Tests for Nitrogen Containing Compounds Questions in Gujarati

(A) $HNO_3$ ને કારણે ત્વચા પર પડતા પીળા ડાઘ ત્વચામાં રહેલા પ્રોટીનના નાઈટ્રેશનને કારણે હોય છે. આ પ્રક્રિયા $xanthoprotein$ તરીકે ઓળખાતું પીળા રંગનું સંયોજન બનાવે છે. આ પ્રોટીન માટેની એક લાક્ષણિક કસોટી છે,જેને $xanthoproteic$ કસોટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) નેસ્લરનો પ્રક્રિયક એ પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$,$K_2[HgI_4]$ નું આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે.
એમોનિયા અથવા એમોનિયમ ક્ષારની હાજરીમાં,સક્રિય સ્પીસીઝ $HgI_4^{2-}$ પ્રક્રિયા કરીને મિલનના બેઝના આયોડાઇડ તરીકે ઓળખાતા ભૂરા રંગના અવક્ષેપ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2[HgI_4]^{2-} + NH_4^+ + 4OH^- \rightarrow NH_2Hg_2OI + 7I^- + 3H_2O$
આમ,તપાસમાં સામેલ સક્રિય સ્પીસીઝ $[HgI_4]^{2-}$ છે.

(B) નેસ્લર પ્રક્રિયક એ પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$ નું આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે.
તે પોટેશિયમ આયોડાઇડ $(KI)$ ને મર્ક્યુરિક આયોડાઇડ $(HgI_2)$ માં ઉમેરીને પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$ $(K_2HgI_4)$ બનાવીને તૈયાર કરવામાં આવે છે,જેને ત્યારબાદ પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$ ઉમેરીને આલ્કલાઇન બનાવવામાં આવે છે.
તેનું રાસાયણિક બંધારણ $K_2HgI_4 + KOH$ છે.

(D) નેસ્લરનો પ્રક્રિયક એ પોટેશિયમ ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$ નું આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે,જે મર્ક્યુરી$(II)$ આયોડાઇડના દ્રાવણમાં પોટેશિયમ આયોડાઇડ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $HgI_2 + 2KI \to K_2[HgI_4] \rightleftharpoons 2K^+ + [HgI_4]^{2-}$.
આમ,નેસ્લરના પ્રક્રિયકમાં સક્રિય આયન ટેટ્રાઆયોડોમર્ક્યુરેટ$(II)$ આયન,$[HgI_4]^{2-}$ છે.

(B) વર્ણવેલ પ્રક્રિયા કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક $KOH$ અથવા $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બનાવે છે,જેની ગંધ ખૂબ જ ખરાબ અને અપ્રિય હોય છે.
$C_6H_5NH_2$ (એનિલીન) એ પ્રાથમિક એમાઈન છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3NaOH \to C_6H_5NC + 3NaCl + 3H_2O$.
તેથી,$X$ એ $C_6H_5NH_2$ છે.

(B) કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા એ પ્રાથમિક એમાઈન માટેની કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા: $R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH(alc.) \to R-NC + 3KCl + 3H_2O$.
ક્લોરોફોર્મ એ ટ્રાયહેલોજન મિથેન હોવાથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.

(D) બાયુરેટ એ યુરિયાને $180^{\circ}C$ તાપમાને ગરમ કરવાથી બનતું સંયોજન છે,જે યુરિયાના $2$ અણુઓના સંઘનનથી બને છે.
બાયુરેટમાં રહેલા પેપ્ટાઈડ બંધ આ કસોટી માટે હકારાત્મક પરિણામ આપે છે; તેથી,આ પ્રક્રિયકનું નામ તેના પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.
તે બે કે તેથી વધુ પેપ્ટાઈડ $(CO-NH)$ બંધ ધરાવતા સંયોજનો (પ્રોટીન અને પેપ્ટાઈડ્સ) માટે સામાન્ય કસોટી ગણાય છે.

(B) બેન્ઝીન સલ્ફોનાઇલ ક્લોરાઇડ $(C_6H_5SO_2Cl)$ ને હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઇન વચ્ચેનો તફાવત પારખવા માટે થાય છે.

(D) હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક $C_6H_5SO_2Cl$ (બેન્ઝીન સલ્ફોનાઇલ ક્લોરાઇડ) છે.
તે પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઇન્સ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અલગ-અલગ નીપજો બનાવે છે:
$1$. પ્રાથમિક એમાઇન્સ $N$-આલ્કાઇલબેન્ઝીન સલ્ફોનામાઇડ બનાવે છે,જે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
$2$. દ્વિતીયક એમાઇન્સ $N,N$-ડાયઆલ્કાઇલબેન્ઝીન સલ્ફોનામાઇડ બનાવે છે,જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
$3$. તૃતીયક એમાઇન્સ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આ નીપજોની આલ્કલીમાં અલગ-અલગ દ્રાવ્યતા હોવાને કારણે,હિન્સબર્ગની પદ્ધતિનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઇન્સના મિશ્રણને અલગ કરવા માટે થાય છે.

(A) આ પ્રક્રિયા કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન) માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ $(RNC)$ બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $RNH_2 + CHCl_3 + 3KOH \to RNC + 3KCl + 3H_2O$.

(A) કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા એ પ્રાથમિક $(1^o)$ એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એલિફેટિક અથવા એરોમેટિક પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ ના આલ્કોહોલિક દ્રાવણ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,જેથી આઈસોસાયનાઈડ અથવા કાર્બાઈલએમાઈન બને છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા: $R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow R-NC + 3KCl + 3H_2O$.

(A) પ્રાથમિક એમાઈન જ્યારે $CHCl_3$ અને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા આપે છે,જેનાથી આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બને છે,જેની લાક્ષણિક દુર્ગંધ હોય છે.
$R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \text{ (alc.)} \rightarrow R-NC + 3KCl + 3H_2O$.
દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન આ પ્રક્રિયા આપતા નથી,તેથી તેમને અલગ પાડી શકાય છે.

(C) મસ્ટર્ડ ઓઈલ પ્રક્રિયા એ પ્રાથમિક એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈનને કાર્બન ડાયસલ્ફાઈડ $(CS_{2})$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,જે ડાયથાયોકાર્બામિક એસિડ મધ્યવર્તી બનાવે છે.
ત્યારબાદ મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ $(HgCl_{2})$ સાથે ગરમ કરવાથી,આ મધ્યવર્તી સંયોજનનું વિઘટન થઈને આલ્કાઈલ આઈસોથાયોસાયનેટ મળે છે,જેની ગંધ મસ્ટર્ડ ઓઈલ (રાઈના તેલ) જેવી હોય છે.
તેથી,વપરાતો પ્રક્રિયક $CS_{2}$ છે.

(B) દ્વિતીયક નાઈટ્રો સંયોજનો $(R_2CHNO_2)$ નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્યુડોનાઈટ્રોલ્સ $(R_2C(NO)NO_2)$ બનાવે છે.
આ સ્યુડોનાઈટ્રોલ્સ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થો છે.
જ્યારે $NaOH$ જેવા આલ્કલી સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ ઓગળીને વાદળી રંગનું દ્રાવણ આપે છે.
$(R)_2CHNO_2$ $\xrightarrow{HNO_2} (R)_2C(NO)NO_2$ $\xrightarrow{NaOH} \text{વાદળી દ્રાવણ}$

(C) પ્રાથમિક એમાઈન $(1^o)$ નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એલિફેટિક ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,જે અસ્થિર હોય છે અને વિઘટન પામી નાઈટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ મુક્ત કરે છે અને આલ્કોહોલ બનાવે છે: $R-NH_2 + HNO_2 \to R-OH + N_2 + H_2O$।
દ્વિતીયક એમાઈન $(2^o)$ નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન બનાવે છે,જે પીળા રંગના તેલી સંયોજનો છે: $R_2NH + HNO_2 \to R_2N-N=O + H_2O$।

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
એનિલીન $0-5 \ ^{\circ}C$ તાપમાને $HNO_2$ સાથે ડાયઝોટાઈઝેશન પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ ફીનોલ સાથે કપલિંગ પ્રક્રિયા કરીને એઝો ડાય (પીળા-નારંગી રંગના અવક્ષેપ) બનાવે છે.
મિથાઈલ એમાઈન $(CH_3NH_2)$ આ પરિસ્થિતિઓમાં સ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવતું નથી અને ફીનોલ સાથે કપલિંગ પ્રક્રિયા કરતું નથી.

(B) $C_6H_5SO_2Cl$ ને હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ તેની સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના એસિડિક હાઈડ્રોજનને કારણે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $(R_2NH)$ તેની સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઈલબેન્ઝીન સલ્ફોનેમાઈડ બનાવે છે,જેમાં કોઈ એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી અને તેથી તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તૃતીયક એમાઈન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આમ,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) . એનિલીનિયમ હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ $(C_6H_5NH_3^+Cl^-)$ એક આયનીય ક્ષાર છે જે પાણીમાં ક્લોરાઇડ આયનો $(Cl^-)$ મુક્ત કરે છે.
જ્યારે દ્રાવણમાં $AgNO_3$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $Cl^-$ આયનો $Ag^+$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર ક્લોરાઇડ $(AgCl)$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે:
$Ag^+(aq) + Cl^-(aq) \rightarrow AgCl(s) \text{ (સફેદ અવક્ષેપ)}$.
$p$-ક્લોરોએનિલીનમાં આયનીય ક્લોરાઇડ હોતું નથી,તેથી તે $AgNO_3$ સાથે સફેદ અવક્ષેપ બનાવતું નથી.

(D) ટોલેન્સ પ્રક્રિયક એ આલ્ડિહાઇડ અને અન્ય રિડક્શનકર્તા સમૂહોની હાજરી ચકાસવા માટે વપરાતો મંદ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઇડ) એ આલ્ડિહાઇડ છે અને તે ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું સિલ્વર મિરરમાં રિડક્શન કરે છે.
$HCOOH$ (ફોર્મિક એસિડ) માં આલ્ડિહાઇડ સમૂહ હોય છે અને તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે,તેથી તે ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરે છે.
$C_6H_5NHOH$ (ફિનાઇલહાઇડ્રોક્સિલએમાઇન) એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે અને તે ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરે છે.
$C_6H_5NO_2$ (નાઇટ્રોબેન્ઝીન) માં ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરી શકે તેવો કોઈ રિડક્શનકર્તા સમૂહ હોતો નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) લીબરમેનની નાઈટ્રોસો પ્રક્રિયા એ $2^{\circ}$ (દ્વિતીયક) એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે. આ પ્રક્રિયામાં,દ્વિતીયક એમાઈન નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પીળા રંગના $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન બનાવે છે. આ નાઈટ્રોસોએમાઈનને જ્યારે ફિનોલ અને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે લીલો અથવા વાદળી રંગ આપે છે,જે પાણી સાથે મંદ કરવાથી લાલ બને છે અને ત્યારબાદ $NaOH$ જેવા આલ્કલી ઉમેરવાથી ફરીથી લીલો અથવા વાદળી બને છે.

(B) કાર્બાઈલેમાઈન કસોટી એ પ્રાથમિક $(1^\circ)$ એમાઈન (એલિફેટિક અને એરોમેટિક બંને) માટેની લાક્ષણિક પ્રતિક્રિયા છે.
$2, 4$-ડાયમિથાઈલએનિલીન એ પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન $(Ar-NH_2)$ છે,તેથી તે ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલેમાઈન) બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
$N, N$-ડાયમિથાઈલએનિલીન એ તૃતીયક $(3^\circ)$ એમાઈન છે.
$N$-મિથાઈલ-$o$-મિથાઈલએનિલીન એ દ્વિતીયક $(2^\circ)$ એમાઈન છે.

(D) કાર્બાઈલએમાઈન કસોટીનો ઉપયોગ પ્રાથમિક $(1^o)$ એમાઈનની ઓળખ માટે થાય છે.
જ્યારે એલિફેટિક અથવા એરોમેટિક પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બનાવે છે,જેની લાક્ષણિક દુર્ગંધ આવે છે.
દ્વિતીયક $(2^o)$ અને તૃતીયક $(3^o)$ એમાઈન આ પ્રક્રિયા આપતા નથી અને તેથી કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી આપતા નથી.

(D) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
$C_6H_5CN$ (બેન્ઝોનાઈટ્રાઈલ) માં આ સમૂહો હોતા નથી.
$RNH_2$ (પ્રાથમિક એમાઈન) માં આ સમૂહો હોતા નથી.
$CH_3OH$ (મિથેનોલ) માં આ સમૂહો હોતા નથી.
તેથી,આપેલા તમામ પદાર્થો આયોડોફોર્મ કસોટી આપતા નથી.

(D) . $(1)$ એનિલીનિયમ હાઇડ્રોક્લોરાઇડ એ એસિડિક ક્ષાર છે અને તે $NaHCO_3$ ના દ્રાવણમાંથી $CO_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે. જ્યારે $p-$ક્લોરોએનિલીન બેઝિક છે અને તે $CO_2$ મુક્ત કરતું નથી.
$(2)$ એનિલીનિયમ હાઇડ્રોક્લોરાઇડમાં આયનીય ક્લોરાઇડ $(Cl^-)$ હોય છે જે $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $AgCl$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે. $p-$ક્લોરોએનિલીનમાં ક્લોરિન સહસંયોજક બંધથી જોડાયેલું હોય છે,તેથી તે $AgNO_3$ સાથે સફેદ અવક્ષેપ આપતું નથી.

(D) વર્ણવેલ પ્રક્રિયા લીબરમેનની નાઈટ્રોસો પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,દ્વિતીયક એમાઈન નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઈટ્રોસો એમાઈન $(R_2N-N=O)$ બનાવે છે.
જ્યારે આ નાઈટ્રોસો એમાઈનને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે જળવિભાજન પામીને દ્વિતીયક એમાઈન પાછું આપે છે.

(D) હોફમેન મસ્ટર્ડ ઓઇલ પ્રક્રિયા એ પ્રાથમિક એમાઇન $(R-NH_2)$ માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઇન કાર્બન ડાયસલ્ફાઇડ $(CS_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે અને ત્યારબાદ મર્ક્યુરિક ક્લોરાઇડ $(HgCl_2)$ સાથે ગરમ કરવાથી આલ્કાઇલ આઇસોથાયોસાયનેટ બને છે,જે મસ્ટર્ડ જેવી લાક્ષણિક ગંધ ધરાવે છે.
દ્વિતીયક એમાઇન $(R_2NH)$ અને તૃતીયક એમાઇન $(R_3N)$ માં આઇસોથાયોસાયનેટ મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવવા માટે નાઇટ્રોજન પર જરૂરી હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$N-$મિથાઇલ$-1-$પ્રોપેનામાઇન એ દ્વિતીયક એમાઇન $(CH_3CH_2CH_2NHCH_3)$ છે,તેથી તે હોફમેન મસ્ટર્ડ ઓઇલ પ્રક્રિયા આપતું નથી.

(A) એમાઇન્સની બેન્ઝીનસલ્ફોનાઇલ ક્લોરાઇડ $(C_6H_5SO_2Cl)$ સાથેની પ્રક્રિયાને હિન્સબર્ગ કસોટી કહેવામાં આવે છે.
$1^{\circ}$ એમાઇન્સ $(R-NH_2)$ બેન્ઝીનસલ્ફોનાઇલ ક્લોરાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-આલ્કાઇલબેન્ઝીનસલ્ફોનામાઇડ બનાવે છે,જેમાં નાઇટ્રોજન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય છે. આ તેને આલ્કલી $(NaOH)$ માં દ્રાવ્ય બનાવે છે.
$2^{\circ}$ એમાઇન્સ $(R_2NH)$ પ્રક્રિયા કરીને $N,N$-ડાયઆલ્કાઇલબેન્ઝીનસલ્ફોનામાઇડ બનાવે છે,જેમાં નાઇટ્રોજન સાથે જોડાયેલ કોઈ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી,તેથી તે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
$3^{\circ}$ એમાઇન્સ બેન્ઝીનસલ્ફોનાઇલ ક્લોરાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાં,વિકલ્પ $A$ એ $N$-વિસ્થાપિત સલ્ફોનામાઇડ $(R-SO_2NH-R')$ છે,જેમાં નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર એસિડિક હાઇડ્રોજન હોય છે,જે તેને $NaOH$ માં દ્રાવ્ય બનાવે છે.

(C) $NaNO_2 + HCl$ પ્રક્રિયા દરમિયાન $HNO_2$ (નાઈટ્રસ એસિડ) બનાવે છે.
$C_6H_5NH_2$ (એનિલીન) ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.
$C_6H_5OH$ (ફિનોલ) ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી વિસ્થાપન પ્રક્રિયા આપે છે.
$(CH_3)_2CHNO_2$ (દ્વિતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન) $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્યુડોનાઈટ્રોલ બનાવે છે.
$(CH_3)_3CNO_2$ (તૃતીયક નાઈટ્રોઆલ્કેન) પાસે $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ નથી,તેથી તે $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરી શકતું નથી.

(D) $1$. એસિડિક જળવિભાજન: $CH_3CN + 2H_2O + H^+ \rightarrow CH_3COOH + NH_4^+$. આ સાચો ગુણધર્મ છે.
$2$. આલ્કાઈન જળવિભાજન: $CH_3CN + OH^- + H_2O \rightarrow CH_3COO^- + NH_3$. આ સાચો ગુણધર્મ છે.
$3$. ટોટોમરાઈઝેશન: $CH_3-C \equiv N \rightleftharpoons CH_2=C=NH$. તે ટોટોમરાઈઝેશન દ્વારા મિથાઈલ આઈસો સાયનાઈડ $(CH_3NC)$ બનાવતું નથી.
$4$. કાર્બાઈલ એમાઈન પ્રક્રિયા: કાર્બાઈલ એમાઈન પ્રક્રિયા પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ માટે લાક્ષણિક છે,નાઈટ્રાઈલ $(R-CN)$ માટે નહીં. તેથી,$CH_3CN + CHCl_3 + KOH$ પ્રક્રિયા કાર્બાઈલ એમાઈન બનાવતી નથી.

(B) એરોમેટિક નાઈટ્રો સંયોજન $(Ar-NO_2)$ ની પ્રક્રિયા $Zn/NH_4Cl$ (મંદ રિડક્શનકર્તા) સાથે કરતા એરોમેટિક હાઈડ્રોક્સિલએમાઈન $(Ar-NHOH)$ મળે છે.
$Ar-NO_2 + Zn/NH_4Cl \rightarrow Ar-NHOH + ZnO$
$Ar-NHOH$ એ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે જે ટોલેન્સ પ્રક્રિયક (એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ) નું રિડક્શન કરીને ધાત્વીય સિલ્વર $(Ag)$ બનાવે છે,જે કાળા અવક્ષેપ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
તેથી,સંયોજન $A$ માં $-NO_2$ સમૂહ હોવો જોઈએ.

(B) એનિલિન ડાયએઝોટાઈઝેશન પ્રક્રિયા આપે છે,જે ફિનોલ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એઝો રંગક બનાવે છે. મિથાઈલ એમાઈન સ્થાયી ડાયએઝોનિયમ ક્ષાર બનાવતું નથી,તેથી તે એઝો રંગક બનાવતું નથી. આ કસોટી દ્વારા બંનેને અલગ પાડી શકાય છે.

(B) કાર્બાઇલ એમાઇન કસોટી (અથવા આઇસોસાયનાઇડ કસોટી) એ પ્રાથમિક એમાઇનની ઓળખ માટેની રાસાયણિક કસોટી છે. આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઇનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$ ના દ્રાવણ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,જેથી આઇસોસાયનાઇડ (કાર્બાઇલ એમાઇન) બને છે,જેની દુર્ગંધયુક્ત વાસ આવે છે. પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow R-NC + 3KCl + 3H_2O$.

(C) આ પ્રક્રિયા ડાય ટેસ્ટ છે,જેમાં ડાયઝોનિયમ ક્ષારનું નિર્માણ થાય છે અને ત્યારબાદ $\beta$-નેપ્થોલ સાથે એઝો કપલિંગ પ્રક્રિયા દ્વારા એઝો ડાય બને છે.
પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન $(ArNH_2)$ એ $0-5^{\circ}C$ તાપમાને $NaNO_2/HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,જે $\beta$-નેપ્થોલ સાથે જોડાઈને તેજસ્વી નારંગી અથવા લાલ રંગની ડાય આપે છે.
વિકલ્પ $A$ એ તૃતીયક એમાઈન છે,જે નાઈટ્રોસો સંયોજન બનાવે છે.
વિકલ્પ $B$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે,જે $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન બનાવે છે.
વિકલ્પ $C$ એ $p$-ટોલ્યુઈડિન છે,જે પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન છે. તે ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે જે $\beta$-નેપ્થોલ સાથે જોડાઈને તેજસ્વી ડાય આપે છે.
વિકલ્પ $D$ એ બેન્ઝાઈલ એમાઈન છે,જે એલિફેટિક પ્રાથમિક એમાઈન છે. તેનો ડાયઝોનિયમ ક્ષાર અસ્થાયી હોવાથી તે ડાય બનાવતું નથી.

(C) એઝો સંયોજનમાં $R-N=N-R'$ ક્રિયાશીલ સમૂહ હોય છે,જ્યાં $R$ અને $R'$ એરાઇલ સમૂહો છે.
$A$. મિથાઇલ ઓરેન્જ એ એઝો ડાય છે જેમાં $-N=N-$ બંધ હોય છે.
$B$. બેન્ઝીનડાયએઝોનીયમ ક્લોરાઇડમાં $-N^+=N \ Cl^-$ સમૂહ હોય છે,જે ડાયએઝોનિયમ ક્ષાર છે,એઝો સંયોજન નથી.
$C$. ફિનોલ્ફથેલીન એ થેલીન ડાય છે,એઝો સંયોજન નથી.
$D$. $p$-હાઈડ્રોક્સિએઝોબેન્ઝીનમાં $-N=N-$ બંધ હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં $C$ એ સૌથી યોગ્ય જવાબ છે કારણ કે તે એઝો સંયોજન નથી.

(B) નાઇટ્રોબેન્ઝિન જેવા એરોમેટિક સંયોજનોમાં નાઇટ્રો સમૂહ $( -NO_2 )$ ની હાજરી $Mulliken$ અને $Barker$ કસોટી દ્વારા જાણી શકાય છે. આ કસોટીમાં,નાઇટ્રો સંયોજનનું ઝિંક ડસ્ટ અને એમોનિયમ ક્લોરાઇડનો ઉપયોગ કરીને હાઇડ્રોક્સિલએમાઇન $( -NHOH )$ માં રિડક્શન કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ઉત્પન્ન થયેલ હાઇડ્રોક્સિલએમાઇન ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરીને ધાત્વિક સિલ્વર બનાવે છે,જે નાઇટ્રો સમૂહની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.

(D) હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક $C_6H_5SO_2Cl$ (બેન્ઝિન સલ્ફોનાઇલ ક્લોરાઇડ) છે.
તેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$,દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ અને તૃતીયક $(3^{\circ})$ એમાઇન્સને અલગ કરવા માટે થાય છે.
પ્રાથમિક એમાઇન્સ સલ્ફોનામાઇડ બનાવે છે જે આલ્કલીમાં દ્રાવ્ય છે.
દ્વિતીયક એમાઇન્સ સલ્ફોનામાઇડ બનાવે છે જે આલ્કલીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તૃતીયક એમાઇન્સ હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
તેથી,તેનો ઉપયોગ એમાઇન્સના અલગીકરણ માટે થાય છે.

(C) $3^o$ એમાઇન હિન્સબર્ગ પ્રક્રિયક $(C_6H_5SO_2Cl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી કારણ કે તેમની પાસે નાઇટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી.

(A) પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલીય પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલ એમાઈન) બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે. આને કાર્બાઈલ એમાઈન કસોટી કહેવામાં આવે છે.
$R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow R-NC + 3KCl + 3H_2O$
દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન આ કસોટી આપતા નથી.

(B) કાર્બાઈલ એમાઈન કસોટી પ્રાથમિક એમાઈન ($R-NH_2$ અથવા $Ar-NH_2$) દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$2, 4-$ડાયમિથાઇલ એનીલીન એ પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન છે.
તેથી,તે ક્લોરોફોર્મ અને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દુર્ગંધયુક્ત આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલ એમાઈન) બનાવે છે.

(C) $Carbylamine$ પ્રક્રિયા (જેને $Isocyanide$ કસોટી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ ને ઓળખવા માટે વપરાતી વિશિષ્ટ કસોટી છે.
જ્યારે પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઇસોસાયનાઇડ (કાર્બાઇલ એમાઈન) બનાવે છે,જેની લાક્ષણિક દુર્ગંધ આવે છે.
દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈન આ કસોટી આપતા નથી.

(C) $NaNO_2 + HCl \to HNO_2 + NaCl$
$H_2NCONH_2 + 2HNO_2 \to 2N_2 + CO_2 + 3H_2O$
યુરિયા નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N_2$ અને $CO_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જેના કારણે ઝડપી ઉભરા જોવા મળે છે.

(A) ડાય ટેસ્ટ એ પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન્સની લાક્ષણિક પ્રતિક્રિયા છે.
જ્યારે $Aniline$ $(C_6H_5NH_2)$ જેવા પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન્સને $0-5 \ ^{\circ}C$ તાપમાને નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.
આ ડાયઝોનિયમ ક્ષાર ત્યારબાદ ફિનોલ્સ અથવા અન્ય એરોમેટિક એમાઈન્સ સાથે કપલિંગ પ્રક્રિયા કરીને એઝો ડાય બનાવે છે,જે રંગીન સંયોજનો છે.
$Aniline$ એ પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન હોવાથી તે ડાય ટેસ્ટ આપે છે,જ્યારે $Methylamine$ અને $Ethylamine$ જેવા એલિફેટિક એમાઈન્સ આ તાપમાને સ્થિર ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવતા નથી અને $Diphenylamine$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે.

(C) આ પ્રક્રિયા $Carbylamine$ કસોટી છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન ($R-NH_2$ અથવા $Ar-NH_2$) માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
જ્યારે પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલ એમાઈન) બનાવે છે,જે ખૂબ જ દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Aniline$ $(C_6H_5NH_2)$ એ પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3KOH_{(alc)} \rightarrow C_6H_5NC + 3KCl + 3H_2O$.

(C) નાઈટ્રો સંયોજનોની નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓની હાજરી પર આધાર રાખે છે.
$1^o$ નાઈટ્રો સંયોજનો (બે $\alpha$-હાઈડ્રોજન ધરાવતા) $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઈટ્રોલિક એસિડ બનાવે છે,જે $NaOH$ માં ઓગળીને લાલ દ્રાવણ આપે છે.
$2^o$ નાઈટ્રો સંયોજનો (એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન ધરાવતા) $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્યુડોનાઈટ્રોલ્સ બનાવે છે,જે $NaOH$ માં ઓગળીને વાદળી દ્રાવણ આપે છે.
$3^o$ નાઈટ્રો સંયોજનોમાં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી,તેથી તેઓ નાઈટ્રસ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાં:
$(A)$ $CH_3CH_2CH_2NO_2$ એ $1^o$ નાઈટ્રો સંયોજન છે.
$(B)$ $(CH_3)_2CHCH_2NO_2$ એ $1^o$ નાઈટ્રો સંયોજન છે.
$(C)$ $(CH_3)_3CNO_2$ એ $3^o$ નાઈટ્રો સંયોજન છે જેમાં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી.
$(D)$ $CH_3C(=O)CH(CH_3)NO_2$ એ $2^o$ નાઈટ્રો સંયોજન છે.
આમ,$(CH_3)_3CNO_2$ નાઈટ્રસ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.

(C) આઈસોસાયનાઈડ કસોટી (કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા) ફક્ત પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એમાઈન દ્વારા જ આપવામાં આવે છે,જે એલિફેટિક અને એરોમેટિક બંને હોઈ શકે છે.
દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ અને તૃતીયક $(3^{\circ})$ એમાઈન આ કસોટી આપતા નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$CH_3-NH-CH_2-CH_3$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે,તેથી તે આઈસોસાયનાઈડ કસોટી આપતું નથી.

(B) કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી માત્ર પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એમાઈન દ્વારા જ આપવામાં આવે છે,જે એલિફેટિક અને એરોમેટિક બંને હોઈ શકે છે.
$(a)$ $N,N$-ડાયમિથાઈલએનિલીન એ તૃતીયક $(3^{\circ})$ એમાઈન છે.
$(b)$ $2,4$-ડાયમિથાઈલએનિલીન એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એરોમેટિક એમાઈન છે.
$(c)$ $N$-મિથાઈલ-$o$-મિથાઈલએનિલીન એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઈન છે.
$(d)$ $p$-મિથાઈલબેન્ઝાઈલએમાઈન એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એલિફેટિક એમાઈન છે.
તેથી,$(b)$ અને $(d)$ બંને પ્રાથમિક એમાઈન હોવાથી,તેઓ હકારાત્મક કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી આપશે.

(B) કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા એ પ્રાથમિક એલિફેટિક અને એરોમેટિક એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
$CH_3NH_2$ (મિથાઈલએમાઈન),$PhNH_2$ (એનિલીન),અને $EtNH_2$ (ઈથાઈલએમાઈન) એ બધા પ્રાથમિક એમાઈન છે અને કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા આપે છે.
$CH_3CONH_2$ (એસીટામાઈડ) એ એમાઈડ છે,પ્રાથમિક એમાઈન નથી,તેથી તે આ પ્રક્રિયા આપતું નથી.

(C) એનિલિન એ પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈન છે,જ્યારે બેન્ઝાઈલેમાઈન એ પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઈન છે.
$1$. ડાય-એઝો કસોટી: એનિલિન $0-5 \ ^\circ C$ તાપમાને નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,જે ત્યારબાદ $\beta$-નેપ્થોલ સાથે જોડાઈને નારંગી-લાલ રંગનો ડાય આપે છે.
$2$. બેન્ઝાઈલેમાઈન નાઈટ્રસ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,પરંતુ તે અત્યંત અસ્થિર હોય છે અને તરત જ વિઘટન પામીને બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ અને નાઈટ્રોજન વાયુ બનાવે છે.
$3$. તેથી,પ્રાથમિક એરોમેટિક અને એલિફેટિક એમાઈન વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે ડાય-એઝો કસોટી એ પ્રમાણિત રાસાયણિક પદ્ધતિ છે.

(C) કાર્બાઈલેમાઈન પ્રક્રિયા એ પ્રાથમિક એમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન) માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક બેઝ (જેમ કે $KOH$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલેમાઈન) બનાવે છે,જેની દુર્ગંધ આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$A$. યુરિયા $(NH_2CONH_2)$ એ એમાઈડ છે,પ્રાથમિક એમાઈન નથી.
$B$. $CH_3CONH_2$ એ એમાઈડ છે,પ્રાથમિક એમાઈન નથી.
$C$. $C_2H_5NH_2$ એ એલિફેટિક પ્રાથમિક એમાઈન ($1^{\circ}$ એમાઈન) છે.
તેથી,માત્ર $C_2H_5NH_2$ કાર્બાઈલેમાઈન પ્રક્રિયા આપશે.