Central Neural System Questions in Gujarati

(A) $Medulla$ $\text{oblongata}$ (લંબમજ્જા) એ પશ્ચમગજ (hindbrain) નો એક ભાગ છે જેમાં મહત્વપૂર્ણ અનૈચ્છિક કાર્યોને નિયંત્રિત કરવા માટેના કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
આમાં શ્વસન લય કેન્દ્ર, કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર રિફ્લેક્સ સેન્ટર (જે રુધિરનું દબાણ અને હૃદયના ધબકારાને નિયંત્રિત કરે છે), અને જઠરના સ્ત્રાવ માટેના કેન્દ્રોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી, રુધિરના દબાણનું નિયંત્રણ એ $Medulla$ $\text{oblongata}$ નું મુખ્ય કાર્ય છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,દરેક કરોડરજ્જુ ચેતા કરોડરજ્જુ સાથે બે મૂળ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે: પૃષ્ઠ મૂળ અને વક્ષ મૂળ.
પૃષ્ઠ મૂળમાં સંવેદી (afferent) ચેતા તંતુઓ હોય છે જે શરીરના અંગોમાંથી આવેગને કરોડરજ્જુ તરફ લઈ જાય છે.
વક્ષ મૂળમાં પ્રેરક (efferent) ચેતા તંતુઓ હોય છે જે કરોડરજ્જુમાંથી આવેગને શરીરના અસરકારક અંગો (effectors) તરફ લઈ જાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,વક્ષ મૂળ સોમેટિક મોટર તંતુઓ (જે કંકાલ સ્નાયુઓને ઉત્તેજિત કરે છે) અને વિસેરલ મોટર તંતુઓ (જે લીસા સ્નાયુઓ,હૃદયના સ્નાયુઓ અને ગ્રંથીઓને ઉત્તેજિત કરે છે) નું બનેલું હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $Corpus$ $callosum$ એ સફેદ ચેતાતંતુઓનો એક જાડો પટ્ટો છે જે સસ્તન પ્રાણીઓના મગજમાં બે મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધને જોડે છે.
હાથી એક સસ્તન પ્રાણી હોવાથી,તેમાં $Corpus$ $callosum$ જોવા મળે છે.
પક્ષીઓ (કબૂતર),સરીસૃપ (મગર) અને ઉભયજીવી (દેડકો) માં $Corpus$ $callosum$ હોતું નથી,કારણ કે તેમનામાં મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધને જોડતી આ વિશિષ્ટ રચનાનો અભાવ હોય છે.

(D) બ્રોકાનું ક્ષેત્ર એ મગજના અગ્ર મગજ (frontal lobe) માં આવેલું વાણીનું કેન્દ્ર છે. તે વાણીના પ્રેરક નિયંત્રણ (motor control) માટે જવાબદાર છે,જેમાં હોઠ,જીભ,સ્વરપેટી (larynx) અને કંઠનળી (pharynx) (સ્વરતંતુઓ) ની સંકલિત હલનચલનનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,તે જીભ અને સ્વરતંતુઓ બંનેની હલનચલનને નિયંત્રિત કરે છે.

(A) $Corpus$ $callosum$ એ ચેતાતંતુઓનો એક જાડો પટ્ટો છે જે મગજના બે ગોળાર્ધને જોડે છે.
તે ડાબા અને જમણા ગોળાર્ધ વચ્ચે સંદેશાવ્યવહારની સુવિધા આપે છે.
તેથી, તે મગજમાં જોવા મળતી એક રચના છે.

(B) $Occipital$ લોબ (પશ્ચકપાલ ખંડ) એ સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જેમાં સસલાનો પણ સમાવેશ થાય છે,દ્રષ્ટિ માટેનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે.
સસ્તન પ્રાણીઓમાં,દ્રષ્ટિની પ્રક્રિયાનો વિસ્તાર મુખ્યત્વે મગજના બાહ્યક (cerebral cortex) ના $Occipital$ લોબમાં આવેલો હોય છે.
તેથી,જોકે માછલી અને ઉભયજીવી જેવા નિમ્ન કક્ષાના પૃષ્ઠવંશીઓમાં દ્રષ્ટિની પ્રક્રિયા માટે ઓપ્ટિક લોબ્સ (મધ્ય મગજનો ભાગ) મુખ્ય હોય છે,પરંતુ સસ્તન પ્રાણીઓમાં તે પ્રમાણમાં નાના હોય છે કારણ કે $Occipital$ લોબ દ્રષ્ટિના મુખ્ય કાર્યો સંભાળે છે.

(A) પાર્કિન્સોનિઝમ,જેને પાર્કિન્સન રોગ અથવા પેરાલિસિસ એજિટન્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક પ્રગતિશીલ ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે.
તે મધ્ય મગજમાં આવેલા સબસ્ટેન્શિયા નાઇગ્રા (substantia nigra) નામના વિસ્તારમાં ડોપામાઇન ઉત્પન્ન કરતા ચેતાકોષોના અધઃપતનને કારણે થાય છે.
તેથી,તે મુખ્યત્વે મગજ સાથે સંબંધિત વિકાર છે.

(D) સાચો જવાબ છે કારણ કે લંબમજ્જા (Medulla oblongata) રુધિરનું દબાણ,હૃદયના ધબકારા અને શ્વસન જેવી અનૈચ્છિક ક્રિયાઓનું નિયમન કરે છે. શરીરના તાપમાનનું નિયમન મુખ્યત્વે હાયપોથેલેમસ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(A) મસ્તિષ્ક ચેતાઓને તેમના કાર્યના આધારે સંવેદી,મોટર અથવા મિશ્ર ચેતા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$II$ (દ્રષ્ટિ ચેતા - Optic nerve) એ સંપૂર્ણપણે સંવેદી ચેતા છે જે દ્રષ્ટિ માટે જવાબદાર છે.
$III$ (ઓક્યુલોમોટર),$IV$ (ટ્રોક્લિયર) અને $XII$ (હાયપોગ્લોસલ) એ મોટર ચેતાઓ છે.
તેથી,$II$ એ મોટર ચેતા નથી.

(C) મિશ્ર મસ્તિષ્ક ચેતાઓ $V$ (ટ્રાઇજેમિનલ),$VII$ (ફેશિયલ),$IX$ (ગ્લોસોફેરિન્જિયલ) અને $X$ (વેગસ) ચેતાઓ છે.
આ ચેતાઓ સંવેદી અને પ્રેરક બંને પ્રકારના તંતુઓ ધરાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ગ્લોસોફેરિન્જિયલ ચેતા $(IX)$ એ મિશ્ર ચેતા છે.
ટ્રોકલિયર $(IV)$,હાયપોગ્લોસલ $(XII)$ અને ઓક્યુલોમોટર $(III)$ ચેતાઓ મુખ્યત્વે પ્રેરક ચેતાઓ છે.

(C) મગજના બાહ્યક (cerebral cortex) માં મોટા વિસ્તારો હોય છે જેનું કાર્ય સ્પષ્ટપણે સંવેદનાત્મક કે મોટર હોતું નથી. આ વિસ્તારોને એસોસિએશન એરિયા (સહસંબંધિત વિસ્તારો) કહેવામાં આવે છે.
એસોસિએશન વિસ્તારો જટિલ કાર્યો માટે જવાબદાર છે જેમ કે આંતર-સંવેદનાત્મક જોડાણો,સ્મૃતિ અને સંદેશાવ્યવહાર.
તેઓ સંવેદનાત્મક ઇનપુટ્સનું અર્થઘટન કરે છે,માહિતી સંગ્રહિત કરે છે અને ભૂતકાળના અનુભવોના આધારે પ્રતિભાવો શરૂ કરે છે.

(B) માનવ મગજ વિવિધ ખંડોમાં વિભાજિત થયેલું છે,જેમાંથી દરેક ચોક્કસ કાર્યો માટે જવાબદાર છે.
$1$. $Frontal$ $lobe$ (અગ્રકપાલ ખંડ) તર્ક,આયોજન અને હલનચલન સાથે સંકળાયેલ છે.
$2$. $Temporal$ $lobe$ (શંખક ખંડ) મુખ્યત્વે શ્રવણ માહિતી અને સ્મૃતિના પ્રક્રિયાકરણમાં સામેલ છે.
$3$. $Parietal$ $lobe$ (મધ્યકપાલ ખંડ) સ્પર્શ,તાપમાન અને પીડા જેવી સંવેદનાત્મક માહિતી પર પ્રક્રિયા કરે છે.
$4$. $Occipital$ $lobe$ (પશ્ચકપાલ ખંડ),જે મગજના પાછળના ભાગમાં આવેલો છે,તેમાં પ્રાથમિક દ્રશ્ય કોર્ટેક્સ (primary visual cortex) હોય છે,જે દ્રશ્ય માહિતી પર પ્રક્રિયા કરવા માટે જવાબદાર છે.

(D) સ્પાઈનલ એક્સેસરી ચેતા (મસ્તિષ્ક ચેતા $XI$) એ શુદ્ધ ચાલક ચેતા છે.
તે લંબમજ્જા (medulla oblongata) ની બાજુમાંથી ઉદભવે છે અને કંઠનળી,સ્વરપેટી,ગરદન અને ખભાના સ્નાયુઓને ચેતા પુરવઠો પૂરો પાડે છે.
તેની સરખામણીમાં,મુખિય ચેતા,વેગસ ચેતા અને ત્રિશાખી ચેતા એ મિશ્ર ચેતાઓ છે,જેમાં સંવેદી અને ચાલક બંને પ્રકારના તંતુઓ હોય છે.

(A) કોરોઇડ પ્લેક્સસ એ મગજના વેન્ટ્રિકલ્સમાં જોવા મળતી રુધિર કેશિકાઓની જાળી છે.
$1$. $III$ વેન્ટ્રિકલ $(diocoel)$ ની પાતળી છતને એપિથેલેમસ કહેવામાં આવે છે.
$2$. એપિથેલેમસના અગ્ર ભાગમાં રુધિર કેશિકાઓનો અત્યંત ગૂંચળાદાર સમૂહ હોય છે જેને અગ્ર કોરોઇડ પ્લેક્સસ કહેવાય છે.
$3$. તેવી જ રીતે,મેટાકોએલ (ચોથું વેન્ટ્રિકલ) ની પૃષ્ઠ સપાટી પર પણ રુધિર કેશિકાઓનો અત્યંત ગૂંચળાદાર સમૂહ હોય છે જેને પશ્ચ કોરોઇડ પ્લેક્સસ કહેવાય છે.
આ રચનાઓ સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.

(A) એબ્ડ્યુસન્સ ચેતા એ $VI$ મી મસ્તિષ્ક ચેતા (cranial nerve) છે,જે એક ચાલક ચેતા (motor nerve) છે. તે ખાસ કરીને આંખના લેટરલ રેક્ટસ સ્નાયુને ઉત્તેજિત કરે છે. તેથી,આ ચેતાને ઈજા થવાથી આંખના ડોળાનું બહારની તરફનું હલનચલન પ્રભાવિત થશે.

(A) $Arbor \text{ } vitae$ એ અનુમસ્તિષ્ક (cerebellum) માં જોવા મળતી શ્વેત દ્રવ્ય (white matter) ની બનેલી શાખાયુક્ત, વૃક્ષ જેવી રચના છે。
તેના દેખાવને કારણે તેને $Arbor \text{ } vitae$ કહેવામાં આવે છે, જેનો લેટિન ભાષામાં અર્થ 'જીવનનું વૃક્ષ' થાય છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે。

(D) પૃષ્ઠરજ્જુમાં અંદરના ભાગે ગ્રે મેટર (ધૂસર દ્રવ્ય) અને બહારના ભાગે વ્હાઇટ મેટર (શ્વેત દ્રવ્ય) આવેલું હોય છે.
પૃષ્ઠરજ્જુમાં ગ્રે મેટર '$H$' આકારનું અથવા પતંગિયા જેવું દેખાય છે,જેમાં ચેતાકોષોના કોષકાય આવેલા હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,બૃહદ મસ્તિષ્ક અને અનુમસ્તિષ્કમાં ગ્રે મેટર બહારની સપાટી (કોર્ટેક્સ) પર અને વ્હાઇટ મેટર અંદરના ભાગે આવેલું હોય છે.

(B) માનવ કરોડરજ્જુની ચેતાઓનું વર્ગીકરણ કરોડસ્તંભમાં તેમના સ્થાનના આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. ગ્રીવા ચેતાઓ: $8$ જોડી ગ્રીવા ચેતાઓ $(C1-C8)$ હોય છે.
$2$. ઉરોદર ચેતાઓ: $12$ જોડી ઉરોદર ચેતાઓ $(T1-T12)$ હોય છે.
$3$. કટિ ચેતાઓ: $5$ જોડી કટિ ચેતાઓ $(L1-L5)$ હોય છે.
$4$. ત્રિક ચેતાઓ: $5$ જોડી ત્રિક ચેતાઓ $(S1-S5)$ હોય છે.
$5$. અનુત્રિક ચેતાઓ: $1$ જોડી અનુત્રિક ચેતા હોય છે.
આ માહિતીને કૉલમ સાથે જોડતા:
$(a)$ ગ્રીવા ચેતાઓ = $(iv) \; 8$ જોડી
$(b)$ ઉરોદર ચેતાઓ = $(iii) \; 12$ જોડી
$(c)$ કટિ ચેતાઓ = $(i) \; 5$ જોડી
$(d)$ અનુત્રિક ચેતાઓ = $(ii) \; 1$ જોડી
તેથી,સાચી જોડ $(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)$ છે.

(C) $Neopallium$ (અથવા $Neocortex$) એ સસ્તન પ્રાણીઓના મગજનો સૌથી વધુ વિકસિત ભાગ છે,ખાસ કરીને પ્રાઈમેટમાં. તે ઉચ્ચ કક્ષાના મગજના કાર્યો જેવા કે સંવેદનાત્મક દ્રષ્ટિ,જ્ઞાનાત્મકતા,મોટર કમાન્ડ્સનું નિર્માણ,અવકાશી તર્ક અને ભાષા માટે જવાબદાર છે. જોકે અન્ય પૃષ્ઠવંશીઓમાં વિકલ્પોમાં દર્શાવેલ મગજના અન્ય ભાગો પણ હોય છે,પરંતુ $Neopallium$ નો વિસ્તાર અને જટિલતા એ પ્રાઈમેટ મગજની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(B) $10^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતાને વેગસ (Vagus) ચેતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેને ઐતિહાસિક અને શરીરરચનાની દ્રષ્ટિએ ન્યુમોગેસ્ટ્રિક (Pneumogastric) ચેતા પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ફેફસાં (pneumo-) અને જઠર (gastric) બંનેને ચેતા પુરવઠો પૂરો પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) મગજ-મેરુજળ $(CSF)$ સબ-એરેકનોઈડ અવકાશમાં જોવા મળે છે.
આ અવકાશ એરેકનોઈડ મેટર અને પાયા મેટરની વચ્ચે આવેલો હોય છે.
તે મગજ અને કરોડરજ્જુ માટે ગાદી તરીકે કામ કરે છે,જે રક્ષણ અને ઉત્પ્લાવકતા પૂરી પાડે છે.

(C) દ્વિ-ચેતાકરણ (dual innervation) એટલે એવી સ્થિતિ જેમાં અંગને સ્વાયત્ત ચેતાતંત્રના સહાનુભૂતિશીલ (sympathetic) અને પરાસહાનુભૂતિશીલ (parasympathetic) બંને વિભાગો દ્વારા ચેતાઓનો પુરવઠો મળે છે.
આ બંને તંત્રો સામાન્ય રીતે હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે એકબીજાની વિરુદ્ધ કાર્ય કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,સહાનુભૂતિશીલ ચેતાતંત્ર હૃદયના ધબકારા વધારી શકે છે,જ્યારે પરાસહાનુભૂતિશીલ ચેતાતંત્ર તેને ઘટાડે છે.
તેથી,દ્વિ-ચેતાકરણમાં,એક ચેતાતંતુ સામાન્ય રીતે ઉત્તેજક પ્રતિભાવ આપે છે જ્યારે બીજો અવરોધક પ્રતિભાવ આપે છે.

(A) અનુમસ્તિષ્ક એ પશ્ચમસ્તિષ્કનો એક ભાગ છે જે શરીરનું સંતુલન અને સ્થિતિ જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે મુખ્યત્વે સ્વૈચ્છિક સ્નાયુબદ્ધ હલનચલનના સંકલન માટે જવાબદાર છે,જે દોડવું,ટાઇપિંગ કરવું અને બોલવું જેવી પ્રવૃત્તિઓને સરળ અને સચોટ બનાવે છે.

(B) અગ્ર કોરોઇડ પ્લેક્સસ એ $Diencephalon$ ની છત પર આવેલી રુધિરવાહિનીયુક્ત અને ગડીવાળી રચના દ્વારા બને છે.
તે મગજના ત્રીજા વેન્ટ્રિકલની અંદર સેરેબ્રોસ્પાઇનલ પ્રવાહી $(CSF)$ ના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(B) $Corpus \ callosum$ એ ચેતાતંતુઓનો એક જાડો પટ્ટો છે જે બે પ્રમસ્તિષ્ક ગોળાર્ધને જોડે છે.
તે ચાર ભાગોનો બનેલો છે: $rostrum$,$genu$,$body$ (truncus),અને $splenium$.
$Genu$ એ અગ્ર ભાગનો વળાંક છે,અને $splenium$ એ પશ્ચ ભાગનો જાડો ભાગ છે.
$Corpus \ callosum$ એ $cerebrum$ (પ્રમસ્તિષ્ક) ની અંદરની રચના હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) મગજના ક્ષેપકો મસ્તિષ્ક-મેરુજળ $(CSF)$ થી ભરેલા હોય છે.
$CSF$ નું સ્ત્રાવ કોરોઇડ પ્લેક્સસ દ્વારા થાય છે,જે ક્ષેપકોની દીવાલોમાં જોવા મળતી રુધિર કેશિકાઓનું જાળું છે.
તે મગજના ક્ષેપકો અને કરોડરજ્જુની મધ્યસ્થ નલિકામાં પરિભ્રમણ કરે છે,જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રને રક્ષણ અને પોષણ પૂરું પાડે છે.

(B) ફોરામેન ઓફ મનરો,જેને ઇન્ટરવેન્ટ્રિક્યુલર ફોરામેન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક એવી નલિકા છે જે મગજમાં રહેલા પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સ (Lateral ventricles) ને ત્રીજા વેન્ટ્રિકલ સાથે જોડે છે. આ માર્ગ મગજની અંદરના વેન્ટ્રિક્યુલર અવકાશમાં સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ ના પરિભ્રમણ માટે જવાબદાર છે.

(C) વેગસ ચેતા એ $10$ મી $(X)$ મસ્તિષ્ક ચેતા છે.
તે લંબમજ્જા (medulla oblongata) ની બાજુઓમાંથી ઉદ્ભવે છે.
તે સંવેદી અને પ્રેરક તંતુઓ ધરાવતી મિશ્ર ચેતા છે અને પરાનુકંપી ચેતાતંત્રનો એક મુખ્ય ભાગ છે.

(C) $CSF$ (સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ) એ મગજની કોમળ પેશીઓ અને સખત ખોપરી (ક્રેનિયમ) વચ્ચે રક્ષણાત્મક ગાદી તરીકે કાર્ય કરે છે. તે આંચકાઓને શોષી લે છે અને દબાણને સમાન રીતે વિતરિત કરીને મગજને યાંત્રિક ઈજાઓથી બચાવે છે.

(C) મગજ એક અત્યંત ચયાપચયિક અંગ છે જેને કાર્ય કરવા માટે સતત અને અવિરત ઊર્જાના પુરવઠાની જરૂર હોય છે.
તે ઊર્જાના મોટા જથ્થાનો સંગ્રહ કરી શકતું નથી.
તેથી,તે જારક શ્વસન માટે $Oxygen$ અને $ATP$ ના ઉત્પાદન માટે પ્રાથમિક ઇંધણ તરીકે $Glucose$ નો સતત પુરવઠો મેળવવા માટે સંપૂર્ણપણે રુધિરાભિસરણ તંત્ર પર આધાર રાખે છે.
$ATP$ પોતે રુધિર-મગજ અવરોધ (blood-brain barrier) ને ઓળંગી શકતું નથી અને તેનું સંશ્લેષણ મગજના કોષોની અંદર જ થવું જોઈએ.

(C) મગજમાં ચાર વેન્ટ્રિકલ્સ હોય છે જે સેરેબ્રોસ્પાઇનલ પ્રવાહી $(CSF)$ થી ભરેલા હોય છે.
$1$. બે પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સ સેરેબ્રલ ગોળાર્ધમાં આવેલા હોય છે.
$2$. ત્રીજું વેન્ટ્રિકલ ડાયેન્સફાલનમાં આવેલું હોય છે.
$3$. ચોથું વેન્ટ્રિકલ બ્રેઈનસ્ટેમમાં,સેરેબેલમ અને મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટાની વચ્ચે આવેલું હોય છે.
$4$. ચોથું વેન્ટ્રિકલ કરોડરજ્જુની મધ્યસ્થ નલિકા (central canal) સાથે જોડાયેલું હોય છે,જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રમાં $CSF$ ના પરિભ્રમણને શક્ય બનાવે છે.

(A) માનવ મગજ વિરોધી બાજુનું નિયંત્રણ (contralateral control) દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે શરીરની જમણી બાજુથી આવતી સંવેદનાત્મક માહિતી મગજના ડાબા ગોળાર્ધમાં પ્રક્રિયા પામે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ડાબા ગોળાર્ધના પેરિએટલ લોબમાં આવેલ સોમેટિક સંવેદનાત્મક વિસ્તાર (somatosensory cortex) જમણા હાથમાંથી આવતી સંવેદનાત્મક માહિતી મેળવે છે અને તેના પર પ્રક્રિયા કરે છે.
તેથી,જમણા હાથ પરનો સ્પર્શ ડાબા સોમેટિક સંવેદનાત્મક વિસ્તારમાં ચેતાકોષોને ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) પ્રોસોપેગ્નોસિયા (જેને ફેસ બ્લાઇન્ડનેસ પણ કહેવાય છે) એ એક ન્યુરોલોજીકલ ડિસઓર્ડર છે જે ચહેરાને ઓળખવામાં અસમર્થતા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. આ સ્થિતિ સામાન્ય રીતે ફ્યુસિફોર્મ ગાયરસ (fusiform gyrus) ને નુકસાન થવાને કારણે થાય છે,જે ટેમ્પોરલ અને ઓસિપિટલ લોબ્સના નીચેના ભાગમાં આવેલું હોય છે.

(C) $Neurulation$ (ચેતાનલિકા નિર્માણ) એ ગર્ભીય વિકાસનો એવો તબક્કો છે જેમાં બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm) માંથી ચેતાતકતી (neural plate) બને છે.
આ ચેતાતકતી અંતે વળીને ચેતાનલિકા બનાવે છે,જેમાંથી મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર (મગજ અને કરોડરજ્જુ) નો વિકાસ થાય છે.
$Gastrulation$ એ $Neurulation$ પહેલાંની પ્રક્રિયા છે,અને $Invagination$ એ આ પ્રક્રિયાઓમાં સામેલ એક પદ્ધતિ છે,પરંતુ ચેતાતંત્રના નિર્માણ માટે ચોક્કસ શબ્દ $Neurulation$ છે.

(D) પૃષ્ઠવંશીઓમાં મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રનો વિકાસ એ ચેતા પ્રેરણ (neural induction) સાથે સંકળાયેલી એક જટિલ પ્રક્રિયા છે. ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન,મેરુદંડ (notochord) અને તેની ઉપરના બાહ્યસ્તર (ectoderm) વચ્ચેની આંતરક્રિયા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. સંશોધનો દર્શાવે છે કે ચોક્કસ લિપિડ્સ,ખાસ કરીને $Phospholipids$ અને $Glycolipids$,ચેતા નળીના નિર્માણ અને વિભેદન માટે જરૂરી સિગ્નલિંગ માર્ગો અને માળખાકીય આયોજનમાં નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી,મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રનો વિકાસ આ ચોક્કસ લિપિડ ઘટકોના પ્રભાવ હેઠળ થાય છે.

(C) 'મેનિનજાઇટિસ' શબ્દ 'મેનિન્જીસ' (meninges) અને '-itis' શબ્દોનો બનેલો છે.
ગ્રીક ભાષામાં,'મેનિન્જીસ' એટલે મગજ અને કરોડરજ્જુને ઢાંકતી રક્ષણાત્મક પટલ,અને '-itis' એટલે સોજો (inflammation).
આમ,મેનિનજાઇટિસ એટલે મેનિન્જીસમાં થતો સોજો,જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રના રક્ષણાત્મક સ્તરો છે.
તેથી,તે ચેતાતંત્ર સાથે સંકળાયેલો રોગ છે.

(A) એમ્નેશિયાને યાદશક્તિની રોગવિષયક ક્ષતિ અથવા યાદશક્તિ ગુમાવવી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. તે મગજની ઈજા,ન્યુરોલોજીકલ વિકૃતિઓ અથવા માનસિક આઘાતને કારણે થઈ શકે છે.

(B) Paralysis agitans એ પાર્કિન્સન રોગનું ઐતિહાસિક નામ છે.
આ એક પ્રગતિશીલ ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે જે મુખ્યત્વે હલનચલનને અસર કરે છે.
તે ધ્રુજારી (tremors),જડતા (rigidity),બ્રેડીકીનેસિયા (હલનચલનમાં ધીમી ગતિ) અને પોશ્ચરલ અસ્થિરતા જેવા લક્ષણો દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ લક્ષણો મગજના સબસ્ટેન્શિયા નાયગ્રા વિસ્તારમાં ડોપામાઈન ઉત્પન્ન કરતા ચેતાકોષોના નાશને કારણે થાય છે.

(D) $Alzheimer's$ રોગ એ એક ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે જે મગજમાં સેનાઈલ પ્લેક્સ અને ન્યુરોફાઈબ્રિલરી ટેંગલ્સની હાજરી દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ રોગવિજ્ઞાનિક ફેરફારો કોલીન એસીટાઈલટ્રાન્સફરેઝ ઉત્સેચકની પ્રવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે,જે ન્યુરોટ્રાન્સમીટર એસીટાઈલકોલીનના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
એસીટાઈલકોલીનનો આ ઘટાડો $Alzheimer's$ રોગના દર્દીઓમાં જોવા મળતી જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતામાં ઘટાડો અને યાદશક્તિની નબળાઈમાં ફાળો આપે છે.

(A) $Vagus$ ચેતા (કપાલ ચેતા $X$) એ પરાનુકંપી ચેતાતંત્રનો એક મુખ્ય ભાગ છે.
તે હૃદયના $SA$ નોડને ઉત્તેજિત કરે છે અને એસિટિલકોલાઇન મુક્ત કરે છે,જે હૃદયના ધબકારા ઘટાડવાનું અને હૃદયની ગતિવિધિને અવરોધવાનું કાર્ય કરે છે.
તેથી,$Vagus$ ચેતા હૃદયના ધબકારાને ધીમા કરવા માટે જવાબદાર છે.

(D) $Foramen magnum$ (મહાછિદ્ર) એ ખોપરીના પશ્ચકપાલી અસ્થિ (occipital bone) માં આવેલું એક મોટું છિદ્ર છે. તે એક માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે જેના દ્વારા મગજનો લંબમજ્જા (medulla oblongata) કરોડરજ્જુ સાથે જોડાય છે. તેથી, કરોડરજ્જુ $Foramen magnum$ દ્વારા મગજ સાથે જોડાયેલ છે.

(B) $\text{Gray matter}$ (ગ્રે મેટર) અને $\text{White matter}$ (વ્હાઇટ મેટર) શબ્દો મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રના વિશિષ્ટ ભાગોનો નિર્દેશ કરે છે,જેમાં મગજ અને કરોડરજ્જુનો સમાવેશ થાય છે.
$\text{Gray matter}$ મુખ્યત્વે ચેતાકોષના કોષકાય (cell bodies),શિખાતંતુઓ (dendrites) અને અમીયલિનિત અક્ષતંતુઓનું બનેલું હોય છે.
$\text{White matter}$ મુખ્યત્વે મયલિનિત અક્ષતંતુઓનું બનેલું હોય છે,જે મયલિન આવરણને કારણે સફેદ દેખાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$\text{Brain}$ (મગજ) એકમાત્ર અંગ છે જેમાં આ રચનાઓ જોવા મળે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(A) હૃદયના ધબકારાનું નિયમન સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર દ્વારા થાય છે. પરાનુકંપી ચેતાતંત્ર (parasympathetic nervous system),જે હૃદયના ધબકારાને ધીમા કરે છે,તે મુખ્યત્વે $X^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા દ્વારા સંચાલિત થાય છે,જેને વેગસ ચેતા (Vagus nerve) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ચેતા હૃદયના ધબકારા ઘટાડવા માટે હૃદયના સાઇનોએટ્રિયલ $(SA)$ નોડને અવરોધક સંકેતો મોકલે છે.

(B) સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ,જેને સિલ્વિયસની નલિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મધ્ય મગજમાં આવેલી એક સાંકડી નલિકા છે. તે મગજની ત્રીજી ગુહા (વેન્ટ્રિકલ) ને ચોથી ગુહા સાથે જોડે છે. આ માર્ગ આ ગુહાઓ વચ્ચે સેરેબ્રોસ્પાઇનલ પ્રવાહી $(CSF)$ ના પરિભ્રમણ માટે જવાબદાર છે.

(B) કોરોઇડ પ્લેક્સસ એ મગજના દરેક વેન્ટ્રિકલ (ખંડ) માં રુધિરવાહિનીઓનું એક જાળું છે. પશ્વ કોરોઇડ પ્લેક્સસ ખાસ કરીને $4^{th}$ વેન્ટ્રિકલમાં જોવા મળે છે,જે પશ્વ મગજના ભાગમાં આવેલું છે અને તે મુખ્યત્વે અનુમસ્તિષ્ક (Cerebellum) અને લંબમજ્જા સાથે સંકળાયેલું છે. તેથી,તે અનુમસ્તિષ્ક વિસ્તારમાં જોવા મળે છે.

(D) $Cerebellum$ (અનુમસ્તિષ્ક) એ પશ્ચમગજનો એક મુખ્ય ભાગ છે જે ખોપરીના પાછળના ભાગમાં આવેલો છે।
તે મુખ્યત્વે શરીરની સ્થિતિ જાળવવા, સંતુલન અને સ્વૈચ્છિક સ્નાયુબદ્ધ હલનચલનના સંકલન માટે જવાબદાર છે।
જ્યારે $Cerebral$ $\text{cortex}$ (બૃહદ મસ્તિષ્ક બાહ્યક) હલનચલનનું આયોજન કરવામાં સામેલ હોય છે, ત્યારે $Cerebellum$ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે આ હલનચલન સરળ, સચોટ અને સંકલિત હોય।

(A) પાર્કિન્સન રોગ એ એક પ્રગતિશીલ ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે જે મુખ્યત્વે સબસ્ટેન્શિયા નાઈગ્રામાં ડોપામાઈનર્જિક ચેતાકોષોના નુકસાનને કારણે થાય છે,જે કોર્પસ સ્ટ્રાયટમ સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ ચેતાકોષોના અધઃપતનને કારણે કોર્પસ સ્ટ્રાયટમમાં ડોપામાઈનની ઉણપ સર્જાય છે,જેના પરિણામે ધ્રુજારી,જડતા અને હલનચલનમાં ધીમાપણું જેવા મોટર લક્ષણો જોવા મળે છે. તેથી,સાચો જવાબ કોર્પસ સ્ટ્રાયટમ છે.

(D) મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ મગજ અને કરોડરજ્જુનું બનેલું છે.
લંબમજ્જા એ પશ્વમગજનો એક ભાગ છે,જે મગજનો જ એક ઘટક છે.
વેગસ ચેતા એ $10^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા છે અને તે પરિઘવર્તી ચેતાતંત્ર $(PNS)$ નો ભાગ છે,મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ નો નહીં.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) તૃતીય મસ્તિષ્ક ગુહા એ આંતરમસ્તિષ્ક $(Diencephalon)$ ની મધ્યરેખામાં આવેલી એક સાંકડી,ગળણી આકારની ગુહા છે. તે થેલેમસના બે ભાગોની વચ્ચે આવેલી હોય છે અને તેમાં મસ્તિષ્ક-મેરુજળ $(CSF)$ ભરેલું હોય છે.

(C) $Crura \, cerebri$ (જેને સેરેબ્રલ પેડનકલ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મધ્યમગજમાં આવેલા હોય છે. મધ્યમગજ સંવેદનાત્મક માહિતીના વહન અને દ્રશ્ય તથા શ્રાવ્ય પરાવર્તી ક્રિયાઓ સહિતની સ્વયંવર્તી ક્રિયાઓના નિયંત્રણ માટે જવાબદાર છે. તેથી,$Crura \, cerebri$ સાચો જવાબ છે.