમપ્રમાણ રીતે મૂકવામાં આવે છે.
ઓક્સિન કોલિયોપ્ટાઈલમાં પ્રસરણ પામે છે,જેના કારણે અસમાન વૃદ્ધિ થાય છે અને કોલિયોપ્ટાઈલ અગરના ટુકડાની વિરુદ્ધ દિશામાં વળે છે.
વળાંકનું પ્રમાણ હાજર ઓક્સિનની સાંદ્રતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.

(B) જે પદાર્થો પ્રકાંડની ટોચ પર ઉત્પન્ન થાય છે અને વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં વૃદ્ધિનું નિયંત્રણ કરે છે તેને વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો અથવા ફાઈટોહોર્મોન્સ કહેવામાં આવે છે.
ખાસ કરીને,$Auxins$ (ઓક્સિન) પ્રકાંડના અગ્રસ્થ વર્ધમાન પેશી (ટોચ) માં ઉત્પન્ન થાય છે અને વૃદ્ધિ,કોષ વિસ્તરણ અને વિકાસને નિયંત્રિત કરવા માટે વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં વહન પામે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(C) ઓક્સિન્સ એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો (ફાઈટોહોર્મોન્સ) નો એક વર્ગ છે જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ મુખ્યત્વે કોષ વિસ્તરણ,મૂળના નિર્માણ અને અગ્રસ્થ પ્રભુત્વમાં સામેલ છે.
તેઓ વનસ્પતિમાં વિવિધ વૃદ્ધિ પ્રક્રિયાઓને પ્રોત્સાહન આપતા હોવાથી,તેમને વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો છે જે મુખ્યત્વે પ્રકાંડ અને મૂળના વૃદ્ધિ પામતા અગ્રભાગમાં સંશ્લેષિત થાય છે. જોકે,તેનું ઉત્પાદન પ્રરોહના અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પ્રદેશોમાં સૌથી વધુ સાંદ્રતામાં થાય છે,જે પ્રાથમિક વૃદ્ધિ અને અગ્રસ્થ પ્રભુત્વ માટે જવાબદાર છે. તેથી,પ્રરોહનો વર્ધનશીલ પ્રદેશ એ ઓક્સિનના પુષ્કળ ઉત્પાદનનું પ્રાથમિક સ્થાન છે.

(B) $Auxin$ (ઓક્સિન) એ એક વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે પ્રકાંડમાં કોષોની લંબાઈ વધારવા માટે જવાબદાર છે.
તે અગ્રીય વર્ધનશીલ પ્રદેશમાં કોષ વિભાજન અને કોષોની લંબાઈને ઉત્તેજિત કરીને પ્રકાંડની વૃદ્ધિને વેગ આપે છે.
તેથી,$Auxin$ એ પ્રકાંડમાં વૃદ્ધિને વેગ આપતો પદાર્થ છે.

(C) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો (ફાયટોહોર્મોન્સ) નો એક પ્રકાર છે જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તે મુખ્યત્વે વનસ્પતિના સક્રિય રીતે વૃદ્ધિ પામતા પ્રદેશોમાં,ખાસ કરીને મૂળ અને પ્રરોહના અગ્રભાગમાં આવેલા વર્ધમાન પેશીઓમાં (apical meristems) સંશ્લેષિત થાય છે.
સંશ્લેષણના આ સ્થાનોથી,ઓક્સિન વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં વહન પામે છે જેથી કોષ લંબાઈ,અગ્રસ્થ પ્રભુત્વ અને મૂળના નિર્માણ જેવી પ્રક્રિયાઓનું નિયમન કરી શકાય.

(D) ઓક્સિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે અગ્રસ્થ પ્રભુત્વને પ્રોત્સાહન આપે છે,જેનો અર્થ છે કે તે પાર્શ્વીય કલિકાઓની વૃદ્ધિને અવરોધે છે. તેથી,પાર્શ્વીય કલિકાના નિર્માણને પ્રેરિત કરવું એ ઓક્સિનનું લક્ષણ નથી; તેના બદલે,તે સાયટોકાઈનિનનું લક્ષણ છે. ઓક્સિન ધ્રુવીય વહન દર્શાવે છે,પાંદડા અને ફળોના ખરવાની પ્રક્રિયામાં વિલંબ કરે છે અને કોષ વિસ્તરણને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(A) દર્શાવેલ રાસાયણિક રચના ઇન્ડોલ$-3-$એસેટિક એસિડ $(IAA)$ છે.
$IAA$ એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું સૌથી સામાન્ય અને કુદરતી રીતે પ્રાપ્ત થતું ઓક્સિન છે.

(A) અગ્રસ્થ પ્રભુતા એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક ઘટના છે જેમાં વનસ્પતિનું મુખ્ય કેન્દ્રીય પ્રકાંડ પાર્શ્વ (બાજુની) કલિકાઓ કરતાં વધુ પ્રભાવી રીતે વૃદ્ધિ પામે છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ $Auxin$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$Auxin$ અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશીમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને નીચેની તરફ વહન પામે છે,જ્યાં તે પાર્શ્વ કલિકાઓની વૃદ્ધિને અવરોધે છે,જેનાથી અગ્રસ્થ કલિકાની પ્રભુતા જળવાઈ રહે છે.