Monera (Prokaryotes) Questions in Gujarati

(C) $Cyanophyceae$,જે સામાન્ય રીતે નીલ-હરિત લીલ તરીકે ઓળખાય છે,તે $Monera$ સૃષ્ટિમાં આવે છે.
$Monera$ સૃષ્ટિના સભ્યો આદિકોષકેન્દ્રી $(prokaryotic)$ સજીવો છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય,ચોક્કસ કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ જેવી કે રંજકકણો,કણાભસૂત્ર કે અંતઃકોષરસજાળનો અભાવ હોય છે.
તેથી,$Cyanophyceae$ માં ચોક્કસ કોષકેન્દ્ર અને રંજકકણ બંનેનો અભાવ હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. સાયનોબેક્ટેરિયા (જેમ કે $Nostoc$ અને $Anabaena$) વિશિષ્ટ છે કારણ કે તેઓ ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે ક્લોરોફિલ $a$ અને નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે હેટેરોસિસ્ટ (heterocysts) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષો ધરાવે છે.

(C) એકકોષીય સાયનોબેક્ટેરિયા અલિંગી પ્રજનન ભાજન (દ્વિભાજન) દ્વારા કરે છે.
તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયા ખંડન દ્વારા અથવા હોર્મોગોનિયા તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(C) હિટરોસિસ્ટ એ અમુક તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયા જેવા કે $Nostoc$ અને $Anabaena$ માં જોવા મળતા વિશિષ્ટ,જાડી દીવાલ ધરાવતા કોષો છે.
આ કોષો નાઈટ્રોજન સ્થાપન ($N_2$ fixation) ની પ્રક્રિયા માટે વિશિષ્ટ છે,કારણ કે તેઓ નાઈટ્રોજિનેઝ ઉત્સેચકની પ્રવૃત્તિ માટે જરૂરી અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે,જે ઓક્સિજન પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.

(C) સાયનોબેક્ટેરિયા,જેને બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી (વાદળી-લીલી લીલ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotes) સજીવો છે.
તેમાં ક્લોરોફિલ-$a$ અને ફાયકોસાયનિન (વાદળી રંગદ્રવ્ય) હોય છે,જે તેમને તેમનો લાક્ષણિક વાદળી-લીલો રંગ આપે છે.
જોકે તેઓ આદિકોષકેન્દ્રી બેક્ટેરિયા છે,તેમ છતાં તેમની પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રકૃતિ અને રંગદ્રવ્યોની હાજરીને કારણે તેમને ઐતિહાસિક રીતે લીલ (algae) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા.
તેથી,વિકલ્પ $C$ એ તેમના ઐતિહાસિક વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં સાચું વર્ણન છે.

(C) $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) નું એક પ્રજાતિ છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે ક્લોરોફિલ $a$ ધરાવે છે,જે લીલી વનસ્પતિઓ જેવું જ છે,જે તેમને ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેમની પાસે સેલ્યુલોઝની કોષદીવાલ હોતી નથી (તેમની પાસે પેપ્ટિડોગ્લાયકેન હોય છે),તેઓ કશાધારી ચલ બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરતા નથી અને તેઓમાં લિંગી પ્રજનન જોવા મળતું નથી.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી ક્લોરોફિલ $a$ ની હાજરી એ મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(A) $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotes) સજીવો છે. તેમને સામાન્ય રીતે નીલ-હરિત લીલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સજીવો નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરવામાં સક્ષમ છે અને ઘણીવાર વસાહતોમાં જોવા મળે છે જે તંતુઓ અથવા મણકા જેવી દેખાય છે.

(B) $Nostoc$ એ એક સાયનોબેક્ટેરિયા છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે પ્રકાશસંશ્લેષી લેમેલા ધરાવે છે. તેમાં વિશિષ્ટ કોષો પણ હોય છે જેને અભિકોષ (heterocysts) કહેવામાં આવે છે,જે નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે જરૂરી નાઇટ્રોજનેઝ ઉત્સેચક માટે યોગ્ય અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે. આમ,$Nostoc$ પ્રકાશસંશ્લેષણ અને નાઇટ્રોજન સ્થાપન બંને એકસાથે કરી શકે છે.

(D) વાદળી-લીલી લીલ,જેને સાયનોબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryotes) સજીવો તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેમાં $DNA$ હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે જોડાયેલ હોતું નથી,કોષકેન્દ્રપટલ ગેરહાજર હોય છે અને તેમાં $70S$ પ્રકારના રીબોઝોમ્સ જોવા મળે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો વાદળી-લીલી લીલની લાક્ષણિકતાઓ છે.

(D) $Lyngbya$,$Plectonema$ અને $Anabaena$ એ બધા સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) ના ઉદાહરણો છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
$Sinorhizobium$ એ નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરતા જમીનના બેક્ટેરિયાનો એક પ્રકાર છે જે કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓ સાથે સહજીવન ધરાવે છે,પરંતુ તે સાયનોબેક્ટેરિયા નથી.

(D) પ્રોકેરિયોટ્સ એવા સજીવો છે જેમાં પટલ-આવૃત કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલ-આવૃત અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$A$. $Chlorella$ એ એકકોષીય લીલી લીલ (સુકોષકેન્દ્રી) છે.
$B$. $Chlamydomonas$ એ લીલી લીલ (સુકોષકેન્દ્રી) છે.
$C$. $Protomyces$ એ ફૂગ (સુકોષકેન્દ્રી) છે.
$D$. $Oscillatoria$ એ તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયા છે,જે પ્રોકેરિયોટિક સજીવો છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) સાયનોબેક્ટેરિયા,જેમને બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ વિકસાવનાર પ્રથમ સજીવો હતા.
તેઓ પૃથ્વી પર આશરે $3.5$ અબજ વર્ષો પહેલા દેખાયા હતા.
પ્રકાશસંશ્લેષણની આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન મુક્ત કરીને,તેમણે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં મૂળભૂત ફેરફાર કર્યો,જેના કારણે 'ગ્રેટ ઓક્સિડેશન ઇવેન્ટ' સર્જાઈ હતી.

(A) નીલ-હરિત લીલ,જેને $Cyanobacteria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં ક્લોરોફિલ-$a$ હોય છે જે લીલી વનસ્પતિઓ જેવું જ હોય છે.
ક્લોરોફિલ ઉપરાંત,તેમની પાસે ફાયકોબિલિન્સ નામના સહાયક રંજકદ્રવ્યો હોય છે.
$Phycocyanin$ એ વિશિષ્ટ વાદળી રંજકદ્રવ્ય છે જે આ સજીવોને તેમનો લાક્ષણિક વાદળી-લીલો રંગ આપે છે.
$Phycoerythrin$ એ લાલ રંજકદ્રવ્ય છે,જ્યારે $Cyanophycin$ એ સંગ્રહિત કણિકા છે.

(C) વાદળી-લીલી શેવાળ,જેને સાયનોબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે જેમાં પટલ-આવરિત કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલ-આવરિત અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેમની પાસે આદિ પ્રકારની કોષીય રચના હોવાથી,તેમને સૃષ્ટિ $Monera$ માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,વાદળી-લીલી શેવાળને $Prokaryotes$ (આદિકોષકેન્દ્રી) ગણવામાં આવે છે.

(D) જળ-પુષ્પ (water blooms) એ જળાશયોમાં પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવોની અતિશય વૃદ્ધિને કારણે થાય છે,જેને સુપોષકતા (eutrophication) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
નીલ-હરિત લીલ,જેને સાયનોબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો છે જે ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
જ્યારે પાણીમાં નાઈટ્રોજન અને ફોસ્ફરસ જેવા પોષક તત્વો વિપુલ પ્રમાણમાં હોય છે,ત્યારે આ સજીવો ઝડપથી ગુણન પામે છે અને પાણીની સપાટી પર ગાઢ પડ અથવા 'બ્લૂમ્સ' બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ નીલ-હરિત લીલ છે.

(A) $Nostoc$ એ એક સાયનોબેક્ટેરિયા છે જે નાઇટ્રોજન સ્થાપન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા ખાસ કરીને વિશિષ્ટ,જાડી દીવાલ ધરાવતા કોષોમાં થાય છે જેને અભિકોષ (Heterocysts) કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે,જે ખૂબ જ જરૂરી છે કારણ કે વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરનાર ઉત્સેચક 'નાઇટ્રોજિનેઝ' ઓક્સિજન પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે.

(C) સાયનોબેક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે ક્લોરોફિલ $a$ અને અન્ય પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે. તેઓ $CO_2$ અને પાણીમાંથી પોતાનો કાર્બોદિત ખોરાક જાતે બનાવે છે. તેઓ પાણીમાં દ્રાવ્ય ફાયકોબિલિન રંજકદ્રવ્યો પણ ધરાવે છે,ખાસ કરીને $c$-ફાયકોસાયનિન,જે તેમને તેમનો લાક્ષણિક વાદળી-લીલો રંગ આપે છે.

(C) $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરવામાં સક્ષમ છે.
તે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનને એમોનિયામાં ફેરવે છે,જે જમીનને નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોથી સમૃદ્ધ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા જમીનની ફળદ્રુપતા સુધારવામાં મદદ કરે છે અને તેનો ઉપયોગ ઘણીવાર આલ્કલાઇન અથવા પડતર જમીનના સુધારણા માટે કરવામાં આવે છે.

(D) $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે સામાન્ય રીતે અવખંડન જેવી વાનસ્પતિક પદ્ધતિઓ દ્વારા અથવા અકાઈનેટ્સ (akinetes) અને હેટરોસિસ્ટ્સ (heterocysts) જેવા વિશિષ્ટ કોષો બનાવીને પ્રજનન કરે છે.
અંતઃબીજાણુઓ (endospores) મુખ્યત્વે $Bacillus$ અને $Clostridium$ જેવા ચોક્કસ બેક્ટેરિયાની લાક્ષણિકતા છે.
$Nostoc$ ની જાતિઓ અંતઃબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
તેથી,સાચો જવાબ 'એક પણ નહીં' છે.

(D) $Nostoc$ (એક સાયનોબેક્ટેરિયા) ની કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (મ્યુરીન) ની બનેલી હોય છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોની લાક્ષણિકતા છે.
તે વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી સેલ્યુલોઝની કોષદીવાલની જેમ માઇક્રોફાઇબ્રિલ્સના સ્તરોની બનેલી હોતી નથી.
તેથી,આપેલ વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ $Nostoc$ ની કોષદીવાલનું બંધારણ યોગ્ય રીતે દર્શાવતું નથી.

(C) હોર્મોગોનિયા એ ટૂંકા,પ્રચલનશીલ તંતુઓ અથવા કોષોના ટુકડાઓ છે જે અમુક તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયા (જેમ કે $Nostoc$ અથવા $Oscillatoria$) ના મુખ્ય તંતુ (ટ્રાયકોમ) માંથી અલગ પડે છે.
આ ટુકડાઓ વાનસ્પતિક પ્રજનનનું માધ્યમ બને છે,કારણ કે દરેક હોર્મોગોનિયમ એક નવા તંતુમાં વિકસી શકે છે.
તેથી,હોર્મોગોનિયા એ મૂળભૂત રીતે ખંડિત ટ્રાયકોમ્સ છે.

(D) . ફ્રોન્ડ્સ સામાન્ય રીતે ફર્ન (ટેરિડોફાઇટ્સ) સાથે સંકળાયેલા હોય છે,બ્રાયોફાઇટ્સ સાથે નહીં.
$B$. આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ અચલિત પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે; તેમાં બહુપક્ષ્મધારી શુક્રકોષો હોતા નથી.
$C$. ડાયેટમ્સ એ લીલ છે જે ઓક્સોસ્પોર અથવા ભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે; બેસિડિયોસ્પોર એ બેસિડિયોમાયસેટીસ (ફૂગ) ની લાક્ષણિકતા છે.
$D$. $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે જે હેટરોસિસ્ટ્સ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ નાઇટ્રોજન-સ્થિરિકરણ કોષો ધરાવે છે. તેથી,આ વિધાન સાચું છે.

(A) સાયનોબેક્ટેરિયા એ $Monera$ સૃષ્ટિના પ્રોકેરિયોટિક (આદિકોષકેન્દ્રી) સજીવો છે.
તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,જે આદિમ સજીવોના લાક્ષણિક લક્ષણો છે.
તેની સરખામણીમાં,$Bryophytes$,$Gymnosperms$ અને $Monocots$ એ બધા $Plantae$ સૃષ્ટિના યુકેરિયોટિક (સુકોષકેન્દ્રી) સજીવો છે,જે ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ પ્રોકેરિયોટ્સ કરતા વધુ વિકસિત છે.

(D) સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) માં પાણીમાં દ્રાવ્ય સહાયક રંજકદ્રવ્યો હોય છે જેને ફાયકોબિલિન્સ કહેવામાં આવે છે.
તેમાં $C$-ફાયકોસાયનિન (જે વાદળી રંગ આપે છે) અને $C$-ફાયકોએરિથ્રિન (જે લાલ રંગ આપે છે) નો સમાવેશ થાય છે.
આ રંજકદ્રવ્યો થાઇલેકોઇડ પટલ પર આવેલા હોય છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણમાં મદદ કરે છે.

(A) $Escherichia$ $coli$ ($E.$ $coli$) એ ખૂબ જ અભ્યાસ કરાયેલ બેક્ટેરિયા છે.
તે દંડાકાર (બેસિલસ) આકારના બેક્ટેરિયા છે.
તેની સામાન્ય લંબાઈ $1$ થી $3$ $\mu$m ની વચ્ચે હોય છે.
તેને ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનું પાતળું સ્તર અને બાહ્ય પટલ હોય છે,જેના કારણે ગ્રામ સ્ટેનિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન તે ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ રંગ ગુમાવે છે.

(B) $Gram$ પોઝિટિવ બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલમાં ટીકોઇક એસિડ હોય છે,જે $Mg^{2+}$ આયનો સાથે જોડાઈને $Magnesium$ રાઇબોન્યુક્લિએટ બનાવે છે. આ સંકુલ કોષદીવાલને $pH$ અને તાપમાનના ફેરફારો સામે માળખાકીય સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે. $Gram$ નેગેટિવ બેક્ટેરિયામાં આ વિશિષ્ટ ટીકોઇક એસિડ-મેગ્નેશિયમ સંકુલનો અભાવ હોય છે.

(B) ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલ ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયાની સરખામણીમાં પ્રમાણમાં પાતળી હોય છે. તેની જાડાઈ સામાન્ય રીતે $10$ થી $15 \, nm$ (નેનોમીટર) ની વચ્ચે હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $(b)$ સાચો છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. પોરિન્સ એ વિશિષ્ટ પ્રોટીન છે જે ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાની બાહ્ય કોષદીવાલ (outer membrane) માં જોવા મળે છે. આ પ્રોટીન એવી ચેનલો બનાવે છે જે હાઇડ્રોફિલિક,ઓછા આણ્વિય ભાર ધરાવતા પદાર્થો જેવા કે પોષક તત્વો અને સિગ્નલિંગ અણુઓને પર્યાવરણમાંથી પેરિપ્લાઝમિક અવકાશમાં પ્રવેશવા દે છે,જેના દ્વારા બેક્ટેરિયા તેમની આસપાસના રાસાયણિક ફેરફારોને ઓળખી શકે છે અને પ્રતિભાવ આપી શકે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. દરિયાઈ આર્કિબેક્ટેરિયા (ખાસ કરીને હાઇપરથર્મોફાઇલ્સ) ના કોષરસસ્તરમાં શાખિત શૃંખલાવાળા લિપિડ્સ અને ઈથર-બંધ ધરાવતા લિપિડ્સ હોય છે,જે તેમને અત્યંત ઊંચા તાપમાને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે. આ વિશિષ્ટ બંધારણને કારણે તેઓ $100-105^{\circ}C$ જેટલા તાપમાન ધરાવતા હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સ જેવા વાતાવરણમાં જીવંત રહી શકે છે અને પ્રજનન કરી શકે છે.

(B) $Mycoplasma$ એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે.
તેમની પાસે બેક્ટેરિયા જેવી જ કોષરસસ્તર અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ હોવાથી,તેઓ $Tetracycline$ જેવી એન્ટિબાયોટિક્સ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે જે પ્રોટીન સંશ્લેષણને અટકાવે છે.
તેની સામે,વાયરસ એ ફરજિયાત આંતઃકોષીય પરોપજીવીઓ છે,જેમાં પોતાની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ હોતી નથી અને તેઓ $Tetracycline$ જેવી એન્ટિબાયોટિક્સથી પ્રભાવિત થતા નથી.

(D) માયકોપ્લાઝ્મા એ સૌથી નાના જાણીતા પ્રોકેરિયોટિક સજીવો છે જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે. તેઓ વનસ્પતિઓમાં વિવિધ રોગો ફેલાવવા માટે જાણીતા છે.
$1$. ક્લોવર ફિલોડી એ ફાઈટોપ્લાઝ્મા (એક પ્રકારનો માયકોપ્લાઝ્મા) દ્વારા થતો વનસ્પતિ રોગ છે.
$2$. શેરડીનો સ્ટ્રાઈપ રોગ પણ માયકોપ્લાઝ્મા જેવા સજીવો $(MLOs)$ સાથે સંકળાયેલ છે.
$3$. તમાકુનો યલો ડ્વાર્ફ રોગ એ માયકોપ્લાઝ્મા દ્વારા થતો અન્ય એક જાણીતો રોગ છે.
આમ,સૂચિબદ્ધ તમામ રોગો માયકોપ્લાઝ્મા દ્વારા થાય છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $Mycoplasma$ એ સૌથી નાના જાણીતા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે।
કોષદીવાલના અભાવને કારણે, તેઓ બહુરૂપી (pleomorphic) હોય છે અને પેનિસિલિન જેવી કોષદીવાલના સંશ્લેષણને લક્ષ્ય બનાવતી એન્ટિબાયોટિક્સ સામે પ્રતિરોધક હોય છે।
પ્રયોગશાળાની સ્થિતિમાં તેમના વિકાસ માટે તેમને વિશિષ્ટ અને જટિલ માધ્યમોની જરૂર હોય છે।
હેફ્લિકનું માધ્યમ (Hayflick's medium), જે સ્ટેરોલ્સ ધરાવતું કોષ-મુક્ત માધ્યમ છે (જે $Mycoplasma$ ની પટલની સ્થિરતા માટે આવશ્યક છે), તે તેમના સંવર્ધન માટે વપરાતું પ્રમાણભૂત માધ્યમ છે।

(A) હિટરોસિસ્ટ એ $Nostoc$ અને $Anabaena$ જેવા ચોક્કસ તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ,જાડી દીવાલવાળા કોષો છે.
આ કોષો નાઈટ્રોજન સ્થાપન માટે વિશિષ્ટ હોય છે.
હિટરોસિસ્ટની કોષદીવાલની રચના અલગ હોવાથી અને તે ઘણીવાર વાનસ્પતિક કોષો કરતા થોડા મોટા હોવાથી,તેઓ તંતુ અથવા ટ્રાયકોમમાં યાંત્રિક નબળાઈનું બિંદુ બનાવે છે.
પરિણામે,ટ્રાયકોમ ઘણીવાર હિટરોસિસ્ટના સ્થાનેથી તૂટી જાય છે,જે તેને ટ્રાયકોમની સૌથી નબળી કડી બનાવે છે.

(A) $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે તંતુમય સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
આ તંતુઓને ટ્રાયકોમ્સ કહેવામાં આવે છે,જે શાખાવિહીન હોય છે.
આ ટ્રાયકોમ્સમાં રહેલા વ્યક્તિગત કોષો ગોળાકાર અથવા પીપ જેવા આકારના હોય છે અને એક સાંકળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે,જેના કારણે તંતુ માળા જેવો દેખાય છે,જેને મોનિલિફોર્મ (moniliform) કહેવામાં આવે છે.

(B) $Myxoxanthophyll$ એ પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્ય છે જે $Cyanobacteria$ (નીલ-હરિત લીલ) માં જોવા મળે છે. તે કેરોટીનોઇડ રંજકદ્રવ્યનો એક પ્રકાર છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન પ્રકાશના શોષણમાં મદદ કરે છે.

(C) સાયનોબેક્ટેરિયામાં રૂપાંતરણની પ્રક્રિયા $1972$ માં $W. F. Doolittle$ દ્વારા પ્રાયોગિક રીતે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. રૂપાંતરણ એ આડી જનીન સ્થાનાંતરણ (horizontal gene transfer) નું એક સ્વરૂપ છે,જેમાં બેક્ટેરિયા તેના પર્યાવરણમાંથી ખુલ્લા $DNA$ ને ગ્રહણ કરે છે અને તેને પોતાના જિનોમમાં સમાવિષ્ટ કરે છે.

(D) 'લાલ સમુદ્ર' તેના લાક્ષણિક લાલ રંગ માટે જાણીતો છે,જે $Trichodesmium \, erythraeum$ તરીકે ઓળખાતા સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) ના મોટા પ્રમાણમાં થતા પ્રસારને કારણે જોવા મળે છે. આ સજીવમાં ફાયકોએરિથ્રિન નામનું લાલ રંજકદ્રવ્ય હોય છે,જે જ્યારે વધુ સાંદ્રતામાં હાજર હોય છે,ત્યારે પાણીને લાલ રંગ આપે છે.

(C) $Ray \ fungi$ (રે ફંગી) એ $Actinomycetes$ (એક્ટિનોમાયસેટીસ) માટે વપરાતું સામાન્ય નામ છે.
આ ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયા છે જે શાખિત તંતુઓ અથવા કવકતંતુઓ બનાવે છે,જે ફૂગના માયસેલિયમ જેવા દેખાય છે,તેથી તેને $Ray \ fungi$ કહેવામાં આવે છે.
તેઓ પ્રોકેરિયોટિક સજીવો છે,જ્યારે સાચી ફૂગ યુકેરિયોટિક હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. બેક્ટેરિયા એ સૌથી નાના જીવંત કોષો છે જે સખત કોષદીવાલ ધરાવે છે.
$A$. વિરોઇડ્સ એ પ્રોટીન કોટ અથવા કોષદીવાલ વગરના ચેપી $RNA$ કણો છે.
$B$. લીલ એ કોષદીવાલ ધરાવતા સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,પરંતુ તેઓ સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા કરતા ઘણા મોટા હોય છે.
$D$. માયકોપ્લાઝ્મા એ સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે,પરંતુ તેમની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં કોષદીવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.

(B) પ્રોકેરિયોટ્સ એવા સજીવો છે જેના કોષોમાં પટલ-આવૃત કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલ-આવૃત અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$A$. $Agaricus$ એ ફૂગ છે,જે સુકોષકેન્દ્રી (eukaryote) છે.
$B$. $Salmonella$ એ બેક્ટેરિયાનો એક પ્રકાર છે,જે પ્રોકેરિયોટ છે.
$C$. લીલી શેવાળ એ પ્રકાશસંશ્લેષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
$D$. $Bacteriophage$ એ વાયરસ છે,જે પ્રોકેરિયોટ કે સુકોષકેન્દ્રી નથી કારણ કે તે કોષીય રચના ધરાવતું નથી.

(C) ક્રોમેટોફોર્સ એ કોષરસસ્તરના પટલીય અંતઃવલનો છે જે સાયનોબેક્ટેરિયા જેવા કેટલાક આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં જોવા મળે છે. તેમાં ક્લોરોફિલ અને અન્ય સહાયક રંજકદ્રવ્યો હોય છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં,આ સહાયક રંજકદ્રવ્યોની હાજરીને કારણે ક્લોરોફિલનો લીલો રંગ ઢંકાઈ જાય છે,જે સજીવને અસરકારક રીતે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં $70$ $S$ પ્રકારના રીબોઝોમ્સ જોવા મળે છે.
આ રીબોઝોમ્સ બે પેટા એકમોના બનેલા હોય છે: એક મોટો $50$ $S$ પેટા એકમ અને એક નાનો $30$ $S$ પેટા એકમ.
તેથી,સાચો જવાબ $70$ $S$ છે.

(C) જે સજીવોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને કોષકેન્દ્ર પટલનો અભાવ હોય છે,તેમને આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryotes) કહેવામાં આવે છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,આનુવંશિક દ્રવ્ય $(DNA)$ કોષકેન્દ્ર પટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોતું નથી અને તે કોષકેન્દ્રક (Nucleoid) નામના પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.
બેક્ટેરિયા અને સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) બંને આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોના ઉદાહરણો છે.
તેની સામે,લીલી લીલ અને લાલ લીલ એ સુકોષકેન્દ્રી (Eukaryotic) સજીવો છે,જેમાં કોષકેન્દ્ર પટલ ધરાવતું સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
બેક્ટેરિયાને આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેની સામે,લીલી લીલ,ફૂગ અને લાઈકેન સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) સજીવો છે,જેમાં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.

(A) જે કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને કોષકેન્દ્રપટલનો અભાવ હોય છે,તેને આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) કોષો કહેવામાં આવે છે.
બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેમનું જનીનિક દ્રવ્ય કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત હોતું નથી.
તેની સામે,લીલ,ફૂગ અને લાઈકેન એ સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) સજીવો છે,જેમાં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.

(D) નીલ-હરિત લીલ,જેને સાયનોબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને જટિલ અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં કોષ વિભાજન મુખ્યત્વે દ્વિભાજન (binary fission) દ્વારા થાય છે,જેમાં કોષ તેના આનુવંશિક દ્રવ્યનું સ્વયંજનન કરે છે અને બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત થાય છે.
બેક્ટેરિયા પણ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે દ્વિભાજન દ્વારા કોષ વિભાજન કરે છે.
તેથી,નીલ-હરિત લીલમાં કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા બેક્ટેરિયા જેવી જ હોય છે.

(A) વાદળી-લીલી લીલ,જેને સાયનોબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેઓ ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
વાદળી-લીલી લીલમાં હાજર મુખ્ય પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્ય ક્લોરોફિલ $a$ છે,જે ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા ક્લોરોફિલ જેવું જ હોય છે.
તેમાં ક્લોરોફિલ $b$ હોતું નથી.

(B) સાયનોબેક્ટેરિયા જેવા પ્રોકેરિયોટિક સજીવોમાં,પ્રકાશસંશ્લેષી તંત્ર પ્રકાશસંશ્લેષી લેમેલા અથવા થાઇલેકોઇડ્સ તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ પટલમય રચનાઓમાં આવેલું હોય છે. સુકોષકેન્દ્રી સજીવોથી વિપરીત,આ રચનાઓ જટિલ હરિતકણમાં આયોજિત હોતી નથી. તેના બદલે,પ્રોકેરિયોટ્સમાં કોષકેન્દ્ર કે હરિતકણ જેવા પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોવાથી,આ લેમેલા કોષરસમાં અલગ પડેલી પુટિકાઓ તરીકે વિખરાયેલી રહે છે.

(B) . રસાયણસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા પ્રકાશની ગેરહાજરીમાં અકાર્બનિક કાચા માલમાંથી તેમનો તમામ કાર્બનિક ખોરાક બનાવી શકે છે.
આ સજીવો એમોનિયા,નાઈટ્રાઈટ્સ અથવા સલ્ફર સંયોજનો જેવા અકાર્બનિક પદાર્થોનું ઓક્સિડેશન કરીને ઉર્જા મેળવે છે.
રસાયણસંશ્લેષણ માટેની સામાન્ય પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$6CO_2 + 24[H] \xrightarrow{\text{Enzymes/Energy}} C_6H_{12}O_6 + 6H_2O$

(B, C, D) ક્રોમેટોફોર્સ એ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરતા કેટલાક આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો (જેમ કે સાયનોબેક્ટેરિયા) માં જોવા મળતી વિશિષ્ટ પટલમય કોથળીઓ છે,જેમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેના રંજકદ્રવ્યો આવેલા હોય છે.
તે સુકોષકેન્દ્રી સજીવો જેવા કે $Pteridophyta$,$Gymnosperms$ અને $Angiosperms$ માં ગેરહાજર હોય છે,કારણ કે આ સજીવોમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે હરિતકણ (chloroplasts) નામની વિશિષ્ટ પટલમય અંગિકાઓ હોય છે.
આ પ્રશ્નમાં વિકલ્પ $B$,$C$ અને $D$ ત્રણેય સુકોષકેન્દ્રી હોવાથી તે બધામાં ક્રોમેટોફોર્સ ગેરહાજર હોય છે.