Significance of Mitosis Questions in Gujarati

(A) સમભાજનને સમવિભાજન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે પિતૃ કોષ અને બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા સમાન રહે છે. સમભાજન દરમિયાન,પ્રતિકૃતિ પામેલા રંગસૂત્રો અલગ થાય છે અને બે બાળ કોષકેન્દ્રોમાં સમાન રીતે વહેંચાય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક બાળ કોષને પિતૃ કોષ જેટલા જ સમાન રંગસૂત્રો મળે છે. તેનાથી વિપરીત,અર્ધીકરણ એ ન્યૂનતમ વિભાજન છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે.

(A) સજીવનો બહુકોષી દેહ એકકોષી ફલિતાંડ (zygote) માંથી વિકાસ પામે છે.
આ પ્રક્રિયામાં વારંવાર થતા સમભાજન (Mitosis) કોષ વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે.
સમભાજન એ સજીવની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે જવાબદાર છે,જે કોષોની સંખ્યામાં વધારો કરે છે અને સાથે સાથે આનુવંશિક બંધારણ જાળવી રાખે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (સમભાજન) છે.

(B) સમભાજન (Mitosis) એ કોષવિભાજનની એવી પ્રક્રિયા છે જેના પરિણામે બે આનુવંશિક રીતે સમાન બાળકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તે બહુકોષીય સજીવોની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે,કારણ કે તે શરીરમાં કોષોની સંખ્યામાં વધારો કરે છે.
અર્ધીકરણ (Meiosis) થી વિપરીત,જે લિંગી પ્રજનન માટે જનનકોષો ઉત્પન્ન કરે છે,સમભાજન પિતૃકોષ જેટલી જ રંગસૂત્ર સંખ્યા જાળવી રાખે છે,જે તેને પેશીઓના સમારકામ અને સજીવની વૃદ્ધિ માટે આદર્શ બનાવે છે.

(C) કોષ તેના કાર્યક્ષમ કદને $Cell \ Division$ (કોષ વિભાજન,ખાસ કરીને $Mitosis$ - સમભાજન) દ્વારા જાળવી રાખે છે.
જેમ જેમ કોષ વૃદ્ધિ પામે છે,તેમ તેનું કદ (ઘનફળ) તેની સપાટીના ક્ષેત્રફળ કરતા ઘણી ઝડપથી વધે છે.
આના પરિણામે સપાટીના ક્ષેત્રફળ અને કદનો ગુણોત્તર ઘટે છે,જે કોષની પોષક તત્વો,વાયુઓ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોની આપ-લે કરવાની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે.
સપાટીના ક્ષેત્રફળ અને કદનો યોગ્ય ગુણોત્તર ફરીથી મેળવવા માટે,કોષ વિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે નાના કોષો (daughter cells) બને છે જે વધુ અસરકારક રીતે કાર્ય કરી શકે છે.

(B) દ્વિકીય દૈહિક કોષ એ શરીરનો કોષ છે જેમાં રંગસૂત્રોના બે સેટ $(2n)$ હોય છે.
દૈહિક કોષો મુખ્યત્વે પેશીઓની વૃદ્ધિ અને સમારકામમાં ભાગ લે છે,જે સમવિભાજન ($M$ તબક્કો) પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
બીજી તરફ,અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે ફક્ત જનન કોષોમાં જ થાય છે જેથી એકકીય જન્યુઓ $(n)$ ઉત્પન્ન થઈ શકે.
તેથી,એક દ્વિકીય દૈહિક કોષ સમવિભાજન દ્વારા સમાન બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરી શકે છે,પરંતુ તે અર્ધીકરણ પામી શકતો નથી.

(B) સમભાજન (Mitosis) એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે,જેના પરિણામે બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે,જેમાં દરેક કોષમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અને પ્રકાર હોય છે,જે સામાન્ય પેશી વૃદ્ધિ માટે લાક્ષણિક છે.
કારણ કે સમભાજનમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન અને ત્યારબાદ રંગસૂત્રોનું સમાન વિભાજન થાય છે,તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે તમામ સંતતિ કોષો જનીનીય રીતે પિતૃ કોષને સમાન હોય.
તેથી,વનસ્પતિપેશીના કોષોમાં જનીનીય સમાનતા સમભાજન દ્વારા જળવાઈ રહે છે.

(C) દૈહિકકોષો એ સજીવના પ્રજનન સિવાયના કોષો છે. આ કોષોમાં આનુવંશિક સ્થિરતા જાળવી રાખવા માટે કોષવિભાજન દરમિયાન રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ રહેવી જરૂરી છે. તેથી,દૈહિકકોષોમાં $Mitosis$ (સમભાજન) થાય છે,જેમાં એક પિતૃકોષ વિભાજન પામીને બે આનુવંશિક રીતે સમાન બાળકોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃકોષ જેટલી જ હોય છે. $Meiosis$ (અર્ધીકરણ) ફક્ત પ્રજનન કોષોમાં જ જોવા મળે છે જે જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક માતૃકોષ વિભાજન પામીને બે આનુવંશિક રીતે સમાન સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,સંતતિ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા માતૃકોષ જેટલી જ જળવાઈ રહે છે (સમીકરણ વિભાજન).
તેથી,એક વિભાજન ચક્રના અંતે બે કોષો પ્રાપ્ત થાય છે.

(A) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પરિણામે બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં દરેક કોષમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અને પ્રકાર હોય છે,જે સામાન્ય પેશીઓની વૃદ્ધિ માટે લાક્ષણિક છે.
પ્રાણીઓમાં,વૃદ્ધિ અને પેશીઓના સમારકામ માટે સમભાજન દ્વિકીય દૈહિક કોષોમાં થાય છે.
બીજી તરફ,અર્ધસૂત્રણ દ્વિકીય જનન કોષોમાં થાય છે જેથી એકકીય જન્યુઓ ઉત્પન્ન થાય.
તેથી,સમભાજન દ્વિકીય દૈહિક કોષોમાં થાય છે તે વિધાન સાચું છે.

(A) $Mitosis$ (સમભાજન) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા સુકોષકેન્દ્રી કોષ તેના કોષકેન્દ્રમાં રહેલા રંગસૂત્રોને બે સમાન સેટમાં વિભાજિત કરીને બે અલગ કોષકેન્દ્રો બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયાને તકનીકી રીતે $Karyokinesis$ (કોષકેન્દ્રવિભાજન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Cytokinesis$ (કોષરસવિભાજન) એ કોષવિભાજનની ભૌતિક પ્રક્રિયા છે,જે પિતૃ કોષના કોષરસને બે બાળ કોષોમાં વિભાજિત કરે છે.
જોકે $Mitosis$ શબ્દનો ઉપયોગ ઘણીવાર કોષવિભાજનની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા માટે કરવામાં આવે છે,પરંતુ ચોક્કસ જૈવિક પરિભાષામાં,$Mitosis$ એ ખાસ કરીને $Karyokinesis$ (કોષકેન્દ્રવિભાજન) ને સૂચવે છે.

(A) સમવિભાજન એ કોષ વિભાજનની એક પ્રક્રિયા છે જે બે આનુવંશિક રીતે સમાન બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
તેનું મુખ્ય મહત્વ વૃદ્ધિ,વિકાસ અને ક્ષતિગ્રસ્ત પેશીઓના સમારકામમાં રહેલું છે.
વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે સમવિભાજન એ પેશીઓના સમારકામ અને પુનઃસર્જન માટેની પાયાની પ્રક્રિયા છે.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે અધિચ્છદ,અન્નમાર્ગનું અસ્તર અને રુધિરના કોષો સતત ઘસાઈ જાય છે અને સમવિભાજન દ્વારા નવા કોષો દ્વારા બદલાતા રહે છે.
આ કોષોનું સતત પુનઃસ્થાપન એ શરીરના સમારકામ અને જાળવણીનું એક સ્વરૂપ હોવાથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) બહુકોષીય સજીવોમાં વૃદ્ધિ,સમારકામ અને કોષોના બદલાવ માટે સમવિભાજન આવશ્યક છે.
$1$. અધિચ્છદ (ત્વચા) નું સૌથી બહારનું પડ સતત ખરી જાય છે અને સમવિભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નવા કોષો દ્વારા તેનું સ્થાન લેવાય છે.
$2$. અન્નમાર્ગનું અસ્તર બનાવતા કોષો ખોરાકના વહન દરમિયાન ઘસારો અનુભવે છે અને સમવિભાજન દ્વારા સતત બદલાતા રહે છે.
$3$. રુધિરકોષો,જેમ કે રક્તકણો,મર્યાદિત આયુષ્ય ધરાવે છે અને અસ્થિમજ્જામાં સ્ટેમ કોષોના સમવિભાજન દ્વારા સતત ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,ઉપર્યુક્ત ત્રણેય ભાગોમાં જાળવણી અને બદલાવ માટે સમવિભાજન જરૂરી છે.

(C) એકકોષી યુગ્મનજમાંથી બહુકોષી સજીવના વિકાસ માટે કોષોની સંખ્યામાં ખૂબ જ વધારો થવો જરૂરી છે.
સમભાજન એ એવા પ્રકારનું કોષવિભાજન છે જેના પરિણામે બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે,જેમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અને પ્રકાર હોય છે.
આ પ્રક્રિયા આનુવંશિક સાતત્ય જાળવી રાખે છે અને યુગ્મનજને વૃદ્ધિ પામીને જટિલ બહુકોષી દેહમાં વિભેદિત થવામાં મદદ કરે છે.
બીજી તરફ,અર્ધીકરણ એ જન્યુઓના નિર્માણમાં ભાગ લે છે અને રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે.

(B) કોષ વિભાજનમાં,એક કોષ સમભાજન પામીને $2$ બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રથમ વિભાજનના અંતે,$52$ કોષો $52 \times 2 = 104$ કોષો ઉત્પન્ન કરશે.
બીજા વિભાજનના અંતે,આ $104$ કોષો $104 \times 2 = 208$ કોષો ઉત્પન્ન કરશે.
વૈકલ્પિક રીતે,$n$ વિભાજન પછી કોષોની સંખ્યા શોધવાનું સૂત્ર $N = N_0 \times 2^n$ છે,જ્યાં $N_0$ એ કોષોની પ્રારંભિક સંખ્યા છે અને $n$ એ વિભાજનની સંખ્યા છે.
અહીં,$N_0 = 52$ અને $n = 2$ છે.
તેથી,$N = 52 \times 2^2 = 52 \times 4 = 208$ કોષો બનશે.

(D) સમભાજન એ એક સમવિભાજન છે જે આનુવંશિક રીતે સમાન બાળ કોષોના ઉત્પાદનમાં પરિણમે છે.
$1$. કોષનું સમારકામ: સમભાજન જૂના,ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા મૃત કોષોને નવા કોષો દ્વારા બદલે છે.
$2$. વૃદ્ધિ: તે કોષોની સંખ્યામાં વધારો કરીને બહુકોષીય સજીવોની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
$3$. વનસ્પતિઓમાં સતત વૃદ્ધિ: વનસ્પતિઓમાં રહેલી વર્ધનશીલ પેશીઓ સતત સમભાજન પામે છે,જેના કારણે વનસ્પતિઓ તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન વૃદ્ધિ પામી શકે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સમભાજનના સાચા પરિણામો છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં,સમભાજન (Mitosis) એકકીય અને દ્વિકીય બંને પ્રકારના કોષોમાં જોવા મળે છે.
પ્રાણીઓથી વિપરીત,જ્યાં સમભાજન સામાન્ય રીતે માત્ર દ્વિકીય કોષો પૂરતું મર્યાદિત હોય છે,વનસ્પતિઓ 'એકાંતરજનન' (Alternation of generations) તરીકે ઓળખાતું વિશિષ્ટ જીવનચક્ર ધરાવે છે.
આ ચક્રમાં,એકકીય જન્યુજનક (Gametophyte) સમભાજન દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે અને દ્વિકીય બીજાણુજનક (Sporophyte) અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આમ,વનસ્પતિના જીવનચક્રના એકકીય અને દ્વિકીય બંને તબક્કાઓમાં સમભાજન એક પાયાની પ્રક્રિયા છે.

(C) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પરિણામે બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં દરેક કોષમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અને પ્રકાર હોય છે.
તેનું મુખ્ય મહત્વ નીચે મુજબ છે:
$1$. બહુકોષીય સજીવોની વૃદ્ધિ અને વિકાસ.
$2$. કોષનું સમારકામ અને પુનઃસર્જન: તે જૂના,ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા મૃત કોષોને નવા કોષો દ્વારા બદલે છે.
$3$. રંગસૂત્રોની સંખ્યા જાળવી રાખવી: તે સંતતિ કોષોમાં આનુવંશિક સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરે છે.
તેથી,કોષનું સમારકામ એ સમભાજનનું મુખ્ય મહત્વ છે.

(D) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે બે સંતતિ કોષોમાં પરિણમે છે,જેમાં દરેક કોષમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રો હોય છે.
$A$. સમભાજન દ્વિતીય પિતૃ કોષમાંથી દ્વિતીય સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જે સાચું છે.
$B$. બહુકોષીય સજીવોમાં,વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે સમભાજન મુખ્ય પ્રક્રિયા છે,જે સાચું છે.
$C$. સમભાજન કોષના સમારકામ અને ક્ષતિગ્રસ્ત પેશીઓના પુનર્જીવન માટે જરૂરી છે,જે સાચું છે.
$D$. સમભાજન એ સમવિભાજન છે જે આનુવંશિક રીતે સમાન ક્લોન ઉત્પન્ન કરે છે. તે આનુવંશિક વિવિધતા લાવતું નથી. આનુવંશિક વિવિધતા મુખ્યત્વે અર્ધીકરણ (meiosis) અને લિંગી પ્રજનન દ્વારા આવે છે. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.

(A) એકકીય વનસ્પતિમાં,સજીવ પહેલેથી જ રંગસૂત્રોનો એક સેટ $(n)$ ધરાવે છે.
રંગસૂત્રોની સંખ્યામાં વધુ ઘટાડો કરી શકાતો નથી,તેથી જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે અર્ધીકરણ (Meiosis) થઈ શકતું નથી.
તેથી,જન્યુઓ સમભાજન (Mitosis) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જ્યાં એકકીય કોષો વિભાજન પામીને એકકીય જન્યુઓ બનાવે છે.
આમ,સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) સમભાજનમાં,એક કોષ વિભાજન પામીને $2$ બાળ કોષો બનાવે છે.
જો $n$ એ વિભાજનની સંખ્યા હોય,તો ઉત્પન્ન થતા કોષોની સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,આપણે $n$ શોધવાનું છે જેથી $2^n = 128$ થાય.
કારણ કે $128 = 2^7$,તેથી $n = 7$ મળે છે.
આમ,$128$ કોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે $7$ સમભાજનની જરૂર પડે છે.

(B) સમવિભાજન એ સમસૂત્રી ભાજન છે જેમાં પિતૃ કોષ વિભાજન પામીને બે સમાન બાળ કોષો બનાવે છે.
મનુષ્યમાં,દૈહિક કોષમાં રંગસૂત્રોની દ્વિતીય સંખ્યા $46$ $(2n = 46)$ હોય છે.
સમવિભાજન દરમિયાન,આંતરાવસ્થાના $S$-તબક્કા દરમિયાન રંગસૂત્રોનું સ્વયંજનન થાય છે અને ત્યારબાદ ભાજનોત્તર અવસ્થા (anaphase) દરમિયાન રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે.
પરિણામે,દરેક બાળ કોષને પિતૃ કોષ જેટલી જ સંખ્યામાં રંગસૂત્રો પ્રાપ્ત થાય છે.
તેથી,મનુષ્યના દરેક નવા બનેલા બાળ કોષમાં $46$ રંગસૂત્રો હશે.

(A) $n$ સમભાજન પછી ઉત્પન્ન થતા કોષોની સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,આપણે $n$ શોધવાનું છે જેથી $2^n = 128$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $128 = 2^7$,તેથી $2^n = 2^7$ થાય.
આમ,$n = 7$.
તેથી,એક કોષમાંથી $128$ કોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે $7$ સમભાજનની જરૂર પડે છે.

(B) સમવિભાજન એ દૈહિક કોષોમાં થતી કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા છે. વનસ્પતિઓમાં,કોષ વિભાજનનો સૌથી સક્રિય વિસ્તાર વર્ધનશીલ પેશી (meristematic tissue) છે. મૂલાગ્રમાં મૂળનું અગ્રસ્થ વર્ધનશીલ પેશી હોય છે,જે ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને તેમાં ઝડપથી સમવિભાજન થાય છે. તેથી,પ્રયોગશાળામાં સમવિભાજનના તબક્કાઓનો અભ્યાસ કરવા માટે મૂલાગ્રનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે કારણ કે તે વિભાજન પામતા કોષોની મોટી સંખ્યા પૂરી પાડે છે.

(B) સમભાજનની પ્રક્રિયામાં,ભાજનોત્તરાવસ્થા $(Anaphase)$ દરમિયાન દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે અને બે સંતતિ રંગસૂત્રિકાઓ (chromatids) અલગ પડે છે.
આ અલગ થયેલી રંગસૂત્રિકાઓ ત્રાકતંતુઓના સંકોચનને કારણે કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
વિકલ્પ $(A)$ ખોટો છે કારણ કે રંગસૂત્રિકાઓ ભાજનાવસ્થામાં વિષુવવૃત્તીય પ્રદેશ પર ગોઠવાય છે,ભાજનોત્તરાવસ્થામાં નહીં.
વિકલ્પ $(C)$ ખોટો છે કારણ કે પૂર્વાવસ્થાના અંત સુધીમાં ગોલ્ગીકાય અને અંતઃકોષરસજાળ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.
વિકલ્પ $(D)$ ખોટો છે કારણ કે ભાજનાવસ્થામાં રંગસૂત્રો મધ્યરેખા (metaphase plate) પર ગોઠવાય છે,તેઓ તે તબક્કે કાલ્પનિક રેખાથી દૂર ખેંચાતા નથી.

(C) સમવિભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પરિણામે બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રો હોય છે.
$Synapsis$ (સાયનેપ્સિસ) એ બે સમધર્મી રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા છે જે $Meiosis$ (અર્ધીકરણ) ના $Prophase-I$ દરમિયાન જોવા મળે છે.
તે સમવિભાજન દરમિયાન થતું નથી.
કોષકેન્દ્રિકાનું અદ્રશ્ય થવું,રંગસૂત્રોનું હલનચલન અને ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ એ સમવિભાજનના લાક્ષણિક લક્ષણો છે.

(A) વૃદ્ધાવસ્થા (senescence) એ એક કુદરતી જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે કોષો,પેશીઓ અને અંગોની રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક અખંડિતતામાં ક્રમશઃ ઘટાડા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. તે કોઈ રોગ નથી પરંતુ જીવનનો એક તબક્કો છે.
ઘણા દૈહિક કોષોમાં સમભાજન (mitosis) નું અટકી જવું એ એક જનીનિક રીતે નિર્ધારિત ઘટના છે જે વૃદ્ધત્વની પ્રક્રિયામાં ફાળો આપે છે,કારણ કે સમય જતાં ક્ષતિગ્રસ્ત કોષોને સુધારવાની અને બદલવાની શરીરની ક્ષમતા ઘટે છે. આમ,બંને વિધાનો સાચા છે અને કારણ એ સમજાવે છે કે અનુકૂલન ક્ષમતા શા માટે ઘટે છે.

(N/A) સમભાજન એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પિતૃકોષ વિભાજિત થઈને બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે જે આનુવંશિક રીતે પિતૃકોષ જેવા જ હોય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,રંગસૂત્રોનું સ્વયંજનન થાય છે અને તે બંને સંતતિ કોષોમાં સમાન રીતે વહેંચાય છે.
પરિણામે,દરેક સંતતિ કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃકોષ જેટલી જ રહે છે (દા.ત.,$2n$ થી $2n$).
કારણ કે સંતતિ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા જળવાઈ રહે છે અથવા 'સમાન' રહે છે,તેથી સમભાજનને સમવિભાજન (equational division) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ તમામ સજીવો,પછી તે સૌથી નાના હોય કે સૌથી મોટા,તેમના જીવનની શરૂઆત એક કોષ (યુગ્મનજ - $Zygote$) થી કરે છે.
$\Rightarrow$ યુગ્મનજ એ નર અને માદા જન્યુઓના ફલન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જે એકકોષીય રચના છે.
$\Rightarrow$ યુગ્મનજના સતત કોષવિભાજન અને વિભેદનને કારણે બહુકોષીય શરીરની રચના બને છે.
$\Rightarrow$ કોષોની વૃદ્ધિ અને પ્રજનન એ તમામ સજીવોના લાક્ષણિક ગુણધર્મો અને જરૂરિયાત છે.
$\Rightarrow$ તમામ કોષો બે ભાગમાં વિભાજિત થઈને પ્રજનન કરે છે; દરેક પિતૃકોષ દરેક વિભાજન સમયે બે બાળકોષો ઉત્પન્ન કરે છે. આ નવા બનેલા બાળકોષો પોતે પણ વૃદ્ધિ પામી શકે છે અને વિભાજિત થઈ શકે છે.
$\Rightarrow$ બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો,વૃદ્ધિ અને વિભાજનના ચક્રો એક કોષને લાખો કોષો ધરાવતી રચના બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે.
$\Rightarrow$ પુખ્ત મનુષ્યમાં કોષોની સંખ્યા આશરે $10^{14}$ હોય છે.

(N/A) $\Rightarrow$ સમભાજન અથવા સમસૂત્રી ભાજન સામાન્ય રીતે માત્ર દ્વિકીય (diploid) કોષો પૂરતું મર્યાદિત હોય છે. જોકે,કેટલીક નિમ્ન કક્ષાની વનસ્પતિઓ અને સામાજિક કીટકોમાં એકકીય (haploid) કોષો પણ સમભાજન દ્વારા વિભાજન પામે છે.
$\Rightarrow$ સમભાજનના પરિણામે સમાન જનીનિક બંધારણ ધરાવતા દ્વિકીય બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે.
$\Rightarrow$ બહુકોષીય સજીવોની વૃદ્ધિ મુખ્યત્વે સમભાજનને કારણે થાય છે.
$\Rightarrow$ કોષની વૃદ્ધિ કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વચ્ચેના ગુણોત્તરને ખલેલ પહોંચાડે છે. તેથી,કોષકેન્દ્ર-કોષરસ ગુણોત્તરને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે કોષનું વિભાજન થવું આવશ્યક છે.
$\Rightarrow$ સમભાજનનું એક ખૂબ જ મહત્વનું યોગદાન કોષનું સમારકામ છે. અધિસ્તરના ઉપરના સ્તરના કોષો,આંતરડાના અસ્તરના કોષો અને રુધિર કોષો સતત આ પ્રક્રિયા દ્વારા બદલાતા રહે છે.
$\Rightarrow$ વર્ધનશીલ પેશીઓમાં (meristematic tissues) થતું સમભાજન,જેમ કે અગ્રીય અને પાર્શ્વ એધા (lateral cambium),વનસ્પતિના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન સતત વૃદ્ધિમાં પરિણમે છે.

(N/A)

સમભાજન (Mitosis)	અસૂત્રીભાજન (Amitosis)
$(i)$ તે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના દૈહિક કોષોમાં જોવા મળે છે.	$(i)$ તે સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા,યીસ્ટ અથવા પ્રજીવો જેવા એકકોષી સજીવોમાં જોવા મળે છે.
$(ii)$ રંગસૂત્રોનું વિભાજન સમાન રીતે બાળકોષોમાં થાય છે.	$(ii)$ રંગસૂત્રોનું વિભાજન અનિયમિત રીતે થાય છે.
$(iii)$ તેમાં પૂર્વાવસ્થા,ભાજનાવસ્થા,ભાજનોત્તરાવસ્થા અને અંત્યાવસ્થા જેવા જટિલ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.	$(iii)$ આ એક સીધું વિભાજન છે જેમાં ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ કે જટિલ તબક્કાઓ જોવા મળતા નથી.
$(iv)$ તે વૃદ્ધિ,વિકાસ અને પેશીઓના સમારકામ માટે આવશ્યક છે.	$(iv)$ તે મુખ્યત્વે સરળ સજીવોમાં પ્રજનનની એક પદ્ધતિ છે.

(N/A) $\Rightarrow$ એકકોષી સજીવોમાં,સમભાજનને ઘણીવાર દ્વિભાજન અથવા સાદી કોષ વિભાજન પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે,જેમાં કોષ સીધો બે સંતતિ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
$\Rightarrow$ બહુકોષી સજીવોમાં,સમભાજન એ એક જટિલ અને પરોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન અને સ્પષ્ટ રંગસૂત્રોનું નિર્માણ થાય છે.
$\Rightarrow$ એકકોષી સજીવોમાં,આ પ્રક્રિયા પ્રમાણમાં સરળ હોય છે અને મુખ્યત્વે પ્રજનનનો હેતુ પૂરો કરે છે.
$\Rightarrow$ બહુકોષી સજીવોમાં,આ પ્રક્રિયામાં અત્યંત નિયંત્રિત તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે: $Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા),$Metaphase$ (ભાજનાવસ્થા),$Anaphase$ (ભાજનોત્તરાવસ્થા) અને $Telophase$ (અંત્યાવસ્થા),ત્યારબાદ કોષરસ વિભાજન $(cytokinesis)$ થાય છે,જે વૃદ્ધિ,પેશીઓના સમારકામ અને વિકાસ માટે આવશ્યક છે.

(C) સમભાજન એ કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા છે જે વૃદ્ધિ અને પેશીઓના સમારકામ માટે દૈહિક કોષોમાં થાય છે.
માનવ શરીરમાં સમભાજનના તબક્કાઓ દર્શાવવા માટે સક્રિય રીતે વિભાજન પામતા કોષોની જરૂર હોય છે.
અસ્થિમજ્જાના કોષો ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને રક્તકણો બનાવવા માટે સતત સમભાજન પામે છે.
તેની સામે,પરિપક્વ ચેતાકોષો અને પરિપક્વ રક્તકણો વિભાજન પામતા નથી.
મૂલાગ્રહના કોષોનો ઉપયોગ વનસ્પતિમાં સમભાજન દર્શાવવા માટે થાય છે,માનવ શરીરમાં નહીં.

(C) સમભાજનમાં,એક કોષ વિભાજન પામીને $2$ બાળ કોષો બનાવે છે. સમભાજનના $n$ ચક્ર પછી,ઉત્પન્ન થતા કોષોની સંખ્યા $2^n$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં આપેલ છે કે કોષોની કુલ સંખ્યા $1024$ છે,તેથી આપણે સમીકરણ $2^n = 1024$ બનાવીએ છીએ.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1024 = 2^{10}$,તેથી $2^n = 2^{10}$.
આમ,$n = 10$.
તેથી,મૂળ પિતૃ કોષે સમભાજનના $10$ ચક્ર પૂર્ણ કર્યા હશે.

(C) અલિંગી પ્રજનનમાં જન્યુઓના જોડાણ વગર એક જ પિતૃમાંથી સંતતિનું નિર્માણ થાય છે.
અહીં જન્યુઓનું નિર્માણ કે જોડાણ થતું ન હોવાથી,અર્ધીકરણ (જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા ઘટાડે છે) પ્રક્રિયાની જરૂર પડતી નથી.
તેના બદલે,પિતૃકોષ સમભાજન (સૂત્રીભાજન) પ્રક્રિયા દ્વારા વિભાજન પામીને જનીનિક રીતે સમાન સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,અલિંગી પ્રજનનમાં મુખ્યત્વે સમભાજન જોવા મળે છે.

(B) $M$-તબક્કો (સમભાજન) એ કોષચક્રનો સૌથી મહત્વનો સમયગાળો છે.
પિતૃ કોષ અને બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા સમાન રહેતી હોવાથી,તેને સમાન વિભાજન (equational division) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) સમભાજન (Mitosis) પિતૃ કોષને બે સમાન બાળ કોષોમાં વિભાજિત કરે છે,જેમાં દરેક કોષના કોષકેન્દ્રમાં પિતૃ કોષ જેટલી જ માત્રામાં $DNA$,રંગસૂત્રોની સમાન સંખ્યા અને પ્રકાર,અને સમાન આનુવંશિક સૂચનાઓ હોય છે. આ કારણોસર તેને સમવિભાજન (equational division) કહેવામાં આવે છે.

(B) સમભાજન (Mitosis) સૌપ્રથમ $Strasburger$ દ્વારા જોવામાં આવ્યું હતું અને આ શબ્દ $W. Flemming$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
સમભાજન દરમિયાન,બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષ જેટલી જ રહે છે.
આ કારણોસર સમભાજનને સમવિભાજન (equational division) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,અર્ધીકરણ (meiosis) દરમિયાન,બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે.

(A) સમભાજન (Mitosis) એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે કોષો અને પેશીઓના પુનઃસર્જન માટે આવશ્યક છે.
તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે સજીવના તમામ દૈહિક કોષો પિતૃ કોષ સાથે આનુવંશિક રીતે સમાન રહે.
આ આનુવંશિક સમાનતા સજીવોને ક્ષતિગ્રસ્ત પેશીઓને સુધારવા અથવા શરીરના ગુમાવેલા ભાગોને અસરકારક રીતે પુનઃજીવિત કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પરિણામે બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં દરેક કોષમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અને પ્રકાર હોય છે. એકકોષી સજીવોમાં,સમભાજન એ અલિંગી પ્રજનનની પ્રાથમિક પદ્ધતિ છે. બહુકોષી સજીવોમાં,તે કોષોની સંખ્યામાં વધારો કરીને વૃદ્ધિ,વિકાસ અને પેશીઓના સમારકામ માટે જવાબદાર છે. તેથી,તે મૂળભૂત રીતે કોષોના ગુણન (વધારો) થવાની પ્રક્રિયા છે.

(B) સમભાજનને સમવિભાજન (equational division) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેના પરિણામે બે બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે જે આનુવંશિક અને બાહ્ય રીતે પિતૃ કોષ અને એકબીજાને સમાન હોય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,રંગસૂત્રોનું સ્વયંજનન થાય છે અને ત્યારબાદ તે બે બાળ કોષોના કોષકેન્દ્રમાં સમાન રીતે વહેંચાય છે.

(C) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પરિણામે બે બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં દરેક બાળ કોષમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અને પ્રકાર હોય છે,જે સામાન્ય પેશીઓના વિકાસ માટે લાક્ષણિક છે.
તેને સમીકરણ વિભાજન (equational division) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષ જેટલી જ રહે છે.
તે વૃદ્ધિ,વિકાસ અને પેશીઓના સમારકામ માટે દ્વિતીય દૈહિક કોષોમાં થાય છે.

(D) સમવિભાજન (Mitosis) ને દૈહિક કોષ વિભાજન કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સજીવના દૈહિક કોષોમાં વૃદ્ધિ,પેશીઓના સમારકામ અને અલિંગી પ્રજનન માટે થાય છે. અર્ધીકરણથી વિપરીત,જે જનનકોષો ઉત્પન્ન કરે છે,સમવિભાજન બાળ કોષોમાં પિતૃ કોષ જેટલી જ રંગસૂત્ર સંખ્યા જાળવી રાખે છે.

(C) સમભાજન કોષ વિભાજનમાં,એક પિતૃ કોષ વિભાજિત થઈને બે સંતતિ કોષો બનાવે છે.
$n$ જેટલા સંતતિ કોષો માટે,જરૂરી સમભાજન વિભાજનની સંખ્યા $(n - 1)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,જરૂરી સંતતિ કોષોની કુલ સંખ્યા $64$ છે.
તેથી,સમભાજન વિભાજનની સંખ્યા $= 64 - 1 = 63$.

(B) સમભાજનને સમવિભાજન (equational division) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે બનતા બે બાળ કોષો આનુવંશિક રીતે પિતૃ કોષ સમાન હોય છે.
કોષ ચક્રના $S$-તબક્કા દરમિયાન,$DNA$ ની માત્રા બમણી થાય છે.
ત્યારબાદ,સમભાજન દરમિયાન,આ પ્રતિકૃતિ પામેલા રંગસૂત્રો સમાન રીતે બે બાળ કોષકેન્દ્રોમાં વિભાજિત થાય છે.
તેથી,દરેક બાળ કોષને મૂળ પિતૃ કોષ જેટલો જ $DNA$ નો જથ્થો અને પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રોની સંખ્યા અને પ્રકાર પ્રાપ્ત થાય છે.

(C) મોટાભાગના વનસ્પતિ કોષોમાં,સમભાજન દરમિયાન તારાકિરણો (astral rays) અને તારાકેન્દ્ર (centrioles) નો અભાવ હોય છે.
$1$. $Anastral$: ત્રાકતંતુઓના નિર્માણ દરમિયાન તારાકિરણોનો અભાવ.
$2$. $Acentric$: ત્રાકના ધ્રુવો પર તારાકેન્દ્રનો અભાવ.
$3$. $Eumitosis$: આ એક સામાન્ય અથવા 'સાચું' સમભાજન છે જેમાં કોષકેન્દ્રપટલ તૂટી જાય છે અને રંગસૂત્રો સમાન રીતે વહેંચાય છે.
તેથી,વનસ્પતિમાં થતું સમભાજન એનાસ્ટ્રલ,એસેન્ટ્રિક અને યુમાઈટોસિસ પ્રકારનું છે.

(A) સમભાજનમાં,તર્કુ તંતુઓ સીધા સેન્ટ્રોમિયર સાથે જોડાતા નથી. તેના બદલે,તેઓ $kinetochore$ સાથે જોડાય છે,જે સેન્ટ્રોમિયરની સપાટી પર આવેલી તકતી જેવી રચના છે. તેથી,તર્કુ તંતુઓ સેન્ટ્રોમિયર સાથે જોડાય છે તે વિધાન ચોક્કસ જૈવિક સંદર્ભમાં ખોટું છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પો જોતા,અન્ય તમામ વિધાનો $(B, C, D)$ સમભાજનની અવસ્થાઓનું પ્રમાણિત વર્ણન છે. આથી,વિકલ્પ $A$ એ ખોટા વિધાન માટે સૌથી યોગ્ય પસંદગી છે.

(A) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક પિતૃ કોષ વિભાજિત થઈને બે આનુવંશિક રીતે સમાન બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષ જેટલી જ રહે છે,તેથી તેને સમભાજન (equational division) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,એક પિતૃ કોષમાંથી $2$ બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે.

(C) એકકોષીય સજીવોમાં,કોષચક્રના પરિણામે બે નવા સંતતિ કોષોનું નિર્માણ થાય છે જે પિતૃ કોષને આનુવંશિક રીતે સમાન હોય છે.
કારણ કે એક કોષનું વિભાજન સજીવોની સંખ્યામાં વધારો કરે છે,તેથી આ સજીવોમાં સમભાજન એ પ્રજનન સાથે સમાન ગણાય છે.
તેથી,તે વૃદ્ધિ (વસ્તીના સંદર્ભમાં) અને પ્રજનન બંને હેતુઓ પૂરા કરે છે.

(D) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃ કોષ જેવી જ સંખ્યા અને પ્રકારના રંગસૂત્રો ધરાવતા બે બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
તે વૃદ્ધિ,વિકાસ અને ક્ષતિગ્રસ્ત પેશીઓના સમારકામ માટે આવશ્યક છે.
$1$. અધિચ્છદનું સૌથી બહારનું પડ સતત ખરી જાય છે અને સમભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા નવા કોષો દ્વારા તેનું સ્થાન લેવામાં આવે છે.
$2$. અન્નમાર્ગનું અસ્તર બનાવતા કોષો સતત ઘસારો અનુભવે છે અને સમભાજન દ્વારા નવા કોષોથી બદલાય છે.
$3$. રુધિરકોષો,જેમ કે રક્તકણો,અસ્થિમજ્જામાં સતત સમભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે જેથી મૃત કોષોનું સ્થાન લઈ શકાય.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પરિણામે બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં પિતૃ કોષ જેટલા જ રંગસૂત્રો હોય છે.
$A$. બહુકોષીય સજીવો સમભાજન દ્વારા વૃદ્ધિ પામે છે,જે સાચું વિધાન છે.
$B$. એકકોષીય સજીવો સામાન્ય રીતે દ્વિભાજન અથવા કલિકાસર્જન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,સમભાજન દ્વારા નહીં.
$C$. સમભાજન કોષના કદને વિભાજિત કરીને કોષકેન્દ્ર-કોષરસના ગુણોત્તરને જાળવવામાં મદદ કરે છે.
$D$. સમભાજન એકકીય કોષોમાં પણ થઈ શકે છે (દા.ત. નર મધમાખી અથવા અમુક લીલમાં),તેથી 'એકકીય કોષોમાં સમભાજન થતું નથી' તે વિધાન અસંગત છે.