Central Neural System Questions in Gujarati

(C) $\text{અનુમસ્તિષ્ક}$ $(Cerebellum)$ એ પશ્ચમગજનો એક ભાગ છે જે શરીરની સ્થિતિ, અભિમુખતા અને સંતુલન જાળવવા માટે જવાબદાર છે.
તે સ્વૈચ્છિક સ્નાયુઓના ટોન અને સંકોચનને સંકલિત અને નિયંત્રિત કરીને શરીરના સંતુલિત અને ચોક્કસ હલનચલનને સુનિશ્ચિત કરે છે.

(A) પશ્વ મગજનો $Medulla$ $oblongata$ (લંબમજ્જા) ભાગ એવા કેન્દ્રો ધરાવે છે જે હૃદયના ધબકારા,રુધિરનું દબાણ,શ્વસન,ગળવાની ક્રિયા,લાળરસનો સ્ત્રાવ,છીંક આવવી,ઉલટી થવી અને ઉધરસ જેવી મહત્વપૂર્ણ અનૈચ્છિક ક્રિયાઓનું નિયમન કરે છે.

(A) મગજ અને કરોડરજ્જુ ત્રણ સંયોજક પેશીના સ્તરો દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે જેને મેનિન્જીસ (Meninges) કહેવામાં આવે છે.
આ સ્તરોમાં બહારનું દ્રઢતાન (dura mater),મધ્યનું તાનિકા (arachnoid mater) અને અંદરનું મૃદુતાન (pia mater) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) અગ્ર કોરોઇડ પ્લેક્સસ એ મગજના $III$જા વેન્ટ્રિકલની છત પર જોવા મળતી એક રુધિરવાહિનીમય રચના છે.
કારણ કે $III$જું વેન્ટ્રિકલ ડાયેન્સફાલોનની અંદર આવેલું હોય છે,તેથી અગ્ર કોરોઇડ પ્લેક્સસ ડાયેન્સફાલોનને આવરે છે.

(A) $ramus$ $communicans$ (ખાસ કરીને $rami$ $communicantes$) એ નાની ચેતાઓ છે જે કરોડરજ્જુની ચેતાઓને સિમ્પેથેટિક ટ્રંક (સિમ્પેથેટિક ચેઇન) સાથે જોડે છે.
તેના બે પ્રકાર છે: $ramus$ $communicans$ $albus$ (શ્વેત),જેમાં પ્રીગેન્ગ્લિઓનિક સિમ્પેથેટિક તંતુઓ હોય છે,અને $ramus$ $communicans$ $griseus$ (ગ્રે),જેમાં પોસ્ટગેન્ગ્લિઓનિક સિમ્પેથેટિક તંતુઓ હોય છે.
તેથી,તેઓ કરોડરજ્જુની ચેતાઓ અને સિમ્પેથેટિક ચેઇન વચ્ચે સેતુ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) હાયપોગ્લોસલ ચેતા એ $12^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પોના સંદર્ભમાં,પ્રશ્ન તેના શરીરરચનાત્મક મૂળ અથવા જોડાણનો ઉલ્લેખ કરે છે. હાયપોગ્લોસલ ચેતા અમુક વિકાસલક્ષી સંદર્ભો અથવા વિશિષ્ટ તુલનાત્મક શરીરરચના અભ્યાસોમાં કરોડરજ્જુની ચેતાઓના વન્ટ્રલ (વક્ષ) મૂળમાંથી બને છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(B) કરોડરજ્જુની ચેતાઓ $31$ જોડીમાં વહેંચાયેલી છે. આ પૈકી,બ્રેકિયલ પ્લેક્સસ (Brachial plexus),જે $C5-C8$ અને $T1$ કરોડરજ્જુની ચેતાઓના વેન્ટ્રલ રેમી દ્વારા બને છે,તે ચેતાઓનું સૌથી મોટું અને જટિલ નેટવર્ક છે. આ ચેતાઓ ઉપલા અંગોને ચેતાકીય પુરવઠો પૂરો પાડવા માટે જવાબદાર છે. તેથી,બ્રેકિયલ ચેતાઓ કરોડરજ્જુની ચેતાઓમાં સૌથી મોટો સમૂહ બનાવે છે.

(A) કરોડરજ્જુ એ મગજના મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટાનું વિસ્તરણ છે. તે ખોપરીના પાયામાં આવેલા એક મોટા છિદ્ર દ્વારા બહાર નીકળે છે જેને $Foramen \ Magnum$ કહેવામાં આવે છે. અન્ય વિકલ્પો મગજની અંદરની રચનાઓ છે: $Iter$ (સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ) ત્રીજા અને ચોથા વેન્ટ્રિકલને જોડે છે,$Anterior \ commissure$ એ બે સેરેબ્રલ ગોળાર્ધને જોડતા ચેતા તંતુઓનો સમૂહ છે,અને $Foramen \ of \ Monro$ એ લેટરલ વેન્ટ્રિકલ્સને ત્રીજા વેન્ટ્રિકલ સાથે જોડે છે.

(C) એરેકનોઇડ મેટર એ મસ્તિષ્કાવરણ (meninges) નું મધ્યનું સ્તર છે,જે મગજ અને કરોડરજ્જુને સુરક્ષિત રાખતી પટલ છે. તે બહારના દ્રઢતાન (dura mater) અને અંદરના મૃદુતાન (pia mater) ની વચ્ચે આવેલું હોય છે. તેથી,એરેકનોઇડ પટલ મૃદુતાન (pia mater) ને આવરે છે.

(C) ઈટર,જેને સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ અથવા સિલ્વિયસની નલિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક સાંકડી નળી છે જે મગજના ત્રીજા વેન્ટ્રિકલને ચોથા વેન્ટ્રિકલ સાથે જોડે છે.
તે આ બે વેન્ટ્રિકલ્સ વચ્ચે સેરેબ્રોસ્પાઇનલ પ્રવાહી $(CSF)$ ના વહનને શક્ય બનાવે છે.

(A) પશ્ચ મગજની ગુહા,જેને ચોથો વેન્ટ્રિકલ કહેવામાં આવે છે,તે આકારમાં સમચતુષ્કોણીય હોય છે.
તે મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા (લંબમજ્જા) અને પોન્સના અગ્ર ભાગમાં આવેલી હોય છે.
તેથી,મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા ચોથા વેન્ટ્રિકલને આવરે છે.

(C) $Corpus$ $callosum$ એ મસ્તિષ્ક બાહ્યક (cerebral cortex) ની નીચે આવેલો ચેતાતંતુઓનો એક મોટો,$C$-આકારનો સમૂહ (commissure) છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય બે મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધને જોડવાનું છે,જે મગજના ડાબા અને જમણા ભાગ વચ્ચે સંદેશાવ્યવહાર અને માહિતીના સંકલન માટે જવાબદાર છે.

(C) Foramen of Monro એ એક નલિકા છે જે મગજના ગોળાર્ધના પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સ ($1^{st}$ અને $2^{nd}$ વેન્ટ્રિકલ્સ) ને ડાયએન્સેફાલોનના ત્રીજા વેન્ટ્રિકલ ($3^{rd}$ વેન્ટ્રિકલ અથવા ડાયોસીલ) સાથે જોડે છે.
દેડકા અને સસ્તન પ્રાણીઓ બંનેમાં,આ ગુહાઓ મગજની અંદર હાજર હોય છે,અને Foramen of Monro તેમની વચ્ચે જોડાણ માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ,જે માનવ મગજનો સૌથી મોટો ભાગ બનાવે છે,તે ઉચ્ચ સ્તરના જ્ઞાનાત્મક કાર્યો માટેના પ્રાથમિક કેન્દ્રો છે.
આ કાર્યોમાં વિચારણા,તર્ક,સ્મૃતિ,બુદ્ધિ,ચેતના અને સંવેદનાત્મક માહિતીનું પ્રક્રિયાકરણ સામેલ છે.
જ્યારે મગજના અન્ય ભાગો ચોક્કસ કાર્યો સંભાળે છે (દા.ત.,અનુમસ્તિષ્ક સંતુલન જાળવે છે),ત્યારે મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ જટિલ માનસિક પ્રવૃત્તિઓ માટે જવાબદાર છે જેને સામૂહિક રીતે વિચારણા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) $Vagus$ ચેતા (મસ્તિષ્ક ચેતા $X$) ને મિશ્ર ચેતા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં સંવેદી (sensory) અને પ્રેરક (motor) બંને પ્રકારના તંતુઓ હોય છે.
તે આંતરિક અંગોમાંથી મગજ સુધી સંવેદી માહિતી લઈ જાય છે અને મગજમાંથી હૃદય,ફેફસાં અને પાચનતંત્ર સુધી પ્રેરક સંકેતો મોકલે છે.
તેનાથી વિપરીત,$Optic$ $(II)$ અને $Olfactory$ $(I)$ ચેતાઓ સંપૂર્ણપણે સંવેદી છે,જ્યારે $Trochlear$ $(IV)$ ચેતા મુખ્યત્વે પ્રેરક છે.

(C) સસલામાં કરોડરજ્જુની ચેતાઓનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
ગ્રીવા (Cervical): $8$ જોડ
ઉરસ (Thoracic): $12$ જોડ
કટિ (Lumbar): $7$ જોડ
ત્રિક (Sacral): $4$ જોડ
પુચ્છ (Caudal): $6$ જોડ
કુલ: $8 + 12 + 7 + 4 + 6 = 37$ જોડ.

(A) $II$ મસ્તિષ્ક ચેતા એ દ્રષ્ટિ ચેતા (optic nerve) છે. તે એક સંવેદી ચેતા છે જે આંખના નેત્રપટલ (retina) થી મગજ સુધી દ્રશ્ય માહિતીનું વહન કરે છે.

(B) ટ્રાઇજેમિનલ ચેતા $(V)$ એ પાંચમી મસ્તિષ્ક ચેતા છે.
તે એક મિશ્ર ચેતા છે જે ચહેરાને સંવેદનાત્મક ચેતાતંતુઓ પૂરા પાડે છે અને ચાવવાના સ્નાયુઓ (જડબાના સ્નાયુઓ) ને પ્રેરક ચેતાતંતુઓ પૂરા પાડે છે.
ટ્રાઇજેમિનલ ચેતાને નુકસાન થવાથી અથવા તેના કાર્યમાં ઘટાડો થવાથી જડબાના સ્નાયુઓનો લકવો થાય છે,જેના કારણે ચાવવામાં અથવા જડબાને હલાવવામાં મુશ્કેલી પડે છે.

(C) ટ્રાઇજેમિનલ ચેતા ($V$ ક્રેનિયલ ચેતા) એ સૌથી મોટી ક્રેનિયલ ચેતા છે.
તે મગજના સ્ટેમના $Pons$ (સેતુ) પ્રદેશના પાર્શ્વ ભાગમાંથી ઉદ્ભવે છે.
તે એક મિશ્ર ચેતા છે જે ચહેરાને સંવેદનાત્મક ચેતાતંતુઓ પૂરા પાડે છે અને ચાવવાના સ્નાયુઓને મોટર ચેતાતંતુઓ પૂરા પાડે છે.
તે ત્રણ મુખ્ય શાખાઓમાં વિભાજિત થાય છે: નેત્ર ચેતા $(V_1)$,મેક્સિલરી ચેતા $(V_2)$,અને મેન્ડિબ્યુલર ચેતા $(V_3)$.

(C) અનુકંપી ચેતાતંત્રને $Thoraco-lumbar$ (વક્ષ-કટિ) આઉટફ્લો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તેના પૂર્વ-ચેતાકોષીય ચેતાતંતુઓ કરોડરજ્જુના વક્ષ (thoracic) અને કટિ (lumbar) ખંડો ($T_1$ થી $L_2$ અથવા $L_3$) માંથી ઉદ્ભવે છે.

(C) મગજના ત્રીજા વેન્ટ્રિકલને $Diocoel$ (ડાયોસીલ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે અગ્ર મગજના $Diencephalon$ (ડાયેન્સફાલોન) માં આવેલી એક નાની,સાંકડી અને તિરાડ જેવી ગુહા છે.
$Rhinocoel$ એ ઘ્રાણપિંડ (olfactory lobes) ની ગુહા છે,જ્યારે $Rhombocoel$ (અથવા ચોથો વેન્ટ્રિકલ) એ લંબમજ્જા (medulla oblongata) ની ગુહા છે.

(B) મસ્તિષ્કાવરણો ત્રણ સ્તરો ધરાવે છે: દ્રઢતાન (dura mater),તંતુતાન (arachnoid mater) અને મૃદુતાન (pia mater). મૃદુતાન એ સૌથી અંદરનું સ્તર છે જે મગજ અને કરોડરજ્જુના પેશીઓના સીધા સંપર્કમાં હોય છે. તે એક પાતળું અને નાજુક પટલ છે જે અત્યંત રુધિરવાહિનીયુક્ત હોય છે,એટલે કે તેમાં રુધિરકેશિકાઓનું ગીચ જાળું હોય છે જે ચેતાપેશીને ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.

(A) ન્યુમોગેસ્ટ્રિક ચેતા એ $10^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા (cranial nerve) નું બીજું નામ છે,જેને વેગસ ચેતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેને 'ન્યુમોગેસ્ટ્રિક' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ફેફસાં (pneumo-) અને જઠર (gastric) બંનેને ચેતા પુરવઠો પૂરો પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) કરોડરજ્જુ શ્વેત દ્રવ્ય અને ભૂખરા દ્રવ્યની બનેલી હોય છે. શ્વેત દ્રવ્ય ત્રણ સ્તંભો અથવા ફ્યુનિક્યુલીમાં ગોઠવાયેલું હોય છે: અગ્ર,પાર્શ્વીય અને પશ્ચ ફ્યુનિક્યુલી. આ ફ્યુનિક્યુલીમાં ઉર્ધ્વગામી અને અધોગામી ચેતા માર્ગો હોય છે. ગેંગ્લિયા એ મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રની બહાર આવેલા ચેતાકોષોના કોષકાયોના સમૂહ છે. પાર્શ્વીય ફ્યુનિક્યુલીમાં ચેતાતંતુઓ (એક્સોન્સ) હોય છે પરંતુ તેમાં ગેંગ્લિયા હોતા નથી. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ વિકલ્પ ગેંગ્લિયાના સંદર્ભમાં પાર્શ્વીય ફ્યુનિક્યુલીની સામગ્રીનું યોગ્ય વર્ણન કરતું નથી.

(C) મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ અને સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર $(ANS)$ માં,પરાવર્તી પથમાં સામેલ ચેતાકોષોના સાયટોન્સ (કોષકાય) મુખ્યત્વે ચાલક (મોટર) પ્રકારના હોય છે. આ ચેતાકોષો પરાવર્તી ક્રિયા કરવા માટે $CNS$ થી કારક અંગો (સ્નાયુઓ અથવા ગ્રંથીઓ) સુધી આવેગનું વહન કરે છે. તેથી,આ પરાવર્તી ક્રિયા સાથે સંકળાયેલા ચેતાકોષોના સાયટોન્સને ચાલક (મોટર) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) લંબમજ્જા $(Medulla$ $\text{oblongata})$ માં એવા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે જે હૃદયના ધબકારા, બ્લડ પ્રેશર $(B.P.)$, શ્વસન, ઉલટી, છીંક અને અન્ય કેટલીક અનૈચ્છિક ક્રિયાઓનું નિયમન કરે છે.

(D) બૃહદ મસ્તિષ્ક (મસ્તિષ્ક ગોળાર્ધ) એ વિચારવાની શક્તિ,ઈચ્છાશક્તિ,તર્ક,સ્મૃતિ,અનુભવ,શિક્ષણ,જ્ઞાન અને સ્પષ્ટ વાણીનું કેન્દ્ર છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(B) પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સ (Lateral ventricles) એ માનવ મગજની વેન્ટ્રિક્યુલર સિસ્ટમની બે સૌથી મોટી ગુહાઓ છે અને તેમાં સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ હોય છે. દરેક પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ મગજના સેરેબ્રલ ગોળાર્ધની અંદર આવેલું હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(C) મગજનો બાહ્યક (cerebral cortex),જે બૃહદ મસ્તિષ્કનો બહારનો ભાગ છે,તે ભૂખરા દ્રવ્ય (gray matter) નો બનેલો છે.
તે ચેતાકોષોના $6$ અલગ આડા સ્તરોમાં વ્યવસ્થિત હોય છે.
આ સ્તરોને તેમાં હાજર ચેતાકોષોના પ્રકાર અને તેમના જોડાણોના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,જે સૌથી બહારના સ્તર (આણ્વિક સ્તર) થી લઈને સૌથી અંદરના સ્તર (બહુરૂપી સ્તર) સુધી હોય છે.

(A) કાર્યની દ્રષ્ટિએ સંપૂર્ણપણે સંવેદી હોય તેવી કપાલ ચેતાઓ ઘ્રાણ (Olfactory - $I$),દ્રષ્ટિ (Optic - $II$) અને વેસ્ટિબ્યુલોકોક્લિયર (Vestibulocochlear - $VIII$) ચેતાઓ છે.
આ ચેતાઓ સંવેદી અંગોમાંથી ચેતા આવેગોને $CNS$ (મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર) સુધી પહોંચાડવાનું કાર્ય કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ઘ્રાણ અને દ્રષ્ટિ ચેતાઓ સંપૂર્ણપણે સંવેદી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) એપેન્ડાઇમલ કોષો એ ગ્લિયલ કોષોનો એક પ્રકાર છે જે મગજના વેન્ટ્રિકલ્સ અને કરોડરજ્જુની મધ્યસ્થ નલિકાની અંદરની સપાટી પર આવેલા હોય છે.
આ કોષો સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ ના ઉત્પાદન,પરિભ્રમણ અને નિયમન માટે જવાબદાર છે.
ચેતાકોષો એ ચેતાતંત્રના કાર્યાત્મક એકમો છે જે આવેગોના વહન માટે જવાબદાર છે.
શ્વાન કોષો એ પરિઘવર્તી ચેતાતંત્રમાં આવેલા ગ્લિયલ કોષો છે જે માયલિન શીથ બનાવે છે.
ન્યુરિલેમા એ શ્વાન કોષોનું સૌથી બહારનું કોષકેન્દ્રયુક્ત કોષરસ સ્તર છે.

(A) બ્રોકાનું ક્ષેત્ર એ મગજના અગ્ર કપાલી ખંડ (Frontal lobe) માં આવેલો એક ભાગ છે,જે સામાન્ય રીતે ડાબા ગોળાર્ધમાં હોય છે.
તે મુખ્યત્વે વાણીના ઉત્પાદન અને ભાષાના પ્રક્રિયાકરણ સાથે સંકળાયેલું છે.

(B) અનુકંપી ચેતાતંત્ર એ સ્વાયત્ત ચેતાતંત્રનો એક ભાગ છે જે શરીરને 'લડો અથવા ભાગો' (fight or flight) પ્રતિક્રિયાઓ માટે તૈયાર કરે છે.
તે નોર-એપિનેફ્રાઇન જેવા ન્યુરોટ્રાન્સમીટર મુક્ત કરે છે જે હૃદયના સાઇનો-એટ્રિયલ $(SA)$ નોડ પર કાર્ય કરે છે.
આ ઉત્તેજનાને કારણે હૃદયના ધબકારા અને ક્ષેપકના સંકોચનનું બળ વધે છે,જેથી તણાવ દરમિયાન પેશીઓને પૂરતો રક્ત પુરવઠો મળી રહે.
તેનાથી વિપરીત,પરાનુકંપી ચેતાતંત્ર હૃદયના ધબકારા ઘટાડે છે.

(C) $3^{rd}$ મસ્તિષ્ક ચેતા ઓક્યુલોમોટર ચેતા છે,જે આંખની હિલચાલને નિયંત્રિત કરે છે.
$6^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા એબ્ડ્યુસેન્સ ચેતા છે,જે આંખના લેટરલ રેક્ટસ સ્નાયુને નિયંત્રિત કરે છે.
$11^{th}$ મસ્તિષ્ક ચેતા સ્પાઇનલ એક્સેસરી ચેતા છે,જે ગરદન અને ખભાના સ્નાયુઓને નિયંત્રિત કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ ઓક્યુલોમોટર,એબ્ડ્યુસેન્સ અને સ્પાઇનલ એક્સેસરી છે.

(B) $Foramen$ $of$ $Monro$ (જેને ઇન્ટરવેન્ટ્રિક્યુલર ફોરામેન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ દેડકા અને સસલા જેવા પૃષ્ઠવંશીઓના મગજમાં આવેલી એક નલિકા છે,જે પાર્શ્વ વેન્ટ્રિકલ્સ (જે મગજના ગોળાર્ધમાં હોય છે) ને મગજના ત્રીજા વેન્ટ્રિકલ ($III$ વેન્ટ્રિકલ અથવા ડાયોસીલ) સાથે જોડે છે.

(A) સબ-એરેકનોઇડ અવકાશ એ એરેકનોઇડ મેટર અને પિયામેટરની વચ્ચે આવેલી જગ્યા છે.
તેમાં સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ ભરેલું હોય છે,જે મગજ અને કરોડરજ્જુને રક્ષણ આપે છે.
આ અવકાશ દેડકા જેવા ઉભયજીવીઓમાં ગેરહાજર હોય છે પરંતુ સસ્તન પ્રાણીઓમાં હાજર હોય છે.

(B) મસ્તિષ્ક ચેતાઓ $III$ (ઓક્યુલોમોટર),$IV$ (ટ્રોક્લિયર) અને $VI$ (એબ્ડ્યુસન્સ) એ પ્રેરક ચેતાઓ છે જે આંખના ડોળાના હલનચલનનું નિયંત્રણ કરે છે.
$III$ (ઓક્યુલોમોટર ચેતા) આંખના મોટાભાગના બાહ્ય સ્નાયુઓનું નિયંત્રણ કરે છે.
$IV$ (ટ્રોક્લિયર ચેતા) સુપિરિયર ઓબ્લિક સ્નાયુનું નિયંત્રણ કરે છે.
$VI$ (એબ્ડ્યુસન્સ ચેતા) લેટરલ રેક્ટસ સ્નાયુનું નિયંત્રણ કરે છે.

(A) સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ,જેને $Aqueduct$ $of$ $Sylvius$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક સાંકડી નળી છે જે મગજના ત્રીજા વેન્ટ્રિકલને ચોથા વેન્ટ્રિકલ સાથે જોડે છે. તે આ વેન્ટ્રિકલ્સ વચ્ચે સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ ના પ્રવાહને મંજૂરી આપે છે. તેથી,તે મગજની વેન્ટ્રિક્યુલર સિસ્ટમ સાથે સંકળાયેલ છે.

(A) ડાયેન્સફાલન એ અગ્રમગજનો એક ભાગ છે જે ટેલેન્સફાલન (બૃહદ મસ્તિષ્ક) અને મધ્યમગજની વચ્ચે આવેલો છે. તેને થેલેમેન્સફાલન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે મુખ્યત્વે થેલેમસ અને હાયપોથેલેમસનો બનેલો છે.

(D) એક્વેડક્ટ ઓફ સિલ્વિયસ,જેને સેરેબ્રલ એક્વેડક્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મગજમાં આવેલી એક સાંકડી નળી છે.
તે ત્રીજા $(III)$ ક્ષેપકને ચોથા $(IV)$ ક્ષેપક સાથે જોડે છે.
આ રચના આ ક્ષેપકો વચ્ચે સેરેબ્રોસ્પાઇનલ પ્રવાહી $(CSF)$ ના પરિભ્રમણ માટે જવાબદાર છે.

(C) મેગેન્ડીનું છિદ્ર ($Foramen$ of $Magendie$) (જેને મધ્યસ્થ છિદ્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મગજના ચોથા વેન્ટ્રિકલની છત પર આવેલું છે,જે લંબમજ્જા ($Medulla$ $oblongata$) માં સ્થિત છે. તે વેન્ટ્રિક્યુલર સિસ્ટમમાંથી સેરેબ્રોસ્પાઇનલ પ્રવાહી $(CSF)$ ને સબએરેકનોઇડ અવકાશમાં વહેવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા (લંબમજ્જા) માંથી ઉદ્ભવતી મસ્તિષ્ક ચેતાઓ ગ્લોસોફેરિન્જિયલ $(IX)$,વેગસ $(X)$,એક્સેસરી $(XI)$ અને હાઈપોગ્લોસલ $(XII)$ ચેતાઓ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $IX, X, XI, XII$ છે.

(D) મનુષ્યમાં મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર $(CNS)$ મગજ અને કરોડરજ્જુનું બનેલું છે.
મગજ અને કરોડરજ્જુ બંને ત્રણ રક્ષણાત્મક પટલો દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે,જેને મસ્તિષ્કાવરણ (Meninges) કહેવામાં આવે છે.
આ ત્રણ સ્તરો બહારથી અંદરની તરફ નીચે મુજબ છે:
$1$. દ્રઢતાન (Dura mater): સૌથી બહારનું મજબૂત સ્તર.
$2$. તારાકાય પટલ (Arachnoid mater): વચ્ચેનું જાળા જેવું સ્તર.
$3$. મૃદુતાન (Pia mater): સૌથી અંદરનું નાજુક સ્તર જે મગજ અને કરોડરજ્જુના પેશીઓના સીધા સંપર્કમાં હોય છે.
તેથી,$CNS$ નું આવરણ આ ત્રણેય સ્તરોનું બનેલું છે.

(B) સેરેબ્રોસ્પાઇનલ ફ્લુઇડ $(CSF)$ એ મગજ અને કરોડરજ્જુમાં જોવા મળતું એક પારદર્શક, રંગહીન શારીરિક પ્રવાહી છે।
તે મુખ્યત્વે $Choroid plexus$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, જે મગજના વેન્ટ્રિકલ્સમાં આવેલી રુધિરવાહિનીઓ અને વિશિષ્ટ એપેન્ડાઇમલ કોષોનું એક જાળું છે।
એપેન્ડાઇમલ કોષો રુધિર પ્લાઝ્માને ગાળીને $CSF$ બનાવે છે, જે મગજને આંચકા સામે રક્ષણ આપે છે અને રોગપ્રતિકારક સુરક્ષા પૂરી પાડે છે।

(A) અનુમસ્તિષ્ક એ પશ્ચમસ્તિષ્કનો એક ભાગ છે જે ખોપરીના પાછળના ભાગમાં આવેલું છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય શરીરની સ્થિતિ,સંતુલન અને સ્થિરતા જાળવવાનું છે.
તે સ્વૈચ્છિક સ્નાયુબદ્ધ હલનચલનનું સંકલન કરે છે અને સરળ તથા સચોટ મોટર નિયંત્રણ સુનિશ્ચિત કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) ત્રીજી વેન્ટ્રિકલ,જેને $diocoel$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કરોડરજ્જુ ધરાવતા પ્રાણીઓના મગજના $diencephalon$ ભાગમાં આવેલી એક નાની પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા છે. તે વેન્ટ્રિક્યુલર સિસ્ટમનો એક ભાગ છે જે સેરેબ્રોસ્પાઇનલ પ્રવાહી ધરાવે છે.

(C) $\text{વેગસ}$ ચેતા (મસ્તિષ્ક ચેતા $X$) એ સૌથી લાંબી અને સૌથી જટિલ મસ્તિષ્ક ચેતા છે, જે સૌથી વધુ વિસ્તૃત વિતરણ અને સૌથી વધુ શાખાઓ ધરાવે છે.
તેની મુખ્ય શાખાઓમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:
$(i)$ સુપિરિયર લેરિન્જિયલ ચેતા
$(ii)$ રિકરન્ટ લેરિન્જિયલ ચેતા
$(iii)$ કાર્ડિયાક શાખાઓ
$(iv)$ પલ્મોનરી શાખાઓ
$(v)$ ઇસોફેજિયલ શાખાઓ
તે હૃદય, ફેફસાં અને પાચનતંત્રને પેરાસિમ્પેથેટિક ચેતાતંત્ર પૂરું પાડે છે.

(C) અનુકંપી ચેતાતંત્ર એ સ્વાયત્ત ચેતાતંત્રનો એક ભાગ છે.
સસ્તન પ્રાણીઓમાં,અનુકંપી ચેતાઓ કરોડરજ્જુના વક્ષ-કટિ (Thoraco-lumbar) પ્રદેશમાંથી ઉદ્ભવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,પ્રીગેન્ગ્લિયોનિક ચેતાકોષો કરોડરજ્જુના વક્ષ (Thoracic) અને ઉપરના કટિ (Lumbar) ખંડો ($T_1$ થી $L_2$ અથવા $L_3$) ના ગ્રે મેટરના પાર્શ્વ શિંગડામાંથી ઉદ્ભવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.