Disorders of respiration system Questions in Gujarati

(B) ન્યુમોનિયા એ $Streptococcus \text{ } pneumoniae$ અને $Haemophilus \text{ } influenzae$ જેવા રોગકારકો દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો રોગ છે.
આ ચેપમાં, ફેફસાંના વાયુકોષ્ઠો (Alveoli) પ્રવાહીથી ભરાઈ જાય છે.
આ પ્રવાહીના એકત્રીકરણને કારણે શ્વસનમાં ગંભીર સમસ્યાઓ સર્જાય છે કારણ કે તે વાયુઓના વિનિમયમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
તેથી, સાચો જવાબ વાયુકોષ્ઠ છે.

(C) ન્યુમોનિયા એ $Streptococcus \text{ } pneumoniae$ અને $Haemophilus \text{ } influenzae$ જેવા બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો રોગ છે।
આ સ્થિતિમાં, ફેફસાંના વાયુકોષ્ઠો (alveoli) પ્રવાહીથી ભરાઈ જાય છે, જે વાયુ વિનિમય માટે ઉપલબ્ધ શ્વસન સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે।
પરિણામે, ફેફસાં લોહીમાં પૂરતો ઓક્સિજન મેળવી કે પહોંચાડી શકતા નથી, જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય છે અને શ્વસન નિષ્ફળતાની શક્યતા રહે છે।

(D) ન્યુમોનિયા એ $Streptococcus \text{ } pneumoniae$ અને $Haemophilus \text{ } influenzae$ જેવા રોગકારકો દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો રોગ છે.
આ ચેપમાં, ફેફસાના વાયુકોષ્ઠો (alveoli) પ્રવાહીથી ભરાઈ જાય છે, જેના કારણે શ્વસનમાં ગંભીર સમસ્યાઓ સર્જાય છે.
આ સ્થિતિ વાયુકોષ્ઠીય દીવાલમાં બળતરા, શ્વાસવાહિકાઓમાં ભરાવો અને પ્રવાહીના જમા થવાને કારણે શ્વાસવાહિનીઓમાં અવરોધ પેદા કરે છે.
તેથી, આપેલ તમામ વિકલ્પો ન્યુમોનિયાના લક્ષણો અને પેથોલોજી સાથે સંકળાયેલા છે.

(C) : એમ્ફિસીમા એ એક લાંબા ગાળાનો અવરોધક ફેફસાનો રોગ $(COPD)$ છે જે મુખ્યત્વે સિગારેટ પીવાને કારણે થાય છે.
આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં ફેફસાના શ્વાસવાહિકાઓ (bronchioles) અથવા વાયુકોષ્ઠો (alveolar sacs) અસામાન્ય રીતે ફૂલી જાય છે.
આના પરિણામે વાયુકોષ્ઠોની દીવાલોને કાયમી નુકસાન થાય છે અને તેમની સ્થિતિસ્થાપકતા ઘટી જાય છે,જેના કારણે વાયુ વિનિમય માટે ઉપલબ્ધ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટી જાય છે.

(D) : અસ્થમા એ એક એલર્જીક સ્થિતિ છે જેમાં ફેફસાની શ્વાસવાહિકાઓ (bronchioles) ની આસપાસના પેશીઓમાં સોજો આવે છે અને તે શ્વાસવાહિકાઓને દબાવે છે,જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય છે.
આ એલર્જીમાં મુખ્યત્વે $IgE$ એન્ટિબોડીઝ અને ફેફસામાં રહેલા માસ્ટ કોષોમાંથી હિસ્ટામાઈન અને સેરોટોનિન જેવા રસાયણોનો સ્ત્રાવ સામેલ છે.

(D) : એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાનો રોગ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલોને નુકસાન થવાને કારણે શ્વસન સપાટી ઘટી જાય છે. સિગારેટ પીવી એ આ રોગનું મુખ્ય કારણ છે. આ સ્થિતિમાં,વાયુકોષ્ઠો વચ્ચેના પડદા (septa) નાશ પામે છે,જેનાથી વાયુ વિનિમય માટે ઉપલબ્ધ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટી જાય છે. ફેફસાં તેમની સ્થિતિસ્થાપકતા ગુમાવે છે અને ઉચ્છવાસ પછી પણ વાયુકોષ્ઠો હવાથી ભરેલા રહે છે,જેના કારણે શ્વાસ બહાર કાઢવો મુશ્કેલ બને છે.

(C) સાચું વિધાન $(c)$ છે. અમુક ઉદ્યોગોમાં,ખાસ કરીને જ્યાં ગ્રાઇન્ડિંગ અથવા પથ્થર તોડવાનું કામ થાય છે,ત્યાં એટલી બધી ધૂળ ઉત્પન્ન થાય છે કે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલી તેનો સંપૂર્ણ સામનો કરી શકતી નથી.
આ ધૂળના લાંબા ગાળાના સંપર્કને કારણે સોજો આવી શકે છે,જે ફાઇબ્રોસિસ (તંતુમય પેશીઓનો ફેલાવો) તરફ દોરી જાય છે,જેના પરિણામે ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન થાય છે.
તેથી,આવા ઉદ્યોગોમાં કામ કરતા કામદારોને શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓથી બચવા માટે રક્ષણાત્મક માસ્ક પહેરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $(a)$ ખોટો છે કારણ કે ધૂમ્રપાન બ્રોન્કાઇટિસનું કારણ બને છે,પરંતુ તે વ્યવસાયિક જોખમોના સંદર્ભમાં શ્વસન વિકૃતિઓ વિશેનું સૌથી વ્યાપક વિધાન નથી.
વિકલ્પ $(b)$ ખોટો છે કારણ કે ન્યુમોટેક્સિક કેન્દ્ર પ્રેરણ (inspiration) નો સમયગાળો ઘટાડે છે.
વિકલ્પ $(d)$ ખોટો છે કારણ કે માત્ર $20-25\%$ જેટલો $CO_2$ હિમોગ્લોબિન દ્વારા કાર્બામિનો-હિમોગ્લોબિન તરીકે વહન પામે છે,જ્યારે મોટાભાગનો $CO_2$ બાયકાર્બોનેટ તરીકે વહન પામે છે.

(B) : ચોક્કસ ઋતુઓમાં અસ્થમાના હુમલામાં વધારો થવો તે મોસમી પરાગરજ (pollen) શ્વાસમાં લેવા સાથે સંબંધિત છે.
પરાગરજ એ વનસ્પતિ દ્વારા પ્રજનન માટે ઉત્પન્ન થતા સૂક્ષ્મ કણો છે.
પરાગરજની એલર્જી એ હવામાં રહેલા ચોક્કસ પરાગરજના કણો પ્રત્યેની અતિસંવેદનશીલ પ્રતિક્રિયા છે.
પરાગરજથી થતી એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓ ઘણીવાર એક્સટ્રિન્સિક અસ્થમા,એલર્જિક રાઇનાઇટિસ અને બ્રોન્કાઇટિસ તરીકે જોવા મળે છે.

(D) ઘણી વનસ્પતિઓની પરાગરજ કેટલાક લોકોમાં ગંભીર એલર્જી અને શ્વસન માર્ગની તકલીફો પેદા કરે છે.
આના કારણે ઘણીવાર અસ્થમા અને બ્રોન્કાઇટિસ જેવી લાંબા ગાળાની શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓ થાય છે.
અસ્થમા એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં શ્વાસનળી સાંકડી અને સોજી જાય છે અને વધારાનું શ્લેષ્મ ઉત્પન્ન થઈ શકે છે,જેનાથી શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે.
બ્રોન્કાઇટિસ એ શ્વાસનળીના અસ્તરની બળતરા છે,જે ફેફસાં સુધી હવા પહોંચાડે છે.
તેથી,અસ્થમા અને બ્રોન્કાઇટિસ બંને પરાગરજની એલર્જી સાથે સંકળાયેલી સામાન્ય શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓ છે.

(A) સાચું છે: તમાકુના ધુમાડામાં રહેલા કાર્સિનોજેન્સને કારણે ધૂમ્રપાન એ ફેફસાના કેન્સરનું મુખ્ય કારણ છે.
$R$ સાચું છે: ધૂમ્રપાન રુધિરમાં કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ નું સ્તર વધારે છે. $CO$ ઓક્સિજન કરતા ઘણી વધારે આત્મીયતા સાથે હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાય છે અને કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે,જે રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે.
આમ,બંને વિધાનો સાચા છે.

(B) જ્યારે શરીર ઊંચાઈ પર ઓછા વાતાવરણીય દબાણ અને ઓછા ઓક્સિજનના સ્તરના સંપર્કમાં આવે છે ત્યારે પર્વતીય માંદગી થાય છે.
સામાન્ય લક્ષણોમાં ઉબકા,થાક અને હૃદયના ધબકારા વધવા જેવી સમસ્યાઓનો સમાવેશ થાય છે,જે ઓછા ઓક્સિજનની ભરપાઈ કરવા માટે શરીરના પ્રયત્નોને કારણે થાય છે.
$CAD$ એટલે કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ,જે એક લાંબાગાળાની હૃદય સંબંધિત બીમારી છે જે કોરોનરી ધમનીઓના સાંકડા થવા સાથે સંબંધિત છે,તે પર્વતીય માંદગીનું તીવ્ર લક્ષણ નથી.

(B) અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની એક લાંબા ગાળાની બીમારી છે જે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
તે શ્વસનનલિકા (bronchi) અને શ્વસનિકાઓ (bronchioles) માં સોજો આવવાને કારણે થાય છે.
આ સોજો વાયુમાર્ગને સાંકડો બનાવે છે,જેના કારણે હવા પસાર થવામાં મુશ્કેલી પડે છે,પરિણામે શ્વાસ લેતી વખતે અવાજ આવવો (wheezing) અને શ્વાસ ટૂંકો પડવો જેવી સમસ્યાઓ થાય છે.

(D) અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની એક લાંબાગાળાની બીમારી છે,જેમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે અને શ્વાસ લેતી વખતે સીટી જેવો અવાજ આવે છે.
આ રોગ શ્વાસવાહિનીઓ અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજો આવવાને કારણે થાય છે.
આ સોજો ઘણીવાર ફેફસામાં રહેલા માસ્ટ કોષોની ચોક્કસ એલર્જન સામેની એલર્જીક પ્રતિક્રિયાને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે શ્વસનમાર્ગ સાંકડો થઈ જાય છે.

(A) એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાની વિકૃતિ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે. તેનું મુખ્ય કારણ સિગારેટ પીવી અને હવાનું પ્રદૂષણ છે. આ સ્થિતિમાં,વાયુકોષ્ઠોની દીવાલોની સ્થિતિસ્થાપકતા નાશ પામે છે,જેના પરિણામે વાયુઓના વિનિમય માટે ઉપલબ્ધ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં ઘટાડો થાય છે.

(C) $Emphysema$ (વાયુકોષ્ઠનો સોજો) એ એક લાંબાગાળાનો વિકાર છે જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે. તેનું મુખ્ય કારણ સિગારેટ પીવું છે.

(C) અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની એક વિકૃતિ છે જે બ્રોન્કાઈ અને બ્રોન્કિઓલ્સમાં સોજાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે. આ સોજો વાયુમાર્ગને સાંકડો બનાવે છે,જેના કારણે હવા પસાર થવામાં મુશ્કેલી પડે છે. વિકલ્પ $A$ સામાન્ય ફેફસાના નુકસાનનું વર્ણન કરે છે,વિકલ્પ $B$ એમ્ફિસીમાનું વર્ણન કરે છે,અને વિકલ્પ $D$ ન્યુમોનિયાનું વર્ણન કરે છે. તેથી,અસ્થમાનું સાચું લક્ષણ બ્રોન્કાઈ અને બ્રોન્કિઓલ્સમાં સોજો છે.

(C) વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકારો ઔદ્યોગિક વાતાવરણમાં ધૂળ, સિલિકા અથવા એસ્બેસ્ટોસ જેવા હાનિકારક પદાર્થોના શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે.
$1$. $\text{ફાઈબ્રોસિસ}$ (ખાસ કરીને $\text{સિલિકોસિસ}$ અથવા $\text{એસ્બેસ્ટોસિસ}$) એ વ્યવસાયિક શ્વસન વિકારનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે, જે લાંબા સમય સુધી ધૂળના સંપર્કમાં રહેવાથી ફેફસામાં તંતુમય સંયોજક પેશીઓના અતિશય વધારાને કારણે થાય છે.
$2$. $\text{એમ્ફિસીમા}$ મુખ્યત્વે સિગારેટ પીવાને કારણે થાય છે.
$3$. $\text{અસ્થમા}$ એ શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓની એલર્જીક પ્રતિક્રિયા છે.
$4$. $\text{ન્યુમોનિયા}$ એ બેક્ટેરિયા અથવા વાયરસ દ્વારા થતો વાયુકોષ્ઠોનો ચેપ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાની બીમારી છે જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે.
એમ્ફિસીમાનું એક મુખ્ય કારણ સિગારેટ પીવું છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે તે બેક્ટેરિયા દ્વારા થતું નથી.
વિકલ્પ $C$ વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓ જેમ કે સિલિકોસિસનો નિર્દેશ કરે છે.
વિકલ્પ $D$ બ્રોન્કાઇટિસ (શ્વાસનળીનો સોજો) નો નિર્દેશ કરે છે.

(B) $Emphysema$ (વાયુકોષ્ઠનો સોજો) એ એક દીર્ઘકાલીન વિકાર છે જે મોટે ભાગે સિગારેટ પીવાને કારણે થાય છે,જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે. આ નુકસાનને કારણે વાયુઓના વિનિમય માટે ઉપલબ્ધ શ્વસન સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટી જાય છે,જેના પરિણામે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે.

(A) ન્યુમોનિયા એ શ્વસનતંત્રનો બેક્ટેરિયલ રોગ છે જે મુખ્યત્વે $Streptococcus \text{ } pneumoniae$ અને $Haemophilus \text{ } influenzae$ જેવા બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
તેમાં ફેફસાંમાં આવેલા વાયુકોષ્ઠોમાં ચેપ લાગે છે, જેના કારણે પ્રવાહી ભરાય છે અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે.
અસ્થમા એ એલર્જીક સ્થિતિ છે, બ્રોન્કાઇટિસ એ શ્વાસનળીમાં સોજો આવવો (મોટે ભાગે વાયરલ અથવા અન્ય ઉત્તેજકોને કારણે) છે, અને સામાન્ય શરદી એ વાયરલ ચેપ છે.

(D) મગજ એ માનવ શરીરનું સૌથી વધુ ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ સક્રિય અંગ છે અને તેની સતત વિદ્યુત અને રાસાયણિક પ્રવૃત્તિઓને જાળવી રાખવા માટે ઓક્સિજનની ખૂબ જ ઊંચી માંગ હોય છે.
તેમાં ઓક્સિજન અથવા ઊર્જાના ભંડારનો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા હોતી નથી.
તેથી,$O_2$ ની અછત (હાયપોક્સિયા) ના ટૂંકા ગાળામાં પણ મગજની કાર્યક્ષમતામાં ઝડપી ઘટાડો,બેભાન થવું અને કાયમી ચેતાકોષીય નુકસાન થઈ શકે છે.

(D) કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિન ત્યારે બને છે જ્યારે કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ રુધિરમાં રહેલા હીમોગ્લોબિન સાથે જોડાય છે.
કાર્બન મોનોક્સાઇડની હીમોગ્લોબિન સાથે જોડાવાની ક્ષમતા ઓક્સિજન $(O_2)$ કરતા આશરે $200-250$ ગણી વધારે હોય છે.
જ્યારે $CO$ શ્વાસમાં લેવામાં આવે છે,ત્યારે તે હીમોગ્લોબિન સાથે જોડાઈને કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિન નામનું સ્થાયી સંયોજન બનાવે છે,જે રુધિરને શરીરના પેશીઓ સુધી અસરકારક રીતે ઓક્સિજન પહોંચાડતા અટકાવે છે.
તેથી,રુધિરમાં કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિનનું ઊંચું પ્રમાણ એ કાર્બન મોનોક્સાઇડના ઊંચા સંપર્કનું સૂચન કરે છે.

(D) $1$. સિગારેટનું ધૂમ્રપાન એમ્ફિસીમા અને ક્રોનિક બ્રોન્કાઇટિસનું મુખ્ય કારણ છે,જેમાં શ્વાસવાહિકામાં સોજો આવે છે. તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
$2$. મગજના પોન્સના વિસ્તારમાં આવેલ ન્યુમોટેક્સિક કેન્દ્ર મુખ્યત્વે શ્વાસ લેવાની પ્રક્રિયાને 'સ્વિચ ઓફ' કરવાનું કાર્ય કરે છે. તે શ્વાસ લેવાનો સમય ઘટાડે છે,જેનાથી શ્વસન દર બદલાય છે. તેથી,વિધાન $(B)$ ખોટું છે.
$3$. અમુક ઉદ્યોગોમાં,ખાસ કરીને દળવાની કે પથ્થર તોડવાની પ્રક્રિયામાં,એટલી બધી ધૂળ ઉત્પન્ન થાય છે કે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલી તેનો સંપૂર્ણ સામનો કરી શકતી નથી. લાંબા ગાળાના સંપર્કને કારણે ફેફસાંમાં સોજો આવે છે જે ફાઇબ્રોસીસ (તંતુમય પેશીઓનું પ્રમાણ વધવું) તરફ દોરી જાય છે અને ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે. તેથી,વિધાન $(C)$ સાચું છે.
$4$. આમ,વિધાન $(A)$ અને $(C)$ બંને સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) એમ્ફીસેમાં એ એક લાંબાગાળાનો રોગ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટી જાય છે. આ રોગનું મુખ્ય કારણ સિગારેટ પીવી છે.

(D) એમ્ફિસેમા એ શ્વસનતંત્રનો એક ક્રોનિક (લાંબાગાળાનો) રોગ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલને નુકસાન થવાને કારણે શ્વસન સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટી જાય છે. સિગારેટનું ધૂમ્રપાન આ સ્થિતિનું મુખ્ય કારણ છે.

(A) કોલસાની ખાણોમાં કામ કરતા કામદારોમાં ફેફસાંનું કેન્સર મુખ્યત્વે લાંબા સમય સુધી કોલસાની રજકણો શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે. આ સ્થિતિ ઘણીવાર ન્યુમોકોનિયોસિસ (pneumoconiosis) જેવા વ્યવસાયિક જોખમો સાથે સંકળાયેલી હોય છે,જ્યાં ફેફસામાં કોલસાના કણો જમા થવાથી લાંબા ગાળાની બળતરા અને પેશીઓને નુકસાન થાય છે,જે અંતે ફેફસાંના કેન્સરનું જોખમ વધારે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કોલસાની ખાણો આ શ્વસન સંબંધી રોગ માટે જવાબદાર રજકણોનો સીધો સ્ત્રોત છે.

(C) અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રની એક લાંબાગાળાની સ્થિતિ છે,જેમાં શ્વાસનળીમાં સોજો આવવો અને તે સાંકડી થવી જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળે છે.
ઘણા વ્યક્તિઓ એલર્જીક અસ્થમાથી પીડાય છે,જે પર્યાવરણીય એલર્જન દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
ચોક્કસ ઋતુઓ દરમિયાન,વનસ્પતિઓ વાતાવરણમાં મોટા પ્રમાણમાં પરાગરજ મુક્ત કરે છે.
જ્યારે આ પરાગરજ શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે તે સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓ માટે એલર્જન તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવને ઉત્તેજિત કરે છે. આના પરિણામે શ્વાસનળીઓ સાંકડી થાય છે અને અસ્થમાના લક્ષણો દેખાય છે.
તેથી,ઋતુ પ્રમાણે પરાગરજને શ્વાસમાં લેવી એ અસ્થમાના કેસોમાં થતા મોસમી વધારા માટેનું મુખ્ય કારણ છે.

(B) અસ્થમા એ શ્વસનતંત્રનો એક વિકાર છે,જે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ દ્વારા લાક્ષણિક છે.
તે ઘણીવાર એલર્જિક પ્રતિક્રિયા દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે,જેમાં માસ્ટકોષો હિસ્ટામાઈન જેવા રસાયણો મુક્ત કરે છે,જેના પરિણામે વાયુમાર્ગ સાંકડો થાય છે અને શ્લેષ્મનું ઉત્પાદન વધે છે.
તેથી,તેનું પ્રાથમિક શારીરિક કારણ શ્વાસનળીમાં સોજો આવવો તે છે.

(D) વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકારો એ કાર્યસ્થળના વાતાવરણમાં હાજર હાનિકારક પદાર્થો (જેમ કે ધૂળ, ધુમાડો અથવા વાયુઓ) ના શ્વાસ દ્વારા અંદર લેવાથી થતી સ્થિતિ છે.
$Silicosis$ (સિલિકોસિસ) એ વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકારનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જે સિલિકાની ધૂળ શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે, જે ફેફસાના પેશીઓમાં સોજો અને ફાઇબ્રોસિસ તરફ દોરી જાય છે.
$Emphysema$ (એમ્ફિસીમા) મુખ્યત્વે સિગારેટ પીવાથી થાય છે.
$Anthracis$ (એન્થ્રેસિસ) એ $Bacillus$ \text{ anthracis} નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપ છે.
$Botulism$ (બોટ્યુલિઝમ) એ એક દુર્લભ પરંતુ ગંભીર બીમારી છે જે શરીરના ચેતાતંત્ર પર હુમલો કરતા ઝેર (ટોક્સિન) ને કારણે થાય છે.

(A) અસ્થમા એ શ્વસન સંબંધી વિકાર છે જે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
એમ્ફિસીમા એ એક લાંબી બીમારી છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટી જાય છે.
આમ,અસ્થમામાં બ્રોન્કિઓલ્સમાં સોજો આવે છે અને એમ્ફિસીમામાં શ્વસન સપાટીમાં ઘટાડો થાય છે.

(B) વર્ણવેલ શ્વસન વિકાર $Asthma$ (દમ) છે.
$Asthma$ એ શ્વાસ લેવામાં તકલીફ છે જે બ્રોન્કાઈ અને બ્રોન્કિઓલ્સમાં સોજો આવવાને કારણે 'વ્હીઝિંગ' (શ્વાસ લેતી વખતે અવાજ આવવો) પેદા કરે છે.
તે ઘણીવાર હવામાં હાજર એલર્જન અને પ્રદૂષકો દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
વિકલ્પ $A$ નાસિકાના પોલિપ્સનો ઉલ્લેખ કરે છે.
વિકલ્પ $C$ એ $Emphysema$ (વાયુકોષ્ઠોનો સોજો) દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $D$ એ $Respiratory$ $Distress$ $Syndrome$ દર્શાવે છે.

(A) એમ્ફિસીમા એક લાંબાગાળાની વિકૃતિ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે. સિગારેટ પીવી એ તેનું મુખ્ય કારણ છે. આ રોગમાં,વાયુકોષ્ઠોની દીવાલના વિનાશને કારણે ઘણા વાયુકોષ્ઠો એકબીજા સાથે જોડાઈને મોટા ખંડો બનાવે છે. આ વાયુ વિનિમય માટે ઉપલબ્ધ સપાટીના ક્ષેત્રફળને ઘટાડે છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે. ન્યુમોનિયા એ ફેફસાંનો ચેપ છે,વ્યવસાયિક રોગ નથી. સિલિકોસિસ એ સિલિકાની ધૂળના શ્વાસમાં લેવાથી થતી વ્યવસાયિક શ્વસન વિકૃતિ છે. અસ્થમા એ શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ઘરઘરાટી જેવી સમસ્યા છે.

(N/A) હાયપોક્સિયા એ શરીરના પેશીઓમાં ઓક્સિજનનો અપૂરતો અથવા ઘટેલો પુરવઠો હોવાની સ્થિતિ છે. તે ઘણા બાહ્ય અને આંતરિક પરિબળોને કારણે થાય છે.
હાયપોક્સિયાના વિવિધ પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
$1$. હાયપોક્સિમિક હાયપોક્સિયા: આ સ્થિતિમાં,ધમનીના રુધિરમાં ઓક્સિજનના ઓછા આંશિક દબાણ $(pO_{2})$ ને પરિણામે રુધિરમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટે છે.
$2$. એનિમિક હાયપોક્સિયા: આ સ્થિતિમાં,હિમોગ્લોબિન અથવા રક્તકણોની સાંદ્રતામાં ઘટાડો થવાને કારણે રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.
$3$. સ્ટેગ્નન્ટ અથવા ઇસ્કેમિક હાયપોક્સિયા: આ સ્થિતિમાં,નબળા અથવા ધીમા રુધિરાભિસરણને કારણે પેશીઓને મળતા ઓક્સિજનના પુરવઠામાં ઉણપ સર્જાય છે.
$4$. હિસ્ટોટોક્સિક હાયપોક્સિયા: આ સ્થિતિમાં,પેશીઓ રુધિરમાં ઓક્સિજન હાજર હોવા છતાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં અસમર્થ હોય છે. આ ઘણીવાર સાયનાઈડ ઝેર દરમિયાન થાય છે,જે કોષીય શ્વસનને અવરોધે છે.

(A-E) અસ્થમા (દમ): આ એક એલર્જીક રોગ છે. શ્વાસનળીની દીવાલના સ્નાયુઓ ઉત્તેજિત રહે છે અને સતત સંકોચન અનુભવે છે. હવામાં રહેલા એલર્જી પ્રેરકો આ માટે જવાબદાર છે. અસ્થમામાં શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજો આવવાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ઘરઘરાટી જેવો અવાજ આવે છે.
$(B)$ એમ્ફિસીમા (વાયુકોષ્ઠનો સોજો): આ એક લાંબા ગાળાનો ફેફસાનો રોગ છે. આ રોગમાં વાયુકોષ્ઠો તેમની સ્થિતિસ્થાપકતા ગુમાવે છે. પરિણામે,ઉચ્છવાસ પછી પણ વાયુકોષ્ઠો હવા ભરેલા રહે છે. તે મુખ્યત્વે સિગારેટ પીવા અને ક્રોનિક બ્રોન્કાઇટિસને કારણે થાય છે.
$(C)$ બ્રોન્કાઇટિસ: આ શ્વાસનળીનો સોજો છે. તે ધૂમ્રપાન અને ચેપને કારણે થાય છે. તેમાં સતત ઉધરસ જોવા મળે છે.
$(D)$ ન્યુમોનિયા: આ બેક્ટેરિયલ ચેપને કારણે થતો રોગ છે. વાયુકોષ્ઠો પ્રવાહી અને મૃત શ્વેત રક્તકણોથી ભરાઈ જાય છે. તે બાળકો,વૃદ્ધો અને $AIDS$ ના દર્દીઓમાં વધુ જોખમી છે.
$(E)$ વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓ: આ વ્યક્તિના વ્યવસાયને કારણે થાય છે. વાયુઓ અને ધૂળના રજકણો તેના મુખ્ય કારણો છે. સિલિકોસિસ અને એસ્બેસ્ટોસિસ તેના સામાન્ય ઉદાહરણો છે. અમુક ઉદ્યોગોમાં,ખાસ કરીને પથ્થર તોડવા કે દળવાના કામમાં,એટલી બધી ધૂળ ઉત્પન્ન થાય છે કે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલી તેનો સામનો કરી શકતી નથી. લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી સોજો આવે છે,જે ફાઈબ્રોસિસ (તંતુમય પેશીઓનો ફેલાવો) તરફ દોરી જાય છે અને ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે. આવા ઉદ્યોગોમાં કામ કરતા કામદારોએ રક્ષણાત્મક માસ્ક પહેરવા જોઈએ.

(N/A)

અસ્થમા	એમ્ફિસીમા
$(1)$ આ રોગ શ્વાસનળી અને તેની શાખાઓ (બ્રોન્કાઈ અને બ્રોન્કિઓલ્સ) માં થાય છે.	$(1)$ આ રોગ ફેફસાંના વાયુકોષ્ઠોના પેશીઓમાં થાય છે.
$(2)$ હવામાં રહેલા એલર્જન પ્રત્યેની એલર્જીક પ્રતિક્રિયાઓને કારણે થાય છે.	$(2)$ મુખ્યત્વે વધુ પડતા ધૂમ્રપાન અને લાંબા ગાળાના બ્રોન્કાઈટિસને કારણે થાય છે.
$(3)$ શ્વાસનળીની દીવાલોમાં સોજો અને સંકોચન જોવા મળે છે.	$(3)$ વાયુકોષ્ઠોની દીવાલો નાશ પામે છે,જેનાથી વાયુ વિનિમય માટેની સપાટી ઘટે છે.
$(4)$ લક્ષણોમાં શ્વાસ લેતી વખતે અવાજ આવવો અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફનો સમાવેશ થાય છે.	$(4)$ લક્ષણોમાં શ્વાસ ચઢવો અને પેશીઓને ઓક્સિજનનો પુરવઠો ઘટવો તેનો સમાવેશ થાય છે.

(N/A)

એમ્ફિસીમા	વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓ
$(1)$ એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાની વિકૃતિ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે.	$(1)$ આ વિકૃતિઓ અમુક ઉદ્યોગો જેવા કે પથ્થર તોડવા કે દળવાની પ્રક્રિયામાં હવામાં રહેલા ધૂળના રજકણોના લાંબા સમયના સંપર્કને કારણે થાય છે.
$(2)$ સિગારેટ પીવાની આદત એ એમ્ફિસીમાનું મુખ્ય કારણ છે.	$(2)$ આના કારણે ફેફસામાં સોજો આવે છે,જે ફાઈબ્રોસિસ (તંતુમય પેશીઓનું પ્રમાણ વધવું) તરફ દોરી જાય છે અને ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.
$(3)$ તે મુખ્યત્વે વાયુકોષ્ઠની દીવાલના વિનાશની સ્થિતિ છે.	$(3)$ કામદારોને આવી વિકૃતિઓથી બચવા માટે રક્ષણાત્મક માસ્ક પહેરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.

(N/A) ધૂમ્રપાન દરમિયાન,નિકોટીન રુધિરમાં ભળે છે અને ધમનીઓના સંકોચનને પ્રેરે છે. પરિણામે રુધિરનું દબાણ વધે છે. વધુમાં,ફેફસાંની $O_2$ વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટે છે. ધૂમ્રપાન દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ પણ હિમોગ્લોબિનની $O_2$ વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે. આ તમામ કારણો હાઈપરટેન્શન માટે જવાબદાર છે.

(A) $(1)$ નાસિકાકોટર શ્લેષ્મ પટલ અને પક્ષ્મો ધરાવે છે,જે શ્વાસમાં લેવાયેલી હવાને ગરમ,ભેજયુક્ત અને શુદ્ધ કરે છે,આમ તે શ્વસનતંત્ર માટે એર કંડિશનર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(2)$ એમ્ફિસેમા એ એક લાંબાગાળાની શ્વસનતંત્રની વિકૃતિ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલને નુકસાન થવાથી શ્વસન સપાટી ઘટે છે. સિગારેટ પીવી એ એમ્ફિસેમાનું મુખ્ય કારણ છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(N/A) એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાની વિકૃતિ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે. સિગારેટના ધુમાડામાં રહેલા હાનિકારક રસાયણો સોજો પેદા કરે છે અને ઉત્સેચકો (જેમ કે ઇલાસ્ટેઝ) મુક્ત કરે છે,જે વાયુકોષ્ઠની દીવાલોમાં રહેલા સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓનો નાશ કરે છે. પરિણામે,વાયુકોષ્ઠની દીવાલો નાશ પામે છે,જેનાથી વાયુ વિનિમય માટે ઉપલબ્ધ કુલ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટી જાય છે. આનાથી શ્વસન ક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે,જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ,લાંબાગાળાની ઉધરસ અને બ્રોન્કાઇટિસ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

(N/A) ઊંચાઈ પર થતી માંદગી એ ઊંચા પહાડી વિસ્તારોમાં (સામાન્ય રીતે $>3,500 \ m$ થી વધુ ઊંચાઈએ,જેમ કે મનાલી નજીક રોહતાંગ પાસ અથવા તિબેટના માનસરોવર) ઓક્સિજનના ઓછા આંશિક દબાણને કારણે થતી રોગવિષયક સ્થિતિ છે.
તેના મુખ્ય લક્ષણોમાં ઉબકા આવવા,થાક લાગવો અને હૃદયના ધબકારા વધવા (palpitations) નો સમાવેશ થાય છે.

(A) દમ (અસ્થમા) એ શ્વસનતંત્રની એક વિકૃતિ છે,જે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજો આવવાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ દ્વારા લાક્ષણિક છે. તે ઘણીવાર પરાગરજ,ધૂળ અથવા ધુમાડા જેવા એલર્જનના શ્વાસમાં પ્રવેશવાથી થાય છે,જે વાયુમાર્ગના સંકોચન અને શ્લેષ્મના ઉત્પાદનમાં વધારો તરફ દોરી જાય છે. તેથી,શ્વાસ દ્વારા પ્રવેશતા એલર્જનને કારણે ફેફસામાં થતી એલર્જીક પ્રતિક્રિયાને દમ (અસ્થમા) કહેવામાં આવે છે.

(C) એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાની બીમારી છે જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટે છે. એમ્ફિસીમા થવાનું એક મુખ્ય કારણ સિગારેટ પીવી છે,જે વાયુકોષ્ઠની દીવાલોનો નાશ કરે છે અને વાયુ વિનિમય માટે ઉપલબ્ધ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં ઘટાડો કરે છે.

(A) વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકારો અમુક ઉદ્યોગોમાં જોવા મળે છે,ખાસ કરીને જ્યાં પથ્થર દળવાનું કે તોડવાનું કામ થતું હોય,ત્યાં ખૂબ જ ધૂળ ઉત્પન્ન થાય છે. આવી સ્થિતિમાં,સિલિકોસિસ,ફાઇબ્રોસિસ અને એસ્બેસ્ટોસિસ જેવા શ્વસન રોગો થાય છે. લાંબા સમય સુધી આ ધૂળના સંપર્કમાં રહેવાથી ફેફસામાં સોજો આવે છે,જે ફાઇબ્રોસિસ તરફ દોરી જાય છે અને ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.

(C) એમ્ફિસીમા એ એક લાંબાગાળાની (ક્રોનિક) વિકૃતિ છે જેમાં વાયુકોષ્ઠની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે.
આ સ્થિતિનું એક મુખ્ય કારણ સિગારેટ પીવું (ધૂમ્રપાન) છે.

(D) હાયપોક્સિયા એ શરીરના પેશીઓને ઓક્સિજનનો અપૂરતો પુરવઠો મળવાની સ્થિતિ છે.
તે નીચેના પરિબળોને કારણે થઈ શકે છે:
$(i)$ ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં વાતાવરણનું દબાણ ઓછું હોવાથી,વાતાવરણમાં $O_2$ નું આંશિક દબાણ ઘટે છે.
$(ii)$ એનિમિયા (પાંડુરોગ),જેમાં $RBC$ ની સંખ્યા અથવા હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ ઘટે છે,જેનાથી રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટે છે.
$(iii)$ સાયનાઈડ ઝેર,જે કોષીય શ્વસનમાં સામેલ ઉત્સેચકોને નિષ્ક્રિય કરે છે.
આમ,$(a)$ અને $(b)$ બંને પેશીઓને મળતા ઓક્સિજનમાં ઘટાડો કરે છે,તેથી સાચો જવાબ $(d)$ છે.

(A) કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ ની હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાવાની ક્ષમતા ઓક્સિજન $(O_2)$ કરતા ઘણી વધારે હોય છે.
જ્યારે તમાકુનો ધુમાડો શ્વાસમાં લેવામાં આવે છે,ત્યારે $CO$ હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાઈને કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિન બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે,જેના પરિણામે પેશીઓમાં હાયપોક્સિયા (ઓક્સિજનની ઉણપ) સર્જાય છે.

(D) અસ્થમા એ શ્વસન સંબંધી વિકાર છે જે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ઘરઘરાટી (wheezing) દ્વારા લાક્ષણિક છે.
તે બ્રોન્કાઈ અને બ્રોન્કિઓલ્સમાં સોજો અને ખેંચાણ (સ્પાઝમ) ને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે શ્વાસનળી સાંકડી થઈ જાય છે.

(B) $Apnea$ (એપ્નિયા): શ્વાસોચ્છવાસની કામચલાઉ અટકાયત.
$Dyspnea$ (ડિસ્પનિયા): શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા શ્વાસ ચડવો.
$Asphyxia$ (એસ્ફિક્સિયા): વાતાવરણમાં ઓક્સિજનની અછત અથવા અવરોધને કારણે શરીરમાં ઓક્સિજનનો ગંભીર અભાવ થવો.
$Hypoxia$ (હાયપોક્સિયા): એવી સ્થિતિ જેમાં પેશીઓના સ્તરે શરીર અથવા શરીરના કોઈ ભાગને પૂરતો ઓક્સિજન મળતો નથી.

(C) કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ એક અત્યંત ઝેરી વાયુ છે. તે ઓક્સિજન કરતા આશરે $200$ થી $250$ ગણી વધુ આકર્ષણ શક્તિ સાથે હિમોગ્લોબિન સાથે જોડાય છે અને કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિન $(COHb)$ નામનું સ્થાયી સંયોજન બનાવે છે.
જ્યારે રુધિરમાં કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ આશરે $0.30$ થી $0.40 \%$ સુધી પહોંચે છે,ત્યારે રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતામાં ભારે ઘટાડો થાય છે.
આના કારણે મગજમાં ગંભીર હાયપોક્સિયા (ઓક્સિજનની અછત) સર્જાય છે,જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રના કાર્યને ગંભીર રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે અને અંતે મૃત્યુમાં પરિણમી શકે છે.

(D) વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકૃતિઓ વ્યક્તિ જ્યાં કામ કરે છે તે વાતાવરણમાં હાનિકારક પદાર્થો, વાયુઓ, ધુમાડા અને ધૂળના સતત સંપર્કને કારણે થાય છે.
એસ્બેસ્ટોસિસ એ કાર્યસ્થળ પર એસ્બેસ્ટોસની ધૂળના સતત સંપર્કને કારણે થાય છે.
ન્યુમોનિયા: $Streptococcus \text{ } pneumoniae$ અને $Haemophilus \text{ } influenzae$ જેવા બેક્ટેરિયાને કારણે થાય છે.
ક્ષય (ટ્યુબરક્યુલોસિસ): $Mycobacterium \text{ } tuberculosis$ ને કારણે થાય છે.
ડિપ્થેરિયા: $Corynebacterium \text{ } diphtheriae$ ને કારણે થાય છે.