GSEB 2020 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(B) બરોળને 'રક્તકણોનું કબ્રસ્તાન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે પરિભ્રમણમાંથી જૂના અને ક્ષતિગ્રસ્ત રક્તકણોને દૂર કરે છે. આ ઉપરાંત,તે રક્તકણો માટે મુખ્ય જળાશય અથવા સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે,અને જ્યારે શરીરને ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા વધારવાની જરૂર હોય ત્યારે તે તેમને રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં મુક્ત કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$Azospirillum$ અને $Azotobacter$ એ જમીનમાં જોવા મળતા મુક્તજીવી નાઇટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયાના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
$Rhizobium$ એ સહજીવી નાઇટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા છે.
$Nostoc$ અને $Anabaena$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે જે નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરી શકે છે,પરંતુ તેઓ ઘણીવાર સહજીવી સંબંધો સાથે સંકળાયેલા હોય છે (દા.ત.,$Azolla$ અથવા $Cycas$ ના મૂળમાં) અથવા વસાહતોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જ્યારે $Azospirillum$ અને $Azotobacter$ ખાસ કરીને મુક્તજીવી જમીનના બેક્ટેરિયા તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે.

(D) ન્યુક્લિયોસાઇડ એ પેન્ટોઝ શર્કરા સાથે નાઇટ્રોજનયુક્ત બેઇઝના જોડાણથી બને છે. નાઇટ્રોજનયુક્ત બેઇઝના નાઇટ્રોજન અને શર્કરાના $1'$ કાર્બન વચ્ચે બનતા બંધને $N$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ કહેવામાં આવે છે.
- ડાયસેકેરાઇડમાં ગ્લાયકોસિડિક બંધ (બે શર્કરા વચ્ચે) હોય છે.
- ડાયપેપ્ટાઇડમાં પેપ્ટાઇડ બંધ હોય છે.
- ટ્રાયગ્લિસરાઇડમાં એસ્ટર બંધ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) એકોર્નમાં ટેનિનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે એક પ્રકારનું ફિનોલિક સંયોજન છે. વનસ્પતિઓ દ્વારા શાકાહારી પ્રાણીઓને દૂર રાખવા માટે ઉત્પન્ન થતા ઝેરી ગૌણ ચયાપચયના સંદર્ભમાં,ગ્લાયકોસાઇડ્સ (ખાસ કરીને ટેનિન અથવા સંબંધિત સંયોજનો) નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$A$ (ગ્લાયકોસાઇડ્સ) એ એકોર્નમાં જોવા મળતા રાસાયણિક સંયોજનો માટેનું સાચું વર્ગીકરણ છે જે ઢોર અને ઘેટાં જેવા ચરતા પ્રાણીઓમાં ઝેરી અસર પેદા કરે છે.

(C) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે આબોહવા અને સૌર ઊર્જામાં ફેરફારને કારણે વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જતાં સામાન્ય રીતે જાતિ વિવિધતામાં ઘટાડો થાય છે.
વિધાન $R$ ખોટું છે કારણ કે દક્ષિણ અમેરિકાનું એમેઝોન રેઈન ફોરેસ્ટ પૃથ્વી પર સૌથી વધુ જૈવવિવિધતા ધરાવવા માટે જાણીતું છે,ઓછી નહીં.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકના અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓની વૈશ્વિક જૈવવિવિધતા દર્શાવતા આકૃતિ મુજબ,કીટકો સૌથી મોટો સમૂહ બનાવે છે,જે પાય ચાર્ટનો સૌથી મોટો ભાગ રોકે છે. 'અન્ય પ્રાણી સમૂહો' (જેમાં નાના સમુદાયોનો સમાવેશ થાય છે) પાય ચાર્ટનો સૌથી નાનો ભાગ રોકે છે. તેથી,મહત્તમ અને ન્યૂનતમ વર્ગ માટેનો સાચો ક્રમ અનુક્રમે કીટકો અને અન્ય પ્રાણી સમૂહો છે. આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. નેમેટોડ $Meloidogyne \, incognitia$ તમાકુના છોડના મૂળને સંક્રમિત કરે છે અને તેની ઉપજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે. બાયોટેકનોલોજી, ખાસ કરીને $RNA$ ઇન્ટરફરન્સ $(RNAi)$, નો ઉપયોગ આ નેમેટોડના ચોક્કસ જનીનોને સાયલેન્સ કરીને જીવાત-પ્રતિરોધક તમાકુના છોડ વિકસાવવા માટે થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. એડેનોસિન ડીએમિનેઝ $(ADA)$ ની ઉણપ એ એક ગંભીર સંયુક્ત ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી $(SCID)$ વિકાર છે. તે સામાન્ય રીતે એડેનોસિન ડીએમિનેઝ ઉત્સેચક માટે જવાબદાર જનીનમાં 'ડિલીશન' (લોપ) થવાને કારણે થાય છે. આ ઉત્સેચક રોગપ્રતિકારક તંત્રના યોગ્ય કાર્ય માટે,ખાસ કરીને $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સના પરિપક્વતા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ ઉત્સેચકની ગેરહાજરીને કારણે ઝેરી ચયાપચયની નીપજોનો સંગ્રહ થાય છે,જે રોગપ્રતિકારક કોષોનો નાશ કરે છે.

(C) રોઝી એ વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવેલી પ્રથમ પારજનીનિક (transgenic) ગાય હતી.
તેને આનુવંશિક રીતે એન્જિનિયર્ડ કરવામાં આવી હતી જેથી તે માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ઉત્પન્ન કરી શકે,જેમાં ખાસ કરીને માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન (human alpha-lactalbumin) હોય છે.
આ દૂધ કુદરતી ગાયના દૂધ કરતાં માનવ શિશુઓ માટે પોષણની દ્રષ્ટિએ વધુ સંતુલિત હતું.

(A) $CryIAc$ અને $CryIAb$ જનીનો દ્વારા નિર્મિત પ્રોટીનનો ઉપયોગ અનુક્રમે કોટન બોલવર્મ અને કોર્ન બોરરને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે.
આ જનીનો $Bacillus$ $thuringiensis$ $(Bt)$ બેક્ટેરિયામાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$CryIAc$ ખાસ કરીને કોટન બોલવર્મ સામે અસરકારક છે,જ્યારે $CryIAb$ કોર્ન બોરર સામે અસરકારક છે.
તેથી,સાચો ક્રમ કોટન બોલવર્મ અને કોર્ન બોરર છે.

(A) $pBR322$ ક્લોનિંગ વેક્ટરમાં,$tet^{R}$ (ટેટ્રાસાયક્લિન પ્રતિરોધક) જનીન $BamH I$ અને $Sal I$ માટે રિસ્ટ્રિક્શન સાઇટ્સ ધરાવે છે.
$amp^{R}$ (એમ્પીસિલિન પ્રતિરોધક) જનીન $Pst I$ અને $Pvu I$ માટે રિસ્ટ્રિક્શન સાઇટ્સ ધરાવે છે.
તેથી,$BamH I$ એ $tet^{R}$ જનીનમાં હાજર રહેલી સાચી રિસ્ટ્રિક્શન સાઇટ છે.

(A) બાયોટેકનોલોજીમાં,કોષોમાંથી $DNA$ ને અલગ કરવા માટે આનુવંશિક દ્રવ્યને મુક્ત કરવા માટે કોષદીવાલનું વિઘટન કરવું જરૂરી છે.
$1$. બેક્ટેરિયલ કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેનથી બનેલી હોય છે,જેનું વિઘટન $Lysozyme$ ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે.
$2$. વનસ્પતિની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝથી બનેલી હોય છે,જેનું વિઘટન $Cellulase$ ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે.
$3$. ફૂગની કોષદીવાલ કાઇટિનથી બનેલી હોય છે,જેનું વિઘટન $Chitinase$ ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે.
તેથી,બેક્ટેરિયલ,વનસ્પતિ અને ફૂગની કોષદીવાલના વિઘટન માટેનો સાચો ક્રમ અનુક્રમે $Lysozyme$,$Cellulase$ અને $Chitinase$ છે.

(B) રેટ્રોવાયરસ એ વાયરસનો એક સમૂહ છે જે તેમના આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે $RNA$ ધરાવે છે. તેમની પાસે રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ નામનો ઉત્સેચક હોય છે,જે તેમને યજમાન કોષની અંદર તેમના $RNA$ ને $DNA$ માં રૂપાંતરિત કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ વાયરલ $DNA$ પછી યજમાનના જિનોમમાં સંકલિત થાય છે. અમુક રેટ્રોવાયરસ,જે ઓન્કોજેનિક રેટ્રોવાયરસ તરીકે ઓળખાય છે,તે વાયરલ ઓન્કોજીન્સ $(v-onc)$ ધરાવે છે અથવા યજમાનના પ્રોટો-ઓન્કોજીન્સને સક્રિય કરી શકે છે,જે સામાન્ય કોષોનું કેન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં રૂપાંતરણ તરફ દોરી જાય છે.

(C) પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં ઊર્જાના વહન માટેના $10\%$ ના નિયમ મુજબ,એક પોષક સ્તરે ઉપલબ્ધ ઊર્જાના માત્ર $10\%$ જ તેના પછીના પોષક સ્તરે વહન પામે છે.
$1$. પ્રાથમિક ઉત્પાદકો: $100 \ J$
$2$. પ્રાથમિક ઉપભોક્તા (પ્રથમ પોષક સ્તરથી બીજા પોષક સ્તર): $100 \ J$ ના $10\% = 10 \ J$
$3$. દ્વિતીય ઉપભોક્તા (બીજા પોષક સ્તરથી ત્રીજા પોષક સ્તર): $10 \ J$ ના $10\% = 1 \ J$
તેથી,દ્વિતીય ઉપભોક્તાને $1 \ J$ ઊર્જા મળે છે.

(B) નિવસનતંત્રમાં,પોષક સ્તર એ આહાર શૃંખલામાં સજીવના સ્થાન દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$1$. પ્રાથમિક ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ) પ્રથમ પોષક સ્તર ધરાવે છે.
$2$. પ્રાથમિક ઉપભોગીઓ (તૃણાહારીઓ) ઉત્પાદકો પર નભે છે અને દ્વિતીય પોષક સ્તર ધરાવે છે.
$3$. વનસ્પતિઓ પર નભતા કીટકો અને કૃમિઓ પ્રાથમિક ઉપભોગીઓ છે.
$4$. ચકલી આ કીટકો અને કૃમિઓનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરતી હોવાથી,તે પ્રાથમિક ઉપભોગીઓને ખાનાર માંસાહારી તરીકે વર્તે છે,જે તેને ત્રીજા પોષક સ્તરે મૂકે છે,જેને દ્વિતીયક ઉપભોગી કહેવામાં આવે છે.

(A) સમગ્ર જીવાવરણની વાર્ષિક ચોખ્ખી પ્રાથમિક ઉત્પાદકતા આશરે $170$ અબજ ટન (સૂકું વજન) કાર્બનિક દ્રવ્ય હોવાનું અનુમાન છે। આ મૂલ્ય એક વર્ષમાં સમગ્ર પૃથ્વી પરના તમામ ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ, લીલ અને બેક્ટેરિયા) દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ કુલ જૈવભારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે।

(B) દરિયાઈ નિવસનતંત્રમાં જૈવભારનો પિરામિડ ઊંધો હોય છે. તેનું કારણ એ છે કે ઉત્પાદકો (ફાઈટોપ્લાન્કટોન) નો જૈવભાર તેમના પર નભતા ઉપભોક્તાઓ (ઝૂપ્લાન્કટોન અને નાની માછલીઓ) ના જૈવભાર કરતા ઘણો ઓછો હોય છે. ઉત્પાદકોનો ટર્નઓવર દર ખૂબ ઊંચો હોવાથી,તેઓ કોઈપણ સમયે ઉપભોક્તાઓના મોટા જૈવભારને પોષણ આપી શકે છે,જેના પરિણામે પિરામિડનો આકાર ઊંધો જોવા મળે છે.

(A) $Cucurbita$ ના સૂત્રાંગો અને $Bougainvillea$ ના કંટકો એ સમમૂલક અંગોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.
સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન રચનાત્મક બંધારણ અને ઉદ્ભવ ધરાવે છે,પરંતુ તે અલગ-અલગ કાર્યો કરી શકે છે.
આ ઘટના,જેમાં સમાન પૂર્વજ ધરાવતા સજીવો અલગ-અલગ વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે વિવિધ લક્ષણો વિકસાવે છે,તેને અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (Divergent evolution) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (અપસારી) છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. લોબ-ફિન્ડ માછલીઓ (સીલાકેન્થ) ને પ્રથમ ઉભયજીવીઓના પૂર્વજો માનવામાં આવે છે. આ માછલીઓમાં માંસલ લોબ ધરાવતા મીનપક્ષો હતા જે તેમને ટૂંકા સમય માટે જમીન પર ચાલવા માટે સક્ષમ બનાવતા હતા,જે અંતે ચતુષ્પાદીઓ (ઉભયજીવીઓ) ના ઉત્ક્રાંતિ તરફ દોરી ગયા.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
વસ્તીમાં લક્ષણોના વિતરણના આધારે કુદરતી પસંદગી ત્રણ અલગ-અલગ પરિણામો તરફ દોરી શકે છે:
$1$. સ્થાયીકરણ પસંદગી: લક્ષણનું સરેરાશ મૂલ્ય પસંદ કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે એક જ,સાંકડું શિખર રચાય છે.
$2$. દિશાત્મક પસંદગી: એક અંતિમ સ્વરૂપ (phenotype) ને પસંદ કરવામાં આવે છે,જે શિખરને એક દિશામાં ખસેડે છે.
$3$. વિભંજનકારી પસંદગી: મધ્યવર્તી સ્વરૂપ કરતાં બંને અંતિમ સ્વરૂપોને વધુ પસંદ કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે વિતરણ આલેખમાં બે શિખરો રચાય છે.
તેથી,બે શિખરોનું નિર્માણ એ વિભંજનકારી પસંદગીની અસર સૂચવે છે.

(A) વિવિધ સસ્તન પ્રાણીઓના (જેમ કે મનુષ્ય,વ્હેલ,ચામાચીડિયું અને ચિત્તા) અગ્ર ઉપાંગોની રચનાત્મક સમાનતા એ સમમૂલક અંગોનું ઉદાહરણ છે.
આ અંગો સમાન પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવ્યા છે,પરંતુ વિવિધ પર્યાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે તેઓએ અલગ-અલગ કાર્યો કરવા માટે ઉત્ક્રાંતિ સાધી છે.
આ પ્રક્રિયા,જેમાં સમાન પૂર્વજ ધરાવતા સજીવો અલગ-અલગ લક્ષણો વિકસાવે છે,તેને $Divergent$ $evolution$ (અપસારી ઉત્ક્રાંતિ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
વિડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમ (Withdrawal syndrome) એ શારીરિક અને માનસિક લક્ષણોનો સમૂહ છે જે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જે પદાર્થ (જેમ કે ડ્રગ્સ અથવા આલ્કોહોલ) પર નિર્ભર હોય,તે અચાનક તેનું સેવન બંધ કરે અથવા ઘટાડે છે.
સામાન્ય લક્ષણોમાં બેચેની,ધ્રુજારી,ઉબકા,પરસેવો,ચિંતા અને ધ્રુજારીનો સમાવેશ થાય છે.
ટર્નર સિન્ડ્રોમ,ડાઉન સિન્ડ્રોમ અને ક્લાઈનફેલ્ટર સિન્ડ્રોમ એ રંગસૂત્રીય અસાધારણતાને કારણે થતી આનુવંશિક વિકૃતિઓ છે,જે પદાર્થના સેવન બંધ કરવાને કારણે થતી નથી.

(A) નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે શરીરને બહારના રોગકારકો સામે રક્ષણ આપવા માટે તૈયાર એન્ટિબોડીઝ સીધા આપવામાં આવે છે.
$A$. પોલિયો રસી (ઓરલ) માં નબળા રોગકારકો હોય છે જે શરીરને પોતાના એન્ટિબોડીઝ બનાવવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે સક્રિય પ્રતિકારકતાનું ઉદાહરણ છે.
$B$. સાપના ઝેર સામેની રસી (એન્ટિવેનમ) માં તૈયાર એન્ટિબોડીઝ હોય છે,જે નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા છે.
$C$. કોલોસ્ટ્રમમાં $IgA$ એન્ટિબોડીઝ હોય છે જે માતામાંથી શિશુમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે,જે કુદરતી નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા છે.
$D$. ટેટનસ એન્ટિટોક્સિનમાં તૈયાર એન્ટિબોડીઝ હોય છે,જે નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા છે.
તેથી,પોલિયો રસી એ એકમાત્ર વિકલ્પ છે જે નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતાને બદલે સક્રિય પ્રતિકારકતા સાથે સંબંધિત છે.

(D) મોર્ફિનના એસિટિલેશનથી $Heroin$ (જેને $Diacetylmorphine$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) મેળવવામાં આવે છે.
$Heroin$ એ સફેદ,ગંધહીન અને કડવું સ્ફટિકમય સંયોજન છે.
તે અફીણના છોડ $Papaver$ $somniferum$ ના લેટેક્સમાંથી મેળવેલા મોર્ફિનના એસિટિલેશન દ્વારા સંશ્લેષિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) અમુક વાયરસ જે ઓન્કોજેનિક વાયરસ તરીકે ઓળખાય છે,તેમાં વાયરલ ઓન્કોજીન્સ નામના જનીનો હોય છે જે સામાન્ય કોષોને કેન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Retroviruses$ તેમના વાયરલ ઓન્કોજીન્સ $(v-onc)$ ની ક્રિયા દ્વારા સામાન્ય કોષોને કેન્સરગ્રસ્ત કોષોમાં રૂપાંતરિત કરવાની તેમની ક્ષમતા માટે જાણીતા છે.

(A) સાચો જવાબ $IgA$ છે.
કોલોસ્ટ્રમ એ સ્તનપાનના શરૂઆતના દિવસોમાં માતા દ્વારા સ્ત્રવતું પીળાશ પડતું પ્રવાહી છે.
તેમાં $IgA$ પ્રકારના એન્ટિબોડીઝ પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે,જે નવજાત શિશુને નિષ્ક્રિય પ્રતિકારકતા (passive immunity) પૂરી પાડવા માટે ખૂબ જ આવશ્યક છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ Salmonella typhi ટાઈફોઈડ તાવનું કારણ બને છે $(q)$.
(ii) Plasmodium એ મેલેરિયા માટે જવાબદાર પરોપજીવી છે $(p)$.
(iii) Entamoeba histolytica અમીબાયાસિસ રોગ ફેલાવે છે $(s)$.
(iv) Epidermophyton એ ફૂગ છે જે દાદ (Ringworm) ફેલાવે છે $(r)$.
તેથી,સાચી જોડ (i - q),(ii - p),(iii - s),(iv - r) છે. સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) ઇન્ટરફેરોન એ વાયરસથી સંક્રમિત કોષો દ્વારા મુક્ત થતા એન્ટિવાયરલ પ્રોટીન છે,જે નજીકના સ્વસ્થ કોષોને વાયરસના ચેપથી બચાવે છે. તે જન્મજાત રોગપ્રતિકારક શક્તિનો એક ભાગ છે. આપેલા વિકલ્પો $(A, B, C, D)$ માંથી કોઈ પણ શારીરિક સંદર્ભમાં ઇન્ટરફેરોનના સ્ત્રાવને અવરોધતું નથી. વાસ્તવમાં,વાયરલ ચેપ ઇન્ટરફેરોનના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે. તેથી,આ પ્રશ્ન વૈજ્ઞાનિક રીતે ક્ષતિપૂર્ણ છે કારણ કે કોઈ પણ વિકલ્પ ઇન્ટરફેરોન સ્ત્રાવના અવરોધક તરીકે કાર્ય કરતું નથી.

(A) જૈવિક પ્રતિભાવ મોડ્યુલેટર એવા પદાર્થો છે જે કેન્સર સામે લડવા માટે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉત્તેજિત કરે છે. $\alpha$-ઇન્ટરફેરોનનો ઉપયોગ કેન્સરની સારવારમાં જૈવિક પ્રતિભાવ મોડ્યુલેટર તરીકે સામાન્ય રીતે કરવામાં આવે છે કારણ કે તે ગાંઠના કોષોનો નાશ કરવા માટે રોગપ્રતિકારક શક્તિને સક્રિય કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
લેડિગના કોષો,જેમને આંતરાલીય કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની બહારની આંતરાલીય જગ્યાઓમાં આવેલા હોય છે.
આ કોષો લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ની અસર હેઠળ એન્ડ્રોજન્સ તરીકે ઓળખાતા વૃષણના અંતઃસ્ત્રાવો,મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે.

(B) સર્ટોલી કોષો (જેને નર્સ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ શુક્રપિંડની શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે. તેમનું મુખ્ય કાર્ય શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા જનન કોષો (શુક્રકોષજનન કોષો) ને માળખાકીય અને ચયાપચયનો ટેકો તેમજ પોષણ પૂરું પાડવાનું છે.

(C) ઓક્સિટોસિન એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા મુક્ત થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે પ્રસૂતિ (બાળકના જન્મ) ની પ્રક્રિયામાં ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓના શક્તિશાળી સંકોચનને ઉત્તેજિત કરીને મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આ સંકોચન જન્મ નળીમાંથી ગર્ભને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સાચી જોડી સાયક્લોસ્પોરિન-$A$ - એક ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ એજન્ટ છે.
સાયક્લોસ્પોરિન-$A$ ફૂગ $Trichoderma$ $polysporum$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં ઇમ્યુનોસપ્રેસિવ એજન્ટ તરીકે થાય છે.
$Aspergillus$ $niger$ સાઇટ્રિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે,એસિટિક એસિડ નહીં.
$Clostridium$ $butyricum$ બ્યુટિરિક એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે,સાઇટ્રિક એસિડ નહીં.
$Streptococcus$ નો ઉપયોગ ક્લોટ બસ્ટર (સ્ટ્રેપ્ટોકાઇનેઝ) માટે થાય છે,જ્યારે સ્ટેટિન $Monascus$ $purpureus$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) બેક્યુલોવાયરસ એ રોગકારક છે જે કીટકો અને અન્ય સંધિપાદ પ્રાણીઓ પર હુમલો કરે છે. જૈવ-નિયંત્રક તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતા મોટાભાગના બેક્યુલોવાયરસ $Nucleopolyhedrovirus$ પ્રજાતિના હોય છે. આ વાયરસ જાતિ-વિશિષ્ટ અને મર્યાદિત અસર ધરાવતા કીટનાશક ઉપયોગો માટે ઉત્તમ છે. તે વનસ્પતિઓ,સસ્તન પ્રાણીઓ,પક્ષીઓ,માછલીઓ કે અન્ય બિન-લક્ષિત કીટકો પર કોઈ નકારાત્મક અસર કરતા નથી,જે તેમને સંકલિત કીટ વ્યવસ્થાપન $(IPM)$ કાર્યક્રમો માટે આદર્શ બનાવે છે.

(C) બજારમાં મળતા બોટલબંધ ફળોના રસ ઘરે બનાવેલા રસ કરતા વધુ સ્પષ્ટ હોય છે કારણ કે તેને $Pectinase$ (પેક્ટિનેઝ) અને $Proteases$ (પ્રોટીએઝ) જેવા ઉત્સેચકો દ્વારા શુદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ ઉત્સેચકો ફળોના ગરમાં રહેલા પેક્ટીન અને પ્રોટીનનું વિઘટન કરે છે,જે રસને સ્પષ્ટ કરવામાં અને તેની અસ્પષ્ટતા દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) ફ્લોક્સ એ ફૂગના તંતુઓ સાથે સંકળાયેલા બેક્ટેરિયાના સમૂહ છે જે જાળી જેવી રચના બનાવે છે.
આ રચનાઓને ફ્લોક્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ ગંદા પાણીના દ્વિતીયક ઉપચાર દરમિયાન રચાય છે,જ્યાં જારક સૂક્ષ્મજીવો પાણીમાં રહેલા કાર્બનિક પદાર્થોનું પાચન કરે છે.
તેથી,ફ્લોક્સ ફૂગના તંતુઓ (Mycelium) અને સૂક્ષ્મજીવોના બનેલા હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
માયકોરાઇઝા એ ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના મૂળ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
$Glomus$ પ્રજાતિના ઘણા સભ્યો માયકોરાઇઝા બનાવે છે.
આ સહજીવનમાં ફૂગ જમીનમાંથી ફોસ્ફરસનું શોષણ કરે છે અને તેને વનસ્પતિને આપે છે.

(A) જનીનિક કોડમાં કુલ $64$ કોડોન્સ હોય છે,જેમાંથી $3$ કોડોન્સ કોઈ પણ એમિનો એસિડ માટે સંકેત આપતા નથી. તેમને સ્ટોપ કોડોન્સ અથવા સમાપ્તિ સંકેતો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પ્રોટીન સંશ્લેષણની પ્રક્રિયાના અંતનો સંકેત આપે છે. આ ત્રણ કોડોન્સ $UAA$,$UAG$ અને $UGA$ છે.

(B) પ્રોટીન સંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં બે મુખ્ય તબક્કાઓ હોય છે: પ્રત્યાંકન (transcription) અને ભાષાંતર (translation).
$1$. પ્રત્યાંકન દરમિયાન,$DNA$ ની ટેમ્પલેટ શૃંખલા $(ACG)$ નું $mRNA$ માં રૂપાંતર થાય છે. બેઝ-પેરિંગના નિયમો મુજબ ($A$ સાથે $U$,$T$ સાથે $A$,$C$ સાથે $G$,અને $G$ સાથે $C$),$mRNA$ નો કોડોન $UGC$ બનશે.
$2$. ભાષાંતર દરમિયાન,$tRNA$ એક એન્ટિકોડોન ધરાવે છે જે $mRNA$ કોડોન સાથે પૂરક હોય છે.
$3$. $mRNA$ કોડોન $UGC$ હોવાથી,$tRNA$ પરનો પૂરક એન્ટિકોડોન $ACG$ થશે ($U$ સાથે $A$,$G$ સાથે $C$,અને $C$ સાથે $G$).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) ચારગાફના નિયમ મુજબ,દ્વિ-શૃંખલામય $DNA$ અણુમાં,એડેનાઈન $(A)$ નું પ્રમાણ થાઈમીન $(T)$ જેટલું હોય છે અને ગ્વાનીન $(G)$ નું પ્રમાણ સાયટોસીન $(C)$ જેટલું હોય છે.
આપેલ છે: કુલ બેઝ જોડી = $50$,તેથી કુલ નાઈટ્રોજન બેઝ = $100$.
થાઈમીન $(T)$ ની સંખ્યા = $20$.
તેથી,એડેનાઈન $(A)$ ની સંખ્યા = $20$.
$A-T$ જોડીની સંખ્યા = $20$.
$G-C$ જોડીની સંખ્યા = કુલ બેઝ જોડી - $A-T$ જોડી = $50 - 20 = 30$.
$A$ અને $T$ વચ્ચેના હાઈડ્રોજન બંધ = $2 \times 20 = 40$.
$G$ અને $C$ વચ્ચેના હાઈડ્રોજન બંધ = $3 \times 30 = 90$.
કુલ હાઈડ્રોજન બંધ = $40 + 90 = 130$.

(B) જીનોમમાં રહેલા તમામ જનીનોને ઓળખવાની અને તેમના કાર્યો નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા,જેમાં કોડિંગ અને નોન-કોડિંગ બંને પ્રકારના ક્રમનો સમાવેશ થાય છે,તેને $Sequence \ Annotation$ (સિક્વન્સ એનોટેશન) કહેવામાં આવે છે. સિક્વન્સ કરેલા $DNA$ ના જૈવિક મહત્વને સમજવા માટે હ્યુમન જીનોમ પ્રોજેક્ટમાં આ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

(C) જાતીય છેતરપિંડી એ પરાગનયન માટેની એક વિશિષ્ટ વ્યૂહરચના છે,જેમાં વનસ્પતિ કોઈ ચોક્કસ કીટકની માદા જેવું દેખાઈને તે કીટકના નરને આકર્ષે છે.
મેડિટેરેનિયન ઓર્કિડ $(Ophrys)$ ના કિસ્સામાં,ફૂલની એક પાંખડી કદ,રંગ અને નિશાનોમાં મધમાખીની માદા જેવી જ દેખાય છે.
નર મધમાખી ફૂલને માદા સમજીને તેની સાથે પ્રજનન કરવાનો પ્રયાસ કરે છે,જેને સ્યુડોકોપ્યુલેશન (pseudocopulation) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રયાસ દરમિયાન,પરાગરજ મધમાખીના શરીર પર ચોંટી જાય છે,જે જ્યારે મધમાખી બીજા ફૂલની મુલાકાત લે છે ત્યારે ત્યાં સ્થાનાંતરિત થાય છે,આમ પરાગનયન સુનિશ્ચિત થાય છે.

(D) પરજીવીપણું એ વસ્તી આંતરક્રિયાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક સજીવ,જેને પરજીવી કહેવાય છે,તે બીજા સજીવ,જેને યજમાન કહેવાય છે,પાસેથી પોષણ અને આશ્રય મેળવે છે. આ આંતરક્રિયામાં,પરજીવીને ફાયદો $(+)$ થાય છે જ્યારે યજમાનને નુકસાન $(-)$ થાય છે. તેથી,આ એક $(+, -)$ પ્રકારની આંતરક્રિયા છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
કેટલાક સજીવો,જેમ કે વાંસ,તેમના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પ્રજનન કરે છે.
વાંસની પ્રજાતિઓ તેમની અનન્ય જીવન વ્યૂહરચના માટે જાણીતી છે,જેમાં તેઓ ઘણા વર્ષો સુધી (ઘણીવાર $50-100$ વર્ષ) વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ કરે છે અને ત્યારબાદ મૃત્યુ પામતા પહેલા માત્ર એક જ વાર પુષ્પસર્જન અને બીજનું ઉત્પાદન કરે છે (મોનોકાર્પિક).

(A) થેલેસેમિયા એ દૈહિક પ્રચ્છન્ન રક્ત વિકાર છે.
$\alpha$-થેલેસેમિયા એ $HBA1$ અને $HBA2$ જનીનોમાં થતા વિકૃતિઓને કારણે થાય છે,જે $16$ નંબરના રંગસૂત્ર પર આવેલા છે.
$\beta$-થેલેસેમિયા એ $HBB$ જનીનમાં થતી વિકૃતિને કારણે થાય છે,જે $11$ નંબરના રંગસૂત્ર પર આવેલું છે.
તેથી,$\alpha$-થેલેસેમિયા અને $\beta$-થેલેસેમિયા સાથે સંકળાયેલા જનીનો અનુક્રમે $16$ અને $11$ નંબરના રંગસૂત્રો પર આવેલા છે.

(B) મેન્ડેલિયન વિકારો મુખ્યત્વે એક જ જનીનમાં ફેરફાર અથવા ઉત્પરિવર્તન (mutation) દ્વારા નક્કી થાય છે.
$A$,$C$,અને $D$ એ રંગસૂત્રીય વિકારો છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યામાં વધારો,ઘટાડો અથવા અસામાન્ય ગોઠવણીને કારણે થાય છે.
$B$ (સિસ્ટીક ફાઈબ્રોસિસ) એ ઓટોસોમલ રિસેસિવ મેન્ડેલિયન વિકાર છે જે $CFTR$ જનીનમાં ઉત્પરિવર્તનને કારણે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $\text{પ્રભુતાનો}$ $\text{નિયમ}$ જણાવે છે કે વિષમયુગ્મી સ્થિતિમાં, $F_1$ પેઢીમાં માત્ર એક જ કારક (પ્રભાવી) પોતાનું લક્ષણ દર્શાવે છે, જે બીજા (પ્રચ્છન્ન) કારકની અસરને દબાવી દે છે. જો કે, જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન, આ કારકો અલગ પડે છે, જેના કારણે $F_2$ પેઢીમાં જ્યારે પ્રચ્છન્ન કારકો ફરીથી ભેગા થાય છે ત્યારે પ્રચ્છન્ન લક્ષણ ફરીથી દેખાય છે. આમ, $F_1$ માં માત્ર એક લક્ષણ અને $F_2$ માં બંને લક્ષણોની અભિવ્યક્તિ $\text{પ્રભુતાના}$ $\text{નિયમ}$ દ્વારા સમજાવી શકાય છે.

(A) મધમાખીમાં,જે પ્રક્રિયામાં અફલિત અંડકોષ નવા સજીવમાં વિકસે છે તેને અસંયોગીજનન (Parthenogenesis) કહેવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિમાં,રાણી મધમાખી અર્ધસૂત્રીભાજન દ્વારા અંડકોષો ઉત્પન્ન કરે છે,અને જો અંડકોષ ફલિત ન થાય,તો તે અસંયોગીજનન દ્વારા નર (ડ્રોન) માં વિકસે છે. આ લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં જોવા મળતી અલિંગી પ્રજનનની એક રીત છે.

(A) માનવ રુધિરજૂથના વારસામાં,$ABO$ રુધિરજૂથ પદ્ધતિ $I$ જનીન દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. $I$ જનીનના ત્રણ વિકલ્પી કારકો (alleles) છે: $I^A$,$I^B$ અને $i$.
જ્યારે પિતા $I^B$ કારક આપે છે અને માતા $I^A$ કારક આપે છે,ત્યારે સંતાનનો જનીન પ્રકાર $I^A I^B$ બને છે.
સહપ્રભાવિતાના સિદ્ધાંત મુજબ,$I^A$ અને $I^B$ બંને કારકો એકબીજાની હાજરીમાં સમાન રીતે અભિવ્યક્ત થાય છે.
તેથી,$I^A I^B$ જનીન પ્રકાર ધરાવતી વ્યક્તિનું રુધિરજૂથ $AB$ હશે.

(D) મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગ્નન્સી $(MTP)$ એક્ટ,$1971$,ભારત સરકાર દ્વારા ગેરકાયદેસર ગર્ભપાત અને માતૃ મૃત્યુદર ઘટાડવા માટે ઘડવામાં આવ્યો હતો.
$MTP$ ગર્ભનિરોધકની નિષ્ફળતા,બળાત્કારના કિસ્સામાં અથવા જ્યારે ગર્ભાવસ્થા માતા અથવા બાળકના જીવન માટે જોખમ ઊભું કરે ત્યારે માન્ય છે.
જો કે,જાતિ-પસંદગીયુક્ત ગર્ભપાત (એટલે કે,જો ગર્ભ માદા હોય) માટે $MTP$ નો ઉપયોગ કરવો એ ગેરકાયદેસર છે અને પ્રિ-કન્સેપ્શન એન્ડ પ્રિ-નેટલ ડાયગ્નોસ્ટિક ટેકનિક્સ $(PCPNDT)$ એક્ટ,$1994$ હેઠળ સખત રીતે પ્રતિબંધિત છે.

(A) $GIFT$ (Gamete Intra Fallopian Transfer) એ એક એવી પદ્ધતિ છે જેમાં દાતા પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવેલ અંડકોષને એવી સ્ત્રીની અંડવાહિનીમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે જે અંડકોષ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી,પરંતુ ફલન અને ગર્ભના વિકાસ માટે યોગ્ય વાતાવરણ પૂરું પાડી શકે છે. નોંધ: મૂળ પ્રશ્નમાં 'શુક્રપિંડ' (testis) નો ઉલ્લેખ હતો,જે આ પ્રક્રિયા માટે જૈવિક રીતે ખોટો છે; તેને સુધારીને 'અંડકોષ' (ovum) કરવામાં આવ્યો છે.

(D) $Test$ $Tube$ $Baby$ શબ્દ $In$ $Vitro$ $Fertilization$ $(IVF)$ ની પ્રક્રિયાનો ઉલ્લેખ કરે છે,જેમાં ફલન શરીરની બહાર પ્રયોગશાળામાં થાય છે.
ફલન પછી,પરિણામી યુગ્મનજ અથવા પ્રારંભિક ગર્ભ ($8$ બ્લાસ્ટોમિયર્સ સુધી) ને ફેલોપિયન ટ્યુબમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે,જેને $Zygote$ $Intra$ $Fallopian$ $Transfer$ $(ZIFT)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$GIFT$ ($Gamete$ $Intra$ $Fallopian$ $Transfer$) માં જનનકોષોનું સ્થાનાંતરણ થાય છે,ગર્ભનું નહીં,અને તેનો ઉપયોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે શરીરમાં ફલન શક્ય ન હોય.
$IUI$ ($Intra$ $Uterine$ $Insemination$) એ એક તકનીક છે જેમાં શુક્રકોષોને સીધા ગર્ભાશયમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
$ICSI$ ($Intra$ $Cytoplasmic$ $Sperm$ $Injection$) એ પ્રયોગશાળામાં ગર્ભ બનાવવા માટેની એક વિશિષ્ટ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,$IVF$ દ્વારા બનેલા ગર્ભને ફેલોપિયન ટ્યુબમાં સ્થાનાંતરિત કરવા માટે $ZIFT$ પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) ક્લેમીડિયા,ટ્રાયકોમોનિયાસિસ અને સિફિલિસ એ જાતીય સંક્રમિત ચેપ ($STI$s) ના ઉદાહરણો છે.
$STI$s એ એવા રોગો અથવા ચેપ છે જે સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે જાતીય સંબંધ બાંધવાથી ફેલાય છે.
$MTP$ એટલે મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગ્નન્સી (ગર્ભપાત),જે એક પ્રક્રિયા છે,રોગ નથી.
$IUI$ એટલે ઇન્ટ્રા-યુટેરાઇન ઇન્સેમિનેશન,જે એક સહાયક પ્રજનન તકનીક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) દૂધસ્ત્રાવ દરમિયાન ઋતુચક્રનો અભાવ (Lactational amenorrhea) એટલે બાળકના જન્મ પછીના તીવ્ર દૂધસ્ત્રાવના સમયગાળા દરમિયાન કુદરતી રીતે ઋતુસ્ત્રાવનો અભાવ.
આ તબક્કા દરમિયાન,પ્રોલેક્ટીનનું ઉચ્ચ સ્તર હાયપોથેલેમસમાંથી ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ ના મુક્ત થવાને અવરોધે છે,જે બદલામાં ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ અને લ્યુટીનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ ના સ્ત્રાવને અટકાવે છે.
પરિણામે,અંડપાત (ovulation) થતું નથી અને ઋતુચક્ર કામચલાઉ ધોરણે અટકી જાય છે.
આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કુદરતી ગર્ભનિરોધક તરીકે થાય છે,જે પ્રસૂતિ પછીના $6$ મહિના સુધી અસરકારક રહે છે.