અ Gujarati
Tests for Nitrogen Containing Compounds Questions in Gujarati
Class 12 Chemistry · Amines · Tests for Nitrogen Containing Compounds
127+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 50 of 127 questions in Gujarati
51
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન $CHCl_3 / KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા પર દુર્ગંધ ઉત્પન્ન કરશે નહીં?
A
એનિલીન
B
$p$-એમિનોબેન્ઝોઈક એસિડ
C
સાયક્લોહેક્સાઈલએમાઈન
D
હેક્ઝાન$-2-$એમાઈન
Solution
(B) પ્રાથમિક એમાઈન્સની $CHCl_3$ અને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયાને કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા આઈસોસાયનાઈડ્સ (કાર્બાઈલએમાઈન્સ) ઉત્પન્ન કરે છે,જે લાક્ષણિક દુર્ગંધ ધરાવે છે.
એલિફેટિક અને એરોમેટિક બંને પ્રાથમિક એમાઈન્સ આ પ્રક્રિયા આપે છે.
જો કે,$p$-એમિનોબેન્ઝોઈક એસિડના કિસ્સામાં,એક જ અણુમાં એસિડિક $-COOH$ સમૂહ અને બેઝિક $-NH_2$ સમૂહની હાજરીને કારણે ઝ્વિટર આયન (zwitterion) બને છે.
આ ઝ્વિટર આયનના નિર્માણને કારણે,$-NH_2$ સમૂહ સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં $CHCl_3 / KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા માટે ઉપલબ્ધ હોતો નથી,અને તેથી તે કાર્બાઈલએમાઈનની દુર્ગંધ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
એલિફેટિક અને એરોમેટિક બંને પ્રાથમિક એમાઈન્સ આ પ્રક્રિયા આપે છે.
જો કે,$p$-એમિનોબેન્ઝોઈક એસિડના કિસ્સામાં,એક જ અણુમાં એસિડિક $-COOH$ સમૂહ અને બેઝિક $-NH_2$ સમૂહની હાજરીને કારણે ઝ્વિટર આયન (zwitterion) બને છે.
આ ઝ્વિટર આયનના નિર્માણને કારણે,$-NH_2$ સમૂહ સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં $CHCl_3 / KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા માટે ઉપલબ્ધ હોતો નથી,અને તેથી તે કાર્બાઈલએમાઈનની દુર્ગંધ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
0 likes
View Solution52
DifficultMCQ
નીચેની પ્રક્રિયા શ્રેણીના આધારે ખોટું વિધાન ઓળખો:
$C_6H_5N_2^+Cl^-$ $\xrightarrow{H_3PO_2/H_2O} A$ $\xrightarrow{SO_3} B$ $\xrightarrow{PCl_5} C$ $\xrightarrow{EtNH_2} D$
$C_6H_5N_2^+Cl^-$ $\xrightarrow{H_3PO_2/H_2O} A$ $\xrightarrow{SO_3} B$ $\xrightarrow{PCl_5} C$ $\xrightarrow{EtNH_2} D$
A
$D$ આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે
B
$A$ ત્યારે બને છે જ્યારે ફિનોલને $Zn$ ડસ્ટ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે
C
$B$ જ્યારે ફ્યુમિંગ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે અને ત્યારબાદ એસિડિફિકેશન કરવામાં આવે છે ત્યારે તે ફિનોલમાં રૂપાંતરિત થાય છે
D
સંયોજન $C$ માં ક્લોરિન છે
Solution
(A) $1$. બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડની ફોસ્ફિનિક એસિડ $(H_3PO_2)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી બેન્ઝીન $(A)$ મળે છે.
$2$. બેન્ઝીન $SO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન સલ્ફોનિક એસિડ ($B$,$C_6H_5SO_3H$) બનાવે છે.
$3$. બેન્ઝીન સલ્ફોનિક એસિડ $PCl_5$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ ($C$,$C_6H_5SO_2Cl$) બનાવે છે.
$4$. બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ ઇથાઈલએમાઈન $(EtNH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-ઈથાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનામાઈડ ($D$,$C_6H_5SO_2NHC_2H_5$) બનાવે છે.
$5$. વિધાનોનું મૂલ્યાંકન:
- $A$ (બેન્ઝીન) ફિનોલને $Zn$ ડસ્ટ સાથે ગરમ કરવાથી બને છે,તેથી વિધાન $B$ સાચું છે.
- $B$ (બેન્ઝીન સલ્ફોનિક એસિડ) ને $NaOH$ સાથે ગરમ કરી એસિડિફિકેશન કરવાથી ફિનોલ મળે છે,તેથી વિધાન $C$ સાચું છે.
- $C$ $(C_6H_5SO_2Cl)$ માં ક્લોરિન છે,તેથી વિધાન $D$ સાચું છે.
- $D$ $(C_6H_5SO_2NHC_2H_5)$ માં નાઈટ્રોજન પર એસિડિક હાઈડ્રોજન હોય છે,જે તેને આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય બનાવે છે. તેથી,'$D$ આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે' તે વિધાન ખોટું છે.
$2$. બેન્ઝીન $SO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન સલ્ફોનિક એસિડ ($B$,$C_6H_5SO_3H$) બનાવે છે.
$3$. બેન્ઝીન સલ્ફોનિક એસિડ $PCl_5$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ ($C$,$C_6H_5SO_2Cl$) બનાવે છે.
$4$. બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ ઇથાઈલએમાઈન $(EtNH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-ઈથાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનામાઈડ ($D$,$C_6H_5SO_2NHC_2H_5$) બનાવે છે.
$5$. વિધાનોનું મૂલ્યાંકન:
- $A$ (બેન્ઝીન) ફિનોલને $Zn$ ડસ્ટ સાથે ગરમ કરવાથી બને છે,તેથી વિધાન $B$ સાચું છે.
- $B$ (બેન્ઝીન સલ્ફોનિક એસિડ) ને $NaOH$ સાથે ગરમ કરી એસિડિફિકેશન કરવાથી ફિનોલ મળે છે,તેથી વિધાન $C$ સાચું છે.
- $C$ $(C_6H_5SO_2Cl)$ માં ક્લોરિન છે,તેથી વિધાન $D$ સાચું છે.
- $D$ $(C_6H_5SO_2NHC_2H_5)$ માં નાઈટ્રોજન પર એસિડિક હાઈડ્રોજન હોય છે,જે તેને આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય બનાવે છે. તેથી,'$D$ આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે' તે વિધાન ખોટું છે.
0 likes
View Solution53
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા આપે છે?
A
$CH_3CH_2CH_2NH_2$
B
$CH_3CH_2NHCH_2CH_3$
C
$(CH_3)_3N$
D
$C_6H_5CH_2CH_2NHCH_3$
Solution
(A) કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા (જેને આઈસોસાયનાઈડ કસોટી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પ્રાથમિક એમાઈનની ઓળખ માટે વપરાતી કસોટી છે. આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક બેઝ (જેમ કે $KOH$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બનાવે છે,જેની લાક્ષણિક દુર્ગંધ હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,માત્ર $CH_3CH_2CH_2NH_2$ (n-પ્રોપાઈલએમાઈન) એ પ્રાથમિક એમાઈન છે. અન્ય દ્વિતીયક અથવા તૃતીયક એમાઈન છે,જે આ પ્રક્રિયા આપતા નથી.
0 likes
View Solution54
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કોનો ઉપયોગ પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન વચ્ચે તફાવત કરવા માટે થઈ શકે છે?
A
હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક
B
$HNO_2$
C
કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી
D
$A$ અને $B$ બંને
Solution
(D) પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનને હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક $(C_6H_5SO_2Cl)$ નો ઉપયોગ કરીને અલગ કરી શકાય છે.
- પ્રાથમિક એમાઈન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
- દ્વિતીયક એમાઈન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
- તૃતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
વધુમાં,$HNO_2$ (નાઈટ્રસ એસિડ) પણ તેમને અલગ પાડે છે:
- પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઈન $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
- દ્વિતીયક એમાઈન પીળા રંગના તેલી $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન બનાવે છે.
- તૃતીયક એમાઈન દ્રાવ્ય નાઈટ્રાઈટ ક્ષાર બનાવે છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને સાચા છે.
- પ્રાથમિક એમાઈન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
- દ્વિતીયક એમાઈન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
- તૃતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
વધુમાં,$HNO_2$ (નાઈટ્રસ એસિડ) પણ તેમને અલગ પાડે છે:
- પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઈન $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
- દ્વિતીયક એમાઈન પીળા રંગના તેલી $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન બનાવે છે.
- તૃતીયક એમાઈન દ્રાવ્ય નાઈટ્રાઈટ ક્ષાર બનાવે છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને સાચા છે.
0 likes
View Solution55
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપતું નથી?
A
સાયક્લોહેક્સાઈલએમાઈન
B
$(CH_3)_2CHNH_2$
C
$C_6H_5NH_2$
D
$CH_3NHCH_3$
Solution
(D) આઈસોસાયનાઈડ કસોટી (કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા) ફક્ત પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એમાઈન દ્વારા જ આપવામાં આવે છે,જે એલિફેટિક અને એરોમેટિક બંને હોઈ શકે છે.
$A$: સાયક્લોહેક્સાઈલએમાઈન એ પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ છે.
$B$: આઈસોપ્રોપાઈલએમાઈન $(CH_3)_2CHNH_2$ એ પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ છે.
$C$: એનિલિન $(C_6H_5NH_2)$ એ પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન $(Ar-NH_2)$ છે.
$D$: ડાયમિથાઈલએમાઈન $(CH_3NHCH_3)$ એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન $(R_2NH)$ છે.
દ્વિતીયક એમાઈન કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા આપતા નથી,તેથી $D$ સાચો જવાબ છે.
$A$: સાયક્લોહેક્સાઈલએમાઈન એ પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ છે.
$B$: આઈસોપ્રોપાઈલએમાઈન $(CH_3)_2CHNH_2$ એ પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ છે.
$C$: એનિલિન $(C_6H_5NH_2)$ એ પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન $(Ar-NH_2)$ છે.
$D$: ડાયમિથાઈલએમાઈન $(CH_3NHCH_3)$ એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન $(R_2NH)$ છે.
દ્વિતીયક એમાઈન કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા આપતા નથી,તેથી $D$ સાચો જવાબ છે.
0 likes
View Solution56
MediumMCQ
તે પ્રક્રિયા શોધો જેમાં મળતી નીપજ આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપે છે.
A
$C_6H_5CONH_2 \xrightarrow{LiAlH_4} C_6H_5CH_2NH_2$
B
$C_6H_5CONH_2 \xrightarrow{NaBH_4} \text{કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી}$
C
$C_6H_5NHCOCH_3 \xrightarrow{LiAlH_4} C_6H_5NHCH_2CH_3$
D
$C_6H_5NHCOCH_3 \xrightarrow{NaBH_4} \text{કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી}$
Solution
(A) આઈસોસાયનાઈડ કસોટી (કાર્બાઈલેમાઈન પ્રક્રિયા) ફક્ત પ્રાથમિક એમાઈન ($R-NH_2$ અથવા $Ar-NH_2$) દ્વારા જ આપવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા $(A)$ માં,બેન્ઝેમાઈડ $(C_6H_5CONH_2)$ નું $LiAlH_4$ દ્વારા બેન્ઝાઈલેમાઈન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ માં રિડક્શન થાય છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન છે અને તે આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપે છે.
પ્રક્રિયા $(B)$ માં,$NaBH_4$ એમાઈડનું રિડક્શન કરતું નથી.
પ્રક્રિયા $(C)$ માં,$N$-એસીટાઈલેનિલીન $(C_6H_5NHCOCH_3)$ નું $N$-ઈથાઈલેનિલીન $(C_6H_5NHCH_2CH_3)$ માં રિડક્શન થાય છે,જે દ્વિતીયક એમાઈન છે અને તે આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપતું નથી.
પ્રક્રિયા $(D)$ માં,$NaBH_4$ એમાઈડનું રિડક્શન કરતું નથી.
પ્રક્રિયા $(A)$ માં,બેન્ઝેમાઈડ $(C_6H_5CONH_2)$ નું $LiAlH_4$ દ્વારા બેન્ઝાઈલેમાઈન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ માં રિડક્શન થાય છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન છે અને તે આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપે છે.
પ્રક્રિયા $(B)$ માં,$NaBH_4$ એમાઈડનું રિડક્શન કરતું નથી.
પ્રક્રિયા $(C)$ માં,$N$-એસીટાઈલેનિલીન $(C_6H_5NHCOCH_3)$ નું $N$-ઈથાઈલેનિલીન $(C_6H_5NHCH_2CH_3)$ માં રિડક્શન થાય છે,જે દ્વિતીયક એમાઈન છે અને તે આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપતું નથી.
પ્રક્રિયા $(D)$ માં,$NaBH_4$ એમાઈડનું રિડક્શન કરતું નથી.
0 likes
View Solution57
MediumMCQ
કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી કોના દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
ડાયમિથાઈલ એમાઈન
B
$N$-મિથાઈલ ઈથેનામાઈન
C
એનિલીન
D
આ તમામ
Solution
(C) કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી એ માત્ર પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એમાઈન,એલિફેટિક અને એરોમેટિક બંને દ્વારા આપવામાં આવતી લાક્ષણિક પ્રતિક્રિયા છે.
$R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow R-NC + 3KCl + 3H_2O$.
ડાયમિથાઈલ એમાઈન એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન છે અને $N$-મિથાઈલ ઈથેનામાઈન પણ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન છે.
એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એરોમેટિક એમાઈન છે,તેથી તે કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી આપે છે.
$R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow R-NC + 3KCl + 3H_2O$.
ડાયમિથાઈલ એમાઈન એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન છે અને $N$-મિથાઈલ ઈથેનામાઈન પણ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન છે.
એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એરોમેટિક એમાઈન છે,તેથી તે કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી આપે છે.
0 likes
View Solution58
DifficultMCQ
તે પ્રક્રિયા શોધો જેમાં મળતી નીપજ આઈસોસાયનાઈડ કસોટીમાં હકારાત્મક પરિણામ આપે છે.
A
$C_6H_5CONH_2 \xrightarrow{LiAlH_4}$
B
$C_6H_5CONH_2 \xrightarrow{NaBH_4}$
C
$C_6H_5NHCOCH_3 \xrightarrow{LiAlH_4}$
D
$C_6H_5NHCOCH_3 \xrightarrow{NaBH_4}$
Solution
(A) આઈસોસાયનાઈડ કસોટી એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એમાઈન માટેની લાક્ષણિક પ્રક્રિયા છે. એલિફેટિક અથવા એરોમેટિક પ્રાથમિક એમાઈન જ્યારે ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલ એમાઈન) બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
વિકલ્પ $(A)$ માં,બેન્ઝેમાઈડ $(C_6H_5CONH_2)$ નું $LiAlH_4$ દ્વારા રિડક્શન થઈને બેન્ઝાઈલ એમાઈન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ બને છે,જે એક પ્રાથમિક એમાઈન છે. તેથી,તે આઈસોસાયનાઈડ કસોટીમાં હકારાત્મક પરિણામ આપે છે.
$C_6H_5CONH_2$ $\xrightarrow{LiAlH_4} C_6H_5CH_2NH_2$ $\xrightarrow{CHCl_3 + KOH} C_6H_5CH_2NC$ (આઈસોસાયનાઈડ).
$NaBH_4$ એ નિર્બળ રિડક્શનકર્તા છે અને તે એમાઈડનું એમાઈનમાં રિડક્શન કરતું નથી. વિકલ્પ $(C)$ માં $N$-વિસ્થાપિત એમાઈડનું રિડક્શન થાય છે,જે દ્વિતીયક એમાઈન આપે છે,પ્રાથમિક એમાઈન નહીં.
વિકલ્પ $(A)$ માં,બેન્ઝેમાઈડ $(C_6H_5CONH_2)$ નું $LiAlH_4$ દ્વારા રિડક્શન થઈને બેન્ઝાઈલ એમાઈન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ બને છે,જે એક પ્રાથમિક એમાઈન છે. તેથી,તે આઈસોસાયનાઈડ કસોટીમાં હકારાત્મક પરિણામ આપે છે.
$C_6H_5CONH_2$ $\xrightarrow{LiAlH_4} C_6H_5CH_2NH_2$ $\xrightarrow{CHCl_3 + KOH} C_6H_5CH_2NC$ (આઈસોસાયનાઈડ).
$NaBH_4$ એ નિર્બળ રિડક્શનકર્તા છે અને તે એમાઈડનું એમાઈનમાં રિડક્શન કરતું નથી. વિકલ્પ $(C)$ માં $N$-વિસ્થાપિત એમાઈડનું રિડક્શન થાય છે,જે દ્વિતીયક એમાઈન આપે છે,પ્રાથમિક એમાઈન નહીં.
0 likes
View Solution59
DifficultMCQ
પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન વચ્ચેનો તફાવત પારખવા માટેની કસોટી કઈ છે?
A
સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા
B
કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી
C
મસ્ટર્ડ ઓઈલ કસોટી
D
$C_6H_5SO_2Cl$
Solution
(D) પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનને હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક કસોટી દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે.
હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક એ બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5SO_2Cl)$ છે.
હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક એ બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5SO_2Cl)$ છે.
0 likes
View Solution60
DifficultMCQ
નીચે મુજબની દ્રાવ્યતા પ્રોફાઇલ દર્શાવતું કાર્બનિક સંયોજન '$X$' કયું છે?
'$X$' $\xrightarrow{\text{પાણી}}$ અદ્રાવ્ય
'$X$' $\xrightarrow{5\% \,HCl}$ અદ્રાવ્ય
'$X$' $\xrightarrow{10\% \,NaOH}$ અદ્રાવ્ય
'$X$' $\xrightarrow{10\% \,NaHCO_3}$ અદ્રાવ્ય
'$X$' $\xrightarrow{\text{પાણી}}$ અદ્રાવ્ય
'$X$' $\xrightarrow{5\% \,HCl}$ અદ્રાવ્ય
'$X$' $\xrightarrow{10\% \,NaOH}$ અદ્રાવ્ય
'$X$' $\xrightarrow{10\% \,NaHCO_3}$ અદ્રાવ્ય
A
ઓલિક એસિડ
B
$o-$ટોલ્યુઈડિન
C
બેન્ઝેમાઈડ
D
$m-$ક્રેસોલ
Solution
(C) સંયોજન '$X$' ની દ્રાવ્યતા પ્રોફાઇલ નીચે મુજબ છે:
$1$. પાણીમાં અદ્રાવ્ય: તે બિન-ધ્રુવીય અથવા વધુ આણ્વીય દળ ધરાવતું કાર્બનિક સંયોજન હોઈ શકે છે.
$2$. $5\% \,HCl$ માં અદ્રાવ્ય: તે બેઝિક સંયોજન (જેમ કે એમાઈન) નથી.
$3$. $10\% \,NaOH$ માં અદ્રાવ્ય: તે એસિડિક સંયોજન (જેમ કે કાર્બોક્સિલિક એસિડ અથવા ફિનોલ) નથી.
$4$. $10\% \,NaHCO_3$ માં અદ્રાવ્ય: તે પ્રબળ એસિડ નથી.
વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન:
- ઓલિક એસિડ એ કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે,તેથી તે $NaOH$ અને $NaHCO_3$ માં દ્રાવ્ય છે.
- $o-$ટોલ્યુઈડિન એ એમાઈન છે,તેથી તે $HCl$ માં દ્રાવ્ય છે.
- $m-$ક્રેસોલ એ ફિનોલ છે,તેથી તે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
- બેન્ઝેમાઈડ $(C_6H_5CONH_2)$ એ તટસ્થ સંયોજન છે. તે પાણી,$HCl$,$NaOH$ અને $NaHCO_3$ માં અદ્રાવ્ય છે. તેથી,તે આપેલ દ્રાવ્યતા પ્રોફાઇલ સાથે મેળ ખાય છે.
$1$. પાણીમાં અદ્રાવ્ય: તે બિન-ધ્રુવીય અથવા વધુ આણ્વીય દળ ધરાવતું કાર્બનિક સંયોજન હોઈ શકે છે.
$2$. $5\% \,HCl$ માં અદ્રાવ્ય: તે બેઝિક સંયોજન (જેમ કે એમાઈન) નથી.
$3$. $10\% \,NaOH$ માં અદ્રાવ્ય: તે એસિડિક સંયોજન (જેમ કે કાર્બોક્સિલિક એસિડ અથવા ફિનોલ) નથી.
$4$. $10\% \,NaHCO_3$ માં અદ્રાવ્ય: તે પ્રબળ એસિડ નથી.
વિકલ્પોનું મૂલ્યાંકન:
- ઓલિક એસિડ એ કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે,તેથી તે $NaOH$ અને $NaHCO_3$ માં દ્રાવ્ય છે.
- $o-$ટોલ્યુઈડિન એ એમાઈન છે,તેથી તે $HCl$ માં દ્રાવ્ય છે.
- $m-$ક્રેસોલ એ ફિનોલ છે,તેથી તે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
- બેન્ઝેમાઈડ $(C_6H_5CONH_2)$ એ તટસ્થ સંયોજન છે. તે પાણી,$HCl$,$NaOH$ અને $NaHCO_3$ માં અદ્રાવ્ય છે. તેથી,તે આપેલ દ્રાવ્યતા પ્રોફાઇલ સાથે મેળ ખાય છે.
0 likes
View Solution61
EasyMCQ
હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક કયો છે?
A
$C_6H_5SO_2Cl$
B
$C_6H_5COCl$
C
$SOCl_2$
D
$(COCl)_2$
Solution
(A) હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક $C_6H_5SO_2Cl$ છે,જેને બેન્ઝીન સલ્ફોનાઇલ ક્લોરાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઇન વચ્ચે તફાવત કરવા માટે થાય છે.
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઇન વચ્ચે તફાવત કરવા માટે થાય છે.
0 likes
View Solution62
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી?
A
$CH_3CH(CH_3)NO_2$
B
$CH_3CH(CH_3)NHCH_3$
C
$C_6H_5OH$
D
$(CH_3)_3CNO_2$
Solution
(D) $HNO_2$ (નાઈટ્રસ એસિડ) સાથેની પ્રક્રિયા હાજર રહેલા ક્રિયાશીલ સમૂહ પર આધાર રાખે છે:
$1$. $CH_3CH(CH_3)NO_2$ એ દ્વિતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન છે. તે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્યુડોનાઈટ્રોલ બનાવે છે.
$2$. $CH_3CH(CH_3)NHCH_3$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે. તે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન બનાવે છે.
$3$. $C_6H_5OH$ (ફિનોલ) $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને p-નાઈટ્રોસોફિનોલ બનાવે છે.
$4$. $(CH_3)_3CNO_2$ એ તૃતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન છે. તૃતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેનમાં $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી,જે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા માટે જરૂરી છે. તેથી,તે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$1$. $CH_3CH(CH_3)NO_2$ એ દ્વિતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન છે. તે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્યુડોનાઈટ્રોલ બનાવે છે.
$2$. $CH_3CH(CH_3)NHCH_3$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે. તે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન બનાવે છે.
$3$. $C_6H_5OH$ (ફિનોલ) $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને p-નાઈટ્રોસોફિનોલ બનાવે છે.
$4$. $(CH_3)_3CNO_2$ એ તૃતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન છે. તૃતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેનમાં $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી,જે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા માટે જરૂરી છે. તેથી,તે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
0 likes
View Solution63
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને એવું નીપજ આપે છે જે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે?
A
$CH_3-CH_2-NH_2$
B
$(CH_3-CH_2)_2NH$
C
$(CH_3-CH_2)_3N$
D
$(CH_3-CH_2)_4N^{+} Cl^{-}$
Solution
(A) હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5SO_2Cl)$ છે.
પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ $(C_6H_5SO_2NHR)$ બનાવે છે.
આ નીપજમાં નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે,જે તેને આલ્કલી (દા.ત.,$NaOH$) માં દ્રાવ્ય બનાવે છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી અને તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તૃતીયક એમાઈન $(R_3N)$ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
તેથી,$CH_3-CH_2-NH_2$ (પ્રાથમિક એમાઈન) સાચો જવાબ છે.
પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ $(C_6H_5SO_2NHR)$ બનાવે છે.
આ નીપજમાં નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે,જે તેને આલ્કલી (દા.ત.,$NaOH$) માં દ્રાવ્ય બનાવે છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી અને તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તૃતીયક એમાઈન $(R_3N)$ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
તેથી,$CH_3-CH_2-NH_2$ (પ્રાથમિક એમાઈન) સાચો જવાબ છે.
0 likes
View Solution64
DifficultMCQ
તે પ્રક્રિયા શોધો જેમાં મળતી નીપજ હકારાત્મક આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપે છે.
A
બેન્ઝામાઈડ + $LiAlH_4$ $\rightarrow$ નીપજ
B
બેન્ઝામાઈડ + $NaBH_4$ $\rightarrow$ નીપજ
C
$N$-ફિનાઈલએસીટામાઈડ + $LiAlH_4$ $\rightarrow$ નીપજ
D
$N$-ફિનાઈલએસીટામાઈડ + $NaBH_4$ $\rightarrow$ નીપજ
Solution
(A) આઈસોસાયનાઈડ કસોટી ફક્ત પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એમાઈન દ્વારા આપવામાં આવે છે. જ્યારે પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બનાવે છે,જેની લાક્ષણિક દુર્ગંધ આવે છે.
$1$. વિકલ્પ $A$ માં,બેન્ઝામાઈડ $(C_6H_5CONH_2)$ એ $LiAlH_4$ (એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા) સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝાઈલએમાઈન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ બનાવે છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન છે અને તેથી તે હકારાત્મક આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપે છે.
$2$. $NaBH_4$ એ નિર્બળ રિડક્શનકર્તા છે અને તે એમાઈડનું એમાઈનમાં રિડક્શન કરતું નથી.
$3$. $N$-ફિનાઈલએસીટામાઈડ $(C_6H_5NHCOCH_3)$ એ દ્વિતીયક એમાઈડ છે; તેનું રિડક્શન દ્વિતીયક એમાઈન આપે છે,જે આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપતું નથી.
તેથી,સાચી પ્રક્રિયા બેન્ઝામાઈડ અને $LiAlH_4$ વચ્ચેની છે.
$1$. વિકલ્પ $A$ માં,બેન્ઝામાઈડ $(C_6H_5CONH_2)$ એ $LiAlH_4$ (એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા) સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝાઈલએમાઈન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ બનાવે છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન છે અને તેથી તે હકારાત્મક આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપે છે.
$2$. $NaBH_4$ એ નિર્બળ રિડક્શનકર્તા છે અને તે એમાઈડનું એમાઈનમાં રિડક્શન કરતું નથી.
$3$. $N$-ફિનાઈલએસીટામાઈડ $(C_6H_5NHCOCH_3)$ એ દ્વિતીયક એમાઈડ છે; તેનું રિડક્શન દ્વિતીયક એમાઈન આપે છે,જે આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપતું નથી.
તેથી,સાચી પ્રક્રિયા બેન્ઝામાઈડ અને $LiAlH_4$ વચ્ચેની છે.
0 likes
View Solution65
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું યોગ્ય રીતે જોડાયેલું છે?
A
$C_6H_5NO_2 \Rightarrow \text{ઓઈલ ઓફ મિરબેન}$
B
$CH_3-N=C=S \Rightarrow \text{રાઈના તેલ જેવી સુગંધ}$
C
$C_6H_5SO_2Cl \Rightarrow \text{હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક}$
D
$R-N_2^{\oplus}Cl^{-} \Rightarrow \text{ડાયઝો કપલિંગ}$
Solution
(C) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $C_6H_5NO_2$ (નાઈટ્રોબેન્ઝીન) સામાન્ય રીતે 'ઓઈલ ઓફ મિરબેન' તરીકે ઓળખાય છે. આ સાચું છે.
$2$. $CH_3-N=C=S$ (મિથાઈલ આઈસોથાયોસાયનેટ) રાઈના તેલ જેવી ગંધ ધરાવે છે.
$3$. $C_6H_5SO_2Cl$ (બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ) એ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક છે. આ સાચું છે.
$4$. $R-N_2^{\oplus}Cl^{-}$ (ડાયઝોનિયમ ક્ષાર) ડાયઝો કપલિંગ પ્રક્રિયા આપે છે. આ પણ સાચું છે.
$1$. $C_6H_5NO_2$ (નાઈટ્રોબેન્ઝીન) સામાન્ય રીતે 'ઓઈલ ઓફ મિરબેન' તરીકે ઓળખાય છે. આ સાચું છે.
$2$. $CH_3-N=C=S$ (મિથાઈલ આઈસોથાયોસાયનેટ) રાઈના તેલ જેવી ગંધ ધરાવે છે.
$3$. $C_6H_5SO_2Cl$ (બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ) એ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક છે. આ સાચું છે.
$4$. $R-N_2^{\oplus}Cl^{-}$ (ડાયઝોનિયમ ક્ષાર) ડાયઝો કપલિંગ પ્રક્રિયા આપે છે. આ પણ સાચું છે.
0 likes
View Solution66
MediumMCQ
એમોનિયા નીચેનામાંથી ક્યા પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને ભૂખરા રંગના અવક્ષેપ આપે છે?
A
સ્કીફનો પ્રક્રિયક
B
ફેહલિંગ દ્રાવણ
C
ગ્રીગ્નાર્ડ પ્રક્રિયક
D
નેસ્લર પ્રક્રિયક
Solution
(D) એમોનિયા નેસ્લર પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને ભૂખરા રંગના અવક્ષેપ આપે છે,જેને મિલિયન બેઇઝનો આયોડાઇડ કહેવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા:
$2K_2HgI_4 + NH_3 + 3KOH \to H_2N-HgO-HgI + 7KI + 2H_2O$
અહીં,$K_2HgI_4$ એ નેસ્લર પ્રક્રિયક છે અને નીપજ $H_2N-HgO-HgI$ ભૂખરા રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા:
$2K_2HgI_4 + NH_3 + 3KOH \to H_2N-HgO-HgI + 7KI + 2H_2O$
અહીં,$K_2HgI_4$ એ નેસ્લર પ્રક્રિયક છે અને નીપજ $H_2N-HgO-HgI$ ભૂખરા રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે.
0 likes
View Solution67
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા પર વાદળી રંગ આપે છે?
A
$C_6H_5-NO_2$
B
$CH_3-CH_2-NO_2$
C
$CH_3-C(NO)(NO_2)-CH_3$
D
$CH_3-C(NO_2)=NOH$
Solution
(C) નાઈટ્રોઆલ્કેન્સની નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથેની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન્સ વચ્ચે તફાવત કરવા માટે થાય છે.
પ્રાથમિક નાઈટ્રોઆલ્કેન્સ $(R-CH_2-NO_2)$ એ $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઈટ્રોલિક એસિડ બનાવે છે,જે $NaOH$ માં ઓગળીને લાલ રંગ આપે છે.
દ્વિતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન્સ $(R_2CH-NO_2)$ એ $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્યુડોનાઈટ્રોલ્સ બનાવે છે,જે વાદળી રંગના હોય છે.
તૃતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન્સ $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
સંયોજન $CH_3-C(NO)(NO_2)-CH_3$ એ સ્યુડોનાઈટ્રોલ છે,જે વાદળી રંગ દર્શાવે છે.
પ્રાથમિક નાઈટ્રોઆલ્કેન્સ $(R-CH_2-NO_2)$ એ $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઈટ્રોલિક એસિડ બનાવે છે,જે $NaOH$ માં ઓગળીને લાલ રંગ આપે છે.
દ્વિતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન્સ $(R_2CH-NO_2)$ એ $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્યુડોનાઈટ્રોલ્સ બનાવે છે,જે વાદળી રંગના હોય છે.
તૃતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન્સ $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
સંયોજન $CH_3-C(NO)(NO_2)-CH_3$ એ સ્યુડોનાઈટ્રોલ છે,જે વાદળી રંગ દર્શાવે છે.
0 likes
View Solution68
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી આપશે $\text{નહીં}$?
A
$H_2C=CH-CH_2-NH_2$
B
$C_6H_5-NH_2$
C
$C_6H_5-NH-R$
D
સાયક્લોહેક્સાઇલએમાઈન
Solution
(C) કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી ફક્ત પ્રાથમિક $(1^o)$ એમાઈન દ્વારા જ આપવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક બેઝ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
દ્વિતીયક $(2^o)$ અને તૃતીયક $(3^o)$ એમાઈનમાં $-NH_2$ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તેઓ આ પ્રક્રિયા આપતા નથી.
વિકલ્પો તપાસતા:
$(A)$ $H_2C=CH-CH_2-NH_2$ એ $1^o$ એમાઈન છે.
$(B)$ $C_6H_5-NH_2$ (એનિલીન) એ $1^o$ એમાઈન છે.
$(C)$ $C_6H_5-NH-R$ એ $2^o$ એમાઈન છે.
$(D)$ સાયક્લોહેક્સાઇલએમાઈન એ $1^o$ એમાઈન છે.
તેથી,વિકલ્પ $(C)$ કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા આપશે નહીં.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક બેઝ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
દ્વિતીયક $(2^o)$ અને તૃતીયક $(3^o)$ એમાઈનમાં $-NH_2$ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તેઓ આ પ્રક્રિયા આપતા નથી.
વિકલ્પો તપાસતા:
$(A)$ $H_2C=CH-CH_2-NH_2$ એ $1^o$ એમાઈન છે.
$(B)$ $C_6H_5-NH_2$ (એનિલીન) એ $1^o$ એમાઈન છે.
$(C)$ $C_6H_5-NH-R$ એ $2^o$ એમાઈન છે.
$(D)$ સાયક્લોહેક્સાઇલએમાઈન એ $1^o$ એમાઈન છે.
તેથી,વિકલ્પ $(C)$ કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા આપશે નહીં.
0 likes
View Solution69
MediumMCQ
પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક એમાઈન વચ્ચેનો તફાવત શેના દ્વારા પારખી શકાય છે?
A
હોફમેનની મસ્ટર્ડ ઓઈલ પ્રક્રિયા
B
કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા
C
હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક
D
બધા જ
Solution
(C) પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક એમાઈન વચ્ચેનો તફાવત $Hinsberg$ પ્રક્રિયક ($benzenesulfonyl$ $chloride$,$C_6H_5SO_2Cl$) નો ઉપયોગ કરીને પારખી શકાય છે.
$1.$ પ્રાથમિક એમાઈન $Hinsberg$ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-alkylbenzenesulfonamide બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પર એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુની હાજરીને કારણે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
$2.$ દ્વિતીયક એમાઈન $Hinsberg$ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-dialkylbenzenesulfonamide બનાવે છે,જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે કારણ કે તેમાં નાઈટ્રોજન પર એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
$3.$ તૃતીયક એમાઈન $Hinsberg$ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
તેથી,$Hinsberg$ પ્રક્રિયક એ પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટેની સાચી પદ્ધતિ છે.
$1.$ પ્રાથમિક એમાઈન $Hinsberg$ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-alkylbenzenesulfonamide બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પર એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુની હાજરીને કારણે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
$2.$ દ્વિતીયક એમાઈન $Hinsberg$ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-dialkylbenzenesulfonamide બનાવે છે,જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે કારણ કે તેમાં નાઈટ્રોજન પર એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
$3.$ તૃતીયક એમાઈન $Hinsberg$ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
તેથી,$Hinsberg$ પ્રક્રિયક એ પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટેની સાચી પદ્ધતિ છે.
0 likes
View Solution70
MediumMCQ
$1^o$ એમાઈન અને $2^o$ એમાઈન વચ્ચેનો તફાવત શેના દ્વારા પારખી શકાય છે?
A
$CHCl_3 / Alc. KOH$
B
$NaNO_2 / HCl$
C
$PhSO_2Cl$ ત્યારબાદ $NaOH$
D
આ તમામ
Solution
(D) $1.$ $CHCl_3 / Alc. KOH$ (કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી): માત્ર $1^o$ એમાઈન દુર્ગંધયુક્ત આઈસોસાયનાઈડ આપે છે,જ્યારે $2^o$ એમાઈન આપતા નથી.
$2.$ $NaNO_2 / HCl$: $1^o$ એલિફેટિક એમાઈન અસ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે જે $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જ્યારે $2^o$ એમાઈન $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન (પીળા તેલી પ્રવાહી) બનાવે છે.
$3.$ $PhSO_2Cl$ (હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક) ત્યારબાદ $NaOH$: $1^o$ એમાઈન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે $2^o$ એમાઈન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
આથી,ત્રણેય પ્રક્રિયકો $1^o$ અને $2^o$ એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે ઉપયોગી છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.
$2.$ $NaNO_2 / HCl$: $1^o$ એલિફેટિક એમાઈન અસ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે જે $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જ્યારે $2^o$ એમાઈન $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન (પીળા તેલી પ્રવાહી) બનાવે છે.
$3.$ $PhSO_2Cl$ (હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક) ત્યારબાદ $NaOH$: $1^o$ એમાઈન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે $2^o$ એમાઈન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
આથી,ત્રણેય પ્રક્રિયકો $1^o$ અને $2^o$ એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે ઉપયોગી છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.
0 likes
View Solution71
MediumMCQ
ઈથાઈલ એમાઈન અને એનિલિનને કોના દ્વારા અલગ પાડી શકાય છે?
A
$Br_2/H_2O$
B
$CHCl_3/KOH$
C
$C_6H_5SO_2Cl$
D
બધા જ
Solution
(A) ઈથાઈલ એમાઈન $(CH_3CH_2NH_2)$ એ એલિફેટિક એમાઈન છે,જ્યારે એનિલિન $(C_6H_5NH_2)$ એ એરોમેટિક એમાઈન છે.
$1$. $Br_2/H_2O$: એનિલિન બ્રોમીન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2,4,6$-ટ્રાઈબ્રોમોએનિલિનના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે,જ્યારે ઈથાઈલ એમાઈન આ પ્રક્રિયા આપતું નથી.
$2$. $CHCl_3/KOH$: બંને કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી આપે છે.
$3$. $C_6H_5SO_2Cl$ (હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક): બંને પ્રક્રિયા આપે છે.
આમ,$Br_2/H_2O$ એ એલિફેટિક અને એરોમેટિક પ્રાથમિક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટેની સૌથી લાક્ષણિક કસોટી છે.
$1$. $Br_2/H_2O$: એનિલિન બ્રોમીન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2,4,6$-ટ્રાઈબ્રોમોએનિલિનના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે,જ્યારે ઈથાઈલ એમાઈન આ પ્રક્રિયા આપતું નથી.
$2$. $CHCl_3/KOH$: બંને કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી આપે છે.
$3$. $C_6H_5SO_2Cl$ (હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક): બંને પ્રક્રિયા આપે છે.
આમ,$Br_2/H_2O$ એ એલિફેટિક અને એરોમેટિક પ્રાથમિક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટેની સૌથી લાક્ષણિક કસોટી છે.
0 likes
View Solution72
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા પ્રક્રિયક સાથે એમોનિયાની પ્રક્રિયાથી બ્રાઉન (કથ્થઈ) અવક્ષેપ મળે છે?
A
સ્કીફનો પ્રક્રિયક
B
ફેહલિંગ દ્રાવણ
C
ગ્રિગ્નાર્ડ પ્રક્રિયક
D
નેસ્લર પ્રક્રિયક
Solution
(D) નેસ્લર પ્રક્રિયક એ પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$,$K_2[HgI_4]$ નું આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે.
જ્યારે એમોનિયા $(NH_3)$ ને નેસ્લર પ્રક્રિયકમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે મિલનના બેઝના આયોડાઇડ તરીકે ઓળખાતા બ્રાઉન અવક્ષેપ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $2K_2[HgI_4] + NH_3 + 3KOH \rightarrow HgO \cdot Hg(NH_2)I + 7KI + 2H_2O$.
બ્રાઉન અવક્ષેપ $HgO \cdot Hg(NH_2)I$ છે.
જ્યારે એમોનિયા $(NH_3)$ ને નેસ્લર પ્રક્રિયકમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે મિલનના બેઝના આયોડાઇડ તરીકે ઓળખાતા બ્રાઉન અવક્ષેપ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $2K_2[HgI_4] + NH_3 + 3KOH \rightarrow HgO \cdot Hg(NH_2)I + 7KI + 2H_2O$.
બ્રાઉન અવક્ષેપ $HgO \cdot Hg(NH_2)I$ છે.
0 likes
View Solution73
MediumMCQ
ડાયઈથાઈલ ઓક્ઝેલેટનો ઉપયોગ પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક ........... ને અલગ પાડવા માટે થાય છે.
A
આલ્કોહોલ
B
એમાઈન
C
આલ્કાઈલ હેલાઈડ
D
હાઈડ્રોકાર્બનમાં હાઈડ્રોજન
Solution
(B) ડાયઈથાઈલ ઓક્ઝેલેટનો ઉપયોગ $1^o, 2^o$ અને $3^o$ એમાઈનને અલગ પાડવા માટે થાય છે કારણ કે તેઓ અલગ રીતે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
$1^o$ એમાઈન સ્ફટિકમય સબસ્ટિટ્યુટેડ ઓક્ઝેમાઈડ બનાવે છે.
$2^o$ એમાઈન પ્રવાહી ડાયઈથાઈલ ઓક્ઝેમિક એસ્ટર બનાવે છે.
$3^o$ એમાઈન ડાયઈથાઈલ ઓક્ઝેલેટ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતા નથી કારણ કે તેમની પાસે બદલી શકાય તેવો હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
$RNH_2 + (COOC_2H_5)_2 \to (CONHR)_2 + 2 C_2H_5OH$ ($1^o$ એમાઈન,સ્ફટિકમય ઓક્ઝેમાઈડ)
$R_2NH + (COOC_2H_5)_2 \to (CONR_2)(COOC_2H_5) + C_2H_5OH$ ($2^o$ એમાઈન,પ્રવાહી ઓક્ઝેમિક એસ્ટર)
$R_3N + (COOC_2H_5)_2 \to \text{કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી}$ ($3^o$ એમાઈન)
$1^o$ એમાઈન સ્ફટિકમય સબસ્ટિટ્યુટેડ ઓક્ઝેમાઈડ બનાવે છે.
$2^o$ એમાઈન પ્રવાહી ડાયઈથાઈલ ઓક્ઝેમિક એસ્ટર બનાવે છે.
$3^o$ એમાઈન ડાયઈથાઈલ ઓક્ઝેલેટ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતા નથી કારણ કે તેમની પાસે બદલી શકાય તેવો હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
$RNH_2 + (COOC_2H_5)_2 \to (CONHR)_2 + 2 C_2H_5OH$ ($1^o$ એમાઈન,સ્ફટિકમય ઓક્ઝેમાઈડ)
$R_2NH + (COOC_2H_5)_2 \to (CONR_2)(COOC_2H_5) + C_2H_5OH$ ($2^o$ એમાઈન,પ્રવાહી ઓક્ઝેમિક એસ્ટર)
$R_3N + (COOC_2H_5)_2 \to \text{કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી}$ ($3^o$ એમાઈન)
0 likes
View Solution74
MediumMCQ
બેન્ઝેમાઇડ અને બેન્ઝાઇલ એમાઇનને કેવી રીતે અલગ પાડી શકાય?
A
ઠંડું મંદ $NaOH$
B
ઠંડું મંદ $HCl$
C
$a$ અને $b$ બંને
D
$NaNO_2, HCl, 0 \ ^\circ C$,ત્યારબાદ $\beta-naphthol$
Solution
(B) બેન્ઝેમાઇડ $(C_6H_5CONH_2)$ એ એમાઇડ છે અને સ્વભાવે તટસ્થ છે,તેથી તે ઠંડા મંદ $NaOH$ કે $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
બેન્ઝાઇલ એમાઇન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ એ પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઇન છે અને સ્વભાવે બેઝિક છે.
તે ઠંડા મંદ $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર $C_6H_5CH_2NH_3^+Cl^-$ બનાવે છે,જ્યારે બેન્ઝેમાઇડ પ્રક્રિયા કરતું નથી.
તેથી,તેમને અલગ પાડવા માટે ઠંડા મંદ $HCl$ નો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
બેન્ઝાઇલ એમાઇન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ એ પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઇન છે અને સ્વભાવે બેઝિક છે.
તે ઠંડા મંદ $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર $C_6H_5CH_2NH_3^+Cl^-$ બનાવે છે,જ્યારે બેન્ઝેમાઇડ પ્રક્રિયા કરતું નથી.
તેથી,તેમને અલગ પાડવા માટે ઠંડા મંદ $HCl$ નો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
0 likes
View Solution75
MediumMCQ
વિધાન: બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ નાઈટ્રોજન માટેની કસોટી આપતું નથી.
કારણ: ગરમ કરવા દરમિયાન $N_2$ વાયુનો વ્યય થાય છે.
કારણ: ગરમ કરવા દરમિયાન $N_2$ વાયુનો વ્યય થાય છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી હોય.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા હોય પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી ન હોય.
C
જો વિધાન સાચું હોય પરંતુ કારણ ખોટું હોય.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા હોય.
Solution
(A) નાઈટ્રોજનની પરખ માટે લેસાઈન કસોટી (સોડિયમ ફ્યુઝન ટેસ્ટ) નો ઉપયોગ થાય છે.
બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5N_2Cl)$ અસ્થાયી છે અને ગરમ કરવાથી તે ફ્યુઝન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય તે પહેલાં જ $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
પરિણામે,તે નાઈટ્રોજન માટે લાક્ષણિક પ્રશિયન બ્લુ રંગની કસોટી આપતું નથી.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5N_2Cl)$ અસ્થાયી છે અને ગરમ કરવાથી તે ફ્યુઝન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય તે પહેલાં જ $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
પરિણામે,તે નાઈટ્રોજન માટે લાક્ષણિક પ્રશિયન બ્લુ રંગની કસોટી આપતું નથી.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
0 likes
View Solution76
DifficultMCQ
હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય નીપજ આપતું એમાઈન કયું છે?
A
$(CH_3)_2CH-NH-CH(CH_3)_2$
B
$(CH_3CH_2)_3N$
C
$CH_3-C(CH_3)(NH_2)-CH_2-CH_2-CH_3$
D
$CH_3-C(CH_3)_2-CH(CH_3)-NH_2$
Solution
(A) હિન્સબર્ગનો પ્રક્રિયક (બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ,$C_6H_5SO_2Cl$) પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે વપરાય છે.
$1$. પ્રાથમિક $(1^\circ)$ એમાઈન $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર એસિડિક હાઈડ્રોજન હોવાથી તે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
$2$. દ્વિતીયક $(2^\circ)$ એમાઈન $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી,તેથી તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
$3$. તૃતીયક $(3^\circ)$ એમાઈન હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$(CH_3)_2CH-NH-CH(CH_3)_2$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે. તે હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલ સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જેમાં કોઈ એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી,તેથી તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
$1$. પ્રાથમિક $(1^\circ)$ એમાઈન $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર એસિડિક હાઈડ્રોજન હોવાથી તે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
$2$. દ્વિતીયક $(2^\circ)$ એમાઈન $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી,તેથી તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
$3$. તૃતીયક $(3^\circ)$ એમાઈન હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$(CH_3)_2CH-NH-CH(CH_3)_2$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે. તે હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલ સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જેમાં કોઈ એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી,તેથી તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
0 likes
View Solution77
Easy
નીચેના સંયોજનોની જોડી વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે એક રાસાયણિક કસોટી આપો:
$(i)$ મિથાઈલએમાઈન અને ડાયમિથાઈલએમાઈન
$(ii)$ દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન
$(iii)$ ઈથાઈલએમાઈન અને એનિલિન
$(iv)$ એનિલિન અને બેન્ઝાઈલએમાઈન
$(v)$ એનિલિન અને $N$-મિથાઈલએનિલિન.
$(i)$ મિથાઈલએમાઈન અને ડાયમિથાઈલએમાઈન
$(ii)$ દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન
$(iii)$ ઈથાઈલએમાઈન અને એનિલિન
$(iv)$ એનિલિન અને બેન્ઝાઈલએમાઈન
$(v)$ એનિલિન અને $N$-મિથાઈલએનિલિન.
Solution
(N/A) $(i)$ મિથાઈલએમાઈન અને ડાયમિથાઈલએમાઈનને કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. એલિફેટિક અને એરોમેટિક પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ અને ઈથેનોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ સાથે ગરમ કરવાથી દુર્ગંધયુક્ત આઈસોસાયનાઈડ અથવા કાર્બાઈલએમાઈન બનાવે છે. મિથાઈલએમાઈન (પ્રાથમિક એમાઈન) હકારાત્મક કસોટી આપે છે,જ્યારે ડાયમિથાઈલએમાઈન આપતું નથી.
$(ii)$ દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનને હિન્સબર્ગ કસોટી (બેન્ઝિનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ,$C_6H_5SO_2Cl$) દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. દ્વિતીયક એમાઈન આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય નીપજ બનાવે છે,જ્યારે તૃતીયક એમાઈન પ્રક્રિયા કરતા નથી.
$(iii)$ ઈથાઈલએમાઈન અને એનિલિનને એઝો-ડાય કસોટી દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. એનિલિન $0-5^{\circ}C$ તાપમાને $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,જે $2$-નેપ્થોલ સાથે જોડાઈને નારંગી રંગની ડાય બનાવે છે. ઈથાઈલએમાઈન $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$(iv)$ એનિલિન અને બેન્ઝાઈલએમાઈનને નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. બેન્ઝાઈલએમાઈન અસ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે જે વિઘટન પામીને $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જ્યારે એનિલિન સ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.
$(v)$ એનિલિન અને $N$-મિથાઈલએનિલિનને કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. એનિલિન (પ્રાથમિક એમાઈન) હકારાત્મક કસોટી આપે છે,જ્યારે $N$-મિથાઈલએનિલિન (દ્વિતીયક એમાઈન) આપતું નથી.
$(ii)$ દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનને હિન્સબર્ગ કસોટી (બેન્ઝિનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ,$C_6H_5SO_2Cl$) દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. દ્વિતીયક એમાઈન આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય નીપજ બનાવે છે,જ્યારે તૃતીયક એમાઈન પ્રક્રિયા કરતા નથી.
$(iii)$ ઈથાઈલએમાઈન અને એનિલિનને એઝો-ડાય કસોટી દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. એનિલિન $0-5^{\circ}C$ તાપમાને $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,જે $2$-નેપ્થોલ સાથે જોડાઈને નારંગી રંગની ડાય બનાવે છે. ઈથાઈલએમાઈન $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$(iv)$ એનિલિન અને બેન્ઝાઈલએમાઈનને નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. બેન્ઝાઈલએમાઈન અસ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે જે વિઘટન પામીને $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જ્યારે એનિલિન સ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.
$(v)$ એનિલિન અને $N$-મિથાઈલએનિલિનને કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. એનિલિન (પ્રાથમિક એમાઈન) હકારાત્મક કસોટી આપે છે,જ્યારે $N$-મિથાઈલએનિલિન (દ્વિતીયક એમાઈન) આપતું નથી.
0 likes
View Solution78
Difficult
પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનની ઓળખ માટેની પદ્ધતિનું વર્ણન કરો. તેમાં થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓના સમીકરણો પણ લખો.
Solution
(N/A) પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનને હિંસબર્ગ કસોટી દ્વારા ઓળખી અને અલગ કરી શકાય છે. આ કસોટીમાં,એમાઈનને હિંસબર્ગ પ્રક્રિયક,બેન્ઝીનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5SO_2Cl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા દેવામાં આવે છે.
$1$. પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ બેન્ઝીનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનામાઈડ બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુને કારણે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5SO_2Cl + R-NH_2 \rightarrow C_6H_5SO_2NHR + HCl$
$2$. દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ હિંસબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનામાઈડ આપે છે,જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે કારણ કે નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે કોઈ હાઈડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલ નથી.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5SO_2Cl + R_2NH \rightarrow C_6H_5SO_2NR_2 + HCl$
$3$. તૃતીયક એમાઈન $(R_3N)$ હિંસબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે બિલકુલ પ્રક્રિયા કરતા નથી કારણ કે તેમની પાસે સલ્ફોનામાઈડ બનાવવા માટે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
$1$. પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ બેન્ઝીનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનામાઈડ બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુને કારણે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5SO_2Cl + R-NH_2 \rightarrow C_6H_5SO_2NHR + HCl$
$2$. દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ હિંસબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનામાઈડ આપે છે,જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે કારણ કે નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે કોઈ હાઈડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલ નથી.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5SO_2Cl + R_2NH \rightarrow C_6H_5SO_2NR_2 + HCl$
$3$. તૃતીયક એમાઈન $(R_3N)$ હિંસબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે બિલકુલ પ્રક્રિયા કરતા નથી કારણ કે તેમની પાસે સલ્ફોનામાઈડ બનાવવા માટે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
0 likes
View Solution79
Medium
આઈસોસાયનાઈડ કસોટી સમજાવો.
Solution
કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા: એલિફેટિક અને એરોમેટિક પ્રાથમિક એમાઈન જ્યારે ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને ઈથેનોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઈસોસાયનાઈડ અથવા કાર્બાઈલએમાઈન બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત પદાર્થો છે.
દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન આ પ્રક્રિયા આપતા નથી.
આ પ્રક્રિયાને કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા અથવા આઈસોસાયનાઈડ કસોટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક એમાઈનની કસોટી તરીકે થાય છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા:
$R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \xrightarrow{\Delta} R-NC + 3KCl + 3H_2O$
મિથેનેમાઈન સાથેનું ઉદાહરણ:
$CH_3NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \xrightarrow{\Delta} CH_3-NC + 3KCl + 3H_2O$
એનિલીન સાથેનું ઉદાહરણ:
$C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \xrightarrow{\Delta} C_6H_5-NC + 3KCl + 3H_2O$
દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન આ પ્રક્રિયા આપતા નથી.
આ પ્રક્રિયાને કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા અથવા આઈસોસાયનાઈડ કસોટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક એમાઈનની કસોટી તરીકે થાય છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા:
$R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \xrightarrow{\Delta} R-NC + 3KCl + 3H_2O$
મિથેનેમાઈન સાથેનું ઉદાહરણ:
$CH_3NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \xrightarrow{\Delta} CH_3-NC + 3KCl + 3H_2O$
એનિલીન સાથેનું ઉદાહરણ:
$C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \xrightarrow{\Delta} C_6H_5-NC + 3KCl + 3H_2O$
0 likes
View Solution80
Easy
હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક એટલે શું?
Solution
બેન્ઝીનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_{6}H_{5}SO_{2}Cl)$ ને હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે થાય છે.
પ્રાથમિક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
દ્વિતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તૃતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
ડાયઈથાઈલ એમાઈન (દ્વિતીયક એમાઈન) ની બેન્ઝીનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_{6}H_{5}SO_{2}Cl + HN(C_{2}H_{5})_{2} \rightarrow C_{6}H_{5}SO_{2}N(C_{2}H_{5})_{2} + HCl$
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે થાય છે.
પ્રાથમિક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
દ્વિતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તૃતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
ડાયઈથાઈલ એમાઈન (દ્વિતીયક એમાઈન) ની બેન્ઝીનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_{6}H_{5}SO_{2}Cl + HN(C_{2}H_{5})_{2} \rightarrow C_{6}H_{5}SO_{2}N(C_{2}H_{5})_{2} + HCl$
0 likes
View Solution81
DifficultMCQ
$C_3H_9N$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતું સંયોજન $Z$,$C_6H_5SO_2Cl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઘન પદાર્થ આપે છે,જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે. $Z$ ને ઓળખો.
A
$CH_3CH_2CH_2NH_2$
B
$(CH_3)_2CHNH_2$
C
$CH_3NHC_2H_5$
D
$(CH_3)_3N$
Solution
(C) એમાઈનની $C_6H_5SO_2Cl$ (હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક) સાથેની પ્રક્રિયા પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન વચ્ચેનો તફાવત પારખવા માટે વપરાય છે.
પ્રાથમિક એમાઈન $(RNH_2)$ પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર રહેલા એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે કારણ કે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર કોઈ એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી.
તૃતીયક એમાઈન $(R_3N)$ $C_6H_5SO_2Cl$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલ ઉત્પાદન આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય ઘન પદાર્થ હોવાથી,$Z$ એ દ્વિતીયક એમાઈન હોવો જોઈએ.
$C_3H_9N$ આણ્વીય સૂત્ર માટે,દ્વિતીયક એમાઈન ઈથાઈલમિથાઈલએમાઈન $(CH_3NHC_2H_5)$ છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3NHC_2H_5 + C_6H_5SO_2Cl \rightarrow C_6H_5SO_2N(CH_3)C_2H_5 + HCl$.
પ્રાથમિક એમાઈન $(RNH_2)$ પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર રહેલા એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે કારણ કે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર કોઈ એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી.
તૃતીયક એમાઈન $(R_3N)$ $C_6H_5SO_2Cl$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલ ઉત્પાદન આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય ઘન પદાર્થ હોવાથી,$Z$ એ દ્વિતીયક એમાઈન હોવો જોઈએ.
$C_3H_9N$ આણ્વીય સૂત્ર માટે,દ્વિતીયક એમાઈન ઈથાઈલમિથાઈલએમાઈન $(CH_3NHC_2H_5)$ છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3NHC_2H_5 + C_6H_5SO_2Cl \rightarrow C_6H_5SO_2N(CH_3)C_2H_5 + HCl$.
0 likes
View Solution82
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું $CHCl_{3} +$ alc. $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરશે?
A
એડેનાઇન અને લાયસિન
B
એડેનાઇન અને થાઇમિન
C
એડેનાઇન અને પ્રોલિન
D
થાઇમિન અને પ્રોલિન
Solution
(A) $CHCl_{3} +$ alc. $KOH$ ની પ્રક્રિયા કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન ($-NH_{2}$ સમૂહ) માટે લાક્ષણિક છે.
એડેનાઇનમાં એક પ્રાથમિક એમાઈન સમૂહ $(-NH_{2})$ હોય છે.
લાયસિન એ એમિનો એસિડ છે જેમાં બે એમિનો સમૂહ હોય છે,જેમાંથી એક પ્રાથમિક એમાઈન $(-NH_{2})$ છે.
તેથી,એડેનાઇન અને લાયસિન બંને કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી આપશે.
એડેનાઇનમાં એક પ્રાથમિક એમાઈન સમૂહ $(-NH_{2})$ હોય છે.
લાયસિન એ એમિનો એસિડ છે જેમાં બે એમિનો સમૂહ હોય છે,જેમાંથી એક પ્રાથમિક એમાઈન $(-NH_{2})$ છે.
તેથી,એડેનાઇન અને લાયસિન બંને કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી આપશે.
0 likes
View Solution83
MediumMCQ
નીચેનાને જોડો:
| $Test/Method$ | $Reagent$ |
| $(i)$ Lucas Test | $(a)$ $C_6H_5SO_2Cl/aq. KOH$ |
| $(ii)$ Dumas method | $(b)$ $HNO_3/AgNO_3$ |
| $(iii)$ Kjeldahl's method | $(c)$ $CuO/CO_2$ |
| $(iv)$ Hinsberg Test | $(d)$ Conc. $HCl$ and $ZnCl_2$ |
| $(e)$ $H_2SO_4$ |
A
$ (i)-(d), (ii)-(c), (iii)-(e), (iv)-(a) $
B
$ (i)-(b), (ii)-(d), (iii)-(e), (iv)-(a) $
C
$ (i)-(d), (ii)-(c), (iii)-(b), (iv)-(e) $
D
$ (i)-(b), (ii)-(a), (iii)-(c), (iv)-(d) $
Solution
(A) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
તેથી,સાચો ક્રમ $(i)-(d), (ii)-(c), (iii)-(e), (iv)-(a)$ છે.
| $Test/Method$ | $Reagent$ |
| $(i)$ Lucas test | $(d)$ Conc. $HCl + ZnCl_2$ |
| $(ii)$ Dumas method | $(c)$ $CuO/CO_2$ |
| $(iii)$ Kjeldahl's method | $(e)$ $H_2SO_4$ |
| $(iv)$ Hinsberg Test | $(a)$ $C_6H_5SO_2Cl + aq. KOH$ |
તેથી,સાચો ક્રમ $(i)-(d), (ii)-(c), (iii)-(e), (iv)-(a)$ છે.
0 likes
View Solution84
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું એમાઈન કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી આપશે?
A
દ્વિતીયક એમાઈન ($N$-ઈથાઈલએનિલીન)
B
પ્રાથમિક એમાઈન (એનિલીન)
C
દ્વિતીયક એમાઈન ($N$-મિથાઈલએનિલીન)
D
તૃતીયક એમાઈન ($N,N$-ડાયમિથાઈલએનિલીન)
Solution
(B) કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી એ પ્રાથમિક એમાઈન (એલિફેટિક અને એરોમેટિક બંને) માટેની લાક્ષણિક પ્રતિક્રિયા છે.
જ્યારે પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલેમાઈન) બનાવે છે,જેની દુર્ગંધયુક્ત વાસ આવે છે.
દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનમાં આઈસોસાયનાઈડ બનાવવા માટે જરૂરી $-NH_2$ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તેઓ આ કસોટી આપતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ એ પ્રાથમિક એમાઈન છે અને તે કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી આપશે.
જ્યારે પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલેમાઈન) બનાવે છે,જેની દુર્ગંધયુક્ત વાસ આવે છે.
દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનમાં આઈસોસાયનાઈડ બનાવવા માટે જરૂરી $-NH_2$ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તેઓ આ કસોટી આપતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ એ પ્રાથમિક એમાઈન છે અને તે કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી આપશે.
0 likes
View Solution85
MediumMCQ
$A$ $\xrightarrow{PhSO_2Cl} B$ $\xrightarrow{KOH} C$ $\xrightarrow{C_2H_5I} D$
$C$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
$A$ અને $D$ ના સાચા બંધારણો કયા છે?
$C$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
$A$ અને $D$ ના સાચા બંધારણો કયા છે?
A
$R_2NH, PhSO_2NR_2(C_2H_5)$
B
$RNH_2, PhSO_2N(C_2H_5)R$
C
$RNH_2, PhSO_2N(C_2H_5)_2$
D
$RNH_2, PhSO_2N(C_2H_5)R$
Solution
(B) આ પ્રક્રિયા શ્રેણી હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક $(PhSO_2Cl)$ નો ઉપયોગ કરીને પ્રાથમિક એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
$1$. $A$ એ પ્રાથમિક એમાઈન $(RNH_2)$ છે.
$2$. $A$,$PhSO_2Cl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ ($B$,$PhSO_2NHR$) બનાવે છે.
$3$. $B$ માં નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર એસિડિક હાઈડ્રોજન હોય છે,તેથી તે $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પાણીમાં દ્રાવ્ય પોટેશિયમ ક્ષાર ($C$,$PhSO_2N^-R K^+$) બનાવે છે.
$4$. ક્ષાર $C$ એ ઈથાઈલ આયોડાઈડ $(C_2H_5I)$ સાથે આલ્કાઈલેશન પ્રક્રિયા કરીને $N$-ઈથાઈલ-$N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ ($D$,$PhSO_2N(C_2H_5)R$) બનાવે છે.
તેથી,$A$ એ $RNH_2$ છે અને $D$ એ $PhSO_2N(C_2H_5)R$ છે.
$1$. $A$ એ પ્રાથમિક એમાઈન $(RNH_2)$ છે.
$2$. $A$,$PhSO_2Cl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ ($B$,$PhSO_2NHR$) બનાવે છે.
$3$. $B$ માં નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર એસિડિક હાઈડ્રોજન હોય છે,તેથી તે $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પાણીમાં દ્રાવ્ય પોટેશિયમ ક્ષાર ($C$,$PhSO_2N^-R K^+$) બનાવે છે.
$4$. ક્ષાર $C$ એ ઈથાઈલ આયોડાઈડ $(C_2H_5I)$ સાથે આલ્કાઈલેશન પ્રક્રિયા કરીને $N$-ઈથાઈલ-$N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ ($D$,$PhSO_2N(C_2H_5)R$) બનાવે છે.
તેથી,$A$ એ $RNH_2$ છે અને $D$ એ $PhSO_2N(C_2H_5)R$ છે.
0 likes
View Solution86
MediumMCQ
$NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા પર નીચેનામાંથી કયું $NH_{3}$ મુક્ત કરશે?
A
$NH_{2}OH$
B
ઇથિલિનડાયએમાઇન ટેટ્રાએસેટિક એસિડ $(EDTA)$
C
હાઇડ્રાઝોઇક એસિડ $(N_{3}H)$
D
ટ્રાયઇથાઇલએમાઇન
Solution
(C) હાઇડ્રાઝોઇક એસિડ $(N_{3}H)$ એ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ એઝાઇડ $(NaN_{3})$ અને પાણી બનાવે છે. જોકે,નાઇટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોના સંદર્ભમાં,$N_{3}H$ ઘણીવાર ચોક્કસ રાસાયણિક પરિસ્થિતિઓમાં એમોનિયાના મુક્ત થવા સાથે સંકળાયેલું છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$N_{3}H$ એ એકમાત્ર નાઇટ્રોજનયુક્ત સંયોજન છે જે $NH_{3}$ ના નિર્માણ તરફ દોરી જતી પ્રક્રિયાઓમાં સામેલ થઈ શકે છે.
0 likes
View Solution87
MediumMCQ
પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનનું અલગીકરણ શેનો ઉપયોગ કરીને કરી શકાય છે :-
A
પેરા-ટોલ્યુઈન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ
B
ક્લોરોફોર્મ અને $KOH$
C
બેન્ઝીન સલ્ફોનિક એસિડ
D
એસીટાઈલ એમાઈડ
Solution
(A) પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનનું અલગીકરણ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક એટલે કે $Para-Toluene$ સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(CH_3C_6H_4SO_2Cl)$ દ્વારા કરી શકાય છે.
$1.$ પ્રાથમિક એમાઈન $Para-Toluene$ સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N-alkyl$ સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
$2.$ દ્વિતીયક એમાઈન પ્રક્રિયા કરીને $N,N-dialkyl$ સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
$3.$ તૃતીયક એમાઈન $Para-Toluene$ સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
$1.$ પ્રાથમિક એમાઈન $Para-Toluene$ સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N-alkyl$ સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
$2.$ દ્વિતીયક એમાઈન પ્રક્રિયા કરીને $N,N-dialkyl$ સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
$3.$ તૃતીયક એમાઈન $Para-Toluene$ સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
0 likes
View Solution88
MediumMCQ
એક કાર્બનિક સંયોજન $A$ ની બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા સંયોજન $B$ મળે છે. $B$ એ મંદ $NaOH$ દ્રાવણમાં દ્રાવ્ય છે. સંયોજન $A$ કયું છે?
A
$C_6H_5-N(CH_3)_2$
B
$C_6H_5-NH-CH_2-CH_3$
C
$C_6H_5-CH_2-NH-CH_3$
D
$C_6H_5-CH(CH_3)-NH_2$
Solution
(D) કાર્બનિક સંયોજન $A$ ની બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ (હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક) સાથેની પ્રક્રિયાથી બનતી નીપજ $B$ જે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે,તે દર્શાવે છે કે $A$ એ પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ છે.
પ્રાથમિક એમાઈન બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે,જે તેને $NaOH$ માં દ્રાવ્ય બનાવે છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજનનો અભાવ હોય છે અને તે $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય હોય છે.
તૃતીયક એમાઈન બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$A$: $C_6H_5-N(CH_3)_2$ એ તૃતીયક એમાઈન છે.
$B$: $C_6H_5-NH-CH_2-CH_3$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે.
$C$: $C_6H_5-CH_2-NH-CH_3$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે.
$D$: $C_6H_5-CH(CH_3)-NH_2$ એ પ્રાથમિક એમાઈન છે.
તેથી,સાચું સંયોજન $C_6H_5-CH(CH_3)-NH_2$ છે.
પ્રાથમિક એમાઈન બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે,જે તેને $NaOH$ માં દ્રાવ્ય બનાવે છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજનનો અભાવ હોય છે અને તે $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય હોય છે.
તૃતીયક એમાઈન બેન્ઝીન સલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$A$: $C_6H_5-N(CH_3)_2$ એ તૃતીયક એમાઈન છે.
$B$: $C_6H_5-NH-CH_2-CH_3$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે.
$C$: $C_6H_5-CH_2-NH-CH_3$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે.
$D$: $C_6H_5-CH(CH_3)-NH_2$ એ પ્રાથમિક એમાઈન છે.
તેથી,સાચું સંયોજન $C_6H_5-CH(CH_3)-NH_2$ છે.
0 likes
View Solution89
EasyMCQ
કાર્બાઈલેમાઈન કસોટીનો ઉપયોગ કાર્બનિક સંયોજનમાં પ્રાથમિક એમિનો સમૂહની હાજરી શોધવા માટે થાય છે. જ્યારે આ કસોટી એનિલિન સાથે કરવામાં આવે ત્યારે નીચેનામાંથી કયું સંયોજન બને છે?
A
$C_6H_5NHCH_3$
B
$C_6H_5CONH_2$
C
$C_6H_5CN$
D
$C_6H_5NC$
Solution
(D) કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી $1^{\circ}$ એમિન દ્વારા આપવામાં આવે છે. જ્યારે એનિલિન $(C_6H_5NH_2)$ ની પ્રક્રિયા ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ફિનાઈલ આઈસોસાયનાઈડ $(C_6H_5NC)$ બનાવે છે,જે તેની અત્યંત અપ્રિય ગંધ માટે જાણીતું છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow C_6H_5NC + 3KCl + 3H_2O$
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow C_6H_5NC + 3KCl + 3H_2O$
0 likes
View Solution90
EasyMCQ
Ceric ammonium nitrate અને $CHCl_3 / \text{alc. } KOH$ નો ઉપયોગ અનુક્રમે ...... અને ........ માં રહેલા ક્રિયાશીલ સમૂહોની ઓળખ માટે થાય છે.
A
આલ્કોહોલ,ફિનોલ
B
એમાઈન,આલ્કોહોલ
C
આલ્કોહોલ,એમાઈન
D
એમાઈન,ફિનોલ
Solution
(C) Ceric ammonium nitrate નો ઉપયોગ આલ્કોહોલની ઓળખ માટે કસોટી તરીકે થાય છે,જે લાક્ષણિક લાલ અથવા પીળો રંગ આપે છે.
$CHCl_3 / \text{alc. } KOH$ નો ઉપયોગ કાર્બાઈલેમાઈન કસોટીમાં થાય છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ ની ઓળખ માટે વિશિષ્ટ છે.
$CHCl_3 / \text{alc. } KOH$ નો ઉપયોગ કાર્બાઈલેમાઈન કસોટીમાં થાય છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ ની ઓળખ માટે વિશિષ્ટ છે.
0 likes
View Solution91
DifficultMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાઓમાંથી કઈ નીપજ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફોનેમાઇડ બનાવતી નથી?
A
B
C
D
Solution
0 likes
View Solution92
EasyMCQ
$p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડને હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
તેને હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
B
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે થાય છે.
C
દ્વિતીયક એમાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી,તે એવી નીપજ આપે છે જે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
D
તે તૃતીયક એમાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
Solution
(C) $p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ $(CH_3C_6H_4SO_2Cl)$ સામાન્ય રીતે હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખાય છે.
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$,દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ અને તૃતીયક $(3^{\circ})$ એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે થાય છે.
$1$. પ્રાથમિક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે,જે તેને આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય બનાવે છે.
$2$. દ્વિતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે. આ નીપજમાં નાઈટ્રોજન સાથે જોડાયેલ કોઈ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી,તેથી તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$3$. તૃતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી કારણ કે તેમની પાસે એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
તેથી,દ્વિતીયક એમાઈન સાથે બનતી નીપજ આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે તેવું વિધાન ખોટું છે.
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$,દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ અને તૃતીયક $(3^{\circ})$ એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે થાય છે.
$1$. પ્રાથમિક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે,જે તેને આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય બનાવે છે.
$2$. દ્વિતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે. આ નીપજમાં નાઈટ્રોજન સાથે જોડાયેલ કોઈ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી,તેથી તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$3$. તૃતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી કારણ કે તેમની પાસે એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.
તેથી,દ્વિતીયક એમાઈન સાથે બનતી નીપજ આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે તેવું વિધાન ખોટું છે.
0 likes
View Solution93
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પદ્ધતિનો ઉપયોગ એનિલિન અને ઇથાઇલએમાઇનને અલગ પાડવા માટે કરી શકાય છે?
A
$CHCl_3$ અને $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા
B
$NaNO_2 / HCl$ સાથે પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $2-$નેપ્થોલ સાથેની પ્રક્રિયા
C
બેન્ઝીન સલ્ફોનાઇલ ક્લોરાઇડ સાથે પ્રક્રિયા
D
બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ સાથે પ્રક્રિયા
Solution
(B) એનિલિન $(C_6H_5NH_2)$ એ એરોમેટિક પ્રાથમિક એમાઇન છે,જ્યારે ઇથાઇલએમાઇન $(C_2H_5NH_2)$ એ એલિફેટિક પ્રાથમિક એમાઇન છે.
જ્યારે $0-5 \ ^\circ C$ તાપમાને $NaNO_2 / HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે એનિલિન બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ બનાવે છે,જે નીચા તાપમાને સ્થિર હોય છે અને $2-$નેપ્થોલ સાથે યુગ્મન પ્રક્રિયા (coupling reaction) કરીને એઝો ડાય (લાલ રંગ) બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,ઇથાઇલએમાઇન અસ્થિર એલિફેટિક ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે જે તરત જ વિઘટિત થઈને $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે અને ઇથેનોલ બનાવે છે,તેથી તે એઝો ડાય યુગ્મન પ્રક્રિયા આપતું નથી.
તેથી,$NaNO_2 / HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $2-$નેપ્થોલ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા તેમને અલગ પાડી શકાય છે.
જ્યારે $0-5 \ ^\circ C$ તાપમાને $NaNO_2 / HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે એનિલિન બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ બનાવે છે,જે નીચા તાપમાને સ્થિર હોય છે અને $2-$નેપ્થોલ સાથે યુગ્મન પ્રક્રિયા (coupling reaction) કરીને એઝો ડાય (લાલ રંગ) બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,ઇથાઇલએમાઇન અસ્થિર એલિફેટિક ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે જે તરત જ વિઘટિત થઈને $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે અને ઇથેનોલ બનાવે છે,તેથી તે એઝો ડાય યુગ્મન પ્રક્રિયા આપતું નથી.
તેથી,$NaNO_2 / HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $2-$નેપ્થોલ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા તેમને અલગ પાડી શકાય છે.
0 likes
View Solution94
DifficultMCQ
નેસ્લરના પ્રક્રિયકનું સૂત્ર શું છે?
A
$K_2HgI_4$
B
$KHgI_3$
C
$K_2HgI_4$
D
$HgI_2$
Solution
(A) નેસ્લરનો પ્રક્રિયક એ પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$ નું આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $K_2[HgI_4]$ છે.
0 likes
View Solution95
DifficultMCQ
સંયોજન $P$ તટસ્થ છે. $Q$,$NaHCO_3$ સાથે ઉભરા આપે છે જ્યારે $R$ એ હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $NaOH$ માં દ્રાવ્ય ઘન પદાર્થ આપે છે. સંયોજન $P$ શું છે?
A
$N$-મિથાઈલબેન્ઝેમાઈડ
B
$N$-ફિનાઈલ$-4-$મિથાઈલબેન્ઝેમાઈડ
C
$N$-ફિનાઈલબેન્ઝેમાઈડ
D
$3$-(મિથાઈલએમિનો)બેન્ઝોફિનોન
Solution
(B) સંયોજન $P$ નું આણ્વીય સૂત્ર $C_{14}H_{13}ON$ છે.
$HCl$ અને $\Delta$ સાથે જળવિભાજન કરવાથી તે કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(Q)$ અને એમાઈન $(R)$ આપે છે.
$Q$,$NaHCO_3$ સાથે ઉભરા આપે છે,જે સૂચવે છે કે તે કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
$R$ એ હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક $(PhSO_2Cl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એવી નીપજ આપે છે જે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે,જે પુષ્ટિ કરે છે કે $R$ એ પ્રાથમિક એમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન) છે.
આણ્વીય સૂત્ર $C_{14}H_{13}ON$ ના આધારે,સંયોજન $P$ એ $N$-ફિનાઈલ$-4-$મિથાઈલબેન્ઝેમાઈડ $(CH_3-C_6H_4-CONH-C_6H_5)$ છે.
$N$-ફિનાઈલ$-4-$મિથાઈલબેન્ઝેમાઈડનું જળવિભાજન $4-$મિથાઈલબેન્ઝોઈક એસિડ $(Q)$ અને એનિલિન $(R)$ આપે છે.
એનિલિન $(R)$ હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-ફિનાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર રહેલા એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
$HCl$ અને $\Delta$ સાથે જળવિભાજન કરવાથી તે કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(Q)$ અને એમાઈન $(R)$ આપે છે.
$Q$,$NaHCO_3$ સાથે ઉભરા આપે છે,જે સૂચવે છે કે તે કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
$R$ એ હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક $(PhSO_2Cl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એવી નીપજ આપે છે જે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે,જે પુષ્ટિ કરે છે કે $R$ એ પ્રાથમિક એમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન) છે.
આણ્વીય સૂત્ર $C_{14}H_{13}ON$ ના આધારે,સંયોજન $P$ એ $N$-ફિનાઈલ$-4-$મિથાઈલબેન્ઝેમાઈડ $(CH_3-C_6H_4-CONH-C_6H_5)$ છે.
$N$-ફિનાઈલ$-4-$મિથાઈલબેન્ઝેમાઈડનું જળવિભાજન $4-$મિથાઈલબેન્ઝોઈક એસિડ $(Q)$ અને એનિલિન $(R)$ આપે છે.
એનિલિન $(R)$ હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-ફિનાઈલબેન્ઝીનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર રહેલા એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
0 likes
View Solution96
MediumMCQ
નેસ્લરના પ્રક્રિયક (Nessler's reagent) માં હાજર ન હોય તેવું તત્વ કયું છે?
A
$Hg$
B
$I$
C
$K$
D
$N$
Solution
(D) નેસ્લરના પ્રક્રિયકનું રાસાયણિક સૂત્ર $K_2[HgI_4]$ છે.
તે પોટેશિયમ $(K)$,મર્ક્યુરી $(Hg)$ અને આયોડિન $(I)$ ધરાવે છે.
તેથી,નાઈટ્રોજન $(N)$ એ નેસ્લરના પ્રક્રિયકમાં હાજર ન હોય તેવું તત્વ છે.
તે પોટેશિયમ $(K)$,મર્ક્યુરી $(Hg)$ અને આયોડિન $(I)$ ધરાવે છે.
તેથી,નાઈટ્રોજન $(N)$ એ નેસ્લરના પ્રક્રિયકમાં હાજર ન હોય તેવું તત્વ છે.
0 likes
View Solution97
DifficultMCQ
સૂચિ-$I$ ને સૂચિ-$II$ સાથે જોડો:
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
| સૂચિ-$I$ (વપરાતા પ્રક્રિયકો) | સૂચિ-$II$ (શોધાયેલા ક્રિયાશીલ સમૂહ સાથેનું સંયોજન) |
|---|---|
| $A.$ કોપર સલ્ફેટ અને સોડિયમ સાઇટ્રેટનું આલ્કલાઇન દ્રાવણ | $I.$ $C_6H_5CH(OH)CH_3$ |
| $B.$ તટસ્થ $FeCl_3$ દ્રાવણ | $II.$ $CH_3CH(NH_2)CH_3$ |
| $C.$ આલ્કલાઇન ક્લોરોફોર્મ દ્રાવણ | $III.$ $C_6H_5CH_2CHO$ |
| $D.$ પોટેશિયમ આયોડાઇડ અને સોડિયમ હાઇપોક્લોરાઇડ | $IV.$ $m-C_2H_5C_6H_4OH$ |
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
$A-II, B-IV, C-III, D-I$
B
$A-IV, B-I, C-II, D-III$
C
$A-III, B-IV, C-I, D-II$
D
$A-III, B-IV, C-II, D-I$
Solution
(D) $A.$ કોપર સલ્ફેટ અને સોડિયમ સાઇટ્રેટના આલ્કલાઇન દ્રાવણને બેનેડિક્ટનું દ્રાવણ કહેવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ એલિફેટિક આલ્ડિહાઇડ્સની કસોટી માટે થાય છે. તેથી,તે સંયોજન $(III)$ ની કસોટી કરે છે.
$B.$ તટસ્થ $FeCl_3$ દ્રાવણનો ઉપયોગ ફિનોલિક સંયોજનોની કસોટી માટે થાય છે. તેથી,તે સંયોજન $(IV)$ ની કસોટી કરે છે.
$C.$ આલ્કલાઇન ક્લોરોફોર્મ દ્રાવણ (કાર્બાઇલેમાઇન કસોટી) નો ઉપયોગ પ્રાથમિક એમાઇન્સની કસોટી માટે થાય છે. તેથી,તે સંયોજન $(II)$ ની કસોટી કરે છે.
$D.$ પોટેશિયમ આયોડાઇડ અને સોડિયમ હાઇપોક્લોરાઇડ આયોડોફોર્મ કસોટી માટે $I_2$ ઉત્પન્ન કરે છે. આ કસોટી $CH_3CO-$ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ ધરાવતા સંયોજનો માટે ધન મળે છે. તેથી,તે સંયોજન $(I)$ ની કસોટી કરે છે.
$B.$ તટસ્થ $FeCl_3$ દ્રાવણનો ઉપયોગ ફિનોલિક સંયોજનોની કસોટી માટે થાય છે. તેથી,તે સંયોજન $(IV)$ ની કસોટી કરે છે.
$C.$ આલ્કલાઇન ક્લોરોફોર્મ દ્રાવણ (કાર્બાઇલેમાઇન કસોટી) નો ઉપયોગ પ્રાથમિક એમાઇન્સની કસોટી માટે થાય છે. તેથી,તે સંયોજન $(II)$ ની કસોટી કરે છે.
$D.$ પોટેશિયમ આયોડાઇડ અને સોડિયમ હાઇપોક્લોરાઇડ આયોડોફોર્મ કસોટી માટે $I_2$ ઉત્પન્ન કરે છે. આ કસોટી $CH_3CO-$ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ ધરાવતા સંયોજનો માટે ધન મળે છે. તેથી,તે સંયોજન $(I)$ ની કસોટી કરે છે.
0 likes
View Solution98
DifficultMCQ
હિન્સબર્ગના પ્રક્રિયક (બેન્ઝીનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ) સાથે પ્રક્રિયા કરતા સંયોજનોની સંખ્યા $ . . . . . . $ છે.
A
$8$
B
$6$
C
$10$
D
$5$
Solution
(D) હિન્સબર્ગનો પ્રક્રિયક $(C_6H_5SO_2Cl)$ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ અને દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે. તૃતીયક $(3^{\circ})$ એમાઈન તેની સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા સંયોજનોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. બેન્ઝીનડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ: પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$2$. ડાયબેન્ઝેમાઈડ: પ્રક્રિયા કરતું નથી (એમાઈડ).
$3$. એનિલિન ($1^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$4$. $N$-ફિનાઈલપિપરીડિન ($3^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$5$. $N$-મિથાઈલબેન્ઝાઈલેમાઈન ($2^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$6$. $N,N$-ડાયમિથાઈલએનિલિન ($3^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$7$. ઈથિલીનડાયએમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$8$. પિપરીડિન ($2^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$9$. પિરિડિન ($3^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$10$. પ્રોપાઈલેમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$11$. યુરિયા: પ્રક્રિયા કરતું નથી.
પ્રક્રિયા કરતા સંયોજનો: એનિલિન,$N$-મિથાઈલબેન્ઝાઈલેમાઈન,ઈથિલીનડાયએમાઈન,પિપરીડિન અને પ્રોપાઈલેમાઈન.
કુલ સંખ્યા = $5$.
આપેલા સંયોજનોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. બેન્ઝીનડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ: પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$2$. ડાયબેન્ઝેમાઈડ: પ્રક્રિયા કરતું નથી (એમાઈડ).
$3$. એનિલિન ($1^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$4$. $N$-ફિનાઈલપિપરીડિન ($3^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$5$. $N$-મિથાઈલબેન્ઝાઈલેમાઈન ($2^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$6$. $N,N$-ડાયમિથાઈલએનિલિન ($3^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$7$. ઈથિલીનડાયએમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$8$. પિપરીડિન ($2^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$9$. પિરિડિન ($3^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરતું નથી.
$10$. પ્રોપાઈલેમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન): પ્રક્રિયા કરે છે.
$11$. યુરિયા: પ્રક્રિયા કરતું નથી.
પ્રક્રિયા કરતા સંયોજનો: એનિલિન,$N$-મિથાઈલબેન્ઝાઈલેમાઈન,ઈથિલીનડાયએમાઈન,પિપરીડિન અને પ્રોપાઈલેમાઈન.
કુલ સંખ્યા = $5$.
0 likes
View Solution99
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કેટલા એમાઈન સંયોજનો હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક $(C_6H_5SO_2Cl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એવું ઉત્પાદન બનાવે છે જે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય હોય?
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$
Solution
(C) હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક $(C_6H_5SO_2Cl)$ પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં નાઈટ્રોજન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે. આ એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે તે $NaOH$ માં દ્રાવ્ય બને છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી અને તે $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
તૃતીયક એમાઈન $(R_3N)$ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા સંયોજનોનું વિશ્લેષણ:
$1$. એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
$2$. $o$-મિથોક્સિએનિલીન $(o-CH_3OC_6H_4NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
$3$. ઈથેનેમાઈન $(CH_3CH_2NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
$4$. $N$-ફિનાઈલ-$p$-ફિનાઈલીનડાયએમાઈન $(C_6H_5NH-C_6H_4-NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન સમૂહ ધરાવે છે,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
$5$. સાયક્લોહેક્ઝેનેમાઈન $(C_6H_{11}NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
આમ,કુલ $5$ પ્રાથમિક એમાઈન સંયોજનો છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી અને તે $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે.
તૃતીયક એમાઈન $(R_3N)$ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા સંયોજનોનું વિશ્લેષણ:
$1$. એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
$2$. $o$-મિથોક્સિએનિલીન $(o-CH_3OC_6H_4NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
$3$. ઈથેનેમાઈન $(CH_3CH_2NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
$4$. $N$-ફિનાઈલ-$p$-ફિનાઈલીનડાયએમાઈન $(C_6H_5NH-C_6H_4-NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન સમૂહ ધરાવે છે,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
$5$. સાયક્લોહેક્ઝેનેમાઈન $(C_6H_{11}NH_2)$: પ્રાથમિક એમાઈન,દ્રાવ્ય ઉત્પાદન બનાવે છે.
આમ,કુલ $5$ પ્રાથમિક એમાઈન સંયોજનો છે.
0 likes
View Solution100
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે:
વિધાન $I$: નીચેના તમામ સંયોજનો $p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે:
$C_6H_5NH_2$
$(C_6H_5)_2NH$
$(C_6H_5)_3N$
વિધાન $II$: ઉપરની પ્રક્રિયામાં મળતી નીપજો જલીય $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના સંદર્ભમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો.
વિધાન $I$: નીચેના તમામ સંયોજનો $p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે:
$C_6H_5NH_2$
$(C_6H_5)_2NH$
$(C_6H_5)_3N$
વિધાન $II$: ઉપરની પ્રક્રિયામાં મળતી નીપજો જલીય $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના સંદર્ભમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો.
A
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને ખોટા છે
B
વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે
C
વિધાન $I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન $II$ સાચું છે
D
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે
Solution
(A) $p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ (હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક) ફક્ત પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ અને દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$C_6H_5NH_2$ ($1^{\circ}$ એમાઈન) પ્રક્રિયા કરીને $N$-ફિનાઈલ-$p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે જલીય $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
$(C_6H_5)_2NH$ ($2^{\circ}$ એમાઈન) પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયફિનાઈલ-$p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે જલીય $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે કારણ કે તેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજનનો અભાવ છે.
$(C_6H_5)_3N$ ($3^{\circ}$ એમાઈન) $p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે બધા સંયોજનો પ્રક્રિયા કરતા નથી,અને વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે બધી નીપજો $NaOH$ માં દ્રાવ્ય નથી.
$C_6H_5NH_2$ ($1^{\circ}$ એમાઈન) પ્રક્રિયા કરીને $N$-ફિનાઈલ-$p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે જલીય $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે.
$(C_6H_5)_2NH$ ($2^{\circ}$ એમાઈન) પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયફિનાઈલ-$p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે જલીય $NaOH$ માં અદ્રાવ્ય છે કારણ કે તેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજનનો અભાવ છે.
$(C_6H_5)_3N$ ($3^{\circ}$ એમાઈન) $p$-ટોલ્યુઈનસલ્ફોનાઈલ ક્લોરાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે બધા સંયોજનો પ્રક્રિયા કરતા નથી,અને વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે બધી નીપજો $NaOH$ માં દ્રાવ્ય નથી.
0 likes
View SolutionAmines — Tests for Nitrogen Containing Compounds · Frequently Asked Questions
1Are these Amines questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a Amines Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.