IIT JEE 2014 Chemistry Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(C) ધારો કે $R$ એ વર્તુળાકાર પથની ત્રિજ્યા છે અને $\theta$ એ કોઈપણ ક્ષણે મણકા દ્વારા શિરોલંબ સાથે બનાવેલો ખૂણો છે.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,મણકા દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલી ગતિ ઉર્જા એ સ્થિતિ ઉર્જામાં થયેલા ઘટાડા જેટલી હોય છે:
$\frac{1}{2}mv^2 = mgR(1 - \cos \theta)$
$v^2 = 2gR(1 - \cos \theta)$
મણકા પર લાગતા બળો ગુરુત્વાકર્ષણ $(mg)$ અને તાર દ્વારા લાગતું લંબબળ $(N)$ છે. ચોખ્ખા બળનો ત્રિજ્યાવર્તી ઘટક કેન્દ્રગામી પ્રવેગ પૂરો પાડે છે:
$mg \cos \theta - N = \frac{mv^2}{R}$
$N = mg \cos \theta - \frac{mv^2}{R}$
$v^2$ ની કિંમત મૂકતા:
$N = mg \cos \theta - \frac{m(2gR(1 - \cos \theta))}{R}$
$N = mg \cos \theta - 2mg + 2mg \cos \theta$
$N = mg(3 \cos \theta - 2)$
જ્યારે $\theta$ નાનો હોય ($A$ ની નજીક),ત્યારે $\cos \theta$ એ $1$ ની નજીક હોય છે,તેથી $N = mg(3(1) - 2) = mg$,જે ધન છે. ધન લંબબળનો અર્થ એ છે કે મણકો તારને ત્રિજ્યાવર્તી બહારની તરફ ધકેલે છે,તેથી તાર મણકા પર ત્રિજ્યાવર્તી અંદરની તરફ બળ લગાડે છે. ન્યૂટનના ત્રીજા નિયમ મુજબ,મણકો તાર પર ત્રિજ્યાવર્તી બહારની તરફ બળ લગાડે છે.
જેમ $\theta$ વધે છે,તેમ $N$ ઘટે છે. જ્યારે $\cos \theta < 2/3$ થાય (એટલે કે,$\theta > \arccos(2/3) \approx 48.2^\circ$),ત્યારે $N$ ઋણ બને છે. ઋણ લંબબળનો અર્થ એ છે કે મણકો તાર દ્વારા અંદરની તરફ ખેંચાય છે,તેથી મણકો તાર પર ત્રિજ્યાવર્તી અંદરની તરફ બળ લગાડે છે.
આમ,મણકો તાર પર શરૂઆતમાં ત્રિજ્યાવર્તી બહારની તરફ અને પછી ત્રિજ્યાવર્તી અંદરની તરફ બળ લગાડે છે.

(B) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$6I^{-} + ClO_{3}^{-} + 6H_{2}SO_{4} \longrightarrow Cl^{-} + 6HSO_{4}^{-} + 3I_{2} + 3H_{2}O$
$1$. $HSO_{4}^{-}$ નો તત્વયોગમિતિય ગુણાંક $6$ છે. (વિધાન $A$ સાચું છે)
$2$. $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ થી $0$ માં બદલાય છે,તેથી $I^{-}$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે. (વિધાન $B$ સાચું છે)
$3$. $H_{2}SO_{4}$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ છે અને $HSO_{4}^{-}$ માં પણ $+6$ છે. આમ,સલ્ફરનું રિડક્શન થતું નથી. (વિધાન $C$ ખોટું છે)
$4$. $H_{2}O$ નીપજ તરીકે બને છે. (વિધાન $D$ સાચું છે)
તેથી,સાચા વિધાનો $A, B, D$ છે.

(D) . $NH_3$ ની વધુ માત્રામાં $Na$ દ્રાવ્ય ઇલેક્ટ્રોન બનાવે છે,જે પેરામેગ્નેટિક છે.
$B$. $K + O_2$ (વધુ માત્રા) $\rightarrow KO_2$. સુપરઓક્સાઇડ આયન $O_2^-$ માં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,જે તેને પેરામેગ્નેટિક બનાવે છે.
$C$. $Cu +$ મંદ $HNO_3 \rightarrow Cu(NO_3)_2 + NO + H_2O$. $NO$ (નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ) માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$D$. $O_2 + 2-ethylanthraquinol \rightarrow 2-ethylanthraquinone + H_2O_2$. $H_2O_2$ ડાયામેગ્નેટિક છે.
તેથી,પેરામેગ્નેટિક સ્પીસીઝ આપતા પ્રક્રિયકો $A, B,$ અને $C$ છે.

(C) $H$-બંધનને કારણે ખુલ્લા સ્ફટિક બંધારણને લીધે બરફની ઘનતા પાણી કરતા ઓછી હોય છે.
જલીય દ્રાવણમાં $1^{\circ}$ એમાઈનની બેઝિકતા $3^{\circ}$ એમાઈન કરતા વધારે હોય છે કારણ કે પ્રોટોનેશન પછી બનતો સંયુગ્મી એસિડ $(R-NH_3^+)$ $H_2O$ અણુઓ સાથે $H$-બંધન (સોલ્વેશન) દ્વારા સ્થિર થાય છે. તૃતીયક એમાઈનમાં,અવકાશી અવરોધને કારણે આ સ્થિરીકરણ ઘણું ઓછું હોય છે.
બેન્ઝીનમાં એસિટિક એસિડનું ડાયમરાઈઝેશન આંતરઆણ્વીય $H$-બંધનને કારણે થાય છે,જે ચક્રીય ડાયમર બનાવે છે.
ફોર્મિક એસિડ એ એસિટિક એસિડ કરતા વધુ એસિડિક છે કારણ કે એસિટિક એસિડમાં રહેલા મિથાઈલ ગ્રુપની ઈલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ પ્રેરક અસર ($+I$ અસર) કાર્બોક્સિલેટ આયનને અસ્થિર બનાવે છે. આ ઘટના મુખ્યત્વે $H$-બંધનને આભારી નથી.
તેથી,$H$-બંધન સાથે સંકળાયેલી ઘટનાઓ $(A)$,$(B)$ અને $(D)$ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(A, B, D)$ છે.

(A) પાત્ર થર્મલી ઇન્સ્યુલેટેડ હોવાથી,ઉષ્મા વિનિમય $q = 0$ છે.
વાયુ શૂન્ય બાહ્ય દબાણ $(P_{ex} = 0)$ સામે વિસ્તરણ પામે છે,તેથી થયેલ કાર્ય $w = -P_{ex} \Delta V = 0$ છે.
ઉષ્માગતિશાસ્ત્રના પ્રથમ નિયમ મુજબ,$\Delta U = q + w = 0 + 0 = 0$.
આદર્શ વાયુ માટે,આંતરિક ઉર્જા $U$ માત્ર તાપમાનનું વિધેય છે,તેથી $\Delta U = 0$ નો અર્થ છે કે $\Delta T = 0$,જેનો અર્થ થાય છે $T_2 = T_1$.
આદર્શ વાયુ સમીકરણ $PV = nRT$ નો ઉપયોગ કરતા,$n, R,$ અને $T$ અચળ હોવાથી,$P_1 V_1 = P_2 V_2$ મળે છે.
આ પ્રક્રિયા એડિબેટિક અપ્રતિવર્તી વિસ્તરણ (મુક્ત વિસ્તરણ) છે,તેથી સંબંધ $P_2 V_2^\gamma = P_1 V_1^\gamma$ લાગુ પડતો નથી.
તેથી,વિધાનો $(A), (B),$ અને $(C)$ સાચા છે.

(A) $H_3BO_3$ સ્વ-આયનીકરણ પામતું નથી. તે પાણીમાંથી $OH^-$ આયન સ્વીકારીને $H^+$ આયન મુક્ત કરીને પાણીમાં નિર્બળ એસિડ તરીકે વર્તે છે,તેથી તે નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્ય છે.
$H_3BO_3 + H_2O \rightarrow [B(OH)_4]^- + H^+$
ઇથિલિન ગ્લાયકોલ જેવા cis-ડાયોલ્સ ઉમેરવાથી,તેઓ બોરેટ આયન સાથે સ્થાયી કીલેટેડ સંકીર્ણ બનાવે છે,જે સંતુલનને જમણી તરફ ખસેડે છે,જેનાથી એસિડિકતા વધે છે.
$ [B(OH)_4]^- + 2 \text{ ethylene glycol} \rightarrow [B(\text{glycol})_2]^- + 4H_2O $
ઓર્થોબોરિક એસિડમાં સમતલીય $BO_3^{3-}$ એકમો વચ્ચે આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધનને કારણે તેની રચના સ્તરીય,દ્વિ-પરિમાણીય હોય છે. તેથી,વિધાન $(C)$ ખોટું છે.

(C) $n=4$ માટે,શક્ય પેટાકોષો $4s, 4p, 4d, 4f$ છે.
શરત $|m_{\ell}|=1$ નો અર્થ છે $m_{\ell} = +1$ અથવા $m_{\ell} = -1$.
- $4p$ પેટાકોષમાં $(\ell=1)$: $m_{\ell} = -1, 0, +1$. $|m_{\ell}|=1$ ધરાવતી કક્ષકો $m_{\ell} = -1$ અને $m_{\ell} = +1$ ($2$ કક્ષકો) છે.
- $4d$ પેટાકોષમાં $(\ell=2)$: $m_{\ell} = -2, -1, 0, +1, +2$. $|m_{\ell}|=1$ ધરાવતી કક્ષકો $m_{\ell} = -1$ અને $m_{\ell} = +1$ ($2$ કક્ષકો) છે.
- $4f$ પેટાકોષમાં $(\ell=3)$: $m_{\ell} = -3, -2, -1, 0, +1, +2, +3$. $|m_{\ell}|=1$ ધરાવતી કક્ષકો $m_{\ell} = -1$ અને $m_{\ell} = +1$ ($2$ કક્ષકો) છે.
$|m_{\ell}|=1$ ધરાવતી કક્ષકોની કુલ સંખ્યા $2+2+2 = 6$ છે. દરેક કક્ષક $m_s=-1/2$ ધરાવતો એક ઇલેક્ટ્રોન સમાવી શકે છે,તેથી ઇલેક્ટ્રોનની કુલ સંખ્યા $6$ છે.

(D) સાર્વત્રિક વાયુ અચળાંક $R$ એ બોલ્ટ્ઝમેન અચળાંક $k$ અને એવોગેડ્રો આંક $N_A$ સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે: $R = k \times N_A$.
આપેલ મૂલ્યો:
$N_A = 6.023 \times 10^{23} \ mol^{-1}$ (જેમાં $4$ સાર્થક અંકો છે).
$k = 1.380 \times 10^{-23} \ J \ K^{-1}$ (જેમાં $4$ સાર્થક અંકો છે).
સાર્થક અંકોના નિયમો મુજબ,જ્યારે બે સંખ્યાઓનો ગુણાકાર કરવામાં આવે,ત્યારે પરિણામમાં સાર્થક અંકોની સંખ્યા તે સંખ્યા જેટલી હોવી જોઈએ જેમાં સૌથી ઓછા સાર્થક અંકો હોય.
અહીં બંને મૂલ્યોમાં $4$ સાર્થક અંકો હોવાથી,$R$ ના ગણતરી કરેલા મૂલ્યમાં પણ $4$ સાર્થક અંકો હશે.

(C) $I^-$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન એસિડિક $K_2Cr_2O_7$,$CuSO_4$,$H_2O_2$,$Cl_2$,$O_3$,$FeCl_3$ અને $HNO_3$ દ્વારા કરી શકાય છે.
$K_2Cr_2O_7 + 6KI + 7H_2SO_4 \longrightarrow 4K_2SO_4 + Cr_2(SO_4)_3 + 3I_2 + 7H_2O$
$2CuSO_4 + 4KI \longrightarrow 2CuI + I_2 + 2K_2SO_4$
$H_2O_2 + 2KI \longrightarrow 2KOH + I_2$
$2KI + Cl_2 \longrightarrow 2KCl + I_2$
$H_2O + 2KI + O_3 \longrightarrow 2KOH + O_2 + I_2$
$2FeCl_3 + 2KI \longrightarrow 2KCl + 2FeCl_2 + I_2$
$2HNO_3 + 2KI \longrightarrow 2KNO_3 + I_2 + 2NO_2 + 2H_2O$
$Na_2S_2O_3$ અને આલ્કલાઇન $KMnO_4$ આ પરિસ્થિતિઓમાં $I^-$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરતા નથી.
આમ,પ્રક્રિયકોની કુલ સંખ્યા $7$ છે.

(C) આપેલ સંયોજન $2,3$-ડાયબ્રોમો-$2,3$-ડાયક્લોરોબ્યુટેન છે.
સ્થાયી કન્ફોર્મર્સ શોધવા માટે,આપણે એક કાર્બન પરમાણુને બીજાની સાપેક્ષે ફેરવીને ન્યુમેન પ્રોજેક્શન દોરીએ છીએ.
આ અણુ માટે ત્રણ સ્ટેગર્ડ કન્ફોર્મર્સ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
સ્ટેગર્ડ કન્ફોર્મેશનમાં,ડાયપોલ મોમેન્ટ $\mu$ શૂન્ય ન હોય જો અણુમાં સંમિતિનું કેન્દ્ર અથવા સમતલ ન હોય જે વ્યક્તિગત બંધ ડાયપોલને રદ કરે.
આ ચોક્કસ અણુ માટે,ત્રણેય સ્ટેગર્ડ કન્ફોર્મર્સ શૂન્ય ન હોય તેવી ડાયપોલ મોમેન્ટ $(\mu \neq 0)$ ધરાવે છે કારણ કે બે કાર્બન પરમાણુઓ પરના અવેજીઓ એવી રીતે ગોઠવાયેલા નથી કે જે કોઈપણ સ્ટેગર્ડ સ્વરૂપમાં ડાયપોલ મોમેન્ટને સંપૂર્ણપણે રદ કરી શકે.
તેથી,શૂન્ય ન હોય તેવી ડાયપોલ મોમેન્ટ ધરાવતા સ્થાયી કન્ફોર્મર્સની કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(C) જો $2s-2p$ મિશ્રણ કાર્યરત ન હોય,તો મોલેક્યુલર ઓર્બિટલ્સનો ઊર્જા ક્રમ આ મુજબ છે: $\sigma 1s < \sigma^* 1s < \sigma 2s < \sigma^* 2s < \sigma 2p_z < \pi 2p_x = \pi 2p_y < \pi^* 2p_x = \pi^* 2p_y < \sigma^* 2p_z$.
ઇલેક્ટ્રોનિક કોન્ફિગરેશન:
$Be_2$ ($8$ ઇલેક્ટ્રોન): $(\sigma 1s)^2, (\sigma^* 1s)^2, (\sigma 2s)^2, (\sigma^* 2s)^2$ (ડાયામેગ્નેટિક).
$B_2$ ($10$ ઇલેક્ટ્રોન): $(\sigma 1s)^2, (\sigma^* 1s)^2, (\sigma 2s)^2, (\sigma^* 2s)^2, (\sigma 2p_z)^2$ (ડાયામેગ્નેટિક).
$C_2$ ($12$ ઇલેક્ટ્રોન): $(\sigma 1s)^2, (\sigma^* 1s)^2, (\sigma 2s)^2, (\sigma^* 2s)^2, (\sigma 2p_z)^2, (\pi 2p_x)^1, (\pi 2p_y)^1$ (બે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે પેરામેગ્નેટિક).
$N_2$ ($14$ ઇલેક્ટ્રોન): $(\sigma 1s)^2, (\sigma^* 1s)^2, (\sigma 2s)^2, (\sigma^* 2s)^2, (\sigma 2p_z)^2, (\pi 2p_x)^2, (\pi 2p_y)^2$ (ડાયામેગ્નેટિક).

(B) $T = 100^{\circ} C$ અને $1 \ atm$ પર,$H_2O(\ell) \rightarrow H_2O_{(g)}$ પ્રક્રિયા સંતુલનમાં છે.
પ્રાવસ્થા ફેરફાર માટે,પ્રણાલીની એન્ટ્રોપી વધે છે કારણ કે પ્રવાહી વાયુમાં રૂપાંતરિત થાય છે,તેથી $\Delta S_{\text{system}} > 0$.
પ્રક્રિયા સંતુલનમાં હોવાથી,$\Delta G = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\Delta H = T \Delta S_{\text{system}}$.
બાષ્પીભવન એ ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા હોવાથી,$\Delta H > 0$,એટલે કે પ્રણાલી આસપાસમાંથી ઉષ્મા મેળવે છે.
તેથી,આસપાસ ઉષ્મા ગુમાવે છે,જેના કારણે $q_{\text{surr}} < 0$ થાય છે,જે $\Delta S_{\text{surroundings}} = \frac{q_{\text{surr}}}{T} < 0$ તરફ દોરી જાય છે.

(B) આલ્કેનનું ઉત્કલન બિંદુ અણુના સપાટીના ક્ષેત્રફળ પર આધાર રાખે છે.
જેમ શાખાઓનું પ્રમાણ વધે છે,તેમ અણુનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના પરિણામે અણુઓ વચ્ચે વાન ડેર વાલ્સ આકર્ષણ બળ નબળું પડે છે.
પરિણામે,શાખાઓ વધવાની સાથે ઉત્કલન બિંદુ ઘટે છે.
આપેલ બંધારણોમાં:
$III$ એ $n$-હેક્ઝેન છે (સીધી શૃંખલા,કોઈ શાખા નથી).
$II$ એ એક શાખા ધરાવતા આઈસોમર્સ દર્શાવે છે (દા.ત.,$2$-મિથાઈલપેન્ટેન અથવા $3$-મિથાઈલપેન્ટેન).
$I$ એ બે શાખાઓ ધરાવતા આઈસોમર્સ દર્શાવે છે (દા.ત.,$2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન અથવા $2,2$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન).
તેથી,ઉત્કલન બિંદુનો ક્રમ $III > II > I$ છે.

(A) $KIO_4$ સાથેની પ્રક્રિયામાં: $KIO_4 + H_2O_2 \rightarrow KIO_3 + H_2O + O_2$. અહીં,$KIO_4$ માં $I$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+7$ છે અને $KIO_3$ માં $+5$ છે. $I$ નું રિડક્શન થતું હોવાથી,$H_2O_2$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$NH_2OH$ સાથેની પ્રક્રિયામાં: $2NH_2OH + H_2O_2 \rightarrow N_2 + 4H_2O$. અહીં,$NH_2OH$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે અને $N_2$ માં $0$ છે. $N$ નું ઓક્સિડેશન થતું હોવાથી,$H_2O_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.

(D) આ પ્રક્રિયામાં ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(CH_3MgBr)$ નો $5$-ક્લોરોપેન્ટેન-$2$-ઓન ના કાર્બોનિલ કાર્બન પર ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો થાય છે.
આનાથી આલ્કોક્સાઈડ મધ્યવર્તી બને છે: $Cl-(CH_2)_3-C(CH_3)_2-O^-$.
અણુમાં ન્યુક્લિયોફિલિક આલ્કોક્સાઈડ જૂથ અને ઇલેક્ટ્રોફિલિક આલ્કાઈલ ક્લોરાઈડ જૂથ બંને હોવાથી,જે પાંચ-સભ્યની રીંગ બનાવવા માટે સક્ષમ છે,તેથી આંતરઆણ્વીય ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન $(S_N2)$ થાય છે.
ઓક્સિજન પરમાણુ ક્લોરિન સાથે જોડાયેલા કાર્બન પર હુમલો કરે છે અને ક્લોરાઈડ આયન $(Cl^-)$ ને દૂર કરીને $2,2$-ડાયમિથાઈલટેટ્રાહાઈડ્રોફ્યુરાન બનાવે છે.

(A) $1.$ ગ્રેહામના નિયમ મુજબ,જો બધી પરિસ્થિતિઓ સમાન હોય,તો $r \propto \frac{1}{\sqrt{M}}$.
અહીં $X$ અને $Y$ માટે બધી પરિસ્થિતિઓ સમાન હોવાથી,$\frac{r_x}{r_y} = \sqrt{\frac{M_y}{M_x}}$.
$\frac{d}{24-d} = \sqrt{\frac{40}{10}} = 2$.
$d = 48 - 2d \implies 3d = 48 \implies d = 16 \ cm$.
$2.$ સરેરાશ મુક્ત પથ $\lambda = \frac{RT}{\sqrt{2} \pi d^2 N_A P}$ છે.
$d$ અને $P$ સમાન હોવાથી,$\lambda$ સમાન છે. $X$ નું મોલર દળ ઓછું હોવાથી તેની સરેરાશ ઝડપ વધારે છે,જેના કારણે તે નિષ્ક્રિય વાયુ સાથે વધુ અથડામણ અનુભવે છે. પરિણામે,$X$ વધુ અવરોધ અનુભવે છે અને ગ્રેહામના નિયમ કરતા ઓછું અંતર કાપે છે.

(C) $1.$ યોજના $1$ માં,$HO-CH_2-CH_2-C \equiv CH$ એ $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોક્સાઈડ-એસીટાઈલાઈડ ડાયઆયન બનાવે છે. ત્યારબાદ $CH_3CH_2I$ સાથેની પ્રક્રિયા ટર્મિનલ આલ્કાઈનનું આલ્કાઈલેશન કરે છે અને $CH_3I$ હાઈડ્રોક્સિલ ગ્રુપનું મિથાઈલેશન કરે છે. અંતે,લિન્ડલર ઉદ્દીપક સાથે $H_2$ આલ્કાઈનનું સિસ-આલ્કીનમાં હાઈડ્રોજનેશન કરે છે,જે $X$ તરીકે $(Z)-1-methoxyhex-3-ene$ આપે છે.
$2.$ યોજના $2$ માં,$CH_3CH_2-C \equiv CH$ એ $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસીટાઈલાઈડ બનાવે છે,જે $2-bromopropan-1-ol$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે. એસિડિક વર્કઅપ,હાઈડ્રોજનેશન અને $CrO_3$ સાથે ઓક્સિડેશન પછી,નીપજ $Y$ એ $heptan-2-one$ $(CH_3-CO-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3)$ છે.
$Y$ $(heptan-2-one)$ માં મિથાઈલ કીટોન ગ્રુપ હોવાથી,તે પોઝિટિવ આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે. $X$ એ ઈથર છે,જ્યારે $Y$ એ કીટોન છે; તેઓ ક્રિયાશીલ સમઘટકો છે. આમ,સાચા વિકલ્પો $1 \rightarrow B$ અને $2 \rightarrow C$ છે.

(C) ઓર્બિટલ ઓવરલેપ આકૃતિઓના આધારે:
$P$: બે $d$-ઓર્બિટલ્સ સમાન તબક્કામાં અક્ષીય રીતે ઓવરલેપ થવાથી $d-d$ $\sigma$ બોન્ડિંગ મળે છે $(P-2)$.
$Q$: એક $p$-ઓર્બિટલ અને એક $d$-ઓર્બિટલ સમાન તબક્કામાં પાર્શ્વીય રીતે ઓવરલેપ થવાથી $p-d$ $\pi$ બોન્ડિંગ મળે છે $(Q-3)$.
$R$: એક $p$-ઓર્બિટલ અને એક $d$-ઓર્બિટલ વિરુદ્ધ તબક્કામાં પાર્શ્વીય રીતે ઓવરલેપ થવાથી $p-d$ $\pi$ એન્ટિબોન્ડિંગ મળે છે $(R-1)$.
$S$: બે $d$-ઓર્બિટલ્સ વિરુદ્ધ તબક્કામાં અક્ષીય રીતે ઓવરલેપ થવાથી $d-d$ $\sigma$ એન્ટિબોન્ડિંગ મળે છે $(S-4)$.
આમ,સાચી જોડી $P-2, Q-3, R-1, S-4$ છે.

(A) પેરોક્સિએસ્ટર્સનું ઉષ્મીય વિઘટન રચાયેલા રેડિકલ્સની સ્થિરતા અને આલ્કોક્સી રેડિકલ $(R'O^{\bullet})$ ની $\beta$-વિભાજન ($\beta$-scission) પામવાની ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $C_6H_5CH_2CO_3CH_3$: $C_6H_5CH_2^{\bullet}$ રેડિકલ સ્થિર છે. $CH_3O^{\bullet}$ રેડિકલ $\beta$-વિભાજન પામી શકતું નથી. તેથી,તે માર્ગ $P$ ને અનુસરે છે.
$2$. $C_6H_5CO_3CH_3$: $C_6H_5CO_2^{\bullet}$ રેડિકલ પ્રમાણમાં સ્થિર છે. $CH_3O^{\bullet}$ રેડિકલ $\beta$-વિભાજન પામી શકતું નથી. તેથી,તે માર્ગ $S$ ને અનુસરે છે.
$3$. $C_6H_5CH_2CO_3C(CH_3)_2CH_2C_6H_5$: $C_6H_5CH_2^{\bullet}$ રેડિકલ સ્થિર છે. આલ્કોક્સી રેડિકલ કાર્બોનિલ સંયોજન બનાવવા માટે $\beta$-વિભાજન પામી શકે છે. તેથી,તે માર્ગ $Q$ ને અનુસરે છે.
$4$. $C_6H_5CO_3C(CH_3)_2C_6H_5$: $C_6H_5CO_2^{\bullet}$ રેડિકલ પ્રમાણમાં સ્થિર છે. આલ્કોક્સી રેડિકલ કાર્બોનિલ સંયોજન બનાવવા માટે $\beta$-વિભાજન પામી શકે છે. તેથી,તે માર્ગ $R$ ને અનુસરે છે.
જોડકાં: $P-1, Q-3, R-4, S-2$. સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) સાચું જોડાણ નીચે મુજબ છે:
$P$ (એસીટીલીન) બેન્ઝીનમાં ચક્રીયકરણ પામે છે,ત્યારબાદ નાઈટ્રેશન,રિડક્શન,ડાયઝોટાઈઝેશન અને હાઈડ્રોલિસિસ દ્વારા $C_6H_5NO_3$ આપે છે (યોજના $III$).
$Q$ (રિસોરસીનોલ) સલ્ફોનેશન,નાઈટ્રેશન અને ડીસલ્ફોનેશન દ્વારા $C_6H_5NO_4$ આપે છે (યોજના $IV$).
$R$ (નાઈટ્રોબેન્ઝીન) રિડક્શન,એસીટાઈલેશન,સલ્ફોનેશન,નાઈટ્રેશન,ડીસલ્ફોનેશન અને હાઈડ્રોલિસિસ દ્વારા $C_6H_6N_2O_2$ આપે છે (યોજના $II$).
$S$ ($p$-નાઈટ્રોટોલ્યુઈન) મિથાઈલ ગ્રુપનું ઓક્સિડેશન કરીને કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં ફેરવાય છે,ત્યારબાદ એસિડ ક્લોરાઈડ અને પછી એમાઈડમાં રૂપાંતરિત થઈને $C_7H_6N_2O_3$ આપે છે (યોજના $I$).
આમ,સાચો ક્રમ $P$ $\rightarrow 3, Q$ $\rightarrow 4, R$ $\rightarrow 2, S$ $\rightarrow 1$ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(A) શરૂઆતના પદાર્થમાં પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઈન $(-CH_2NH_2)$ અને પ્રાથમિક એમાઈડ $(-CONH_2)$ બંને સમૂહો હાજર છે.
એલિફેટિક એમાઈન,એમાઈડ કરતા વધુ ન્યુક્લિયોફિલિક અને બેઝિક હોય છે કારણ કે એમાઈડના નાઈટ્રોજન પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે સંસ્પંદન (resonance) થાય છે.
તેથી,એસિટિક એનહાઈડ્રાઈડ (એસિલેટિંગ એજન્ટ) સાથેની પ્રક્રિયા વધુ ન્યુક્લિયોફિલિક $-CH_2NH_2$ સમૂહ પર પસંદગીયુક્ત રીતે થશે અને એમાઈડ બનાવશે.
પ્રાથમિક એમાઈડ સમૂહ $(-CONH_2)$ આ પરિસ્થિતિઓમાં એસિલેશન પ્રત્યે ઘણો ઓછો સક્રિય છે,તેથી મુખ્ય નીપજ એલિફેટિક એમાઈનનું $N$-એસિટિલેટેડ વ્યુત્પન્ન છે.

(A) ક્ષાર સેતુનો ઉપયોગ બે અર્ધ-કોષોમાં વિદ્યુતીય તટસ્થતા જાળવવા અને વિદ્યુત પરિપથ પૂર્ણ કરવા માટે થાય છે.
તે વિદ્યુતધ્રુવો પર થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં ભાગ લેતું નથી.
તે વીજભાર સંતુલન જાળવવા માટે આયનોના પ્રવાહને મંજૂરી આપે છે પરંતુ આયનોના પ્રસરણને સંપૂર્ણપણે અટકાવતું નથી.
તે કોષની પ્રક્રિયા માટે સખત રીતે જરૂરી નથી,કારણ કે કેટલાક કોષોની રચનાઓ (જેમ કે અમુક પ્રકારની બેટરીઓ) ક્ષાર સેતુ વગર પણ કાર્ય કરે છે,જેમાં વિદ્યુતવિભાજ્યોને અલગ રાખવા માટે છિદ્રાળુ પટલ અથવા અન્ય પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ થાય છે.

(D) સ્વ-રિડક્શન (self-reduction) પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ કોપરના સલ્ફાઈડ અયસ્કમાંથી કોપર મેળવવા માટે થાય છે.
$1. \ Cu_2S + 2 Cu_2O \longrightarrow 6 Cu + SO_2$
$2. \ Cu_2S + 2 CuO \longrightarrow 4 Cu + SO_2$
$3. \ Cu_2S + CuSO_4 \longrightarrow 3 Cu + 2 SO_2$
$CuFeS_2$ (ચાલ્કોપાયરાઈટ) એક અયસ્ક છે જેને રોસ્ટિંગ અને સ્મેલ્ટિંગની જરૂર પડે છે,પરંતુ તે $CuO$,$Cu_2O$ અથવા $CuSO_4$ ની જેમ $Cu_2S$ સાથે સીધી ગરમ કરવાથી કોપર ધાતુ આપતું નથી. તેથી,સાચો જવાબ $(B, C, D)$ છે.

(A) $-OH$ ગ્રુપ તેની શક્તિશાળી $+M$ અસરને કારણે મજબૂત રીતે સક્રિય કરનાર અને $o, p$-ડાયરેક્ટિંગ છે.
$1$. tert-butyl ગ્રુપ $(-C(CH_3)_3)$ એક મોટું ગ્રુપ છે,જે તેની સાપેક્ષ ઓર્થો સ્થાન $(B)$ પર નોંધપાત્ર અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) પેદા કરે છે.
$2$. હેલોજન ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $(X^{\oplus})$ નું કદ $Cl^{\oplus} < Br^{\oplus} < I^{\oplus}$ ના ક્રમમાં વધે છે.
$3$. $I_2$ સાથે,ઇલેક્ટ્રોફાઇલ ખૂબ મોટું છે,તેથી તે ફક્ત સૌથી ઓછા અવરોધિત સ્થાન $(A)$ પર વિસ્થાપિત થાય છે.
$4$. $Br_2$ સાથે,ઇલેક્ટ્રોફાઇલ નાનું છે,જે $A$ અને $C$ પર વિસ્થાપન શક્ય બનાવે છે.
$5$. $Cl_2$ સાથે,ઇલેક્ટ્રોફાઇલ સૌથી નાનું છે,જે ત્રણેય સ્થાનો $(A, B, C)$ પર વિસ્થાપન શક્ય બનાવે છે.
આમ,આ પેટર્ન હેલોજનની અવકાશી અસર $(A)$,tert-butyl ગ્રુપની અવકાશી અસર $(B)$,અને ફિનોલિક ગ્રુપની ઇલેક્ટ્રોનિક અસર $(C)$ દ્વારા સમજાવી શકાય છે. સાચો વિકલ્પ $A, B, C$ છે.

(B) $C_4H_{10}O$ અણુસૂત્ર ઘણા આઈસોમેરિક આલ્કોહોલ માટે છે:
$A$. tert-butanol એ $2$-methylpropan$-2$-ol નું સામાન્ય નામ છે. આ સાચી જોડી છે.
$B$. tert-butanol એ $2$-methylpropan$-2$-ol છે,$1,1$-dimethylethan$-1$-ol નથી. $1,1$-dimethylethan$-1$-ol એ આ બંધારણ માટે ખોટું $IUPAC$ નામ છે. તેથી,આ જોડી ખોટી છે.
$C$. $n$-butanol એ butan$-1$-ol નું સામાન્ય નામ છે. આ સાચી જોડી છે.
$D$. isobutyl alcohol એ $2$-methylpropan$-1$-ol નું સામાન્ય નામ છે. આ સાચી જોડી છે.
તેથી,સાચા સંયોજનો $A$,$C$,અને $D$ છે.

(A) આપેલ પેપ્ટાઈડના સંપૂર્ણ એસિડિક જળવિભાજનથી તમામ એમાઈડ બંધ તૂટી જાય છે.
પેપ્ટાઈડ બંધારણમાં નીચેના એમિનો એસિડ અવશેષો છે:
$1$. ગ્લાયસીન $(NH_2-CH_2-COOH)$
$2$. સાયક્લોપ્રોપાઈલએલેનાઈન (એક બિન-કુદરતી એમિનો એસિડ)
$3$. ટર્ટ-લ્યુસીન (એક બિન-કુદરતી એમિનો એસિડ)
આમાંથી,માત્ર ગ્લાયસીન જ કુદરતી રીતે બનતો એમિનો એસિડ છે.
તેથી,મેળવેલ કુદરતી રીતે બનતા વિશિષ્ટ એમિનો એસિડની કુલ સંખ્યા $1$ છે.

(C) આપેલ છે: મોલારિટી $(M)$ = $3.2 \ mol \ L^{-1}$.
$1 \ L$ દ્રાવણ ધ્યાનમાં લો.
દ્રાવ્યના મોલ $(n)$ = $3.2 \ mol$.
દ્રાવ્યનું દળ = $n \times \text{મોલર દળ} = 3.2 \ mol \times 80 \ g \ mol^{-1} = 256 \ g$.
દ્રાવકનું દળ = $\text{ઘનતા} \times \text{કદ} = 0.4 \ g \ mL^{-1} \times 1000 \ mL = 400 \ g = 0.4 \ kg$.
મોલાલિટી $(m)$ = $\frac{\text{દ્રાવ્યના મોલ}}{\text{દ્રાવકનું દળ (kg માં)}} = \frac{3.2 \ mol}{0.4 \ kg} = 8 \ m$.

(B) વિયોજનની પ્રક્રિયા: $MX_{2} \rightleftharpoons M^{2+} + 2X^{-}$.
શરૂઆતમાં,સાંદ્રતા $C$ ધારો. સંતુલને સાંદ્રતા: $[MX_{2}] = C(1-\alpha)$,$[M^{2+}] = C\alpha$,અને $[X^{-}] = 2C\alpha$ થશે.
કુલ કણોની સંખ્યા (વોન્ટ હોફ અવયવ $i$) આ મુજબ મળે છે: $i = 1 - \alpha + n\alpha$,જ્યાં $n$ એ એક ફોર્મ્યુલા એકમ દીઠ ઉત્પન્ન થતા આયનોની સંખ્યા છે.
$MX_{2}$ માટે,$n = 3$ ($1$ $M^{2+}$ અને $2$ $X^{-}$ આયનો).
$\alpha = 0.5$ આપેલ હોવાથી: $i = 1 + (3-1)\alpha = 1 + 2(0.5) = 1 + 1 = 2$.
ઠારબિંદુમાં અવલોકિત ઘટાડો અને સૈદ્ધાંતિક ઘટાડાનો ગુણોત્તર એ વોન્ટ હોફ અવયવ $i$ જેટલો હોય છે.
તેથી,ગુણોત્તર $2$ છે.

(C) $PbS$,$CuS$,$HgS$,$Ag_2S$,$NiS$,$CoS$,અને $Bi_2S_3$ સલ્ફાઇડ કાળા રંગના છે.
$MnS$ બફ (આછા પીળાશ પડતા) રંગનું છે.
$SnS_2$ પીળા રંગનું છે.
તેથી,કાળા રંગના સલ્ફાઇડની કુલ સંખ્યા $7$ છે.

(D) કીટોનનું આણ્વિય સૂત્ર $C_nH_{2n}O$ છે. $MW = 100$ આપેલ હોવાથી,$12n + 2n + 16 = 100$,જે $14n = 84$ આપે છે,તેથી $n = 6$. સૂત્ર $C_6H_{12}O$ છે.
શક્ય આઇસોમેરિક કીટોન્સ નીચે મુજબ છે:
$1$. $Hexan-2-one$: રિડક્શનથી કાઈરલ આલ્કોહોલ મળે છે,જે રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે.
$2$. $Hexan-3-one$: રિડક્શનથી કાઈરલ આલ્કોહોલ મળે છે,જે રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે.
$3$. $4-Methylpentan-2-one$: રિડક્શનથી કાઈરલ આલ્કોહોલ મળે છે,જે રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે.
$4$. $3-Methylpentan-2-one$: આમાં કાઈરલ કેન્દ્ર છે. રિડક્શનથી નવું કાઈરલ કેન્દ્ર બને છે,પરિણામે ડાયાસ્ટીરિયોમર્સ મળે છે,રેસેમિક મિશ્રણ નહીં.
$5$. $3,3-Dimethylbutan-2-one$: રિડક્શનથી કાઈરલ આલ્કોહોલ મળે છે,જે રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે.
$6$. $3-Methylpentan-3-one$: રિડક્શનથી કાઈરલ આલ્કોહોલ મળે છે,જે રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે.
આમાંથી,$5$ કીટોન્સ $NaBH_4$ સાથે રિડક્શન પર રેસેમિક મિશ્રણ આપે છે.

(D) સમતલીય ચોરસ સ્પીસીઝની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેકની ભૂમિતિનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1$. $XeF_4$: $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સાથે $sp^3d^2$ સંકરણ,જે સમતલીય ચોરસ આકાર આપે છે.
$2$. $SF_4$: $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સાથે $sp^3d$ સંકરણ,જે સી-સો (see-saw) આકાર આપે છે.
$3$. $SiF_4$: $sp^3$ સંકરણ,જે સમચતુષ્ફલકીય આકાર આપે છે.
$4$. $BF_4^-$: $sp^3$ સંકરણ,જે સમચતુષ્ફલકીય આકાર આપે છે.
$5$. $BrF_4^-$: $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સાથે $sp^3d^2$ સંકરણ,જે સમતલીય ચોરસ આકાર આપે છે.
$6$. $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$: $dsp^2$ સંકરણ,જે સમતલીય ચોરસ આકાર આપે છે.
$7$. $[FeCl_4]^{2-}$: $sp^3$ સંકરણ,જે સમચતુષ્ફલકીય આકાર આપે છે.
$8$. $[CoCl_4]^{2-}$: $sp^3$ સંકરણ,જે સમચતુષ્ફલકીય આકાર આપે છે.
$9$. $[PtCl_4]^{2-}$: $dsp^2$ સંકરણ,જે સમતલીય ચોરસ આકાર આપે છે.
સમતલીય ચોરસ આકાર ધરાવતી સ્પીસીઝ $XeF_4, BrF_4^-, [Cu(NH_3)_4]^{2+},$ અને $[PtCl_4]^{2-}$ છે.
તેથી,સમતલીય ચોરસ સ્પીસીઝની કુલ સંખ્યા $4$ છે.

(B) પ્રક્રિયા $M \rightarrow N$ માટે,વેગ નિયમ $r = k[M]^x$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $x$ એ $M$ ની સાપેક્ષમાં પ્રક્રિયાનો ક્રમ છે.
જ્યારે $M$ ની સાંદ્રતા બમણી કરવામાં આવે છે,ત્યારે નવો વેગ $r'$ એ $8r$ થાય છે.
તેથી,$r' = k[2M]^x = 8r$.
સમીકરણમાં $r = k[M]^x$ મૂકતા:
$k[2M]^x = 8 \times k[M]^x$
$(2)^x = 8$
$(2)^x = (2)^3$
તેથી,$x = 3$.

(D) ડાય ટેસ્ટમાં,બેઝની હાજરીમાં ફિનોલિક $-OH$ સમૂહનું રૂપાંતર ફિનોક્સાઇડ આયન $-O^{\ominus}$ માં થાય છે.
આ ફિનોક્સાઇડ આયન એક પ્રબળ સક્રિયકારક સમૂહ છે જે એરોમેટિક રિંગ પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેનાથી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર સાથે ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી એરોમેટિક વિસ્થાપન $(EAS)$ પ્રક્રિયા સરળ બને છે.
આ સક્રિયકરણ માત્ર આલ્કલાઇન દ્રાવણમાં જ શક્ય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) આ પ્રક્રિયા $S_N1$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા આગળ વધે છે,જેમાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે.
પ્રક્રિયાનો દર બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
જોડાયેલા ગ્રુપની ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત કરવાની અસર જેટલી વધારે,તેટલી મધ્યવર્તી કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા વધારે,અને પરિણામે પ્રક્રિયાનો દર પણ ઝડપી હોય છે.
$-OMe$ ગ્રુપની $+M$ અસરને કારણે $p-MeO-C_6H_4-$ ગ્રુપ એ પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ગ્રુપ છે.
જો બે ફિનાઈલ ગ્રુપને બે $p-methoxyphenyl$ ગ્રુપ દ્વારા બદલવામાં આવે,તો બે $-OMe$ ગ્રુપની પ્રબળ $+M$ અસર કાર્બોકેટાયનને અવિસ્થાપિત ફિનાઈલ ગ્રુપ કરતા ઘણી વધારે સ્થિર કરે છે,જેનાથી પ્રક્રિયા સૌથી ઝડપી બને છે.

(B) પ્રક્રિયા યોજના નીચે મુજબ છે:
$1$. $XeF_6$ નું સંપૂર્ણ જળવિભાજન: $XeF_6 + 3H_2O \rightarrow XeO_3 + 6HF$.
$2$. $XeO_3$ એ $OH^-/H_2O$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $HXeO_4^-$ બનાવે છે: $XeO_3 + OH^- \rightarrow HXeO_4^-$.
$3$. અંતિમ તબક્કો $OH^-/H_2O$ માં $HXeO_4^-$ નું ધીમું અસમાનુપાતીકરણ છે: $2HXeO_4^- + 2OH^- \rightarrow XeO_6^{4-} + Xe + O_2 + 2H_2O$.
અંતિમ તબક્કામાં,નીપજો $XeO_6^{4-}$ (જલીય દ્રાવણમાં આયન),$Xe$ (વાયુ),અને $O_2$ (વાયુ) છે.
તેથી,મુક્ત થતા વાયુઓની કુલ સંખ્યા $2$ ($Xe$ અને $O_2$) છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પોને જોતા,$1$ એ સૌથી યોગ્ય ઉત્તર છે.

(A) સફેદ ફોસ્ફરસ $(P_4)$ ની થાયોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(SOCl_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે:
$P_4 + 8 SOCl_2 \rightarrow 4 PCl_3 + 4 SO_2 + 2 S_2Cl_2$
પ્રક્રિયા મુજબ,બનતી ફોસ્ફરસયુક્ત નીપજ ફોસ્ફરસ ટ્રાયક્લોરાઈડ $(PCl_3)$ છે.

(B) $M1$ માટે: $Ni^{2+}$ એ $Cl^-$ સાથે ચતુષ્ફલકીય (દા.ત.,$[NiCl_4]^{2-}$) અને $CN^-$ સાથે સમતલીય ચોરસ (દા.ત.,$[Ni(CN)_4]^{2-}$) સંકીર્ણ બનાવે છે. તેથી,$M1 = Ni^{2+}$,$Q = HCl$,અને $R = KCN$.
$M2$ માટે: $Zn^{2+}$ એ ધાતુ આયન છે જે ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે અને ઉભયગુણી (amphoteric) છે. જ્યારે $Zn^{2+}$ એ $KOH$ $(S)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે $Zn(OH)_2$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે,જે વધુ $KOH$ માં ઓગળીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $[Zn(OH)_4]^{2-}$ બનાવે છે.
તેથી,$M1 = Ni^{2+}$,$Q = HCl$,$R = KCN$,અને $S = KOH$.
વિકલ્પો સાથે મેળવતા:
પ્રશ્ન $1$: $M1=Ni^{2+}$,$Q=HCl$,$R=KCN$ એ વિકલ્પ $(B)$ ને અનુરૂપ છે.
પ્રશ્ન $2$: $S=KOH$ એ વિકલ્પ $(D)$ ને અનુરૂપ છે.
સાચો જવાબ $(B, D)$ છે.

(A) $(P) [Cr(NH_3)_4Cl_2]Cl$: $Cr^{3+}$ એ $d^3$ (પેરામેગ્નેટિક) છે. તે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે. $3$ સાથે જોડાય છે.
$(Q) [Ti(H_2O)_5Cl](NO_3)_2$: $Ti^{3+}$ એ $d^1$ (પેરામેગ્નેટિક) છે. તે આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવે છે. $1$ સાથે જોડાય છે.
$(R) [Pt(en)(NH_3)_2Cl_2]NO_3$: $Pt^{2+}$ એ $d^8$ (ડાયામેગ્નેટિક,સમતલીય ચોરસ) છે. તે આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવે છે. $4$ સાથે જોડાય છે.
$(S) [Co(NH_3)_4(NO_3)_2]NO_3$: $Co^{3+}$ એ $d^6$ (ડાયામેગ્નેટિક,પ્રબળ લિગેન્ડ) છે. તે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે. $2$ સાથે જોડાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P-3, Q-1, R-4, S-2$ છે.