Excretory waste products Questions in Gujarati

(B) સજીવોને તેમના નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગદ્રવ્યોના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. એમોનોટેલિક: એમોનિયાનો ત્યાગ કરે છે (દા.ત.,મોટાભાગના જલીય અપૃષ્ઠવંશીઓ,અસ્થિમત્સ્ય).
$2$. યુરિયોટેલિક: યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે (દા.ત.,સસ્તન પ્રાણીઓ,દેડકા જેવા સ્થળજ ઉભયજીવીઓ અને દરિયાઈ માછલીઓ).
$3$. યુરિકોટેલિક: યુરિક ઍસિડનો ત્યાગ કરે છે (દા.ત.,સરીસૃપ,પક્ષીઓ,સ્થળજ ગોકળગાય અને વંદા જેવા કીટકો).
વંદા યુરિકોટેલિક સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પાણીના સંરક્ષણ માટે યુરિક ઍસિડના ગોળીકા સ્વરૂપે નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો ઉત્સર્જિત કરે છે.

(D) મનુષ્યમાં મુખ્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગદ્રવ્ય $Urea$ (યુરિયા) છે.
$Urea$ નું સંશ્લેષણ $Liver$ (યકૃત) માં $Ornithine$ $cycle$ (ઓર્નિથિન ચક્ર) દ્વારા થાય છે.
એકવાર સંશ્લેષણ થયા પછી,$Urea$ રુધિરમાં મુક્ત થાય છે અને $Kidneys$ (મૂત્રપિંડ) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
$Kidneys$ રુધિરને ગાળે છે અને $Urea$ ને $Urine$ (મૂત્ર) સ્વરૂપે શરીરમાંથી બહાર કાઢે છે.
તેથી,તે યકૃતમાં સંશ્લેષણ પામે છે પરંતુ મુખ્યત્વે મૂત્રપિંડ દ્વારા દૂર થાય છે.

(A) જે સજીવો નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગદ્રવ્યોનો નિકાલ યુરિક ઍસિડ સ્વરૂપે કરે છે,તેમને યુરિક ઍસિડ ત્યાગી (uricotelic) સજીવો કહેવામાં આવે છે.
યુરિક ઍસિડનો નિકાલ ખૂબ જ ઓછા પાણીના વ્યય સાથે ગોળી કે પેસ્ટ સ્વરૂપે કરવામાં આવે છે,જે પાણીના સંરક્ષણ માટેનું એક અનુકૂલન છે.
આ પ્રકારની ઉત્સર્જન પદ્ધતિ સરિસૃપો,પક્ષીઓ,જમીન પરના ગોકળગાય અને કીટકોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સરિસૃપો અને પક્ષીઓ યુરિક ઍસિડ ત્યાગી પદ્ધતિ દર્શાવે છે.

(B) વનસ્પતિઓમાં,ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન વિવિધ પદાર્થો ઉત્પન્ન થાય છે જેની આગળની શારીરિક પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂર હોતી નથી. આ પદાર્થોને નકામા દ્રવ્યો અથવા ઉત્સર્ગ પદાર્થો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઇન્સ્યુલિન એ ડહાલિયા જેવી વનસ્પતિઓના મૂળમાં સંગ્રહિત પોલિસેકેરાઇડ છે. જો કે,વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યાના સંદર્ભમાં,રેફાઇટ્સ એ કેલ્શિયમ ઓક્સાલેટના સોય જેવા સ્ફટિકો છે જે નકામા દ્રવ્યો અથવા રક્ષણાત્મક રચનાઓ તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઘણા જૈવિક સંદર્ભોમાં,આ બંનેને વનસ્પતિના ઉત્સર્ગ અથવા નકામા પદાર્થોની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવે છે જે વનસ્પતિ ચોક્કસ પેશીઓમાં સંગ્રહિત કરે છે અથવા જમા કરે છે.

(B) યુરિયાનું નિર્માણ યકૃતમાં એમિનો એસિડના વિએમિનેશન (deamination) દરમિયાન યુરિયા ચક્ર દ્વારા થાય છે.
યકૃત એ યુરિયા સંશ્લેષણનું મુખ્ય સ્થાન હોવાથી,યકૃતમાંથી બહાર નીકળતી યકૃત શિરા (hepatic vein) માં શરીરની અન્ય તમામ રુધિરવાહિનીઓની સરખામણીમાં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે.
યકૃત નિવાહિકા શિરા પાચનતંત્રમાંથી યકૃત તરફ રુધિર લાવે છે,જ્યારે મૂત્રપિંડ શિરા ગાળણ પ્રક્રિયા બાદ મૂત્રપિંડમાંથી રુધિર દૂર કરે છે અને પૃષ્ઠ મહાધમની શરીરના અંગોને ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પૂરું પાડે છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,એમિનો એસિડના ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે યકૃતમાં ઓર્નિથિન ચક્ર (યુરિયા ચક્ર) દ્વારા યુરિયાનું ઉત્પાદન થાય છે.
યકૃત એ યુરિયા સંશ્લેષણનું સ્થાન હોવાથી,યકૃત શિરા દ્વારા યકૃતમાંથી બહાર આવતા રુધિરમાં શરીરની અન્ય કોઈપણ રુધિરવાહિનીની તુલનામાં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે.
મૂત્રપિંડ શિરા મૂત્રપિંડમાંથી રુધિરને દૂર લઈ જાય છે,જેણે પહેલેથી જ રુધિરમાંથી યુરિયાને ગાળી લીધું હોય છે,તેથી તેમાં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી ઓછું હોય છે.
પૃષ્ઠ મહાધમની શરીરના વિવિધ ભાગોમાં ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર લઈ જાય છે અને યકૃત નિવાહિકા શિરા પાચનતંત્રમાંથી રુધિરને યકૃત સુધી લઈ જાય છે,આ બંનેમાં યકૃત શિરા જેટલું યુરિયાનું પ્રમાણ હોતું નથી.

(D) વિએમિનેશન (deamination) એ એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપ $(-NH_2)$ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા છે,જેના પરિણામે કીટો એસિડનું નિર્માણ થાય છે અને એમોનિયા $(NH_3)$ મુક્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે યકૃતમાં થાય છે,જ્યાં ઝેરી એમોનિયા ત્યારબાદ યુરિયા ચક્ર દ્વારા યુરિયામાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,વિધાન ખોટું છે કારણ કે વિએમિનેશન યકૃતમાં થાય છે.
કારણ સાચું છે કારણ કે તે વિએમિનેશનના જૈવિક હેતુનું સચોટ વર્ણન કરે છે,જે વધારાના એમિનો એસિડનો ઉપયોગ કરવાનો છે જેનો સંગ્રહ કરી શકાતો નથી અથવા પ્રોટોપ્લાઝમમાં સમાવી શકાતો નથી.

(D) માનવ મૂત્રમાં મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય $Urea$ (યુરિયા) છે,$Ammonia$ (એમોનિયા) નથી.
તેથી,વિધાન ખોટું છે.
જો કે,જ્યારે મૂત્રને થોડા સમય માટે ખુલ્લું રાખવામાં આવે છે,ત્યારે બેક્ટેરિયા મૂત્રમાં રહેલા $Urea$ નું વિઘટન કરે છે,જેના પરિણામે $Ammonia$ ઉત્પન્ન થાય છે,જે તીવ્ર ગંધનું કારણ બને છે.
આમ,કારણ સાચું છે.

(B) ઓસ્મોરેગ્યુલેશન એ એક હોમિયોસ્ટેટિક પ્રક્રિયા છે જે પેશીઓ અને શરીરના પ્રવાહીમાં પાણી અને ક્ષારોની સાંદ્રતાને શ્રેષ્ઠ સ્તરે જાળવી રાખે છે.
તે પાણી અને આયનિક સાંદ્રતાને સંતુલિત કરીને શરીરના આંતરિક વાતાવરણને જાળવી રાખે છે.

(N/A) સ્થળજ પ્રાણીઓ કાં તો યુરિયોટેલિક અથવા યુરિકોટેલિક હોય છે,એમોનોટેલિક હોતા નથી. આના મુખ્ય બે કારણો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ એમોનિયા પ્રકૃતિમાં અત્યંત ઝેરી છે. તેથી,તેને યુરિયા અથવા યુરિક એસિડ જેવા ઓછા ઝેરી સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવાની જરૂર હોય છે.
$(b)$ સ્થળજ પ્રાણીઓને પાણીનો સંગ્રહ કરવાની જરૂર હોય છે. એમોનિયા પાણીમાં દ્રાવ્ય હોવાથી,તેને સતત ઉત્સર્જિત કરી શકાતું નથી. તેથી,તેનું યુરિયા અથવા યુરિક એસિડમાં રૂપાંતર થાય છે. આ સ્વરૂપો ઓછા ઝેરી છે અને ઉત્સર્જન માટે ખૂબ ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે. આ સ્થળજ પ્રાણીઓને પાણી બચાવવામાં મદદ કરે છે.

(B) એક સ્વસ્થ પુખ્ત મનુષ્ય (સરેરાશ) દરરોજ $25-30$ $gm$ યુરિયાનું ઉત્સર્જન કરે છે.
યુરિયા એ મનુષ્યોમાં મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ છે,જે યકૃતમાં યુરિયા ચક્ર દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને મૂત્રપિંડ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.

(N/A) ઉત્સર્જન એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સજીવ તેના શરીરમાંથી ચયાપચયની નકામી નીપજોનો નિકાલ કરીને હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવી રાખે છે.
પ્રાણીઓમાં એમોનિયા,યુરિયા,યુરિક એસિડ,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$,પાણી અને $Na^{+}$,$Cl^{-}$,$K^{+}$,ફોસ્ફેટ અને સલ્ફેટ જેવા આયનો જેવી વિવિધ ચયાપચયની નકામી નીપજો એકઠી થાય છે.
આ પદાર્થોને સામૂહિક રીતે ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,અને તેમના નિકાલની પ્રક્રિયાને ઉત્સર્જન કહેવામાં આવે છે.

(N/A) નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના મુખ્ય સ્વરૂપો $Ammonia$ (એમોનિયા), $Urea$ (યુરિયા) અને $Uric \text{ } acid$ (યુરિક એસિડ) છે.
$\Rightarrow$ $Ammonia$ સૌથી વધુ ઝેરી સ્વરૂપ છે અને તેના નિકાલ માટે પુષ્કળ પાણીની જરૂર પડે છે.
- $Uric \text{ } acid$ સૌથી ઓછું ઝેરી છે અને પાણીના ન્યૂનતમ વ્યય સાથે તેનો નિકાલ કરી શકાય છે.
ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના પ્રકારોને આધારે પ્રાણીઓને ત્રણ જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$(A)$ $Ammonotelic$ (એમોનોટેલિક) $(B)$ $Ureotelic$ (યુરિયોટેલિક) $(C)$ $Uricotelic$ (યુરિકોટેલિક)
$(A)$ $Ammonotelic$: એમિનો એસિડના વિએમિનીકરણ (deamination) દ્વારા $Ammonia$ ઉત્પન્ન થાય છે. તે ઝેરી પદાર્થ છે જે પાણીની મદદથી દૂર થાય છે.
- $Ammonia$ ના ઉત્સર્જનની પદ્ધતિને $Ammonotelic$ પ્રક્રિયા કહેવાય છે.
- $Ammonia$ પાણીમાં સરળતાથી દ્રાવ્ય હોવાથી, તે સામાન્ય રીતે શરીરની સપાટી અથવા ઝાલર (માછલીમાં) દ્વારા પ્રસરણ પામીને ઉત્સર્જિત થાય છે. તેના નિકાલમાં મૂત્રપિંડ કોઈ નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવતા નથી.
- ઉદાહરણ: જલીય કીટકો, $Osteichthyes$ (અસ્થિ મત્સ્ય) અને દેડકાના ટેડપોલ $Ammonotelic$ છે.
$(B)$ $Ureotelic$: $Ureotelic$ પ્રાણીઓ મુખ્યત્વે $Urea$ નો ત્યાગ કરે છે.
- $Urea$ ઓછો ઝેરી નાઈટ્રોજનયુક્ત પદાર્થ છે. તે મુખ્યત્વે સ્થલીય પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.
- આવા પ્રાણીઓમાં, ચયાપચય દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ $Ammonia$ યકૃતમાં $Urea$ માં રૂપાંતરિત થાય છે ($2$ અણુ $Ammonia + 1$ અણુ $CO_2 = Urea$) અને રુધિરમાં મુક્ત થાય છે, જે મૂત્રપિંડ દ્વારા ગળાઈને બહાર નીકળે છે.
$\Rightarrow$ કેટલીકવાર આ પ્રાણીઓમાં મૂત્રપિંડના મેટ્રિક્સમાં ચોક્કસ આસૃતિ સાંદ્રતા જાળવવા માટે થોડા પ્રમાણમાં $Urea$ જળવાઈ રહે છે.
- જે પ્રક્રિયામાં $Urea$ સ્વરૂપે ઉત્સર્જન થાય છે તેને $Ureotelism$ કહેવાય છે. ઉદાહરણ: સસ્તન પ્રાણીઓ, $Chondrichthyes$ (કાસ્થિ મત્સ્ય) અને પુખ્ત ઉભયજીવીઓ.
$(C)$ $Uricotelic$: $Uric \text{ } acid$ સૌથી ઓછો ઝેરી નાઈટ્રોજનયુક્ત પદાર્થ છે.
- પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે, આ પ્રાણીઓ $Uric \text{ } acid$ નો ત્યાગ ગોળીઓ અથવા પેસ્ટના સ્વરૂપમાં કરે છે. $Uric \text{ } acid$ યકૃતમાં $Ammonia$ માંથી બને છે ($3$ અણુ $NH_3 + 2$ અણુ $CO_2 = Uric \text{ } acid$).
- ઉદાહરણ: સરીસૃપ, પક્ષીઓ, કીટકો અને જમીન પરના ગોકળગાય.
- જે પ્રક્રિયા દ્વારા $Uric \text{ } acid$ ઉત્સર્જિત થાય છે તેને $Uricotelism$ કહેવાય છે.

(N/A) $\Rightarrow$ મૂત્ર એ આછા પીળા રંગનું,પાણી જેવું પ્રવાહી છે.
$\Rightarrow$ તે સ્વભાવે થોડું એસિડિક છે,જેનો $pH$ આશરે $6.0$ હોય છે અને તેની એક વિશિષ્ટ ગંધ હોય છે.
$\Rightarrow$ સરેરાશ,એક સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિ દ્વારા દરરોજ $25-30 \ gm$ યુરિયાનો ત્યાગ કરવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ મૂત્રનું વિશ્લેષણ વિવિધ ચયાપચયની વિકૃતિઓ અને કિડનીની ખામીઓના ક્લિનિકલ નિદાન માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
$\Rightarrow$ ઉદાહરણ તરીકે,મૂત્રમાં કીટોન બોડીઝ (Ketonuria) અને ગ્લુકોઝ (Glycosuria) ની હાજરી એ $Diabetes \ Mellitus$ (મધુપ્રમેહ) ના મુખ્ય સંકેતો છે.

(N/A) યુરિકોટેલિઝમ એ નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરવાની પ્રક્રિયા છે.
જે પ્રાણીઓ યુરિકોટેલિઝમ દર્શાવે છે તેમને યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ મુખ્યત્વે પાણીના વ્યયને ઘટાડવા માટેનું અનુકૂલન છે,કારણ કે યુરિક એસિડ પ્રમાણમાં ઓછું ઝેરી છે અને તેને અર્ધ-ઘન ગોળીઓ અથવા પેસ્ટના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરી શકાય છે.
યુરિક એસિડનું સંશ્લેષણ યકૃતમાં એમોનિયા અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાંથી થાય છે.
યુરિકોટેલિક સજીવોના ઉદાહરણોમાં સરીસૃપ (Reptiles),પક્ષીઓ,કીટકો અને જમીન પર રહેતા ગોકળ ગોકળગાયનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A)

એમોનોટેલિક	યુરિયોટેલિક
$(1)$ એમોનિયા વધુ માત્રામાં પાણીમાં ઓગળીને ઉત્સર્જિત થાય છે.	$(1)$ એમોનિયાનું યુરિયામાં રૂપાંતર કરીને ઉત્સર્જન કરવામાં આવે છે.
$(2)$ આ પ્રક્રિયામાં ઉર્જાનો વપરાશ થતો નથી.	$(2)$ આ પ્રક્રિયામાં ઉર્જાનો વપરાશ થાય છે.
$(3)$ તેના ઉત્સર્જનમાં મૂત્રપિંડ કોઈ મહત્વની ભૂમિકા ભજવતા નથી.	$(3)$ તે મુખ્યત્વે મૂત્રપિંડ દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.
$(4)$ ઉદાહરણ: જલીય અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ,અસ્થિમત્સ્ય (Osteichthyes),અને ઉભયજીવીઓના ટેડપોલ.	$(4)$ ઉદાહરણ: સસ્તન પ્રાણીઓ,પુખ્ત ઉભયજીવીઓ,અને કાસ્થિમત્સ્ય (Chondrichthyes).

(A) એમિનો એસિડના વિએમિનીકરણ (deamination) ના પરિણામે ઉત્પન્ન થતો એમોનિયા અત્યંત ઝેરી હોય છે.
તેના નિકાલ માટે વધુ પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે.
- જલીય પ્રાણીઓ પાસે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી ઉપલબ્ધ હોય છે,તેથી એમોનિયાને મંદ દ્રાવણ સ્વરૂપે ઉત્સર્જિત કરવામાં આવે છે.
- જલીય કીટકો,અસ્થિમત્સ્ય અને દેડકાના ડિંભમાં,એમોનિયા સામાન્ય શરીરની સપાટી અથવા ઝાલરની સપાટી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.

(D) શરીરને જીવવા માટે પોષક તત્વો અને $O_{2}$ ની જરૂર હોય છે.
તેવી જ રીતે,ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓના પરિણામે બનતા પદાર્થો,જે ઝેરી અથવા બિનજરૂરી હોય છે,તેને હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે શરીરમાંથી દૂર કરવા આવશ્યક છે.
ખાસ કરીને,નાઈટ્રોજનયુક્ત ઝેરી પદાર્થો અને $CO_{2}$ ને દૂર કરવા જોઈએ.
જો આ ઉત્સર્ગ પદાર્થો દૂર કરવામાં ન આવે,તો તેમનો સંચય સ્વાસ્થ્યને ગંભીર રીતે અસર કરી શકે છે અને શારીરિક કાર્યોમાં વિક્ષેપ પાડી શકે છે.
તેથી,ઉત્સર્જનનું મહત્વ ટાળી શકાતું નથી.

(D) આસૃતિનિયમન એ પાણી અને ક્ષારના પ્રમાણને નિયંત્રિત કરીને સજીવના પ્રવાહીનું આસૃતિ દબાણ જાળવી રાખવાની પ્રક્રિયા છે.
$1$. આપણા શરીરમાં આશરે $2/3$ ભાગ પાણી હોય છે,અને શારીરિક સ્થિરતા માટે આ પ્રમાણ જાળવી રાખવું અત્યંત આવશ્યક છે.
$2$. જો શરીરમાં $H_2O$ નું પ્રમાણ ઘટે,તો તે નિર્જલીકરણ (dehydration) તરફ દોરી જાય છે,જે કોષીય કાર્યોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
$3$. ઉત્સર્ગ પદાર્થો પાણી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે; કોષીય કચરો આંતરકોષીય પ્રવાહીમાં,ત્યારબાદ લસિકામાં,પછી રુધિરમાં પ્રવેશે છે અને અંતે ઉત્સર્જન અંગો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
$4$. ઉત્સર્જન અંગો આ કચરાને શરીરની બહાર કાઢે છે. તેથી,ચયાપચયના કચરાને અસરકારક રીતે દૂર કરવા અને હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે શરીરમાં પાણીનું પૂરતું અને નિયંત્રિત પ્રમાણ હોવું આવશ્યક છે.

(C) સરીસૃપો,પક્ષીઓ,જમીન પરના ગોકળગાય અને કીટકો તેમના નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરાને યુરિક એસિડ તરીકે ગોળીઓ અથવા પેસ્ટના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરે છે,જેમાં પાણીનો વ્યય ન્યૂનતમ થાય છે. આ પ્રક્રિયાને યુરિકોટેલિઝમ કહેવામાં આવે છે,જે પાર્થિવ વાતાવરણમાં પાણીના સંરક્ષણ માટેનું એક અનુકૂલન છે.

(D) જલીય પ્રાણીઓ જેવા કે $Osteichthyes$ (અસ્થિ મત્સ્ય),જલીય ઉભયજીવીઓ અને જલીય કીટકો એમોનિયાનો ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય તરીકે ત્યાગ કરે છે,તેથી તેઓને એમોનોટેલિક કહેવામાં આવે છે.
એમોનિયા પાણીમાં અત્યંત દ્રાવ્ય છે અને તેને શરીરની સપાટી અથવા ઝાલરની સપાટી દ્વારા ઓગાળીને બહાર કાઢવા માટે મોટા પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે.
જલીય પ્રાણીઓ પાણીમાં રહેતા હોવાથી,એમોનિયાના ઉત્સર્જન માટે જરૂરી પાણી તેમને સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,સ્થળજ પ્રાણીઓને પાણીનો સંગ્રહ કરવાની જરૂર હોય છે. તેથી,તેઓ યુરિયા (યુરિયોટેલિક) અથવા યુરિક એસિડ (યુરિકોટેલિક) નો ત્યાગ કરે છે,જે એમોનિયા કરતા ઓછા ઝેરી હોય છે અને તેને દૂર કરવા માટે ખૂબ ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે. આ સ્થળજ વાતાવરણમાં પાણીના સંરક્ષણ માટે એક આવશ્યક ઉત્ક્રાંતિ અનુકૂલન છે.

(B) સ્થળજ સજીવોએ પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે વિશિષ્ટ ઉત્સર્જન પદ્ધતિઓ વિકસાવી છે:
$1$. સ્થળજ પ્રાણીઓ અત્યંત ઝેરી એમોનિયાને બદલે યુરિયા અથવા યુરિક એસિડ જેવા ઓછા ઝેરી પદાર્થો ઉત્પન્ન કરે છે,કારણ કે એમોનિયાના ઉત્સર્જન માટે વધુ પાણીની જરૂર પડે છે.
$2$. સસ્તન પ્રાણીઓ અને ઘણા સ્થળજ ઉભયજીવીઓ યુરિયોટેલિક છે,જે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે. એમોનિયાની સરખામણીમાં યુરિયાના ઉત્સર્જન માટે ખૂબ જ ઓછા $H_{2}O$ ની જરૂર પડે છે.
$3$. સરીસૃપો,પક્ષીઓ અને કીટકો યુરિકોટેલિક છે,જે યુરિક એસિડનો ત્યાગ સૂકી પેસ્ટ અથવા ગોળી સ્વરૂપે કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં નહિવત $H_{2}O$ વપરાય છે,જે શુષ્ક વાતાવરણમાં પાણીના સંરક્ષણ માટેનું ઉત્તમ અનુકૂલન છે.

(B) પ્રાણીઓના શરીરમાં વિવિધ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન એમોનિયા,યુરિયા,યુરિક એસિડ,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$,પાણી અને $Na^{+}$,$Cl^{-}$,$K^{+}$,ફોસ્ફેટ,સલ્ફેટ જેવા આયનો જેવા ચયાપચયી નકામા પદાર્થો જમા થાય છે. આ પદાર્થો શરીર માટે ઝેરી અથવા બિનજરૂરી હોય છે અને તેને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેમને હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે શરીરની બહાર નિકાલ કરવા જરૂરી છે.

(N/A) ના,મીઠા પાણીની માછલી દરિયાના પાણીમાં જીવી શકશે નહીં.
કારણ:
$1$. મીઠા પાણીની માછલીના શરીરના આંતરિક પ્રવાહીની સરખામણીમાં દરિયાનું પાણી અતિપરાસરી (hypertonic) હોય છે.
$2$. જ્યારે માછલીને આવા અતિપરાસરી વાતાવરણમાં મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તે બાહ્ય આસૃતિ (exosmosis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા તેના શરીરના કોષો અને પેશીઓમાંથી પાણી ગુમાવે છે.
$3$. પાણીના આ સતત ઘટાડાને કારણે માછલીમાં ગંભીર નિર્જલીકરણ (dehydration) થાય છે અને શારીરિક તણાવ વધે છે,જેના પરિણામે અંતે માછલીનું મૃત્યુ થાય છે.

(D) પ્રાણીઓને તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. યુરિયોટેલિક પ્રાણીઓ યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે,જેમાં મનુષ્ય અને અન્ય તમામ સસ્તન પ્રાણીઓ,જેમાં વ્હેલ જેવા જલીય સસ્તન પ્રાણીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
$2$. યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ યુરિક એસિડનો ત્યાગ કરે છે,જેમાં પક્ષીઓ અને ગરોળીનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. એમોનોટેલિક પ્રાણીઓ એમોનિયાનો ત્યાગ કરે છે,જે ઘણી અસ્થિમત્સ્ય અને જલીય ઉભયજીવીઓમાં જોવા મળે છે.
વ્હેલ સસ્તન પ્રાણી હોવાથી,તે યુરિયોટેલિક છે,એમોનોટેલિક નથી. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

(C) અસ્થિમત્સ્ય (bony fishes) એ એમોનોટેલિક પ્રાણીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમનો નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો મુખ્યત્વે એમોનિયાના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરે છે. એમોનિયા અત્યંત ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે પુષ્કળ પાણીની જરૂર પડે છે,જે જલીય અસ્થિમત્સ્ય માટે સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે.

(B) ઝેરી એમોનિયાનું ઓછા ઝેરી યુરિયામાં રૂપાંતર $Ornithine$ ચક્ર (જેને $Krebs-Henseleit$ ચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા થાય છે,જે યકૃતના કોષોમાં જોવા મળે છે.
આ પ્રક્રિયા સતત રુધિરમાંથી અત્યંત ઝેરી એમોનિયા અને $CO_{2}$ દૂર કરે છે અને યુરિયાને રુધિરમાં મુક્ત કરે છે.
ત્યારબાદ મૂત્રપિંડ આ યુરિયાને રુધિરમાંથી ગાળીને મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જન કરે છે.

(D) સરીસૃપો,પક્ષીઓ,સ્થળજ ગોકળગાય અને કીટકો નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનો નિકાલ યુરિક એસિડ તરીકે કરે છે. આ ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો ગોળી કે પેસ્ટના સ્વરૂપમાં હોય છે,જેમાં પાણીનો વ્યય ન્યૂનતમ થાય છે. આવા પ્રાણીઓને યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.

(C) યુરિયાનું સંશ્લેષણ યકૃતમાં $Krebs-Henseleit$ ચક્ર (જેને યુરિયા ચક્ર પણ કહેવાય છે) દ્વારા થાય છે.
આ ચક્રમાં,એમોનિયા $(NH_3)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ નું રૂપાંતર યુરિયા $(NH_2CONH_2)$ માં થાય છે,જેમાં ઓર્નિથિન,સિટ્રુલિન અને આર્જિનિન જેવા એમિનો એસિડ સામેલ હોય છે.
સમગ્ર પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$1$. ઓર્નિથિન + $NH_3$ + $CO_2$ $\rightarrow$ સિટ્રુલિન + $H_2O$
$2$. સિટ્રુલિન + $NH_3$ $\rightarrow$ આર્જિનિન + $H_2O$
$3$. આર્જિનિન $\rightarrow$ યુરિયા + ઓર્નિથિન
તેથી,યકૃત એ યુરિયા સંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે,જ્યારે મૂત્રપિંડ રુધિરમાંથી યુરિયાને ગાળવાનું અને ઉત્સર્જન કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(A) નાઈટ્રોજનનું યુરિક એસિડના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જન કરવાની પ્રક્રિયાને યુરિકોટેલિઝમ કહેવામાં આવે છે અને આવા પ્રાણીઓને યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવાય છે,$e.g.,$ કીટકો,પક્ષીઓ અને સરીસૃપો.
યુરિક એસિડ એ પ્યુરિન ચયાપચયની અંતિમ નીપજ છે અને પાણીના સંરક્ષણ માટે તે અર્ધ-ઘન સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત થાય છે.

(A) પ્રોટીન એમિનો એસિડના બનેલા હોય છે. જ્યારે વધુ પડતા પ્રોટીનનું સેવન કરવામાં આવે છે,ત્યારે યકૃતમાં એમિનો એસિડનું વિએમિનીકરણ (deamination) થાય છે,જેમાં એમિનો સમૂહ $(-NH_2)$ દૂર થઈને એમોનિયા $(NH_3)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે. એમોનિયા ઝેરી હોવાથી,તે યુરિયા ચક્ર દ્વારા યુરિયા $(CO(NH_2)_2)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે અને ત્યારબાદ મૂત્રપિંડ દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે. તેથી,ઉચ્ચ પ્રોટીનયુક્ત આહાર લેવાથી યુરિયાનું ઉત્સર્જન વધે છે.

(C) મૂત્રનો પીળો રંગ યુરોક્રોમ નામના રંજકદ્રવ્યની હાજરીને કારણે હોય છે.
આ રંજકદ્રવ્ય હીમ ચયાપચયની નીપજ છે.
બિલીરૂબિનનું યકૃત અને આંતરડામાં પ્રક્રિયા થઈને યુરોબિલિનોજન બને છે,જેનું આગળ ઓક્સિડેશન થવાથી યુરોક્રોમ બને છે,જે મૂત્રના લાક્ષણિક પીળા રંગ માટે જવાબદાર છે.

(D) મનુષ્યોમાં,મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ,યુરિયા,યકૃતમાં ઓર્નિથિન ચક્ર (જેને યુરિયા ચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે.
એકવાર સંશ્લેષિત થયા પછી,યુરિયા રુધિર દ્વારા મૂત્રપિંડ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
મૂત્રપિંડ રુધિરને ગાળે છે અને યુરિયાને મૂત્રના મુખ્ય ઘટક તરીકે શરીરમાંથી બહાર કાઢે છે.

(A) $(i)$ એમોનિયા $(NH_{3})$: તે પ્રોટીન ચયાપચયનો પ્રાથમિક ઉત્સર્ગ પદાર્થ છે. એમોનિયા યકૃતમાં ડીએમિનેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે. તે અત્યંત ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે મોટા પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે.
$(ii)$ યુરિયા: તે સફેદ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થ છે જે યકૃતમાં $CO_{2}$ અને $NH_{3}$ માંથી ઉત્પન્ન થાય છે. તે એમોનિયાની તુલનામાં ઓછું ઝેરી છે. રુધિરમાં યુરિયાનું સામાન્ય સ્તર $18-38 \text{ mg}/100 \text{ mL}$ હોય છે.
$(iii)$ યુરિક એસિડ: તે સૌથી ઓછું ઝેરી છે અને પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે. તે પક્ષીઓ અને સરીસૃપોમાં પ્યુરિનના ચયાપચય દ્વારા યકૃતમાં ઉત્પન્ન થાય છે. તેને ઘન અથવા અર્ધ-ઘન સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરી શકાય છે,જે પાણીના સંરક્ષણમાં મદદ કરે છે. તેથી,ઝેરીપણાનો ક્રમ ઓછાથી વધુ તરફ આ મુજબ છે: યુરિક એસિડ < યુરિયા < એમોનિયા.

(C) નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનો વિવિધ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જે મુખ્યત્વે એમિનો એસિડના ડિએમિનેશન (deamination) દ્વારા થાય છે.
પૃષ્ઠવંશીઓમાં,પ્રોટીન ચયાપચય દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો પ્રથમ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો એમોનિયા $(NH_3)$ છે.
એમોનિયા અત્યંત ઝેરી છે અને તેના નિકાલ માટે પુષ્કળ પાણીની જરૂર પડે છે.
સૌથી પહેલા પૃષ્ઠવંશીઓ જલીય (માછલીઓ) હોવાથી,તેઓ તેમના ઝાલરો દ્વારા પ્રસરણની મદદથી એમોનિયાને સીધો આસપાસના પાણીમાં ઉત્સર્જિત કરી શકતા હતા.
તેથી,$NH_3$ ને પૃષ્ઠવંશીઓમાં પ્રાથમિક અને સૌપ્રથમ ઉત્પન્ન થતો નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો માનવામાં આવે છે.

(C) વંદો મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ તરીકે યુરિક એસિડનો ત્યાગ કરે છે,જેને યુરિકોટેલિઝમ કહેવામાં આવે છે.
મનુષ્ય મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે,તેથી તેઓ યુરિયોટેલિક છે.
અળસિયું જમીન પર હોય ત્યારે યુરિયોટેલિક અને પાણીમાં હોય ત્યારે એમોનોટેલિક હોય છે,જે $40\, \%$ યુરિયા,$20\, \%$ એમોનિયા અને $40\, \%$ એમિનો એસિડનો ત્યાગ કરે છે.
દેડકો તેના પુખ્ત તબક્કે મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત પદાર્થ તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે,તેથી તે યુરિયોટેલિક છે.

(A) યુરિયા એ ઘણા પ્રાણીઓમાં મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય છે.
જે પ્રાણીઓ તેમના મુખ્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરા તરીકે યુરિયાનો ત્યાગ કરે છે તેમને યુરિયોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
યુરિયાના ઉત્સર્જનની પ્રક્રિયાને યુરિયોટેલિઝમ કહેવામાં આવે છે.
યુરિયોટેલિક પ્રાણીઓના ઉદાહરણોમાં સસ્તન પ્રાણીઓ,પુખ્ત ઉભયજીવીઓ અને દરિયાઈ માછલીઓનો સમાવેશ થાય છે.

(C) યુરિકોટેલિઝમ એ નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાને યુરિક એસિડ અથવા યુરેટ્સના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત કરવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પદ્ધતિ મુખ્યત્વે એવા પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે જેમને પાણીનો સંગ્રહ કરવાની જરૂર હોય છે,જેમ કે પક્ષીઓ,સરીસૃપ અને કીટકો.
આ પ્રાણીઓમાં,પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનો નિકાલ પેસ્ટ અથવા અર્ધ-ઘન સ્વરૂપમાં કરવામાં આવે છે.

(A) યુરિયા ચક્ર યકૃતના કોષોમાં થાય છે,જ્યાં જળવિભાજન કરનાર ઉત્સેચક $Arginase$ (આર્જિનેઝ) મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. $Arginase$ એ $Arginine$ (આર્જિનિન) નું યુરિયા અને ઓર્નિથિનમાં જળવિભાજન કરે છે,જેના પરિણામે ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય તરીકે યુરિયા ઉત્પન્ન થાય છે.

(B) યકૃત એ ઓર્નિથિન ચક્ર (યુરિયા ચક્ર) દ્વારા એમોનિયાનું યુરિયામાં રૂપાંતર કરવાનું મુખ્ય સ્થાન છે.
યકૃત યુરિયાનું સંશ્લેષણ કરતું હોવાથી,યકૃત શિરા દ્વારા યકૃતમાંથી બહાર નીકળીને હૃદય તરફ જતું રુધિર,યકૃતમાં પ્રવેશતા રુધિરની તુલનામાં યુરિયાની ઘણી વધારે સાંદ્રતા ધરાવે છે.

(C) એમોનિયા એ એમિનો એસિડના ચયાપચય દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો અત્યંત ઝેરી પદાર્થ છે. માનવ શરીરમાં,એમોનિયાનું યુરિયામાં રૂપાંતર $Urea$ ચક્ર દ્વારા થાય છે,જેને $Krebs-Henseleit$ ચક્ર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે યકૃતમાં થાય છે,જ્યાં યકૃતના કોષો (હેપેટોસાઇટ્સ) ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ કરીને એમોનિયાને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સાથે જોડીને યુરિયા બનાવે છે,જે ત્યારબાદ ઉત્સર્જન માટે મૂત્રપિંડમાં મોકલવામાં આવે છે.

(C) યુરિયા ચક્ર,જેને ક્રેબ્સ-હેન્સલેટ ચક્ર $(1932)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે યકૃતમાં થતી જૈવરાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓની શ્રેણી છે જે ઝેરી એમોનિયાને યુરિયામાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$1$. આ ચક્રમાં ત્રણ મુખ્ય એમિનો એસિડનું નિર્માણ અને રૂપાંતરણ સામેલ છે: ઓર્નિથિન,સિટ્રુલિન અને આર્જિનિન.
$2$. ઓર્નિથિન કાર્બામોઈલ ફોસ્ફેટ સાથે જોડાઈને સિટ્રુલિન બનાવે છે.
$3$. ત્યારબાદ સિટ્રુલિન એસ્પાર્ટેટ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને આર્જિનીનોસક્સિનેટ બનાવે છે,જેનું પાછળથી આર્જિનિનમાં રૂપાંતર થાય છે.
$4$. અંતે,યુરિયા મુક્ત કરવા અને ઓર્નિથિનને પુનર્જીવિત કરવા માટે આર્જિનિનનું જળવિભાજન થાય છે,જેનાથી ચક્ર ચાલુ રહે છે.
તેથી,ચક્રમાં સામેલ મુખ્ય એમિનો એસિડ ધરાવતો સાચો વિકલ્પ ઓર્નિથિન,સિટ્રુલિન અને આર્જિનિન છે.

(B) ન્યુક્લિયોટાઇડ ચયાપચય,ખાસ કરીને પ્યુરીન્સ (એડેનાઇન અને ગ્વાનાઇન) ના વિઘટનને કારણે મનુષ્યમાં યુરિક એસિડનું નિર્માણ થાય છે.
ઘણા અન્ય પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ કે જેઓ યુરિક એસિડને એલેન્ટોઇનમાં તોડવા માટે યુરેટ ઓક્સિડેઝ ઉત્સેચક ધરાવે છે,તેનાથી વિપરીત મનુષ્યમાં આ ઉત્સેચકનો અભાવ હોય છે.
તેથી,યુરિક એસિડ પ્યુરીન ન્યુક્લિયોટાઇડ ચયાપચયના અંતિમ નકામા પદાર્થ તરીકે ઉત્સર્જિત થાય છે.
જોકે યુરિયા એ મનુષ્યમાં પ્રોટીન ચયાપચયનો મુખ્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત નકામો પદાર્થ છે,પરંતુ યુરિક એસિડ એ ન્યુક્લિયોટાઇડ (પ્યુરીન) ચયાપચયની ચોક્કસ અંતિમ નીપજ છે.

(B) મોટાભાગના જલીય પ્રાણીઓ જેવા કે જલીય સંધિપાદ (aquatic arthropods),અસ્થિમત્સ્ય (bony fishes),મીઠા પાણીની માછલીઓ અને ઉભયજીવીઓના ટેડપોલ નાઇટ્રોજનયુક્ત કચરાનો નિકાલ એમોનિયા સ્વરૂપે કરે છે. આ ઘટનાને એમોનોટેલિઝમ કહેવામાં આવે છે અને જે પ્રાણીઓ આ રીતે ઉત્સર્જન કરે છે તેમને એમોનોટેલિક કહેવામાં આવે છે.

(B) યુરિયા એ નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગદ્રવ્ય અને ઓસ્મોરેગ્યુલેટર બંને તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે મનુષ્યો અને સસ્તન પ્રાણીઓ,$Ascaris$,અળસિયા,અને શાર્ક તથા સ્ટિંગ-રે જેવી માછલીઓમાં મુખ્ય ઉત્સર્ગદ્રવ્ય છે.
આ સજીવોમાં,આશૃતિ સંતુલન જાળવવા માટે યુરિયાને શરીરના પ્રવાહીમાં જાળવી રાખવામાં આવે છે,જે તેને ઓસ્મોરેગ્યુલેશન માટે એક મહત્વપૂર્ણ અણુ બનાવે છે.

(C) કરોળિયા તેમના મુખ્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ તરીકે ગ્વાનિનનો ત્યાગ કરે છે,તેથી તેમને ગ્વાનોટેલિક સજીવો કહેવામાં આવે છે.
ગ્વાનિન એ ન્યુક્લિયોટાઇડ્સ (પ્યુરિન ચયાપચય) ના વિઘટનથી ઉત્પન્ન થતો ચયાપચયનો નકામો પદાર્થ છે.

(A) એમોનિયા ($NH_4^+$ આયનો) મગજના કોષો માટે અત્યંત ઝેરી છે કારણ કે તે ચેતાતંત્રના સામાન્ય કાર્યમાં દખલ કરે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આ આયનો કોષરસપટલની વિદ્યુત ધ્રુવીયતામાં ફેરફાર કરીને મગજના કોષોના કાર્યને અસર કરે છે.
ધ્રુવીયતામાં આ ફેરફાર ચેતા આવેગના વહન અને કોષરસપટલ દ્વારા થતા વહન માટે જરૂરી વિદ્યુત-રાસાયણિક ઢાળને ખોરવે છે,જે ચેતાતંત્રની ખામી તરફ દોરી જાય છે.

(D) યુરિયા,યુરિક એસિડ અને એમોનિયા એ બધા ચયાપચય દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો છે.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે.
એમોનિયા અત્યંત ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે મોટી માત્રામાં પાણીની જરૂર પડે છે. યુરિયા એમોનિયા કરતા ઓછું ઝેરી છે અને તેને ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે. યુરિક એસિડ સૌથી ઓછું ઝેરી છે અને તે પેસ્ટ અથવા ગોળી સ્વરૂપે ઉત્સર્જિત થાય છે,જેમાં ન્યૂનતમ પાણીની જરૂર પડે છે. આમ,વિધાન $II$ અને $III$ ખોટા છે.
વિધાન $IV$ તથ્યની દ્રષ્ટિએ ખોટું છે કારણ કે શરીરમાં તેમની પ્રક્રિયા અલગ રીતે થાય છે.
તેથી,માત્ર વિધાન $I$ ત્રણેયમાં સમાન છે.

(B) યકૃત શિરા $(Hepatic)$ $\text{vein}$ માં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી વધુ હોય છે. તેનું કારણ એ છે કે યુરિયાનું સંશ્લેષણ યકૃતમાં ઓર્નિથિન ચક્ર (યુરિયા ચક્ર) દ્વારા થાય છે અને ત્યારબાદ તે યકૃત શિરા દ્વારા રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.

(B) દરિયાઈ ટેલિઓસ્ટ માછલીઓ મુખ્યત્વે એમોનોટેલિક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના મુખ્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ પદાર્થ તરીકે એમોનિયાનું ઉત્સર્જન કરે છે.
એમોનિયા અત્યંત ઝેરી છે અને તેના ઉત્સર્જન માટે મોટા પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે,જે આ માછલીઓને તેમના જલીય પર્યાવરણમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે.
જોકે કેટલીક દરિયાઈ ટેલિઓસ્ટ માછલીઓ અલ્પ માત્રામાં યુરિયાનું ઉત્સર્જન કરી શકે છે,તેમ છતાં તેમને એમોનોટેલિક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે એમોનિયા તેમનો મુખ્ય ઉત્સર્ગ પદાર્થ છે.