Gujarati

Lymphatic system Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Body Fluids and Circulations · Lymphatic system

79+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 29 of 79 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન લસિકા માટે સત્ય છે?
A
શ્વેતકણ અને સીરમ
B
રક્તકણ સિવાય રુધિરરસનાં બધાં જ ઘટકો અને કેટલુંક પ્રોટીન
C
$RBC$,$WBC$ અને રુધિરરસ
D
$RBC$,પ્રોટીન્સ અને ત્રાકકણ

Solution

(B) લસિકા એ પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે જે રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે મૂળભૂત રીતે રુધિરરસ છે જે રુધિરકેશિકાઓમાંથી બહાર નીકળીને આંતરકોષીય અવકાશમાં જાય છે.
લસિકામાં $WBC$ (મુખ્યત્વે લસિકાકણો) હોય છે,પરંતુ તેમાં $RBC$,ત્રાકકણ અને મોટા રુધિરરસ પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે.
તેથી,તે રુધિરરસમાંથી $RBC$ અને કેટલાક મોટા પ્રોટીન બાદ કરતાં બનતું પ્રવાહી છે.
52
MediumMCQ
લસિકા ગાંઠો (lymph nodes) ની ખામી સૌથી વધુ શેમાં અવરોધ ઊભો કરશે?
A
લસિકામાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું મુક્ત થવું
B
લસિકામાંથી ગ્લુકોઝનું ગાળણ
C
લસિકામાં ઓક્સિજનનું મુક્ત થવું
D
લસિકામાંથી બેક્ટેરિયાનું ગાળણ

Solution

(D) લસિકા તંત્ર શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન જાળવવામાં અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
લસિકા ગાંઠો લસિકા પ્રવાહી માટે ગાળણ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે બેક્ટેરિયા અને વાયરસ જેવા રોગકારકોને પકડીને તેનો નાશ કરે છે.
જ્યારે લસિકા ગાંઠોમાં ખામી સર્જાય છે,ત્યારે તેઓ આ હાનિકારક સૂક્ષ્મજીવોને અસરકારક રીતે ગાળી શકતી નથી,જેનાથી ચેપ ફેલાઈ શકે છે.
તેથી,જે મુખ્ય કાર્યમાં અવરોધ આવશે તે લસિકામાંથી બેક્ટેરિયાનું ગાળણ છે.
53
Medium
રુધિર (Blood) અને લસિકા (Lymph) વચ્ચેનો તફાવત લખો.

Solution

(N/A) રુધિર અને લસિકા વચ્ચેનો તફાવત નીચે મુજબ છે:
રુધિર (Blood) લસિકા (Lymph)
$(1)$ રુધિર લાલ રંગનું પ્રવાહી છે જેમાં $RBCs$ (રક્તકણો) હોય છે. $(1)$ લસિકા રંગહીન પ્રવાહી છે જેમાં $RBCs$ હોતા નથી.
$(2)$ તેમાં રુધિરરસ (plasma),$RBCs$,$WBCs$ (શ્વેતકણો) અને ત્રાકકણો હોય છે. તેમાં પ્રોટીનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. $(2)$ તેમાં રુધિરરસ અને ઓછા પ્રમાણમાં $WBCs$ હોય છે. તેમાં $RBCs$ અને ત્રાકકણોનો અભાવ હોય છે અને પ્રોટીન ખૂબ ઓછા હોય છે.
$(3)$ રુધિર પોષકતત્વો,ઓક્સિજન અને અંતઃસ્ત્રાવોનું એક અંગથી બીજા અંગ સુધી વહન કરે છે. $(3)$ લસિકા શરીરની રક્ષણાત્મક પ્રણાલીમાં ભૂમિકા ભજવે છે અને આંતરડામાંથી શોષાયેલ ચરબીનું વહન કરે છે.
54
Easy
લસિકા (Lymph) પર ટૂંકી નોંધ લખો.

Solution

(N/A) જ્યારે રુધિર પેશીઓમાં રહેલી રુધિરકેશિકાઓમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પાણી અને નાના દ્રાવ્ય પદાર્થો પેશીકોષો વચ્ચેની જગ્યામાં બહાર આવે છે,જ્યારે મોટા પ્રોટીન અને મોટાભાગના રુધિરકોષો રુધિરવાહિનીઓમાં જ રહે છે. આ મુક્ત થયેલા પ્રવાહીને આંતરકોષીય પ્રવાહી અથવા પેશીય પ્રવાહી કહેવામાં આવે છે.
તેમાં રુધિરરસ (પ્લાઝ્મા) જેવું જ ખનિજ વિતરણ હોય છે.
રુધિર અને કોષો વચ્ચે પોષકતત્વો,વાયુઓ વગેરેની આપ-લે હંમેશા આ પ્રવાહી દ્વારા થાય છે.
લસિકાતંત્ર તરીકે ઓળખાતી વાહિનીઓનું એક વિસ્તૃત જાળું આ પ્રવાહીને એકત્રિત કરે છે અને તેને મુખ્ય શિરાઓમાં પાછું ઠાલવે છે. લસિકાતંત્રમાં હાજર પ્રવાહીને લસિકા કહેવામાં આવે છે.
લસિકાનું બંધારણ: લસિકા એક રંગહીન પ્રવાહી છે. તેનું બંધારણ રુધિરરસ જેવું જ હોય છે,પરંતુ તેમાં ઓગળેલા ક્ષારોનું પ્રમાણ અલગ હોય છે.
લસિકામાં રુધિરરસની તુલનામાં પ્રોટીન અને ફાઈબ્રિનોજન તત્વો ઓછા હોય છે,પરંતુ તેમાં પેશીઓના ચયાપચયમાંથી મળતા ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો હોય છે.
નાની લસિકાકેશિકાઓમાં લસિકામાં કોઈ કોષો હોતા નથી. પરંતુ જ્યારે લસિકા લસિકાગાંઠોમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે નાના લસિકાકોષો $(99 \%)$ અને બાકીના $1 \%$ માં રક્તકણો (RBCs) અને ઇઓસિનોફિલ્સ જોવા મળે છે.
કાર્ય: લસિકામાં લસિકાકોષો (Lymphocytes) હોય છે જે શરીરના રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવો માટે જવાબદાર છે. તે પોષકતત્વો,અંતઃસ્ત્રાવો વગેરે માટે એક મહત્વપૂર્ણ વાહક છે.
આંતરડાના રસાંકુરોમાં હાજર પયસ્વિનીઓ (Lacteals) દ્વારા ચરબીનું શોષણ લસિકા દ્વારા થાય છે.
55
Medium
તફાવત આપો: રુધિર અને લસિકા.

Solution

(N/A) રુધિર અને લસિકા વચ્ચેના તફાવત નીચે મુજબ છે:
$1$. રુધિર એ લાલ રંગનું પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે,જ્યારે લસિકા એ રંગહીન પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે.
$2$. રુધિરમાં રક્તકણો $(RBCs)$,શ્વેતકણો $(WBCs)$ અને ત્રાકકણો હોય છે,જ્યારે લસિકામાં માત્ર શ્વેતકણો (મુખ્યત્વે લસિકાકણો) હોય છે અને તેમાં $RBCs$ તથા ત્રાકકણોનો અભાવ હોય છે.
$3$. રુધિરમાં પ્રોટીન,કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જ્યારે લસિકામાં પ્રોટીન,કેલ્શિયમ અને ફોસ્ફરસનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
$4$. રુધિર બંધ પરિવહન તંત્ર (ધમનીઓ,શિરાઓ અને રુધિરકેશિકાઓ) માં વહે છે,જ્યારે લસિકા ખુલ્લા તંત્ર (લસિકા વાહિનીઓ) માં વહે છે અને તે માત્ર એક જ દિશામાં (પેશીઓથી હૃદય તરફ) ગતિ કરે છે.
$5$. રુધિર ઓક્સિજન,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ,પોષક તત્વો અને અંતઃસ્ત્રાવોનું વહન કરે છે,જ્યારે લસિકા મુખ્યત્વે ચરબીનું વહન કરે છે અને શરીરની રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયામાં મદદ કરે છે.
56
Medium
લસિકા તંત્ર (Lymphatic system) નું કાર્યાત્મક મહત્વ સમજાવો.

Solution

(N/A) લસિકા તંત્ર શરીરની હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવામાં ઘણી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકાઓ ભજવે છે:
$1$. પ્રવાહી સંતુલન: તે પેશીઓમાંથી વધારાનું આંતરકોષીય પ્રવાહી એકત્રિત કરે છે અને તેને રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં પાછું લાવે છે,જે સોજા (edema) ને અટકાવે છે.
$2$. ચરબીનું શોષણ: નાના આંતરડામાં,$Lacteals$ તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ લસિકા કેશિકાઓ આહારની ચરબી અને ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સના શોષણ અને વહન માટે જવાબદાર છે.
$3$. રોગપ્રતિકારક શક્તિ: લસિકા ગાંઠો ફિલ્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રોગકારકો,કચરો અને વિદેશી કણોને ફસાવે છે. તેમાં લિમ્ફોસાઇટ્સ ($B-cells$ અને $T-cells$) હોય છે જે શરીરને ચેપ સામે રક્ષણ આપવા માટે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવો શરૂ કરે છે.
$4$. કચરાનો નિકાલ: તે આંતરકોષીય અવકાશમાંથી ચયાપચયના કચરાના ઉત્પાદનો અને કોષીય કચરાને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
57
Medium
સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
$(1)$ ગંભીર અને સતત છાતીનો દુખાવો એ $Angina$ / $Hypertension$ છે.
$(2)$ $Blood$ / $Lymph$ એ સફેદ સંયોજક પેશી છે.

Solution

(A) $(1)$ $Angina$ (એન્જિના) એ તીવ્ર છાતીના દુખાવા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓ સુધી પૂરતો ઓક્સિજન પહોંચતો નથી.
$(2)$ $Lymph$ (લસિકા) એ રંગહીન પ્રવાહી છે જેમાં વિશિષ્ટ લસિકાકણો (lymphocytes) હોય છે જે શરીરના રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવો માટે જવાબદાર છે,જેને ઘણીવાર સફેદ સંયોજક પેશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
58
EasyMCQ
લસિકા (Lymph) નું કાર્ય શું છે?
A
પોષકતત્વો અને વાયુઓનું વહન
B
રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ અને આંતરકોષીય પ્રવાહીનો નિકાલ
C
રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા
D
રક્તકણોનું ઉત્પાદન

Solution

(B) લસિકા એ રંગહીન પ્રવાહી છે જે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. તે રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કાર્ય કરે છે,જે પોષકતત્વો,અંતઃસ્ત્રાવો અને વાયુઓના વિનિમયમાં મદદ કરે છે.
$2$. તે પેશીઓના અવકાશમાંથી વધારાના આંતરકોષીય પ્રવાહીને પાછું રુધિર પરિવહનમાં લાવવામાં મદદ કરે છે.
$3$. તે પાચનમાર્ગમાંથી શોષાયેલી ચરબીને (લેક્ટીયલ્સ દ્વારા) રુધિરપ્રવાહમાં વહન કરે છે.
$4$. તેમાં લસિકાકણો (lymphocytes) હોય છે જે રોગકારકો સામે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલીમાં મદદ કરે છે.
59
EasyMCQ
ચરબીના શોષણમાં લસિકા (Lymph) કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
A
લસિકા ગ્લુકોઝને સીધું રુધિરમાં વહન કરે છે.
B
ચરબીનું શોષણ આંતરડાના રસાંકુરોમાં રહેલા લેક્ટીયલ્સ (lacteals) દ્વારા લસિકામાં થાય છે.
C
લસિકા જટિલ ચરબીનું ફેટી એસિડમાં વિઘટન કરે છે.
D
લસિકા વધારાની ચરબીનો યકૃતમાં સંગ્રહ કરે છે.

Solution

(B) લસિકા એ પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે જે પોષક તત્વોના વહનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પાચનતંત્રમાં,ચરબી તેમના મોટા કદને કારણે સીધી રુધિર કેશિકાઓમાં શોષાતી નથી.
તેના બદલે,તે આંતરડાના રસાંકુરોમાં રહેલી વિશિષ્ટ લસિકા કેશિકાઓ,જેને લેક્ટીયલ્સ (lacteals) કહેવાય છે,તેમાં શોષાય છે.
લેક્ટીયલ્સમાંથી,શોષાયેલી ચરબી (કાઈલોમાઈક્રોન્સના સ્વરૂપમાં) લસિકા તંત્રમાં વહન પામે છે અને અંતે રુધિરપ્રવાહમાં મુક્ત થાય છે.
60
MediumMCQ
લસિકા (Lymph) એ એક રંગહીન પ્રવાહી છે જેમાં વિશિષ્ટ પ્રકારના શું આવેલા હોય છે?
A
$RBC$
B
લસિકાકણો (Lymphocytes)
C
કોષો
D
લાંબા રેખીય કોષો

Solution

(B) લસિકા એ એક રંગહીન પ્રવાહી છે જેમાં વિશિષ્ટ લસિકાકણો ($B$ અને $T$ કોષો) આવેલા હોય છે,જે શરીરના રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ માટે જવાબદાર છે.
લસિકા એ પોષકતત્વો અને અંતઃસ્ત્રાવો વગેરે માટે પણ એક મહત્વપૂર્ણ વાહક છે.
આંતરડાના રસાંકુરોમાં રહેલા લેક્ટીયલ્સ દ્વારા ચરબીનું શોષણ લસિકા દ્વારા થાય છે.
61
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું 'શરીરના મધ્યસ્થી' (middle man of the body) તરીકે કાર્ય કરે છે?
A
પ્લાઝ્મા
B
લસિકા (Lymph)
C
$RBCs$
D
$WBCs$

Solution

(B) લસિકાને 'શરીરના મધ્યસ્થી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે રુધિર અને પેશીના કોષો વચ્ચે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે. તે રુધિરમાંથી પોષક તત્વો,અંતઃસ્ત્રાવો અને ઓક્સિજનને કોષો સુધી પહોંચાડે છે અને કોષોમાંથી ચયાપચયની નકામી નીપજોને પાછી રુધિર પરિવહન તંત્રમાં લાવે છે.
62
EasyMCQ
લસિકા (Lymph) એ કોના વહન માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ વાહક છે?
A
વાયુઓ
B
અંતઃસ્ત્રાવો
C
ચરબી
D
ત્રાકકણો (Platelets)

Solution

(C) લસિકા એ રંગહીન પ્રવાહી છે જેમાં વિશિષ્ટ લસિકાકણો ($B$ અને $T$ કોષો) હોય છે,જે શરીરની રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા માટે જવાબદાર છે.
લસિકા એ ચરબીના વહન માટે પણ એક મહત્વપૂર્ણ વાહક છે,કારણ કે આંતરડાના રસાંકુરોમાં રહેલા લેક્ટીયલ્સ (lacteals) દ્વારા ચરબીનું શોષણ લસિકામાં થાય છે.
63
MediumMCQ
રુધિર અને લસિકા વચ્ચેનો તફાવત શું છે?
A
રુધિરમાં $RBCs$ અને $WBCs$ હોય છે,જ્યારે લસિકામાં કોઈ કોષો હોતા નથી
B
રુધિરમાં $RBCs$ અને $WBCs$ હોય છે,જ્યારે લસિકામાં માત્ર $WBCs$ હોય છે
C
રુધિરમાં કોઈ કોષો હોતા નથી,જ્યારે લસિકામાં $RBCs$ અને $WBCs$ હોય છે
D
રુધિરમાં માત્ર $RBCs$ હોય છે,જ્યારે લસિકામાં માત્ર $WBCs$ હોય છે

Solution

(B) રુધિર એક સંયોજક પેશી છે જેમાં $RBCs$ (રક્તકણો),$WBCs$ (શ્વેતકણો),ત્રાકકણો અને રુધિરરસ હોય છે.
લસિકા એ પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે જે રુધિરરસમાંથી બને છે પરંતુ તેમાં $RBCs$ અને ત્રાકકણોનો અભાવ હોય છે.
લસિકામાં મુખ્યત્વે $WBCs$ (ખાસ કરીને લસિકાકણો) હોય છે જે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં મદદ કરે છે.
તેથી,મુખ્ય તફાવત એ છે કે રુધિરમાં $RBCs$ અને $WBCs$ બંને હોય છે,જ્યારે લસિકામાં માત્ર $WBCs$ હોય છે.
64
MediumMCQ
લસિકા તંત્ર એ વાહિનીઓનું એક વિસ્તૃત જાળું છે જે નીચેનામાંથી કોનો સંગ્રહ કરે છે?
A
આંતરકોષીય પ્રવાહી (Interstitial fluid)
B
ઇન્ટ્રાસ્ટિટિયલ પ્રવાહી
C
પ્લાઝ્મા પ્રવાહી
D
પ્રોટીન પ્રવાહી

Solution

(A) લસિકા તંત્ર એ વાહિનીઓનું એક વિસ્તૃત જાળું છે જે આંતરકોષીય અવકાશમાંથી આંતરકોષીય પ્રવાહી (જેને પેશીય પ્રવાહી પણ કહેવાય છે) એકત્રિત કરે છે અને તેને મુખ્ય શિરાઓમાં પાછું ઠાલવે છે.
આ પ્રક્રિયા શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે અને તેને લસિકા પરિભ્રમણ કહેવામાં આવે છે.
65
MediumMCQ
લસિકા અંતે શોષાયેલા પદાર્થોને ક્યાં મુક્ત કરે છે?
A
લસિકા કેશિકાઓ
B
રુધિરાભિસરણ તંત્ર (શિરાઓ)
C
લસિકા ગાંઠ
D
લસિકા વાહિની

Solution

(B) લસિકા એ રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કાર્ય કરે છે. તે પોષક તત્વો,અંતઃસ્ત્રાવો અને અન્ય પદાર્થોને શરીરના કોષો સુધી પહોંચાડે છે અને તેમની પાસેથી $CO_{2}$ અને ચયાપચયના નકામા પદાર્થો એકત્રિત કરે છે. અંતે,લસિકા આ પદાર્થોને શિરાતંત્ર (મુખ્ય શિરાઓ) માં ઠાલવે છે,જેથી તે ફરીથી રુધિરાભિસરણમાં ભળી જાય છે.
66
MediumMCQ
લસિકા ગાંઠો (Lymph nodes) નું કાર્ય શું છે?
A
લસિકાનું ગાળણ કરવું
B
ભક્ષક કોષો (phagocytic cells) ધરાવે છે
C
લિમ્ફોસાઇટ સક્રિયકરણ માટે જવાબદાર છે
D
આપેલ તમામ

Solution

(D) - લસિકા ગાંઠો લસિકા પ્રવાહી માટે ગાળણ તરીકે કાર્ય કરે છે અને તે ગરદન,સાથળના સાંધા (groin) અને બગલમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
- લસિકા ગાંઠોમાં ભક્ષક કોષો હોય છે જે સૂક્ષ્મજીવો અથવા રોગકારકોને પકડવામાં અને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
- આ તે સ્થાનો છે જ્યાં લિમ્ફોસાઇટ્સ સક્રિય થાય છે અને તેમનું પ્રસરણ થાય છે,જે પછી લસિકા તંત્ર દ્વારા રુધિરમાં પ્રવેશે છે.
67
MediumMCQ
નીચેના વિધાનો વાંચો:
$a.$ લસિકા આંતરડામાંથી ચરબીનું શોષણ અને વહન કરે છે.
$b.$ લસિકા ગાંઠો ફાઈબ્રિનોજન ઉત્પન્ન કરે છે.
$c.$ આંતરડાના રસાંકુરોમાં હાજર લસિકા કેશિકાઓને લેક્ટીયલ્સ (lacteals) કહેવામાં આવે છે.
$d.$ લસિકા માત્ર ઓક્સિજનનું વહન કરે છે.
આમાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
A
$a, c$
B
$b, d$
C
$c, d$
D
$a, b$

Solution

(A) વિધાન $a$ સાચું છે: લસિકા વાહિનીઓ,ખાસ કરીને લેક્ટીયલ્સ,આંતરડામાંથી ચરબીના શોષણ અને વહન માટે જવાબદાર છે.
વિધાન $b$ ખોટું છે: લસિકા ગાંઠો લસિકાકણો (lymphocytes) અને એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે,ફાઈબ્રિનોજન નહીં. ફાઈબ્રિનોજન યકૃત દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
વિધાન $c$ સાચું છે: આંતરડાના રસાંકુરોમાં જોવા મળતી લસિકા કેશિકાઓ ચરબીના શોષણ માટે વિશિષ્ટ હોય છે અને તેને લેક્ટીયલ્સ કહેવામાં આવે છે.
વિધાન $d$ ખોટું છે: લસિકા ઓક્સિજનનું વહન કરતી નથી; તે પેશીઓમાંથી રુધિરમાં $CO_{2}$,પોષક તત્વો,અંતઃસ્ત્રાવો અને નકામા પદાર્થોનું વહન કરે છે.
તેથી,વિધાન $a$ અને $c$ સાચા છે.
68
EasyMCQ
શરીરનો 'મિડલ મેન' (વચ્ચેનો માણસ) કોણ છે?
A
રુધિર
B
પ્લાઝ્મા
C
લસિકા
D
સીરમ

Solution

(C) લસિકા (Lymph) શરીરના 'મિડલ મેન' તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે રુધિરમાંથી ઓક્સિજન,પોષક તત્વો અને અંતઃસ્ત્રાવોનું શરીરના કોષો સુધી વહન કરવામાં મદદ કરે છે.
તે જ સમયે,તે કોષોમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને અન્ય ચયાપચયના નકામા પદાર્થોને એકત્રિત કરે છે અને તેને પાછા રુધિરમાં લાવે છે,જે અંતે શિરાતંત્રમાં ઠાલવવામાં આવે છે.
69
MediumMCQ
લસિકા રુધિરથી કઈ બાબતમાં અલગ પડે છે?
A
વધારે પ્રોટીન અને ઓછા ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો
B
ઓછા પ્રોટીન અને વધારે ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો
C
વધારે પ્રોટીન અને વધારે ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો
D
ઓછા પ્રોટીન અને ઓછા ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો

Solution

(B) લસિકા એ એક પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે જે રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કાર્ય કરે છે. તે રુધિરથી નીચે મુજબ અલગ પડે છે:
$1$. બંધારણ: લસિકામાં $RBCs$ અને ત્રાકકણોનો અભાવ હોય છે,તેમાં મુખ્યત્વે $WBCs$ (ખાસ કરીને લસિકાકણો) હોય છે.
$2$. પ્રોટીન: રુધિરની તુલનામાં લસિકામાં પ્લાઝ્મા પ્રોટીનનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે ઓછું હોય છે.
$3$. ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો: લસિકા પેશીઓ વચ્ચેની જગ્યાઓમાંથી ચયાપચયના ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો એકત્રિત કરીને તેને શિરાતંત્રમાં પાછું મોકલે છે,તેથી તેમાં રુધિરની સરખામણીમાં $CO_{2}$ અને અન્ય ચયાપચયના ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
રુધિર લસિકા
પ્લાઝ્મા,$RBCs$,$WBCs$ અને ત્રાકકણો ધરાવે છે. માત્ર પ્લાઝ્મા અને $WBCs$ ધરાવે છે.
પ્રોટીન,$Ca$ અને ફોસ્ફરસનું પ્રમાણ વધારે હોય છે. પ્રોટીન,$Ca$ અને ફોસ્ફરસનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
$CO_{2}$ અને ચયાપચયના ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનું પ્રમાણ સામાન્ય હોય છે. $CO_{2}$ અને ચયાપચયના ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
70
MediumMCQ
નીચે માનવ લસિકા તંત્રની આકૃતિ દર્શાવેલ છે. લેબલ $A, B$ અને $C$ ને ઓળખો.
Question diagram
A
$A-$લસિકા ગાંઠો,$B-$થાયમસ,$C-$લસિકા વાહિનીઓ
B
$A-$લસિકા વાહિનીઓ,$B-$થાયરોઇડ,$C-$લસિકા ગાંઠો
C
$A-$કાકડા (Tonsils),$B-$પેયર્સ પેચિસ,$C-$લસિકા વાહિનીઓ
D
$A-$કાકડા (Tonsils),$B-$થાયમસ,$C-$પેયર્સ પેચિસ

Solution

(A) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ માનવ લસિકા તંત્રની પ્રમાણિત આકૃતિના આધારે:
$1$. લેબલ $A$ એ શરીરના વિવિધ ભાગોમાં ફેલાયેલી નાની,વાલના આકારની રચનાઓ દર્શાવે છે,જે લસિકા ગાંઠો (Lymph nodes) છે.
$2$. લેબલ $B$ એ હૃદયની નજીક અને છાતીના હાડકાની નીચે આવેલ દ્વિ-ખંડીય અંગ દર્શાવે છે,જે થાયમસ (Thymus) છે.
$3$. લેબલ $C$ એ શરીરમાં લસિકાનું વહન કરતી વાહિનીઓનું જાળું દર્શાવે છે,જેને લસિકા વાહિનીઓ (Lymphatic vessels) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $A-$લસિકા ગાંઠો,$B-$થાયમસ,$C-$લસિકા વાહિનીઓ છે.
71
MediumMCQ
આંતરકોષીય પ્રવાહી (interstitial fluid) અથવા પેશીય પ્રવાહી (tissue fluid) કોને કહેવાય છે?
A
પ્લાઝ્મા
B
લસિકા
C
આંતરકોષીય પ્રવાહી
D
સીરમ

Solution

(C) જ્યારે રુધિર પેશીઓમાં રહેલી રુધિરકેશિકાઓમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પાણી અને નાના પાણીમાં દ્રાવ્ય પદાર્થો પેશીના કોષો વચ્ચેની જગ્યામાં બહાર નીકળે છે,જ્યારે મોટા પ્રોટીન અને મોટાભાગના રુધિર કોષો રુધિરવાહિનીઓમાં જ રહી જાય છે.
આ રીતે બહાર નીકળેલા પ્રવાહીને આંતરકોષીય પ્રવાહી અથવા પેશીય પ્રવાહી કહેવામાં આવે છે.
72
MediumMCQ
માનવ શરીરમાં બરોળ (Spleen) ની ભૂમિકા શું છે?
A
તે રુધિરમાંથી સૂક્ષ્મજીવોને દૂર કરીને રુધિર ગાળણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
B
તે રક્તકણો (Erythrocytes) માટે મોટા સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
C
તે જૂના રક્તકણોના રિસાયકલિંગમાં અને પ્લેટલેટ્સ તથા શ્વેતકણોના સંગ્રહમાં મદદ કરે છે.
D
ઉપરોક્ત તમામ.

Solution

(D) $\Rightarrow$ બરોળ એ વાલ આકારનું અંગ છે અને લસિકા તંત્રનું સૌથી મોટું અંગ છે.
$\Rightarrow$ તે પાંસળીઓની નીચે અને જઠરની ઉપર,પેટના ઉપરના ડાબા ભાગમાં આવેલું છે.
$\Rightarrow$ બરોળમાં મુખ્યત્વે લસિકાકોષો (Lymphocytes) અને ભક્ષકકોષો (Phagocytes) હોય છે.
$\Rightarrow$ તે રુધિરમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવોને પકડીને શરીરના ગાળણ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$\Rightarrow$ બરોળ રક્તકણો (Erythrocytes) માટે સૌથી મોટું સંગ્રહસ્થાન પણ છે. જૂના રક્તકણોનું બરોળમાં રિસાયકલિંગ થાય છે અને પ્લેટલેટ્સ તથા શ્વેતકણોનો સંગ્રહ પણ ત્યાં થાય છે.
$\Rightarrow$ આ ઉપરાંત,બરોળ ન્યુમોનિયા અને મેનિન્જાઇટિસ જેવા રોગો ફેલાવતા ચોક્કસ પ્રકારના બેક્ટેરિયા સામે લડવામાં મદદ કરે છે.
73
MediumMCQ
લસિકાનું વહન કઈ દિશામાં થાય છે?
A
હૃદયથી અંગો તરફ
B
અંગોથી હૃદય તરફ
C
બંને દિશામાં
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(B) લસિકા એ એક રંગહીન પ્રવાહી છે જેમાં વિશિષ્ટ લસિકાકણો (lymphocytes) હોય છે,જે શરીરના રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવો માટે જવાબદાર છે. લસિકા તંત્ર પેશીઓના અવકાશમાંથી આંતરકોષીય પ્રવાહી એકત્રિત કરે છે અને તેને રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં પાછું લાવે છે. લસિકાનું વહન એકદિશીય હોય છે,જે પેશીઓના અવકાશ (અંગો) થી હૃદય તરફ વહે છે,જ્યાં તે અંતે શિરાતંત્રમાં ભળે છે.
74
MediumMCQ
લસિકા (lymph) માટે નીચેનામાંથી કેટલા વિધાનો સાચાં છે?
$I$ - તે રંગવિહીન પ્રવાહી છે.
$II$ - તે વિશિષ્ટ લસિકાકણો (lymphocytes) ધરાવે છે.
$III$ - તે રોગપ્રતિકારકતા માટે જવાબદાર છે.
$IV$ - તે પોષકતત્વો અને અંતઃસ્ત્રાવો માટે એક મહત્વપૂર્ણ વાહક છે.
$V$ - આંતરડાના રસાંકુરોમાં હાજર પયસ્વિની (lacteals) માં રહેલ લસિકા દ્વારા સ્ટાર્ચનું શોષણ થાય છે.
A
$I, II, III, IV, V$
B
$I, II, III, IV$
C
$I, II, IV, V$
D
$II, III, V$

Solution

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: લસિકા એક રંગવિહીન પ્રવાહી છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: તેમાં વિશિષ્ટ લસિકાકણો હોય છે જે શરીરની રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.
વિધાન $III$ સાચું છે: લસિકામાં રહેલા લસિકાકણો રોગપ્રતિકારકતા પૂરી પાડે છે.
વિધાન $IV$ સાચું છે: લસિકા રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે પોષકતત્વો,અંતઃસ્ત્રાવો વગેરેના વહન માટે મધ્યસ્થી તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિધાન $V$ ખોટું છે: આંતરડાના રસાંકુરોમાં આવેલી પયસ્વિની ચરબી (ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલ) નું શોષણ કરે છે,સ્ટાર્ચનું નહીં. સ્ટાર્ચનું શોષણ ગ્લુકોઝ તરીકે રુધિર કેશિકાઓમાં થાય છે.
તેથી,વિધાનો $I, II, III$ અને $IV$ સાચાં છે.
75
MediumMCQ
આંતરકોષીય જળ લસિકા સ્વરૂપે એકઠું થઈને અંતે ........ માં ઠલવાય છે.
A
ધમની
B
રુધિરકેશિકા
C
શિરા
D
ઉપરના બધા જ

Solution

(C) આંતરકોષીય જળ (પેશીય જળ) લસિકા કેશિકાઓમાં પ્રવેશે છે.
આ લસિકા કેશિકાઓ જોડાઈને મોટી લસિકા વાહિનીઓ બનાવે છે,જે અંતે લસિકાને મોટી શિરાઓમાં (મુખ્યત્વે સબક્લેવિયન શિરાઓમાં) ઠાલવે છે,જ્યાંથી તે ફરીથી રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં ભળે છે.
76
MediumMCQ
વિધાન: આંતરકોષીય પ્રવાહી (Interstitial fluid) અથવા પેશીય પ્રવાહીમાં ખનિજોનું વિતરણ રુધિરરસ (Plasma) જેવું જ હોય છે.
કારણ: રુધિર અને કોષો વચ્ચે પોષકતત્વો,વાયુઓ વગેરેની આપ-લે હંમેશા પેશીય પ્રવાહી દ્વારા થાય છે.
A
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન સાચું છે અને કારણ ખોટું છે.
D
વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

Solution

(A) વિધાન સાચું છે કારણ કે આંતરકોષીય પ્રવાહી એ મૂળભૂત રીતે રુધિરરસ જ છે જે રુધિરકેશિકાઓમાંથી બહાર નીકળે છે,જેમાં મોટા રુધિરરસ પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે. તેથી,તે રુધિરરસ જેવું જ ખનિજ અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ બંધારણ જાળવી રાખે છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે રુધિર કોષોના સીધા સંપર્કમાં આવતું નથી. તેના બદલે,પોષકતત્વો,વાયુઓ અને નકામા પદાર્થોની આપ-લે રુધિર અને કોષો વચ્ચે આંતરકોષીય પ્રવાહી (પેશીય પ્રવાહી) દ્વારા થાય છે.
આમ,આંતરકોષીય પ્રવાહી આ આપ-લે માટેના માધ્યમ તરીકે કાર્ય કરે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે કે શા માટે આંતરકોષીય પ્રવાહીનું બંધારણ રુધિરરસ સાથે સંતુલનમાં જળવાય છે.
77
EasyMCQ
આંતરકોષીય પ્રવાહી (interstitial fluid) માં શું હોય છે$-$
A
પાણી
B
પાણીમાં દ્રાવ્ય પદાર્થો
C
લિમ્ફોસાઇટ્સ (લસિકાકણો)
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(D) આંતરકોષીય પ્રવાહી,જેને પેશીય પ્રવાહી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે બહુકોષીય સજીવોના કોષોની આસપાસ રહેલું પ્રવાહી છે.
તે રુધિરકેશિકાઓની દીવાલમાંથી ગળાઈને રુધિરરસ (blood plasma) માંથી બને છે.
તેમાં પાણી,પાણીમાં દ્રાવ્ય પદાર્થો (જેમ કે પોષક તત્વો,આયનો અને અંતઃસ્ત્રાવો) અને વિવિધ કોષો,જેમાં લિમ્ફોસાઇટ્સનો પણ સમાવેશ થાય છે,તે હોય છે. આ કોષો રુધિરમાંથી પેશીઓમાં સ્થળાંતર કરીને રોગપ્રતિકારક કાર્યો કરે છે.
તેથી,આંતરકોષીય પ્રવાહીમાં ઉપર જણાવેલ તમામ ઘટકો હાજર હોય છે.
78
EasyMCQ
લસિકા (Lymph) માં . . . . . . હોતું નથી.
A
મેક્રોફેજ અને RBCs
B
RBCs અને WBCs
C
WBCs અને ત્રાકકણો (platelets)
D
RBCs અને ત્રાકકણો (platelets)

Solution

(D) લસિકા એ એક પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે જે રુધિર પ્લાઝ્મામાંથી ઉતરી આવે છે.
જ્યારે આંતરકોષીય પ્રવાહી લસિકા કેશિકાઓમાં પ્રવેશે છે ત્યારે તેનું નિર્માણ થાય છે.
તેનું બંધારણ રુધિર પ્લાઝ્મા જેવું જ હોય છે,પરંતુ તેમાં RBCs (રક્તકણો),ત્રાકકણો (platelets) અને મોટા પ્લાઝ્મા પ્રોટીનનો અભાવ હોય છે.
તેથી,લસિકામાં RBCs અને ત્રાકકણો હોતા નથી.
79
EasyMCQ
કયું લસિકા (lymph) નું કાર્ય નથી?
A
RBCs નું વહન કરવું
B
વધારાના પેશીય પ્રવાહીનો નિકાલ કરવો
C
લિમ્ફોસાઇટ્સ અને એન્ટિબોડીઝનું વહન કરવું
D
શોષાયેલ ચરબીનું વહન કરવું

Solution

(A) લસિકા એ રંગહીન પ્રવાહી છે જેમાં વિશિષ્ટ લિમ્ફોસાઇટ્સ હોય છે જે શરીરની રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.
લસિકા એ પોષક તત્વો,અંતઃસ્ત્રાવો વગેરે માટે એક મહત્વપૂર્ણ વાહક છે.
ચરબીનું શોષણ આંતરડાના રસાંકુરોમાં રહેલા લેક્ટીયલ્સ દ્વારા લસિકામાં થાય છે.
લસિકા પેશીના અવકાશમાંથી વધારાના આંતરકોષીય પ્રવાહીને પાછું રુધિરમાં લાવવામાં પણ મદદ કરે છે.
જોકે,લસિકામાં $RBCs$ (રક્તકણો) હોતા નથી અને તેથી તે તેનું વહન કરી શકતું નથી. આમ,$RBCs$ નું વહન કરવું એ લસિકાનું કાર્ય નથી.

Body Fluids and Circulations — Lymphatic system · Frequently Asked Questions

1Are these Body Fluids and Circulations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Body Fluids and Circulations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.