Monera (Prokaryotes) Questions in Gujarati

(C) મિથેનોઝેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે અજારક પરિસ્થિતિઓમાં ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,વિધાન $S$ સાચું છે.
મિથેનોઝેન્સ સામાન્ય રીતે વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનમાર્ગ અને કાદવવાળી જગ્યાઓ જેવા અજારક વાતાવરણમાં જોવા મળે છે. તેઓ અત્યંત ઍસિડિક અથવા ખૂબ ઊંચા તાપમાનની સ્થિતિમાં જીવંત રહેવા માટે જાણીતા નથી; આ લક્ષણો થર્મોએસિડોફિલ્સ (આર્કિબેક્ટેરિયાનો અન્ય સમૂહ) માટે વધુ વિશિષ્ટ છે. તેથી,વિધાન $R$ ખોટું છે.

(D) વિધાન $S$ ખોટું છે કારણ કે બાયોગૅસના ઉત્પાદન માટે મિથેનોજેન્સ જવાબદાર છે,હેલોફિલ્સ નહીં.
વિધાન $R$ સાચું છે કારણ કે હેલોફિલ્સ એ અતિશય ક્ષારયુક્ત વાતાવરણમાં રહેતા સજીવો છે જે $Archaea$ ડોમેઇનનો ભાગ છે.
તેથી,$S$ ખોટું છે અને $R$ સાચું છે.

(C) સાચી જોડ $C$ છે.
$1$. ફર્મીક્યુટ્‌સ સામાન્ય રીતે ગ્રામ-પોઝિટિવ બૅક્ટેરિયા છે,ગ્રામ-નેગેટિવ નથી.
$2$. થર્મોઍસિડોફિલસ એ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે ઊંચા તાપમાન અને એસિડિક વાતાવરણમાં જીવે છે,જ્યારે હેલોફિલ્સ અતિશય ક્ષારયુક્ત વિસ્તારમાં વસવાટ કરે છે.
$3$. મિથેનોઝેન્સ એ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે ઢોરના આમાશય (rumen) અને કાદવવાળા વિસ્તારો જેવા અજારક વાતાવરણમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ મિથેન (બાયોગેસ) ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. સાયઝોફાયટા એ બૅક્ટેરિયા માટેનો જૂનો અને અપ્રચલિત વર્ગીકરણનો શબ્દ છે,જે માત્ર પ્રકાશસંશ્લેષી બૅક્ટેરિયા પૂરતો મર્યાદિત નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. મીથેનોઝેન્સ એ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે અજારક પરિસ્થિતિમાં મીથેન ઉત્પન્ન કરે છે,જેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે બાયોગૅસ ઉત્પાદનમાં થાય છે.
$2$. હેલોફિલ્સ એ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે અતિશય ક્ષારયુક્ત વાતાવરણમાં જીવંત રહે છે.
$3$. સાયનોબૅક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી સજીવો છે જેમાં ક્લોરોફિલ $a$ હોય છે.
$4$. સ્પાઇરોકીટ્સ એ ગ્રામ-નેગેટિવ બૅક્ટેરિયાનો સમૂહ છે જે લાંબા,કુંતલાકાર કોષો ધરાવે છે. તેથી,'સ્પાઇરોકીટ્સ - ગ્રામ પોઝિટિવ બૅક્ટેરિયા' ની જોડ ખોટી છે.

(A) $R.H. Whittaker$ દ્વારા આપવામાં આવેલી $5$ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તમામ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોને મોનેરા સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો એકકોષીય હોય છે જેમાં કોષકેન્દ્રપટલ અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
મોનેરા સૃષ્ટિમાં બેક્ટેરિયા,સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) અને માયકોપ્લાઝમાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) મોનેરા સૃષ્ટિમાં આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
આ સજીવોમાં જનીનદ્રવ્ય કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોતું નથી,પરંતુ તે કોષરસમાં એક ચોક્કસ વિસ્તારમાં જોવા મળે છે જેને ન્યુક્લિઓઇડ કહેવાય છે.
તેથી,મોનેરા સૃષ્ટિના સજીવનું મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તેમાં જનીનદ્રવ્યને કોષરસથી અલગ પાડતું કોષકેન્દ્રપટલ હોતું નથી.

(A) આર્કિબૅક્ટેરિયા એ વિશિષ્ટ પ્રકારના સજીવો છે જે અત્યંત પ્રતિકૂળ નિવાસસ્થાનો જેવા કે અતિશય ક્ષારયુક્ત વિસ્તારો (હેલોફાઇલ્સ),ગરમ પાણીના ઝરા (થર્મોએસિડોફાઇલ્સ) અને કળણયુક્ત વિસ્તારો (મિથેનોજેન્સ) માં જોવા મળે છે.
થર્મોએસિડોફાઇલ્સ ખાસ કરીને ઊંચા તાપમાન અને ખૂબ જ અમ્લીય વાતાવરણ (ઘણીવાર $pH = 2$) માં જીવવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
તેથી,આ અત્યંત પરિસ્થિતિઓમાં વિકસતા સજીવો આર્કિબૅક્ટેરિયા જૂથમાં આવે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ હેલોફાઈલ્સ: આ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે અતિશય ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે। તેથી, $(A)-(t)$.
$(B)$ ફર્મીક્યુટસ: આ બૅક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે, જેમાંથી મોટાભાગના ગ્રામ-પોઝિટિવ કોષદીવાલ ધરાવે છે। તેથી, $(B)-(p)$.
$(C)$ મિથેનોજેન્સ: આ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે અજારક પરિસ્થિતિમાં મિથેન (બાયોગેસ) ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે। તેથી, $(C)-(u)$.
$(D)$ સ્પાઈરોકીટ્સ: આ ગ્રામ-નેગેટિવ બૅક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે લાંબા, કુંતલાકાર કોષો ધરાવે છે। તેથી, $(D)-(r)$.
$(E)$ થર્મોઍસિડોફાઈલ્સ: આ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે ગરમ પાણીના ઝરા અને એસિડિક વાતાવરણમાં વિકાસ પામે છે। તેથી, $(E)-(q)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-(t), B-(p), C-(u), D-(r), E-(q)$ છે.

$(B)$ હેલોફિલ્સ એ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે અતિશય ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં રહે છે, તેથી $(A-II)$.
$(B)$ થર્મોએસિડોફિલ્સ એ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે જે એસિડિક અને ઊંચા તાપમાનવાળા વાતાવરણમાં વિકાસ પામે છે, તેથી $(B-IV)$.
$(C)$ સ્પાયરોકીટ્સ એ ગ્રામ-નેગેટિવ બૅક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે, તેથી $(C-I)$.
$(D)$ ફર્મીક્યુટ્સ એ બૅક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે સામાન્ય રીતે ગ્રામ-પોઝિટિવ હોય છે, તેથી $(D-V)$.
આમ, સાચી જોડ $(A-II), (B-IV), (C-I), (D-V)$ છે.

(D) આર્કિયોબેક્ટેરિયાને બેક્ટેરિયાના સૌથી પ્રાચીન સમૂહ તરીકે ગણવામાં આવે છે,જેને ઘણીવાર 'જીવંત જીવાશ્મી' અથવા સૌથી જૂના સજીવો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ વિશિષ્ટ છે કારણ કે તેમની કોષદીવાલની રચના અલગ હોય છે (જેમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે),જે તેમને અત્યંત ક્ષારયુક્ત વિસ્તારો (લવણજીવી),ગરમ પાણીના ઝરા (થર્મોએસિડોફિલ્સ) અને કાદવવાળા વિસ્તારો (મિથેનોજેન્સ) જેવી આત્યંતિક પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
જોકે કેટલાક આર્કિયોબેક્ટેરિયા લવણજીવી છે,પરંતુ બધા જ નથી; તેવી જ રીતે,બધા પ્રકાશસંશ્લેષી પણ નથી. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી સચોટ વિધાન એ છે કે તેઓ સૌથી જૂના સજીવો છે.

(A) અભિકોષ (Akinete) એ અમુક તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયા (જેમ કે એનાબીના અને નોસ્ટોક) માં જોવા મળતો જાડી દીવાલ ધરાવતો,સુષુપ્ત કોષ છે.
તે એક અસ્તિત્વ ટકાવી રાખતી રચના તરીકે કાર્ય કરે છે જે સજીવને પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ જેવી કે અતિશય ઠંડી,દુષ્કાળ અથવા પોષક તત્વોની ઉણપ સામે ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ પાછી આવે છે,ત્યારે અભિકોષ અંકુરિત થઈને નવો તંતુ બનાવે છે,આમ તે પ્રજાતિના અસ્તિત્વ અને પ્રજનન (વધારો) માં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) નિલહરિત લીલ,જેને $Cyanobacteria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આદિકોષકેન્દ્રીય $(prokaryotic)$ સજીવો છે. તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર કે પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે. $Cyanobacteria$ માં અર્ધીકરણ અને જન્યુઓના જોડાણ દ્વારા થતું સાચું લિંગી પ્રજનન ગેરહાજર હોય છે. તેઓ મુખ્યત્વે અલિંગી પદ્ધતિઓ જેવી કે ભાજન,અવખંડન અથવા અકિનેટ્સ $(akinetes)$ અને અભિકોષ $(heterocysts)$ ના નિર્માણ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(B) મોટાભાગના વનસ્પતિ રોગકારક બેક્ટેરિયા $Gram\, -Ve$ (ગ્રામ-નેગેટિવ) હોય છે.
આનું કારણ એ છે કે $Gram\, -Ve$ બેક્ટેરિયામાં લિપોપોલિસેકેરાઇડ્સ ધરાવતું બાહ્ય આવરણ હોય છે,જે ઘણીવાર યજમાન વનસ્પતિની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સાથેની આંતરક્રિયા અને રોગકારકતામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ઉદાહરણોમાં $Agrobacterium$,$Pseudomonas$ અને $Xanthomonas$ ની જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(A) પરોપજીવી બેક્ટેરિયા એવા સજીવો છે જે પોષણ મેળવવા માટે યજમાન પર અથવા તેની અંદર રહે છે. મોટાભાગના પરોપજીવી બેક્ટેરિયા $Intracellular$ (કોષાન્તરીય) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ જીવવા અને પ્રજનન કરવા માટે યજમાન કોષોની અંદર રહે છે,જેથી તેઓ ઘણીવાર યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિથી બચી શકે છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) કોષકેન્દ્રપટલ એ સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) કોષોની લાક્ષણિકતા છે.
આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) કોષો,જેમ કે સૃષ્ટિ $Monera$ (મોનેરા) ના સભ્યોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને કોષકેન્દ્રપટલનો અભાવ હોય છે.
$Nostoc$ (નોસ્ટોક) એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) નું પ્રજાતિ છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
$Volvox$ (લીલ),$Penicillium$ (ફૂગ) અને $Agaricus$ (ફૂગ) એ તમામ સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જેમાં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.

(B) વિષમપોષી બેક્ટેરિયા પ્રકૃતિમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
તેઓ માનવ જીવનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેમ કે દૂધમાંથી દહીં બનાવવામાં (દા.ત.,લેક્ટોબેસિલસ) અને એન્ટિબાયોટિક્સના ઉત્પાદનમાં (દા.ત.,સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીસ) મદદરૂપ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સજીવોનું જાતિવિકાસીય વર્ગીકરણ,ખાસ કરીને મોનેરા સૃષ્ટિમાં,$16S$ રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ શ્રેણીના વિશ્લેષણ પર આધારિત છે.
આદિ બેક્ટેરિયા $(Archaebacteria)$ ને સૌથી પ્રાથમિક સજીવો માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની $rRNA$ શ્રેણી યુબેક્ટેરિયા $(Eubacteria)$ અને સુકોષકેન્દ્રી સજીવો $(Eukaryotes)$ કરતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ પડે છે.
આ સજીવો અત્યંત પ્રતિકૂળ પર્યાવરણમાં જીવવા માટે અનુકૂલિત હોય છે,જે પૃથ્વી પરના પ્રારંભિક જીવન સ્વરૂપોની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,આણ્વિક જાતિવિકાસના આધારે,$Archaebacteria$ ને મોનેરા સૃષ્ટિના સૌથી પ્રાથમિક જૂથ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) ગ્રામ-પોઝિટિવ અને ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયા વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમની કોષદિવાલની રચના અને બંધારણમાં રહેલો છે.
ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયાની કોષદિવાલમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનું જાડું સ્તર હોય છે,જે ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ અભિરંજકને જાળવી રાખે છે.
ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયામાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનું સ્તર ખૂબ જ પાતળું હોય છે અને તેમાં લિપોપોલિસેકેરાઈડ ધરાવતું વધારાનું બાહ્ય પટલ હોય છે,જે ગ્રામ અભિરંજક પ્રક્રિયા દરમિયાન ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ અભિરંજકને જાળવી રાખતા અટકાવે છે.

(B) $1$. $Anabaena$ એ તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે પ્લવક તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$2$. $Anabaena$ ની કેટલીક જાતિઓ વનસ્પતિઓ સાથે સહજીવન ધરાવે છે,જેમ કે જલીય ફર્ન $Azolla$.
$3$. આ સહજીવનમાં,$Anabaena$ વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરીને યજમાન વનસ્પતિને આપે છે,અને બદલામાં કાર્બોદિતો અને સુરક્ષિત વાતાવરણ મેળવે છે.
$4$. $Spirogyra$ અને $Cladophora$ એ સુકોષકેન્દ્રીય લીલ છે,અને $Slime-molds$ એ આદિજીવો (protists) છે,જે આદિકોષકેન્દ્રીય નાઈટ્રોજન સ્થાપક નથી.

(D) $Rhodospirillum$ એ પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા છે.
તે જાંબલી રંગના નોન-સલ્ફર બેક્ટેરિયા છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તે પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને $CO_2$ નું કાર્બોહાઈડ્રેટ્સમાં સ્થાયીકરણ કરે છે.
$Rhizobium$ નાઈટ્રોજનના સ્થાપનમાં મદદ કરે છે.
$Nitrobacter$ એ રસાયણસ્વયંપોષી બેક્ટેરિયા છે જે નાઈટ્રાઈટનું નાઈટ્રેટમાં ઓક્સિડેશન કરે છે.
$Bacillus$ એ બેક્ટેરિયાનું એક વૈવિધ્યસભર પ્રજાતિ છે,જેમાંથી ઘણા મૃતોપજીવી અથવા રોગકારક હોય છે,પરંતુ તે આ સંદર્ભમાં $CO_2$ ના સ્થાપન માટે જાણીતા નથી.

(D) $R.H. Whittaker$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત $5$-સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તમામ આદિકોષકેન્દ્રીય (prokaryotic) સજીવોને મોનેરા સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા (જેને નીલ-હરિત લીલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો છે કારણ કે તેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,સાયનોબેક્ટેરિયાને મોનેરા સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.

(D) બેક્ટેરિયા એ સર્વવ્યાપી સજીવો છે જે પૃથ્વી પરના લગભગ દરેક પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે,જેમાં જમીન,બરફ અને સમુદ્રનો સમાવેશ થાય છે. જોકે,નિસ્યંદિત પાણી (distilled water) એ નિસ્યંદન પ્રક્રિયા દ્વારા શુદ્ધ કરવામાં આવે છે,જે ખનિજો,સૂક્ષ્મજીવો અને અન્ય અશુદ્ધિઓને દૂર કરે છે. તેથી,નિસ્યંદિત પાણીમાં બેક્ટેરિયા કુદરતી રીતે જોવા મળતા નથી,સિવાય કે નિસ્યંદન પ્રક્રિયા પછી તે દૂષિત થાય.

(B) રસાયણસ્વયંપોષી (Chemolithotrophs) એવા સજીવોનો સમૂહ છે જે $H_2S$,$NH_3$,$NO_2^-$,અથવા $Fe^{2+}$ જેવા અકાર્બનિક સંયોજનોના ઓક્સિડેશન દ્વારા ઊર્જા મેળવે છે.
આ સજીવો સામાન્ય રીતે સ્વયંપોષી હોય છે અને આ ઊર્જાનો ઉપયોગ $CO_2$ ને કાર્બનિક અણુઓમાં સ્થાપિત કરવા માટે કરે છે.
ફૂગ પરપોષી છે અને તેમની ઊર્જા માટે કાર્બનિક પદાર્થો પર આધાર રાખે છે.
તેથી,સાચો જવાબ રસાયણસ્વયંપોષી (Chemolithotrophs) છે.

(C) વિધાન $(1)$ સાચું છે: મિથેનોજન્સ એ આર્કિયાબેક્ટેરિયા છે જે કાદવયુક્ત વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે અને મિથેન ઉત્પન્ન કરે છે.
વિધાન $(2)$ ખોટું છે: $Nostoc$ એ તંતુમય નીલહરિત લીલ (સાયનોબેક્ટેરિયા) છે,પરંતુ તેમાં કશાનો અભાવ હોય છે.
વિધાન $(3)$ ખોટું છે: રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી બેક્ટેરિયા અકાર્બનિક પદાર્થો (જેમ કે નાઈટ્રેટ્સ,નાઈટ્રાઈટ્સ અથવા એમોનિયા) નું ઓક્સિડેશન કરીને $ATP$ સંશ્લેષણ માટે ઉર્જા મેળવે છે,તેઓ ગ્લુકોઝમાંથી સેલ્યુલોઝનું સંશ્લેષણ કરતા નથી.
વિધાન $(4)$ સાચું છે: માયકોપ્લાઝમા એવા સજીવો છે જેમાં કોષદિવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે અને તે અજારક પરિસ્થિતિમાં (ઓક્સિજન વગર) જીવી શકે છે.
તેથી,વિધાન $(1)$ અને $(4)$ સાચાં છે.

(C) નીલહરિત લીલ,જેને $Cyanobacteria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે. તેમની પાસે પટલમય કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,જે બેક્ટેરિયાનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. તેથી,તેઓ બેક્ટેરિયા સાથે સૌથી નજીકની સામ્યતા ધરાવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાં,$Cyanobacteria$ તેમની આદિકોષકેન્દ્રી પ્રકૃતિને કારણે જૈવિક વર્ગીકરણ પદ્ધતિઓમાં ઘણીવાર બેક્ટેરિયા સાથે જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે.

(B) સાયનોબેક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જે લીલી વનસ્પતિઓની જેમ ક્લોરોફિલ $a$ ધરાવે છે. ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની તેમની ક્ષમતા અને તેમના વિશિષ્ટ નિલહરિત રંગદ્રવ્યને કારણે,તેઓ સામાન્ય રીતે નિલહરિત લીલ તરીકે ઓળખાય છે.

(C) બેક્ટેરિયામાં પોષણના પ્રકારમાં ખૂબ જ વિવિધતા જોવા મળે છે.
તેઓ સ્વયંપોષી હોઈ શકે છે,જેમાં પ્રકાશ-સ્વયંપોષી (પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને) અને રસાયણ-સ્વયંપોષી (રાસાયણિક ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને) બંને પ્રકારોનો સમાવેશ થાય છે.
તેઓ વિષમપોષી પણ હોઈ શકે છે,જેમાં મૃતોપજીવી,પરોપજીવી અને સહજીવી પોષણ પદ્ધતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
આથી,બેક્ટેરિયા વિષમપોષી અને સ્વયંપોષી બંને પ્રકારનું પોષણ દર્શાવે છે.

(D) વર્ગીકરણની પાંચ સૃષ્ટિ પ્રણાલી $R.H. Whittaker$ દ્વારા આપવામાં આવી હતી.
આ પ્રણાલીમાં,તમામ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો,જેમાં બેક્ટેરિયા,સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) અને આર્કિયાનો સમાવેશ થાય છે,તેમને $Monera$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવે છે.
આર્કિયા આદિકોષકેન્દ્રી છે અને નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરતા સજીવો (જેમ કે અમુક બેક્ટેરિયા) પણ આદિકોષકેન્દ્રી હોવાથી,બંનેને $Monera$ સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો,જેમ કે બેક્ટેરિયા,મુખ્યત્વે અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
દ્વિભાજન એ આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવોમાં પ્રજનનની સૌથી સામાન્ય પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,આનુવંશિક દ્રવ્યના સ્વયંજનન (replication) બાદ એક કોષ બે સમાન બાળ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
જોકે સંયુગ્મન (conjugation),રૂપાંતરણ (transformation) અને પારક્રમણ (transduction) એ જનીનિક પુનઃસંયોજનની પદ્ધતિઓ છે,પરંતુ તે પ્રજનનની પ્રાથમિક પદ્ધતિઓ નથી.

(B) પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ $R.H. Whittaker$ દ્વારા $1969$ માં આપવામાં આવી હતી.
નીલહરિત લીલ,જેને સાયનોબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે.
પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ મુજબ,તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોને $Monera$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
તેથી,નીલહરિત લીલનો સમાવેશ $Monera$ સૃષ્ટિમાં થાય છે.

(B) રસાયણ-સ્વયંપોષી (Chemoautotrophs) એવા સજીવો છે જે એમોનિયા $(NH_3)$,નાઈટ્રાઈટ્સ $(NO_2^-)$,હાઈડ્રોજન સલ્ફાઈડ $(H_2S)$,અથવા ફેરસ આયર્ન $(Fe^{2+})$ જેવા રિડક્શન પામેલા અકાર્બનિક સંયોજનોના ઓક્સિડેશન દ્વારા ઊર્જા મેળવે છે.
તેઓ નિવસનતંત્રમાં નાઈટ્રોજન,ફોસ્ફરસ,આયર્ન અને સલ્ફર જેવા પોષકતત્વોના પુનઃચક્રીયકરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પ્રકાશ-સ્વયંપોષી સજીવોથી વિપરીત,તેમને ઊર્જા ઉત્પાદન માટે સૂર્યપ્રકાશની જરૂર હોતી નથી.

(B) અતિઉષ્ણજીવી (Extremophiles) એવા સજીવો છે જે અત્યંત પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં જીવી શકે છે.
આર્કિયા,ખાસ કરીને થર્મોએસિડોફિલ્સ,અત્યંત ઊંચા તાપમાન અને ખૂબ જ અમ્લીય વાતાવરણ $(pH = 2)$ માં જીવવા માટે જાણીતા છે.
કેટલાક યુબેક્ટેરિયા (જેમ કે એસિડિથાયોબેસિલસ ફેરોઓક્સિડન્સ) પણ એસિડોફિલિક (અમ્લપ્રેમી) હોય છે.
તેથી,યુબેક્ટેરિયા અને આર્કિયા એ બે એવા સમૂહ છે જેમાં અત્યંત અમ્લીય સ્થાનો $(pH = 2)$ માં વૃદ્ધિ પામવા સક્ષમ સજીવો જોવા મળે છે.

(A) સાયનોબેક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે,એટલે કે તેઓ આડપેદાશ તરીકે $O_2$ મુક્ત કરે છે.
ઘણી સાયનોબેક્ટેરિયાની જાતિઓ નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરવામાં સક્ષમ છે,જે નાઈટ્રોજીનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે.
નાઈટ્રોજીનેઝ ઉત્સેચક ઓક્સિજન પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને ઓક્સિજનની હાજરીમાં તે નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.
તેથી,ઓક્સિજનયુક્ત વાતાવરણમાં નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરવા માટે,આ સજીવો (જેમ કે $Anabaena$ અથવા $Nostoc$) વિશિષ્ટ કોષો વિકસાવે છે જેને અભિકોષ (heterocysts) કહેવામાં આવે છે,જે નાઈટ્રોજીનેઝ ઉત્સેચકના કાર્ય માટે અજારક (ઓક્સિજનવિહીન) વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(D) ઈલેક્ટ્રોન માઈક્રોસ્કોપીય અભ્યાસ દર્શાવે છે કે $\text{આદિકોષકેન્દ્રી}$ (Prokaryotic) કોષોમાં કોષકેન્દ્ર, કણાભસૂત્ર, અંતઃકોષરસજાળ અને ગોલ્ગી પ્રસાધન જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
આ સજીવો મોનેરા સૃષ્ટિમાં સમાવિષ્ટ છે.
તેની સામે, $\text{સુકોષકેન્દ્રી}$ (Eukaryotic) કોષો (જેમ કે માયકોટા અથવા ફૂગ, થેલોફાયટા અથવા લીલ વગેરેમાં જોવા મળે છે) માં સુવિકસિત પટલમય અંગિકાઓ હાજર હોય છે.

(A) મ્યુરામિક એસિડ (ખાસ કરીને $N$-એસીટાઈલમ્યુરામિક એસિડ) એ બેક્ટેરિયાની કોષદિવાલમાં જોવા મળતા પેપ્ટીડોગ્લાયકેન સ્તરનો એક વિશિષ્ટ ઘટક છે.
તે એક શર્કરાનું વ્યુત્પન્ન છે જે બેક્ટેરિયલ કોષદિવાલનો મુખ્ય આધાર બનાવે છે અને તેને બંધારણીય મજબૂતી આપે છે.
ફૂગ,લીલ અને યીસ્ટની કોષદિવાલમાં મ્યુરામિક એસિડ હોતું નથી; ઉદાહરણ તરીકે,ફૂગની કોષદિવાલ મુખ્યત્વે કાઈટીન (chitin) ની બનેલી હોય છે.

(B) $R.H. Whittaker$ એ $1969$ માં પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ રજૂ કરી હતી.
આ પદ્ધતિ અનુસાર,મોનેરા સૃષ્ટિમાં તમામ આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryotic) સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો એકકોષીય હોય છે અને તેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર કે અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેના ઉદાહરણોમાં બેક્ટેરિયા,સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) અને માયકોપ્લાઝમાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) બેરોફિલિક પ્રોકેરિયોટ્સ,જેને પીઝોફિલ્સ (piezophiles) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા સૂક્ષ્મજીવો છે જે ઉચ્ચ હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણની સ્થિતિમાં જીવવા અને વૃદ્ધિ પામવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
આ સજીવો મુખ્યત્વે સમુદ્રના ખૂબ જ ઊંડા ભાગોમાં જોવા મળે છે,ખાસ કરીને ઊંડા દરિયાઈ કાંપમાં જ્યાં દબાણ અત્યંત વધારે હોય છે.
તેમની પાસે વિશિષ્ટ કોષીય રચનાઓ અને ઉત્સેચકો હોય છે જે આવા ઉચ્ચ દબાણવાળા વાતાવરણમાં શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) મોનેરા સૃષ્ટિ એ $R.H. Whittaker$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પૈકીની એક છે.
તેમાં માત્ર એકકોષીય આદિકોષકેન્દ્રીય (Prokaryotic) સજીવોનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે બેક્ટેરિયા,$Mycoplasma$ અને $Actinomycetes$.
આ સજીવોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) આર્કિયાબેક્ટેરિયા અન્ય બેક્ટેરિયા કરતા અલગ છે કારણ કે તેઓ અલગ કોષદિવાલ રચના ધરાવે છે.
તેમની કોષદિવાલમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે,જે સાચા બેક્ટેરિયા (યુબેક્ટેરિયા) ની કોષદિવાલનું લાક્ષણિક ઘટક છે.
તેના બદલે,તેઓ સ્યુડોમ્યુરીન અથવા અન્ય જટિલ પોલીસેકેરાઈડ્સ અને પ્રોટીન ધરાવે છે,જે તેમને અત્યંત ક્ષારયુક્ત,ઊંચા તાપમાન અને એસિડિક pH જેવી પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(B) જે સજીવો રિડક્શન પામેલા અકાર્બનિક પદાર્થો (જેમ કે $NH_3$,$NO_2^-$,$H_2S$,અથવા $Fe^{2+}$) ના ઓક્સિડેશન દ્વારા ઊર્જા મેળવીને કાર્બનિક સંયોજનોનું સંશ્લેષણ કરે છે,તેમને $Chemoautotrophs$ (રસાયણ-સ્વયંપોષી) કહેવામાં આવે છે. આ સજીવો નાઈટ્રોજન,ફોસ્ફરસ,લોહ અને સલ્ફર જેવા પોષકતત્વોના પુનઃચક્રીયકરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ (સંયુગ્મન) છે.
$1$. સંયુગ્મન એ બેક્ટેરિયામાં થતી એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં જનીનીક દ્રવ્યનું દાતા કોષમાંથી ગ્રાહી કોષમાં સીધા કોષ-થી-કોષ સંપર્ક દ્વારા સ્થળાંતર થાય છે,જેમાં ઘણીવાર પિલસ (pilus) મદદરૂપ થાય છે.
$2$. રૂપાંતરણમાં પર્યાવરણમાંથી મુક્ત $DNA$ નું ગ્રહણ થાય છે.
$3$. પરિવહન (Transduction) માં બેક્ટેરિયોફેજ (વાયરસ) દ્વારા એક બેક્ટેરિયામાંથી બીજા બેક્ટેરિયામાં $DNA$ નું સ્થળાંતર થાય છે.
$4$. લયજનકતા એ વાયરસના જીવનચક્રનો એક પ્રકાર છે જેમાં વાયરલ જિનોમ યજમાન બેક્ટેરિયાના જિનોમમાં ભળી જાય છે,પરંતુ તેમાં બેક્ટેરિયા વચ્ચે સીધું સ્થળાંતર થતું નથી.

(B) બેક્ટેરિયા એ સર્વવ્યાપી સજીવો છે જે પૃથ્વી પર લગભગ દરેક પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,જમીન એ બેક્ટેરિયાનો સૌથી વધુ સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. ફળદ્રુપ જમીનના એક ગ્રામમાં અબજો બેક્ટેરિયલ કોષો હોઈ શકે છે,જે પ્રજાતિઓની વિશાળ વિવિધતા દર્શાવે છે. આ બેક્ટેરિયા પોષક તત્વોના ચક્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે,જેમ કે નાઇટ્રોજન સ્થાપન અને વિઘટન.

(C) $Mycoplasma$ એ બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જેમાં તેમના કોષરસસ્તરની આસપાસ કોષદિવાલનો અભાવ હોય છે.
કોષદિવાલના અભાવને કારણે,તેઓ પેનિસિલિન જેવી એન્ટિબાયોટિક્સ સામે કુદરતી રીતે પ્રતિરોધક હોય છે જે કોષદિવાલના સંશ્લેષણને લક્ષ્ય બનાવે છે.
$Cyanobacteria$ માં મજબૂત કોષદિવાલ હોય છે.
$Viruses$ ને સાચા કોષો (આદિકોષકેન્દ્રીય કે સુકોષકેન્દ્રીય) ગણવામાં આવતા નથી કારણ કે તેમાં કોષીય તંત્રનો અભાવ હોય છે.
$Protozoa$ એ સુકોષકેન્દ્રીય સજીવો છે.

(A) પ્લાઝમીડ એ નાના,ગોળાકાર,બેવડી શૃંખલાવાળા $DNA$ અણુઓ છે જે કોષના રંગસૂત્રીય $DNA$ થી અલગ હોય છે. તે બેક્ટેરિયા અને અન્ય કેટલાક સૂક્ષ્મજીવોમાં જોવા મળે છે. આને વધારાનું રંગસૂત્રીય $DNA$ (extra-chromosomal $DNA$) ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે મુખ્ય બેક્ટેરિયલ રંગસૂત્રથી સ્વતંત્ર રીતે અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તેનું સ્વયંજનન કરે છે. તેઓ ઘણીવાર એવા જનીનો ધરાવે છે જે એન્ટિબાયોટિક પ્રતિકાર જેવા ફાયદાઓ પ્રદાન કરે છે.

(A) નીલહરિત લીલ,જેને સાયનોબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેમની પાસે ક્લોરોફિલ-$a$ હોય છે,જે લીલી વનસ્પતિઓ જેવું જ છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન,તેઓ ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન મુક્ત કરવા માટે પાણીના અણુઓનું વિભાજન કરે છે,જેના પરિણામે આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન મુક્ત થાય છે.
તેથી,નીલહરિત લીલમાં થતું પ્રકાશસંશ્લેષણ ઓક્સિજનયુક્ત હોય છે.

(C) ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં પાણી $(H_2O)$ નો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે થાય છે,જેના પરિણામે આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન $(O_2)$ મુક્ત થાય છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) એ એકમાત્ર આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
$Oscillatoria$ એ તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે.
તેની સામે,$Chlorobium$ (લીલા સલ્ફર બેક્ટેરિયા),$Chromatium$ (જાંબલી સલ્ફર બેક્ટેરિયા),અને $Rhodospirillum$ (જાંબલી અ-સલ્ફર બેક્ટેરિયા) અનઓક્સિજનિક (ઓક્સિજન મુક્ત ન કરતા) પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે,જેમાં તેઓ પાણીને બદલે હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ જેવા સંયોજનોનો ઉપયોગ કરે છે,અને તેથી તેઓ ઓક્સિજન મુક્ત કરતા નથી.

(B) વરસાદી ઋતુ દરમિયાન,જમીનની સપાટી ઘણીવાર $Cyanobacteria$ (નીલહરિત લીલ),જેમ કે $Nostoc$ અને $Anabaena$ ના ઝડપી વિકાસને કારણે લપસણી બની જાય છે. આ સજીવો ભેજવાળી સપાટી પર ચીકપાટી પર ચીકણું,શ્લેષ્મી સ્તર બનાવે છે,જે ઘર્ષણ ઘટાડે છે અને જમીનને લપસણી બનાવે છે.

(B) $Streptomyces$ એ ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે $Actinomycetales$ ગોત્ર અને $Streptomycetaceae$ કુળમાં આવે છે.
આ સજીવો તંતુમય હોય છે અને ફૂગ જેવી કવકજાળ (mycelium) જેવી રચનાઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેના કારણે ઐતિહાસિક રીતે તેમને ફૂગ સાથે મૂંઝવવામાં આવતા હતા.
જોકે,તેઓ પ્રકૃતિમાં આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) છે અને તેમને $Actinomycetes$ (અથવા $Actinobacteria$) જૂથ હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) સાયનોબેક્ટેરિયા,જેમને નીલ-હરિત લીલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેઓ ઉચ્ચ હરિત વનસ્પતિ સાથે સમાનતા ધરાવે છે કારણ કે તેમની પાસે ક્લોરોફિલ $a$ હોય છે,જે સાયનોબેક્ટેરિયા અને ઉચ્ચ વનસ્પતિ બંનેમાં જોવા મળતું પ્રાથમિક પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્ય છે.
આ રંજકદ્રવ્ય તેમને ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે,જે હરિત વનસ્પતિઓ સાથે સમાન લક્ષણ છે.

(C) બેક્ટેરિયા સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા સૂક્ષ્મજીવો છે. જોકે કેટલાક બેક્ટેરિયા સ્વયંપોષી (પ્રકાશસંશ્લેષી અથવા રસાયણસંશ્લેષી) હોય છે,પરંતુ મોટા ભાગના બેક્ટેરિયા વિષમપોષી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના ખોરાક માટે અન્ય સજીવો અથવા મૃત કાર્બનિક પદાર્થો પર આધાર રાખે છે.