Disorders of respiration system Questions in Gujarati

(B) વાયુસ્ફીતિ (Emphysema) એ એક લાંબાગાળાનો રોગ છે જેમાં વધુ પડતા સિગારેટ પીવાને કારણે વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે. આના પરિણામે શ્વસન સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે.
દમ (Asthma) એ શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ઘરઘરાટી જેવી સમસ્યા છે.
બ્રોન્કાઇટિસ (Bronchitis) એ શ્વાસનળીનો સોજો છે.
સિલિકોસિસ (Silicosis) એ વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકાર છે જે સિલિકાની ધૂળના શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે.

(C) અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની એક વિકૃતિ છે જે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજો આવવાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ઘોંઘાટભર્યા શ્વાસ (વ્હીઝિંગ) દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થવું,જેનાથી શ્વસન સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,તે એમ્ફિસીમા (emphysema) નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે સામાન્ય રીતે વધુ પડતા ધૂમ્રપાનને કારણે થતી એક ક્રોનિક વિકૃતિ છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ એ અસ્થમાનું લક્ષણ નથી.

(A) અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની એક વિકૃતિ છે જે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ઘરઘરાટી (wheezing) દ્વારા લાક્ષણિક રીતે ઓળખાય છે.
તે ઘણીવાર એલર્જન દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
અસ્થમાના હુમલા દરમિયાન,શ્વાસવાહિકાઓની દીવાલમાં રહેલા સરળ સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ (spasm) થાય છે,જે વાયુમાર્ગને સાંકડો બનાવે છે અને શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી ઊભી કરે છે.
બ્રોન્કોડાયલેટર અને ઇન્હેલરનો ઉપયોગ આ સરળ સ્નાયુઓને આરામ આપવા માટે થાય છે,જેનાથી શ્વાસવાહિકાઓ પહોળી થાય છે અને લક્ષણોમાં રાહત મળે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(A) એમ્ફિસીમા એ એક ક્રોનિક વિકાર છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે. આનું મુખ્ય કારણ સિગારેટનું ધૂમ્રપાન છે.
વાયુકોષ્ઠોની દીવાલને થતું નુકસાન અપરિવર્તનીય હોવાથી,તે એક ક્રોનિક અવરોધક રોગ છે.
તે મુખ્યત્વે સિગારેટના ધુમાડા અથવા અન્ય વાયુ પ્રદૂષકોના લાંબા ગાળાના સંપર્કને કારણે થાય છે.
તેથી,આવા સંપર્કને ટાળીને આ સ્થિતિને અટકાવી શકાય છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ રોગના કારણ અને નિવારણ માટેની યોગ્ય સમજૂતી આપે છે.

(D) ન્યુમોનિયા એ $Streptococcus \text{ } pneumoniae$ અને $Haemophilus \text{ } influenzae$ જેવા બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો ચેપ છે.
આ સ્થિતિમાં, ફેફસાના વાયુકોષ્ઠો (alveoli) પ્રવાહીથી ભરાઈ જાય છે.
આ પ્રવાહીના ભરાવાને કારણે વાયુઓનું યોગ્ય વિનિમય થઈ શકતું નથી, જે શ્વસનમાં ગંભીર સમસ્યાઓ અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પેદા કરે છે.

(C) જ્યારે ધુમાડો ફેફસાંમાં શ્વાસ દ્વારા લેવામાં આવે છે,ત્યારે $CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઇડ) ઝડપથી રુધિરપ્રવાહમાં શોષાય છે.
તે રક્તકણોમાં રહેલા હિમોગ્લોબિન સાથે ઓક્સિજન કરતાં $200$ ગણી વધુ અસરકારકતાથી જોડાય છે અને કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે,જેના પરિણામે હાયપોક્સિયા (ઓક્સિજનની ઉણપ) થાય છે.

(C) અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની એક દીર્ઘકાલીન સ્થિતિ છે જે ઘણીવાર ધૂળ,પરાગરજ અથવા ધુમાડા જેવા એલર્જન દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે. આ ઉત્તેજકોના સંપર્કમાં આવવાથી વાયુમાર્ગમાં સોજો અને સાંકડાપણું આવી શકે છે,જેનાથી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે. તેથી,દર્દીઓને આવા ઉત્તેજકોથી દૂર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. કારણનું વિધાન ખોટું છે કારણ કે એલર્જીક પ્રતિભાવ સામાન્ય રીતે વાસોડિલેશન (રુધિરવાહિનીઓનું પહોળું થવું) અને કેશિકાઓની પારગમ્યતામાં વધારો કરે છે,વાસોકોન્સ્ટ્રિક્શન નહીં. આ વાસોડિલેશનને કારણે બ્લડ પ્રેશરમાં અચાનક ઘટાડો થઈ શકે છે,જે એનાફિલેક્ટિક શોક અને મૃત્યુ તરફ દોરી શકે છે. આમ,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(C) વધારે ઊંચાઈ પર વાતાવરણીય દબાણ ઓછું હોય છે,જેના પરિણામે ઓક્સિજનની પ્રાપ્યતા ઘટી જાય છે. આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે,શરીર ઊંચાઈ પર થતી માંદગીનું સંચાલન નીચે મુજબના શારીરિક ફેરફારો દ્વારા કરે છે:
$1$. વધુ ઓક્સિજન મેળવવા માટે શ્વસન દરમાં વધારો કરવો.
$2$. ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા વધારવા માટે $RBC$ ના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવો.
$3$. હિમોગ્લોબિનની ઓક્સિજન સાથે જોડાવાની ક્ષમતા (બંધન આકર્ષણ) ઘટાડવી (બોહર અસર),જે પેશીઓમાં ઓક્સિજન મુક્ત કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) વધારે ઊંચાઈએ વાતાવરણીય દબાણ ઘટે છે,જેના પરિણામે ઓક્સિજનનું આંશિક દબાણ $(pO_2)$ પણ ઘટે છે.
આ ઓછા $pO_2$ ને કારણે,શરીરને પૂરતો ઓક્સિજન મળતો નથી,જે 'એલ્ટિટ્યુડ સિકનેસ' ના લક્ષણો જેવા કે ઉબકા,થાક,હૃદયના ધબકારા વધવા અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પેદા કરે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચા છે,અને $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) વ્યાવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓ,જેમ કે ફાઈબ્રોસીસ,પથ્થર દળવાની કે સિલિકાની ખાણો જેવા ઔદ્યોગિક વાતાવરણમાં હાનિકારક ધૂળના રજકણો શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે. રક્ષણાત્મક માસ્ક પહેરવો એ આ હાનિકારક રજકણોને શ્વાસમાં લેવાથી બચવા માટેનો પ્રાથમિક નિવારક ઉપાય છે. દમ અને એમ્ફિસેમા સામાન્ય રીતે એલર્જન,ધૂમ્રપાન અથવા આનુવંશિક પરિબળોને કારણે થાય છે,જે મુખ્યત્વે માસ્ક પહેરવાથી અટકાવી શકાતા નથી.

(D) શ્વસનતંત્રના દીર્ઘકાલીન રોગો એ લાંબા ગાળાની સ્થિતિ છે જે વાયુમાર્ગો અને ફેફસાંની અન્ય રચનાઓને અસર કરે છે.
$A$. એમ્ફિસેમા એ એક દીર્ઘકાલીન રોગ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે.
$B$. દમ (અસ્થમા) એ શ્વાસનળી અને શ્વાસનિકાઓમાં સોજાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ઘરઘરાટી જેવી સમસ્યા પેદા કરે છે.
$C$. વ્યવસાયિક શ્વસન રોગો જેવા કે ફાઈબ્રોસીસ,ઔદ્યોગિક વાતાવરણમાં ધૂળના રજકણો શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે,જે તંતુમય પેશીઓના અતિશય વધારા તરફ દોરી જાય છે.
આ ત્રણેય દીર્ઘકાલીન શ્વસન રોગો હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) કેટલાક ઉદ્યોગોમાં,ખાસ કરીને જ્યાં પથ્થર દળવાનું કે તોડવાનું કામ થાય છે,ત્યાં ખૂબ જ ધૂળ ઉત્પન્ન થાય છે,જે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલી દ્વારા સંપૂર્ણપણે દૂર કરી શકાતી નથી. આવી ધૂળના લાંબા ગાળાના સંપર્કને કારણે ફેફસામાં સોજો આવે છે,જે તંતુમય પેશીઓના અતિવૃદ્ધિ (ફાઈબ્રોસીસ) તરફ દોરી જાય છે અને ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે. આને વ્યાવસાયિક શ્વસન વિકારો (Occupational Respiratory Disorders) કહેવામાં આવે છે.

(D) જ્યારે શરીર ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં ઓછા વાતાવરણીય દબાણને કારણે ઓક્સિજનની અછતનો સામનો કરે છે,ત્યારે $Altitude$ $Sickness$ (ઊંચાઈ સંબંધિત બીમારી) થાય છે.
તેના સામાન્ય લક્ષણોમાં ઉબકા,થાક અને હૃદયના ધબકારા વધવા જેવી સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે,કારણ કે શરીર ઓક્સિજનની અછતને પહોંચી વળવા પ્રયત્ન કરે છે.

(D) વધારે ઊંચાઈએ વાતાવરણીય દબાણ ઓછું હોવાને કારણે ઓક્સિજનની પ્રાપ્યતા ઘટે છે,જેને કારણે 'એલ્ટિટ્યુડ સિકનેસ' (Altitude Sickness) થાય છે.
આપણા શરીરના અનુકૂલન માટેના મુખ્ય ત્રણ રસ્તાઓ છે:
$1$. શ્વસનનો દર વધારીને જેથી વધુ ઓક્સિજન મેળવી શકાય.
$2$. લાલ રુધિરકોષો $(RBCs)$ નું ઉત્પાદન વધારીને જેથી ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા વધે.
$3$. હીમોગ્લોબિનની ઓક્સિજન સાથેની બંધન-ક્ષમતા ઘટાડીને,જેથી પેશીઓમાં ઓક્સિજન સરળતાથી મુક્ત થઈ શકે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) $(I)$ અસ્થમા એ શ્વાસ લેવામાં તકલીફ છે,જે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજાને કારણે વ્હીઝિંગ (શ્વાસ લેતી વખતે અવાજ આવવો) પેદા કરે છે.
$(II)$ એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાની વિકૃતિ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે. સિગારેટ પીવી એ તેનું મુખ્ય કારણ છે.
$(III)$ વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓ એવા ઉદ્યોગોમાં થાય છે જેમાં પથ્થર દળવા કે તોડવાનું કામ થતું હોય,જે તંતુમય પેશીઓના અતિવૃદ્ધિ (ફાઈબ્રોસિસ) તરફ દોરી જાય છે અને ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.
તેથી,સાચી જોડ $I-B, II-A, III-C$ છે.

(C) વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકારો અમુક ઉદ્યોગોમાં જોવા મળે છે, ખાસ કરીને જ્યાં પથ્થર દળવાનું કે તોડવાનું કામ થતું હોય, જ્યાં મોટી માત્રામાં ધૂળ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ હાનિકારક પદાર્થો (જેમ કે સિલિકા અથવા એસ્બેસ્ટોસ) ના લાંબા ગાળાના સંપર્કને કારણે ફેફસામાં સોજો (inflammation) આવે છે.
આ લાંબા ગાળાનો સોજો તંતુમય પેશીઓના પ્રસાર તરફ દોરી જાય છે, જેને ફાઇબ્રોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $Pneumonia$ (ન્યુમોનિયા) ના ગંભીર કિસ્સાઓમાં,વાયુકોષ્ઠો પ્રવાહીથી ભરાઈ જાય છે,જેના કારણે શ્વસનમાં ગંભીર સમસ્યાઓ સર્જાય છે.
પરિણામે,વાયુઓનું વિનિમય ગંભીર રીતે ખોરવાય છે,જેનાથી રક્તમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે.
ઓક્સિજનની આ ઉણપને કારણે હોઠ અને નખનો રંગ ભૂખરો કે વાદળી થઈ જાય છે.

(B) એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાની બીમારી છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે. તેનું મુખ્ય લક્ષણ શ્વાસ લેવામાં તકલીફ છે.
એક્યુટ બ્રોન્કાઇટિસ એ શ્વાસનળીની અંદરના શ્લેષ્મ સ્તરનો સોજો છે,જે ઉધરસ,શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને પીળા કે લીલા રંગના કફના ઉત્પાદન તરફ દોરી જાય છે.
લેરીન્જાઇટિસ એ સ્વરપેટી (લેરીન્ક્સ) નો સોજો છે.
સાયનુસાઇટિસ એ સાઇનસનો સોજો છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ એ સાચી જોડી છે.

(D) સિલિકોસિસ એ એક વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી રોગ છે જે સ્ફટિકીય સિલિકા ધૂળના શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે,જે સામાન્ય રીતે પથ્થરનું ચણતર,ખાણકામ અને સેન્ડબ્લાસ્ટિંગના કામમાં જોવા મળે છે.
આ ધૂળના કણોના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી ફેફસાના પેશીઓમાં સોજો અને ડાઘ (ફાઈબ્રોસિસ) પડે છે.
એસ્બેસ્ટોસિસ સામાન્ય રીતે એસ્બેસ્ટોસ ઉદ્યોગમાં કામ કરતા કામદારો સાથે સંકળાયેલ છે.
એમ્ફિસીમા એ ફેફસાની લાંબી બીમારી છે જે ઘણીવાર લાંબા સમય સુધી ધૂમ્રપાન કરવાને કારણે થાય છે.
$CO$ ઝેર મુખ્યત્વે ઓટોમોબાઈલના ધુમાડા અથવા અપૂર્ણ દહનમાંથી કાર્બન મોનોક્સાઈડ શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે.

(D) માનસિક વિકૃતિ એ અસામાન્ય વિચારો,લાગણીઓ અને વર્તન દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ સ્થિતિ છે.
$A$,$B$,અને $C$ એ માન્ય માનસિક અથવા ન્યુરોડેવલપમેન્ટલ વિકૃતિઓ છે.
$D$ (પલ્મોનરી ડિસઓર્ડર) એ ફેફસાં અને શ્વસનતંત્રને અસર કરતા રોગોનો સંદર્ભ આપે છે,જેમ કે અસ્થમા અથવા ક્રોનિક ઓબ્સ્ટ્રક્ટિવ પલ્મોનરી ડિસીઝ $(COPD)$,જે માનસિક હોવાને બદલે શારીરિક/શારીરિક સ્થિતિઓ છે.

(B) અસ્ફિક્સિયા (asphyxia).
અસ્ફિક્સિયા એ એક એવી તબીબી સ્થિતિ છે જે શરીરમાં ઓક્સિજનની ગંભીર ઉણપ $(hypoxia)$ અને રુધિરમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું પ્રમાણ વધવા $(hypercapnia)$ ને કારણે થાય છે.
આ સ્થિતિને કારણે શ્વાસોચ્છવાસ બંધ થઈ જાય છે અને વ્યક્તિ બેભાન થઈ જાય છે.
$Suffocation$ એ ઓક્સિજનની અછત માટેનો સામાન્ય શબ્દ છે,$emphysema$ એ ફેફસાનો એક દીર્ઘકાલીન રોગ છે,અને $eupnea$ એટલે સામાન્ય અને શાંત શ્વાસોચ્છવાસની પ્રક્રિયા.