Colloids, Emulsion, Gel and Their properties with application Questions in Gujarati

(A) સાચું દ્રાવણ એ બે કે તેથી વધુ પદાર્થોનું સમાંગ મિશ્રણ છે જેમાં દ્રાવ્યના કણોનો વ્યાસ $1 \ nm$ કરતા ઓછો હોય છે.
$I :$ યુરિયાનું દ્રાવણ એ સાચું દ્રાવણ છે.
$II :$ જીલેટીન એ કલિલ (colloid) છે.
$III :$ ગ્લુકોઝનું દ્રાવણ એ સાચું દ્રાવણ છે.
$IV :$ $NaCl$ નું દ્રાવણ એ સાચું દ્રાવણ છે.
$V :$ માખણ એ કલિલ (પાયસ) છે.
$VI :$ રક્ત એ કલિલ છે.
તેથી,સાચા દ્રાવણો $I, III$ અને $IV$ છે.

(D) સાચા દ્રાવણમાંના કણનો વ્યાસ સામાન્ય રીતે $1 \ \mathring{A}$ થી $10 \ \mathring{A}$ હોય છે,જ્યારે કલિલ કણનો વ્યાસ $10 \ \mathring{A}$ થી $1000 \ \mathring{A}$ ની વચ્ચે હોય છે.
બંને માટે વ્યાસની નિમ્નતમ સીમા લેતા,$d_s = 1 \ \mathring{A}$ અને $d_c = 10 \ \mathring{A}$.
કદનો ગુણોત્તર તેમની ત્રિજ્યા (અથવા વ્યાસ) ના ઘનના ગુણોત્તર જેટલો હોય છે:
$V_c/V_s = (d_c/d_s)^3 = (10/1)^3 = 10^3$.

(C) ફટકડીમાં $Al^{3+}$ આયનો હોય છે જે માટીના ઋણભારિત કલિલ કણોના વીજભારને તટસ્થ કરે છે,જેના પરિણામે તેમનું સ્કંદન થાય છે અને તે પાણીમાંથી દૂર થાય છે.

(D) $ \text{Gold Number} $ એ લાયોફિલિક કલિલની રક્ષણાત્મક ક્ષમતા દર્શાવે છે. જેની $ \text{Gold Number} $ ઓછી હોય તેની રક્ષણાત્મક ક્ષમતા વધુ હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,જિલેટીન સૌથી ઓછો $ \text{Gold Number} $ ધરાવે છે,જ્યારે બટાકા સ્ટાર્ચ સૌથી વધુ $ \text{Gold Number} $ ધરાવે છે.

(A) હાઈડ્રોફોબિક હાઈડ્રોકાર્બન શૃંખલાની લંબાઈ વધે તેમ ક્રિટિકલ મિસેલ કોન્સન્ટ્રેશન $(CMC)$ ઘટે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,વિકલ્પ $A$ માં શૃંખલાની લંબાઈ $16$ કાર્બન છે,જે સૌથી લાંબી છે.
લાંબી હાઈડ્રોકાર્બન શૃંખલા હાઈડ્રોફોબિક અસર વધારે છે,જેના કારણે ટૂંકી શૃંખલાની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી સાંદ્રતાએ મિસેલ બને છે.

(B) કેટાયનીક મિસેલ એવા સર્ફેક્ટન્ટ્સ દ્વારા બને છે જેમના જલીય દ્રાવણમાં ધન વીજભારિત હેડ ગ્રુપ હોય છે.
$Cetyltrimethylammonium \ bromide$ $(CH_3(CH_2)_{15}N(CH_3)_3^+Br^-)$ પાણીમાં વિયોજન પામીને લાંબી શૃંખલા ધરાવતો કેટાયન $(CH_3(CH_2)_{15}N(CH_3)_3^+)$ આપે છે,જે કેટાયનીક મિસેલ બનાવે છે.
$Sodium \ dodecyl \ sulphate$ અને $Sodium \ stearate$ એનાયોનિક મિસેલ બનાવે છે કારણ કે તેમાં ઋણ વીજભારિત હેડ ગ્રુપ ($SO_4^-$ અને $COO^-$) હોય છે.
$Urea$ એ નોન-આયોનિક દ્રાવ્ય છે અને તે મિસેલ બનાવતું નથી.

(B) જે પ્રવાહી પ્રકાશના કિરણનું વિખેરણ કરે છે તે $Tyndall$ અસર દર્શાવે છે,જે કલિલ દ્રાવણો $(Sol)$ નો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે.
તે ફિલ્ટર પેપરમાંથી પસાર થાય છે અને કોઈ અવશેષ છોડતું નથી,તેથી તે આલંબન $(Suspension)$ હોઈ શકે નહીં.
તેથી,આ પદાર્થ $Sol$ છે.

(C) પેપ્ટાઈઝેશન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં તાજા બનાવેલા અવક્ષેપને થોડા પ્રમાણમાં વિદ્યુતવિભાજ્ય (peptizing agent) ઉમેરીને કલિલમય દ્રાવણમાં ફેરવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે અવક્ષેપનું કલિલમાં રૂપાંતર થાય છે.

(C) ડાયાલિસિસ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેનો ઉપયોગ કલિલ કણોને સ્ફટિકમય પદાર્થોથી અલગ કરવા માટે થાય છે,જે અર્ધપારગમ્ય પટલમાંથી પસાર થવાની તેમની ક્ષમતા પર આધારિત છે.
કલિલ કણો (જેમ કે પ્રોટીન) પટલમાંથી પસાર થઈ શકતા નથી,જ્યારે સ્ફટિકમય પદાર્થો (જેમ કે ગ્લુકોઝ) તેમાંથી પસાર થઈ શકે છે.
તેથી,ગ્લુકોઝ (સ્ફટિકમય) અને પ્રોટીન (કલિલ) ના મિશ્રણને ડાયાલિસિસ દ્વારા અલગ કરી શકાય છે.

(A) ઈલેકટ્રોફોરેસીસ એ વિદ્યુતક્ષેત્રની અસર હેઠળ કલીલ કણોની ગતિ છે.
જ્યારે કલીલ દ્રાવણમાં ડૂબેલા બે પ્લેટિનમ ઈલેક્ટ્રોડ વચ્ચે વિદ્યુત સ્થિતિમાન લાગુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે કલીલ કણો એક અથવા બીજા ઈલેક્ટ્રોડ તરફ ગતિ કરે છે.
જો કણો ઋણ ઈલેક્ટ્રોડ પાસે જમા થાય,તો તે ધન વીજભારિત છે,અને જો તે ધન ઈલેક્ટ્રોડ પાસે જમા થાય,તો તે ઋણ વીજભારિત છે.
વિદ્યુતક્ષેત્રની અસર હેઠળ કલીલ કણોની આ ગતિને ઈલેકટ્રોફોરેસીસ કહેવામાં આવે છે.

(C) જ્યારે કલિલ પ્રણાલી પર વિદ્યુતક્ષેત્ર લાગુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે જો વિક્ષેપિત કણોની ગતિને કોઈ યોગ્ય માધ્યમ (જેમ કે અર્ધ-પારગમ્ય પટલ) દ્વારા અટકાવવામાં આવે,તો વિક્ષેપિત માધ્યમ વિદ્યુતક્ષેત્રની અસર હેઠળ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. આ ઘટનાને $Electro-osmosis$ (વિદ્યુત અભિસરણ) કહેવામાં આવે છે.

(B) કલિલ કણો દ્વારા પ્રકાશના પ્રકીર્ણનને $Tyndall \ effect$ (ટિન્ડલ અસર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કલિલ કણો પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરવા માટે પૂરતા મોટા હોય છે,જ્યારે સાચા દ્રાવણના કણો પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરવા માટે ખૂબ નાના હોય છે.
તેથી,પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કલિલ દ્રાવણમાં જોવા મળે છે.

(D) કોલોઇડલ સોલનું વર્ગીકરણ વિક્ષેપિત કલાના કણો પરના વીજભારના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. સોનાનો સોલ અને આર્સેનિક સલ્ફાઈડ $(As_2S_3)$ સોલ એ ઋણ વીજભારિત સોલના ઉદાહરણો છે.
$2$. સ્ટાર્ચ એ લાયોફિલિક કોલોઇડ છે જે સામાન્ય રીતે તટસ્થ અથવા અલ્પ વીજભારિત હોય છે.
$3$. ફેરિક હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Fe(OH)_3)$ સોલ એ ધન વીજભારિત સોલનું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) કીટકનાશી છંટકાવ એ એરોસોલનું ઉદાહરણ છે જેમાં પ્રવાહીને વાયુમાં વિક્ષેપિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,વિક્ષેપિત કલા $Liquid$ (પ્રવાહી) છે અને વિક્ષેપન માધ્યમ $Gas$ (વાયુ) છે.

(B) મિશેલ એ સાંદ્ર દ્રાવણોમાં મોટી સંખ્યામાં આયનોના સમૂહ દ્વારા બનતા સંયુક્ત કલિલ છે.
સમૂહ (મિશેલ) બનવાને કારણે કણોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે,તેથી મિશેલ દ્રાવણના અણુ સંખ્યક ગુણધર્મો (જેમ કે અભિસરણ દબાણ,ઠારબિંદુમાં અવનયન,વગેરે) સામાન્ય કલિલમય સોલ કરતા ઓછા હોય છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા $SO_{2(g)} + 2H_2S_{(g)} \rightarrow 3S_{(sol)} + 2H_2O_{(l)}$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$SO_2$ એ $H_2S$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કલિલમય સલ્ફર (સોલ) બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં બે સંયોજનો વચ્ચે આયનોની આપ-લે થાય છે,જે દ્વિ-વિઘટન પ્રક્રિયાનું લક્ષણ છે.
તેથી,સાચી પદ્ધતિ દ્વિ-વિઘટન છે.

(B) મિસેલ એવા પદાર્થો દ્વારા બને છે જે હાઇડ્રોફોબિક પૂંછડી અને હાઇડ્રોફિલિક શીર્ષ ધરાવે છે.
$Cetyltrimethylammonium \ bromide$ $(CTAB)$,$Sodium \ dodecyl \ sulphate$ $(SDS)$,અને $Sodium \ stearate$ એ બધા સક્રિય પદાર્થો છે જે જલીય દ્રાવણમાં મિસેલ બનાવે છે.
$Urea$ મિસેલ બનાવતું નથી.

(D) $Fe(OH)_3$ સોલ ગરમ પાણીમાં $FeCl_3$ ના જળવિભાજન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તે ધન વીજભારીય સોલ છે કારણ કે કલિલ કણોની સપાટી પર $Fe^{3+}$ આયનોનું અધિશોષણ થાય છે.
તેથી,તે ધન વીજભારીય કલિલ છે.

(B) કેસિયમ પર્પલ એ સ્ટેનિક એસિડમાં સોનાના કણોનું કલિલમય દ્રાવણ છે. તેનો લાક્ષણિક જાંબલી રંગ તેમાં રહેલા સોનાના સૂક્ષ્મ કલિલમય કણોને કારણે હોય છે.

(C) કલિલમય કણોનું કદ સાચા દ્રાવણ અને નિલંબન વચ્ચેનું હોય છે.
કલિલમય કણોના કદની શ્રેણી સામાન્ય રીતે $1 \ \text{nm}$ થી $1000 \ \text{nm}$ ની વચ્ચે માનવામાં આવે છે.
$1 \ \text{nm} = 10 \ \mathring{A}$ હોવાથી,એંગસ્ટ્રોમ એકમમાં આ શ્રેણી $10 \ \mathring{A}$ થી $10000 \ \mathring{A}$ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$10$ થી $1000 \ \mathring{A}$ ની શ્રેણી કલિલમય કણો માટે સૌથી યોગ્ય છે.

(B) તાજા બનાવેલા અવક્ષેપને યોગ્ય વિદ્યુતવિભાજ્યના થોડા જથ્થાને ઉમેરીને કલીલ સોલમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાને $Peptization$ (પેપ્ટાઈઝેશન) કહે છે.
અહીં,$Fe(OH)_3$ ના અવક્ષેપને થોડા $HCl$ (વિદ્યુતવિભાજ્ય) ઉમેરીને અને તેને ઉકાળીને ફેરીક હાઈડ્રોક્સાઈડ સોલમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(C) આર્સેનિયસ સલ્ફાઈડ $(As_2S_3)$ નું કલિલ દ્રાવણ દ્વિવિઘટન પદ્ધતિ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $As_2O_3 + 3H_2S \rightarrow As_2S_3 + 3H_2O$.

(A) હાર્ડી-શુલ્ઝના નિયમ મુજબ,વિદ્યુતવિભાજ્યની સ્કંદન ક્ષમતા સક્રિય આયનની સંયોજકતા પર આધાર રાખે છે (જે આયન કલીલ કણોના વીજભારથી વિરુદ્ધ વીજભાર ધરાવે છે).
ઋણ વીજભારિત સોલ માટે,ધન આયનની સંયોજકતા વધવાની સાથે તેની સ્કંદન ક્ષમતા વધે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં ધન આયનોની સંયોજકતા આ મુજબ છે:
$Al^{3+}$ $(AlCl_3)$,$K^+$ $(K_2SO_4)$,$Na^+$ $(NaOH)$,અને $H^+$ $(HCl)$.
$Al^{3+}$ ની સંયોજકતા સૌથી વધુ $(+3)$ હોવાથી,તેની સ્કંદન ક્ષમતા સૌથી વધુ છે.
તેથી,સ્કંદન માટે $AlCl_3$ ની ન્યૂનતમ માત્રાની જરૂર પડે છે.

(B) રાસાયણિક ઓક્સિડેશન પદ્ધતિનો ઉપયોગ સલ્ફર જેવા અધાતુઓના કલિલ સોલ બનાવવા માટે થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,જ્યારે હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ વાયુને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ ના જલીય દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે સલ્ફર સોલ બને છે:
$2H_2S(g) + SO_2(aq) \rightarrow 2H_2O(l) + 3S(sol)$
અહીં,$SO_2$ દ્વારા $H_2S$ નું $S$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.

(A) હાઈડ્રોફિલિક સોલ સ્ટાર્ચ,ગુંદર,પ્રોટીન વગેરે જેવા પદાર્થો દ્વારા બને છે,જેમને વિક્ષેપન માધ્યમ (dispersion medium) માટે પ્રબળ આકર્ષણ હોય છે.
આ સોલ સ્વભાવે પ્રતિવર્તી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે બાષ્પીભવન અથવા સ્કંદન (coagulation) પછી વિક્ષેપિત કલા (dispersed phase) ને વિક્ષેપન માધ્યમ સાથે ફરીથી મિશ્ર કરીને તેને સરળતાથી મેળવી શકાય છે.

(B) મિશેલ એ સાંદ્ર દ્રાવણમાં મોટી સંખ્યામાં આયનો અથવા અણુઓના સમુચ્ય દ્વારા બને છે. આને સમુચ્ય કલિલો (Associated colloids) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,મિશેલ એ સમુચ્ય કલિલો છે.

(A) વિદ્યુત ક્ષેત્રની અસર હેઠળ કલિલ કણોની ગતિને $Electrophoresis$ (વિદ્યુતકણ સંચાલન) કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે કલિલ દ્રાવણમાં ડૂબેલા બે પ્લેટિનમ ઈલેક્ટ્રોડ વચ્ચે વિદ્યુત સ્થિતિમાન લાગુ કરવામાં આવે છે,ત્યારે કલિલ કણો તેમના પરના વીજભારના આધારે એક અથવા બીજા ઈલેક્ટ્રોડ તરફ ગતિ કરે છે.

(B) $Hardy-Schulze$ નો નિયમ જણાવે છે કે:
$1$. સોલના કણોના વીજભાર કરતા વિરુદ્ધ વીજભાર ધરાવતા આયનો સ્કંદન માટે અસરકારક છે.
$2$. સ્કંદન કરતા આયન (ફ્લોક્યુલેટિંગ આયન) ની સંયોજકતા જેટલી વધારે,તેટલી તેની સ્કંદન કરવાની ક્ષમતા વધારે હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઋણભારિત સોલ માટે,ધન આયનોની સ્કંદન ક્ષમતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $Al^{3+} > Ba^{2+} > Na^+$.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચું વિધાન છે.

(C) કલિલોનું વર્ગીકરણ વિક્ષિપ્ત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમના આધારે કરવામાં આવે છે:
$I$. ધુમાડો એ વાયુમાં વિક્ષિપ્ત ઘન પદાર્થ છે,જે એરોસોલ છે $(I-B)$.
$II$. જીલેટીન એ પ્રવાહીમાં વિક્ષિપ્ત ઘન પદાર્થ છે,જે સોલ છે $(II-A)$.
$III$. સાબુનું ફીણ એ પ્રવાહીમાં વિક્ષિપ્ત વાયુ છે,જે ફીણ છે $(III-D)$.
$IV$. દૂધ એ પ્રવાહીમાં વિક્ષિપ્ત પ્રવાહી છે,જે પાયસ (ઇમલ્શન) છે $(IV-C)$.
તેથી,સાચી જોડ $I-B, II-A, III-D, IV-C$ છે.

(B) સર્ફેક્ટન્ટ એવો અણુ છે જે હાઇડ્રોફોબિક (લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા) અને હાઇડ્રોફિલિક (ધ્રુવીય અથવા આયનીય શીર્ષ) એમ બંને ભાગ ધરાવે છે.
$C_{17}H_{35}COO^{-}Na^{+}$ એ સોડિયમ સ્ટીઅરેટ છે,જે સાબુ (સર્ફેક્ટન્ટ) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તે લાંબી અધ્રુવીય હાઇડ્રોફોબિક પૂંછડી $(C_{17}H_{35}-)$ અને ધ્રુવીય હાઇડ્રોફિલિક શીર્ષ $(-COO^{-}Na^{+})$ ધરાવે છે.

(D) $Sol$ એ એક પ્રકારની કલિલ પ્રણાલી છે જેમાં ઘન કણો પ્રવાહી માધ્યમમાં વિક્ષેપિત હોય છે. $Adsorption$ (અધિશોષણ),$Tyndall \text{ effect}$ (ટીંડલ અસર),અને $Coagulation$ (સ્કંદન) એ કલિલ પ્રણાલીઓના લાક્ષણિક ગુણધર્મો છે. $Paramagnetism$ (અનુચુંબકત્વ) એ પદાર્થનો ચુંબકીય ગુણધર્મ છે જે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી સાથે સંબંધિત છે,જે $sol$ નો લાક્ષણિક ગુણધર્મ નથી.

(B) લાયોફિલિક કલિલની રક્ષણાત્મક શક્તિ તેના ગોલ્ડ નંબરના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
ગોલ્ડ નંબર એટલે $10 \ mL$ પ્રમાણિત ગોલ્ડ સોલમાં $1 \ mL$ $10\% \ NaCl$ દ્રાવણ ઉમેરતા થતું સ્કંદન અટકાવવા માટે જરૂરી રક્ષણાત્મક કલિલનું મિલિગ્રામમાં લઘુત્તમ પ્રમાણ.
આપેલ ગોલ્ડ નંબર:
$A = 0.04$
$B = 0.002$
$C = 10$
$D = 25$
રક્ષણાત્મક શક્તિ $\propto \frac{1}{\text{ગોલ્ડ નંબર}}$,તેથી ગોલ્ડ નંબર જેટલો ઓછો,તેટલી રક્ષણાત્મક શક્તિ વધારે.
કિંમતોની સરખામણી કરતા: $0.002 < 0.04 < 10 < 25$.
તેથી,રક્ષણાત્મક શક્તિનો ક્રમ $B > A > C > D$ છે.

(A) હાર્ડી-શુલ્ઝના નિયમ મુજબ,કલિલ સોલના વિરુદ્ધ વીજભાર ધરાવતા આયનનો વીજભાર જેટલો વધારે,તેટલી તેની સ્કંદન ક્ષમતા વધારે હોય છે.
$As_2S_3$ સોલ ઋણ ભારિત હોવાથી,તેના સ્કંદન માટે ધન આયનની જરૂર પડે છે.
સ્કંદન ક્ષમતાનો ક્રમ: $Al^{3+} > Ca^{2+} > Na^+$ છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $AlCl_3$ સૌથી વધુ અસરકારક સ્કંદનકર્તા છે કારણ કે તે $Al^{3+}$ આયનો આપે છે.

(B) લાયોફિલિક કલિલની સ્થિરતા મુખ્યત્વે બે પરિબળોને કારણે હોય છે: કણો પરનો વિદ્યુતભાર અને કણોનું દ્રાવકયોજન (solvation).
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,કણોનું દ્રાવકયોજન વધુ હોવાથી,તેમની આસપાસ વિક્ષેપન માધ્યમનું એક સ્તર બને છે,જે તેમને એકબીજાની નજીક આવીને જમા થતા અટકાવે છે.

(C) સંયુગ્મીત કલિલ એવા પદાર્થો છે જે ઓછી સાંદ્રતાએ સામાન્ય પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે વર્તે છે,પરંતુ ઊંચી સાંદ્રતાએ કલિલ કણોના સમૂહ (micelles) બનાવવાને કારણે કલિલ ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
સાબુ અને ડિટરજન્ટ એ સંયુગ્મીત કલિલના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે,કારણ કે તેમના અણુઓમાં લાયોફિલિક અને લાયોફોબિક બંને ભાગ હોય છે,જે $CMC$ (Critical Micelle Concentration) કરતા વધારે સાંદ્રતાએ એકત્રિત થઈને મિસેલ્સ બનાવે છે.

(D) આલ્બ્યુમિન એ એક પ્રોટીન છે જે પાણી સાથે મિશ્રિત થતાં લાયોફિલિક સોલ બનાવે છે.
લાયોફિલિક કલિલ સ્વભાવે પ્રતિવર્તી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે બાષ્પીભવન પછી ફરીથી વિક્ષેપન માધ્યમ ઉમેરીને તેને મેળવી શકાય છે.
તેઓ રક્ષણાત્મક કલિલ તરીકે પણ કાર્ય કરે છે કારણ કે તેઓ લાયોફોબિક કલિલના સ્કંદનને અટકાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) દૂધમાં વિક્ષેપિત કલા ચરબીના કણો પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે,જ્યારે વિક્ષેપન માધ્યમ પાણી પણ પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે. તેથી,તે પ્રવાહીનું પ્રવાહીમાં કલિલમય તંત્ર છે.

(B) લાયોફોબીક કલિલ એ દ્રાવક-વિરોધી કલિલ છે જે સીધા મિશ્રણ દ્વારા સરળતાથી તૈયાર કરી શકાતા નથી.
$Gelatin$,$Starch$ અને $Agar-agar$ એ લાયોફિલિક (દ્રાવક-પ્રેમી) કલિલના ઉદાહરણો છે.
$Phosphorus$ સોલ એ લાયોફોબીક કલિલનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) આઈસ્ક્રીમની બનાવટમાં જીલેટીનનો ઉપયોગ રક્ષણાત્મક કલિલ તરીકે થાય છે. તે સ્ટેબિલાઈઝર તરીકે કાર્ય કરે છે જે બરફના મોટા સ્ફટિકો બનતા અટકાવે છે,જેનાથી આઈસ્ક્રીમની કલિલમય રચના અને મુલાયમતા જળવાઈ રહે છે.

(A) ટિડલ અસર એ એવી ઘટના છે જેમાં જ્યારે પ્રકાશનું કિરણ કલિલ દ્રાવણમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે કલિલ કણો પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરે છે. આ પ્રકીર્ણનને કારણે કલિલ દ્રાવણમાં પ્રકાશના કિરણનો માર્ગ દૃશ્યમાન બને છે. તેથી,ટિડલ અસરમાં કલિલ કણો પ્રકાશનું તીવ્ર પ્રકીર્ણન દર્શાવે છે.

(A) પોલિમરના કલિલ દ્રાવણના કલિલ ગુણધર્મો,ખાસ કરીને પોલિમરનું આણ્વીય દળ,$Light \ Scattering$ (પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન) પદ્ધતિ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ દ્રાવણમાં રહેલા પોલિમર અણુઓ દ્વારા થતા પ્રકાશના પ્રકીર્ણનની તીવ્રતા માપે છે,જે પોલિમરના આણ્વીય દળના પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી,સાચી પદ્ધતિ પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન છે.

(D) ડાયાલિસિસ એ મિશ્રણમાં રહેલા કલીલ કદના કણોને નાના કદના કણો (સ્ફટિકમય પદાર્થો) થી અલગ કરવા માટે વપરાતી પ્રક્રિયા છે.
કલીલ કણો (જેમ કે પ્રોટીન) અર્ધપારગમ્ય પટલમાંથી પસાર થઈ શકતા નથી,જ્યારે સ્ફટિકમય પદાર્થો (જેમ કે ગ્લુકોઝ,ક્ષાર) તેમાંથી પસાર થઈ શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ગ્લુકોઝ એ સ્ફટિકમય પદાર્થ છે અને પ્રોટીન એ કલીલ છે.
તેથી,ડાયાલિસિસનો ઉપયોગ ગ્લુકોઝ અને પ્રોટીનને અલગ કરવા માટે થઈ શકે છે.

(A) કેસિયસનો જાંબલી રંગ એ ગોલ્ડ ક્ષાર અને ટીન$(II)$ ક્લોરાઇડની પ્રક્રિયાથી બનતું જાંબલી રંગનું રંજકદ્રવ્ય છે.
તે ટીન$(IV)$ ઓક્સાઇડ (સ્ટેનિક એસિડ) ના કણો પર અધિશોષિત થયેલા કોલોઇડલ ગોલ્ડના કણો ધરાવે છે.
તેથી,જાંબલી રંગ કોલોઇડલ ગોલ્ડની હાજરીને કારણે હોય છે.

(C) સોડિયમ સ્ટિઅરેટ એ $CH_3(CH_2)_{16}COO^{-}Na^{+}$ સૂત્ર ધરાવતો સાબુ છે.
તેમાં લાંબી અધ્રુવીય હાઇડ્રોકાર્બન પૂંછડી $(CH_3(CH_2)_{16}-)$ અને ધ્રુવીય શીર્ષ $(-COO^{-}Na^{+})$ હોય છે.
ધ્રુવીય શીર્ષ ભાગ કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ છે,જે $-COO^{-}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(A) પ્રક્ષાલકો $ \text{surfactants} $ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પૃષ્ઠ-સક્રિય પદાર્થો છે. $
ewline $ જ્યારે તેમને પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ પાણી અને હવા અથવા પાણી અને તેલ વચ્ચેના આંતરપૃષ્ઠ પર એકઠા થાય છે. $
ewline $ આ સંચય પાણીના અણુઓ વચ્ચેના આકર્ષણ બળોને તોડે છે,જેનાથી પાણીનું પૃષ્ઠતાણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે. $
ewline $ આ ગુણધર્મને કારણે પાણી સપાટીને વધુ અસરકારક રીતે ભીંજવી શકે છે અને સફાઈની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.

(B) ગોલ્ડ નંબરની વ્યાખ્યા મુજબ,તે રક્ષણાત્મક કલિલનો $mg$ માં જથ્થો છે જે $10 \, mL$ પ્રમાણિત ગોલ્ડ સોલના સ્કંદનને અટકાવવા માટે જરૂરી છે.
આપેલ છે કે $0.25 \, g$ પદાર્થ '$X$' એ $100 \, mL$ ગોલ્ડ સોલનું સ્કંદન અટકાવે છે.
'$X$' ના દળને $mg$ માં ફેરવતા: $0.25 \, g = 250 \, mg$.
$100 \, mL$ ગોલ્ડ સોલ માટે $250 \, mg$ '$X$' જરૂરી છે,તેથી $10 \, mL$ ગોલ્ડ સોલ માટે જરૂરી જથ્થો:
$\frac{250 \, mg}{100 \, mL} \times 10 \, mL = 25 \, mg$.
આમ,'$X$' નો ગોલ્ડ નંબર $25$ છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
હાઇડ્રોફિલિક સોલ્સ (લાયોફિલિક કલિલ) માં વિક્ષેપિત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમ વચ્ચે મજબૂત આકર્ષણ હોય છે.
આ આંતરક્રિયાને કારણે,આ સોલ્સની સ્નિગ્ધતા વિક્ષેપન માધ્યમ (પાણી) કરતા ઘણી વધારે હોય છે અને તેમનું પૃષ્ઠતાણ સામાન્ય રીતે પાણી કરતા ઓછું હોય છે.
તેથી,સ્નિગ્ધતા અને પૃષ્ઠતાણ પાણી જેટલા જ હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) તાજા બનાવેલા અવક્ષેપને યોગ્ય ઇલેક્ટ્રોલાઇટ ઉમેરીને કલિલ કણોમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાને પેપ્ટાઇઝેશન કહેવામાં આવે છે. આ હેતુ માટે ઉમેરવામાં આવતા ઇલેક્ટ્રોલાઇટને પેપ્ટાઇઝિંગ એજન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.