General Introduction of Carboxylic Acids and Their Derivatives Questions in Gujarati

(C) $(RCO)_2NH$ એ એમોનિયાનું વ્યુત્પન્ન છે જેમાં બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ એસાઇલ સમૂહ $(RCO-)$ દ્વારા વિસ્થાપિત થાય છે.
આ બંધારણને દ્વિતીયક એમાઇડ અથવા ઇમાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આમ,$(RCO)_2NH$ એ દ્વિતીયક એમાઇડ છે.

(A) કાર્બોક્સિલિક એસિડની એસિડિક પ્રકૃતિ મુખ્યત્વે પ્રોટોન $(H^+)$ ગુમાવ્યા પછી બનતા કાર્બોક્સિલેટ આયન $(R-COO^-)$ ની રેઝોનન્સ સ્થિરતાને કારણે હોય છે.
કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહની રેઝોનન્સ રચનાઓ નીચે મુજબ છે:
$R-C(=O)OH \leftrightarrow R-C(O^-)=O^+H$
આ રેઝોનન્સને કારણે કાર્બોક્સિલેટ આયનમાં ઋણ વીજભાર બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ પર વિસ્થાપિત થઈ શકે છે,જે પ્રોટોનના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને અનુકૂળ બનાવે છે.
વિકલ્પ $(A)$ એ કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહની રચના દર્શાવે છે,જે આ રેઝોનન્સ સ્થિરતા અનુભવે છે.

(D) સામાન્ય સૂત્ર $(RCO)_2O$ એ એસિડ એનહાઈડ્રાઈડ દર્શાવે છે.
તે કાર્બોક્સિલિક એસિડના બે અણુઓના નિર્જલીકરણ દ્વારા બને છે:
$2RCOOH \xrightarrow{-H_2O} (RCO)_2O$ (એસિડ એનહાઈડ્રાઈડ)

(A) એસીટામાઈડનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_3CONH_2$ છે.
આણ્વિક સૂત્રનું અવલોકન કરતા,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે તેમાં માત્ર એક જ ઓક્સિજન પરમાણુ છે.

(B) સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}O_2$ એ $1$ ની અસંતૃપ્તતાની માત્રા (ડબલ બોન્ડ સમકક્ષ) ધરાવતા સંયોજનોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(R-COOH)$ માટે,સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}O_2$ છે.
ઉદાહરણ તરીકે,એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ માં $n=2$ છે,જે $C_2H_4O_2$ આપે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) આપેલી રચના $HCOCl$ છે. તે ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ નું એસિડ ક્લોરાઈડ છે,તેથી તેને ફોર્મિલ ક્લોરાઈડ કહેવામાં આવે છે.

(B) . યુરિયા એ કાર્બોનિક એસિડનું ડાયએમાઈડ છે.
$\mathop {HO - \mathop {\mathop C\limits^{||} }\limits^O - OH}\limits_{\text{carbonic acid}} + 2NH_3$ $\xrightarrow{- 2H_2O} \mathop {H_2N - \mathop {\mathop C\limits^{||} }\limits^O - NH_2}\limits_{\text{Urea}}$
કાર્બોનિક એસિડના બંને હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહોને દૂર કરવા માટે $NH_3$ ના બે મોલની જરૂર હોવાથી,તેને કાર્બોનિક એસિડનું ડાયએમાઈડ કહેવામાં આવે છે.

(A) ફોર્મામાઇડ,જેને મેથેનામાઇડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ફોર્મિક એસિડમાંથી મેળવેલ સૌથી સરળ એમાઇડ છે. તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $HCONH_2$ છે. તેની રચના નીચે મુજબ છે:
$H-CO-NH_2$

(B) $CH_3COOH$ નું $IUPAC$ નામ ઇથેનોઇક એસિડ છે કારણ કે તેમાં તેની રચનામાં બે કાર્બન પરમાણુઓ છે.
$HCOOH$ એ મેથેનોઇક એસિડ છે.
$CH_3CH_2COOH$ એ પ્રોપેનોઇક એસિડ છે.
$CH_3CH_2CH_2COOH$ એ બ્યુટેનોઇક એસિડ છે.

(D) વિનેગર એ એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ નું મંદ દ્રાવણ છે.
તે $Acetobacter$ ઉત્સેચકની હાજરીમાં ઇથાઇલ આલ્કોહોલના આથવણ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.

(C) આપેલા સંયોજનોની બંધારણીય રચના નીચે મુજબ છે:
$1$. એસ્પિરિન: $2$-એસીટોક્સીબેન્ઝોઇક એસિડ,જેમાં $-COOH$ સમૂહ હોય છે.
$2$. બેન્ઝોઇક એસિડ: $C_6H_5COOH$,જેમાં $-COOH$ સમૂહ હોય છે.
$3$. પિક્રિક એસિડ: $2,4,6$-ટ્રાયનાઇટ્રોફિનોલ,જેમાં $-OH$ સમૂહ અને ત્રણ $-NO_2$ સમૂહ હોય છે,પરંતુ $-COOH$ સમૂહ હોતો નથી.
$4$. સેલિસિલિક એસિડ: $2$-હાઇડ્રોક્સીબેન્ઝોઇક એસિડ,જેમાં $-COOH$ સમૂહ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.

(C) સાબુને રાસાયણિક રીતે લાંબી શૃંખલા ધરાવતા કાર્બોક્સિલિક એસિડના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેને ઉચ્ચ ફેટી એસિડ પણ કહેવામાં આવે છે.
આ સામાન્ય રીતે ચરબી અથવા તેલનું $NaOH$ અથવા $KOH$ જેવા આલ્કલી સાથે સાબુનીકરણ (saponification) કરીને બનાવવામાં આવે છે.

(B) $CH_3CN$ સંયોજનને એસીટોનાઈટ્રાઈલ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં સાયનાઈડ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલ મિથાઈલ ગ્રુપ હોય છે,જેનું સંપૂર્ણ જળવિભાજન કરવાથી એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ મળે છે.
ખાસ કરીને,$CH_3CN + 2H_2O \xrightarrow{H^+} CH_3COOH + NH_3$.

(B) ${C_6}{H_5}COCl$ સંયોજનમાં બેન્ઝિન વલય સાથે કાર્બોનાઈલ ક્લોરાઈડ સમૂહ જોડાયેલ છે.
$IUPAC$ નામકરણના નિયમો મુજબ,જ્યારે $-COCl$ સમૂહ સીધો વલય સાથે જોડાયેલ હોય,ત્યારે 'કાર્બોનાઈલ ક્લોરાઈડ' પ્રત્યયનો ઉપયોગ થાય છે.
તેથી,મુખ્ય નામ બેન્ઝિન અને પ્રત્યય કાર્બોનાઈલ ક્લોરાઈડ હોવાથી,તેનું નામ 'બેન્ઝિન કાર્બોનાઈલ ક્લોરાઈડ' થાય છે.

(B) સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}O_2$ એ $1$ જેટલી અસંતૃપ્તતાની માત્રા (double bond equivalent) ધરાવતા સંયોજનો માટે છે.
કાર્બોક્સિલિક ઍસિડનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}O_2$ છે (દા.ત.,એસિટિક ઍસિડ $CH_3COOH$ એ $C_2H_4O_2$ છે,જ્યાં $n=2$).
એસ્ટર્સ પણ આ સામાન્ય સૂત્ર ધરાવે છે.
ડાયકિટોન્સ,ડાયોલ્સ અને ડાયઆલ્ડિહાઇડ્સ સામાન્ય રીતે સમાન કાર્બન સંખ્યા માટે અલગ હાઇડ્રોજન સંખ્યા ધરાવે છે.

(D) આપેલ બંધારણ $CH_3-CO-O-CHO$ છે.
આ એક એસિડ એનહાઈડ્રાઈડ છે જે બે અલગ-અલગ કાર્બોક્સિલિક એસિડમાંથી બને છે: ઈથેનોઈક એસિડ $(CH_3COOH)$ અને મિથેનોઈક એસિડ $(HCOOH)$.
એસિડ એનહાઈડ્રાઈડ માટેના $IUPAC$ નામકરણ મુજબ,પિતૃ એસિડના નામ મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં લખીને પાછળ 'એનહાઈડ્રાઈડ' શબ્દ ઉમેરવામાં આવે છે.
તેથી,તેનું નામ ઈથેનોઈક મિથેનોઈક એનહાઈડ્રાઈડ છે.

(B) સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}O_2$ એવા સંયોજનો દર્શાવે છે જેમાં બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ હોય અને અસંતૃપ્તતાની માત્રા (degree of unsaturation) $1$ હોય.
કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(R-COOH)$ અને એસ્ટર $(R-COOR')$ બંને $C_nH_{2n}O_2$ સામાન્ય સૂત્રને અનુસરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ નું સૂત્ર $C_2H_4O_2$ છે,જે $n=2$ માટે $C_nH_{2n}O_2$ ના બંધારણને અનુરૂપ છે.

(A) $CH_3-CH=CH-COOH$ બંધારણ એ ચાર કાર્બન ધરાવતું અસંતૃપ્ત કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
તેનું $IUPAC$ નામ $But-2-enoic \ acid$ છે.
આ સંયોજનનું સામાન્ય નામ $Crotonic \ acid$ છે.

(C) સામાન્ય સૂત્ર $(RCO)_2O$ ને $R-CO-O-CO-R$ તરીકે લખી શકાય છે. આ બંધારણ એસિડ એનહાઇડ્રાઇડ દર્શાવે છે,જે બે કાર્બોક્ઝિલીક એસિડના અણુઓના નિર્જલીકરણથી બને છે.

(C) એસાઇલ સમૂહ એ $R-C(=O)-$ સામાન્ય સૂત્ર ધરાવતો ક્રિયાશીલ સમૂહ છે,જે કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(R-COOH)$ માંથી હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ દૂર કરીને મેળવવામાં આવે છે.

(C) એસ્ટરનું સામાન્ય સૂત્ર $R-COO-R'$ છે.
પ્રથમ સભ્ય માટે,ક્રિયાશીલ સમૂહ સાથે સૌથી નાના આલ્કાઇલ સમૂહો જોડાયેલા હોવા જોઈએ.
સૌથી સરળ કાર્બોક્સિલિક એસિડ ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ છે અને સૌથી સરળ આલ્કોહોલ મિથેનોલ $(CH_3OH)$ છે.
આ બંનેને જોડતા,આપણને $HCOOCH_3$ મળે છે,જે મિથાઇલ મેથેનોએટ છે.
આમ,મિથાઇલ મેથેનોએટ એ એસ્ટર સમાનધર્મી શ્રેણીનું પ્રથમ સભ્ય છે.

(C) ક્રોટોનિક એસિડ એ ટૂંકી શૃંખલા ધરાવતું અસંતૃપ્ત કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_3-CH=CH-COOH$ છે અને તેનું $IUPAC$ નામ $(E)-\text{but}-2-\text{enoic acid}$ છે.

(D) આઈસોપ્રોપાઈલ મિથેનોએટ એ મિથેનોઈક એસિડ $(HCOOH)$ અને આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ $((CH_3)_2CHOH)$ માંથી બનતું એસ્ટર છે.
એસ્ટરીકરણ પ્રક્રિયામાં,મિથેનોઈક એસિડનો એસાઈલ સમૂહ $H-CO-$ છે અને આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલનો આલ્કોક્સી સમૂહ $-O-CH(CH_3)_2$ છે.
તેથી,તેનું બંધારણીય સૂત્ર $H-CO-O-CH(CH_3)_2$ છે,જેને $H-CO-O-CH(CH_3)-CH_3$ તરીકે પણ લખી શકાય છે.

(D) આપેલ બંધારણ એ સક્સિનિક એસિડ (બ્યુટેનડાયોઈક એસિડ) માંથી મેળવેલ ચક્રીય એનહાઈડ્રાઈડ છે.
$IUPAC$ નામકરણમાં,ચક્રીય એનહાઈડ્રાઈડનું નામ તેના અનુરૂપ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડના નામમાં 'એસિડ' શબ્દને બદલે 'એનહાઈડ્રાઈડ' મૂકીને આપવામાં આવે છે.
મુખ્ય ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ બ્યુટેનડાયોઈક એસિડ છે.
તેથી,આ ચક્રીય એનહાઈડ્રાઈડનું નામ બ્યુટેનડાયોઈક એનહાઈડ્રાઈડ છે.

(B) મિથાઈલ સેલિસિલેટ,જે સામાન્ય રીતે ઓઈલ ઓફ વિન્ટરગ્રીન તરીકે ઓળખાય છે,તે સેલિસિલિક એસિડ અને મિથેનોલમાંથી બનતું એસ્ટર છે. તેનું $IUPAC$ નામ મિથાઈલ $2-$હાઈડ્રોક્સીબેન્ઝોએટ છે. તેની રચનામાં બેન્ઝીન રિંગ પર મિથાઈલ એસ્ટર ગ્રુપ $(-COOCH_3)$ ની સાપેક્ષમાં ઓર્થો સ્થાન પર હાઈડ્રોક્સિલ ગ્રુપ $(-OH)$ જોડાયેલ હોય છે.

(C) આપેલ બંધારણ એ $2,3-$ડાયમિથાઈલબ્યુટેનડાયોઈક એસિડ (જેને ડાયમિથાઈલસક્સિનિક એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માંથી બનેલ ચક્રીય એનહાઈડ્રાઈડ છે.
$IUPAC$ નામકરણ પદ્ધતિ મુજબ,ચક્રીય એનહાઈડ્રાઈડનું નામકરણ કરવા માટે અનુરૂપ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડના નામમાં રહેલા 'એસિડ' શબ્દને 'એનહાઈડ્રાઈડ' શબ્દ વડે બદલવામાં આવે છે.
અહીં પિતૃ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ $2,3-$ડાયમિથાઈલબ્યુટેનડાયોઈક એસિડ છે.
તેથી,આ ચક્રીય એનહાઈડ્રાઈડનું નામ $2,3-$ડાયમિથાઈલબ્યુટેનડાયોઈક એનહાઈડ્રાઈડ થશે.

(C) ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડનું સામાન્ય સૂત્ર $HOOC-(CH_2)_n-COOH$ છે.
$n = 0$ માટે,તે ઓક્સેલિક એસિડ $(HOOC-COOH)$ છે.
$n = 1$ માટે,તે મેલોનિક એસિડ $(HOOC-CH_2-COOH)$ છે.
$n = 2$ માટે,તે સક્સિનિક એસિડ $(HOOC-(CH_2)_2-COOH)$ છે.
$n = 3$ માટે,તે ગ્લુટેરિક એસિડ $(HOOC-(CH_2)_3-COOH)$ છે.
$n = 4$ માટે,તે એડિપિક એસિડ $(HOOC-(CH_2)_4-COOH)$ છે.
તેથી,$n = 4$ માટે,એસિડ એડિપિક એસિડ છે.

(C) બ્યુટીરિક એસિડ,જેને બ્યુટેનોઈક એસિડ $(CH_3CH_2CH_2COOH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે દૂધ અને માખણમાં જોવા મળે છે.
તે અજારક આથવણની નીપજ છે અને વાસી માખણની લાક્ષણિક અપ્રિય ગંધ અને તીખા સ્વાદ માટે જવાબદાર છે.

(C) ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ ક્રિયાશીલ સમૂહ અલગ હોય.
મોનોકાર્બોક્સિલિક એસિડ (સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}O_2$) એ એસ્ટર્સ (સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}O_2$) ના ક્રિયાશીલ સમૂહના સમઘટકો છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$CH_3COOH$ (એસેટિક એસિડ) અને $HCOOCH_3$ (મિથાઈલ ફોર્મેટ) બંનેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_4O_2$ છે.

(N/A) $(i)$ $4-$મિથાઈલપેન્ટેનાલ
$(ii)$ $6-$ક્લોરો$-4-$ઈથાઈલહેક્ઝેન$-3-$ઓન
$(iii)$ બ્યુટ$-2-$ઈનાલ
$(iv)$ પેન્ટેન$-2,4-$ડાયોન
$(v)$ $3,3,5-$ટ્રાયમિથાઈલહેક્ઝેન$-2-$ઓન
$(vi)$ $3,3-$ડાયમિથાઈલબ્યુટેનોઈક એસિડ
$(vii)$ બેન્ઝિન$-1,4-$ડાયકાર્બાલ્ડિહાઈડ

(N/A) કાર્બન અને ઓક્સિજન વચ્ચે દ્વિબંધ $(C=O)$ ધરાવતા કાર્બનિક સંયોજનોને કાર્બોનિલ સંયોજનો કહેવામાં આવે છે. કાર્બોનિલ સમૂહનો કાર્બન પરમાણુ $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે અને ત્રણ સિગ્મા બંધ બનાવે છે. કાર્બોનિલ સંયોજનોની સમાનધર્મી શ્રેણીઓ નીચે મુજબ છે:

સમાનધર્મી શ્રેણીનું નામ	સામાન્ય સૂત્ર	ક્રિયાશીલ સમૂહ
$(i)$ આલ્ડિહાઈડ	$R-CHO$	$-CHO$
$(ii)$ કિટોન	$R-CO-R'$	$>C=O$
$(iii)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ	$R-COOH$	$-COOH$
$(iv)$ એસ્ટર	$R-COOR'$	$-COOR'$
$(v)$ એસિડ હેલાઈડ	$R-COX$	$-COX$
$(vi)$ એમાઈડ	$R-CONH_2$	$-CONH_2$

(N/A) કાર્બોક્સિલિક એસિડ અને કાર્બોક્સિલ સમૂહ:
$(i)$ જે સંયોજનોમાં કાર્બોક્સિલ સમૂહ $(-COOH)$ ક્રિયાશીલ સમૂહ તરીકે હોય તેને કાર્બોક્સિલિક એસિડ કહે છે.
$(ii)$ કાર્બોક્સિલ સમૂહમાં કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ સાથે જોડાયેલ હોય છે. 'કાર્બોક્સિલ' નામ 'કાર્બોનિલ' અને 'હાઈડ્રોક્સિલ' પરથી ઉતરી આવ્યું છે.
$(iii)$ કાર્બોક્સિલ સમૂહમાં કાર્બોનિલ અને હાઈડ્રોક્સિલ બંને સમૂહ હોય છે.
$(b)$ એલિફેટિક અને એરોમેટિક કાર્બોક્સિલિક એસિડ:
| એલિફેટિક કાર્બોક્સિલિક એસિડ | એરોમેટિક કાર્બોક્સિલિક એસિડ |
| :--- | :--- |
| $R-COOH$ | $Ar-COOH$ |
| કાર્બોક્સિલ કાર્બન આલ્કાઈલ સમૂહ સાથે જોડાયેલ હોય છે. | કાર્બોક્સિલ કાર્બન એરાઈલ સમૂહ સાથે જોડાયેલ હોય છે. |
| ઉદા.,$CH_3COOH$ | ઉદા.,$C_6H_5COOH$ |
$(c)$ ફેટી એસિડ: કુદરતી રીતે મળી આવતા લાંબી કાર્બન શૃંખલા ધરાવતા (સામાન્ય રીતે $C_{12}$ થી $C_{18}$) એલિફેટિક કાર્બોક્સિલિક એસિડને ફેટી એસિડ કહે છે. તે કુદરતી ચરબીમાં ગ્લિસરોલના એસ્ટર સ્વરૂપે જોવા મળે છે.

(N/A) સામાન્ય નામકરણ:
$(a)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ સંયોજનો સૌપ્રથમ કુદરતમાંથી મેળવવામાં આવ્યા હતા,તેથી મોટાભાગના એસિડ સંયોજનો તેમના સામાન્ય નામોથી ઓળખાય છે. એસિડના સામાન્ય નામકરણમાં 'ic acid' પ્રત્યયનો ઉપયોગ થાય છે જે એસિડના કુદરતી સ્ત્રોત પર આધારિત છે.
$(i)$ ફોર્મિક એસિડ સૌપ્રથમ લાલ કીડી (formica) માંથી મેળવવામાં આવ્યું હતું.
$(ii)$ એસિટિક એસિડ વિનેગરમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$(iii)$ બ્યુટીરિક એસિડ વાસી માખણમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$(b)$ ઘણીવાર,$-COOH$ ના કાર્બન પછીના કાર્બન પર વિસ્થાપિત સમૂહો માટે $\alpha, \beta, \gamma \ldots$ નો ઉપયોગ થાય છે.
દા.ત.,$^{\beta} CH_{3} - ^{\alpha} CH(OH) - COOH$
$(B)$ એલિફેટિક એસિડનું $IUPAC$ નામકરણ:
$(a)$ એલિફેટિક કાર્બોક્સિલિક એસિડના $IUPAC$ નામકરણ માટે,આલ્કેનના 'e' ને દૂર કરીને 'oic acid' પ્રત્યય ઉમેરવામાં આવે છે.
$(i)$ $HCOOH$ નું નામ મેથેનોઈક એસિડ છે.
$(ii)$ $CH_{3}COOH$ નું નામ ઇથેનોઈક એસિડ છે.
$(b)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડની શૃંખલામાં કાર્બોક્સિલિક એસિડના કાર્બનને $1$ નંબર આપવામાં આવે છે.
$(c)$ જો એક કરતા વધુ $-COOH$ સમૂહ હાજર હોય,તો 'di','tri' વગેરે પ્રત્યયનો ઉપયોગ થાય છે જેમાં આલ્કેનનો 'e' દૂર કરવાની જરૂર નથી.
$(i)$ $HOOC-COOH$: ઇથેનડાયોઈક એસિડ
$(ii)$ $HOOC-CH_{2}-CH_{2}-COOH$: બ્યુટેનડાયોઈક એસિડ
$IUPAC$ નામકરણના ઉદાહરણો:
| બંધારણ | $IUPAC$ નામ |
| :--- | :--- |
| $(i) \ CH_{3}-CH(CH_{3})-CH_{2}-COOH$ | $3$-મિથાઈલબ્યુટેનોઈક એસિડ |
| $(ii) \ CH_{3}-CH(Cl)-COOH$ | $2$-ક્લોરોપ્રોપેનોઈક એસિડ |
| $(iii) \ CH_{3}-CH(OH)-COOH$ | $2$-હાઈડ્રોક્સિપ્રોપેનોઈક એસિડ |
| $(iv) \ CH_{3}-CO-CH_{2}-CH_{2}-COOH$ | $4$-ઓક્સોપેન્ટેનોઈક એસિડ |

(A) કોષ્ટક વિવિધ કાર્બોક્સિલિક એસિડના સામાન્ય નામ,બંધારણીય સૂત્ર અને $IUPAC$ નામ દર્શાવે છે:
| સામાન્ય નામ | બંધારણીય સૂત્ર | $IUPAC$ નામ |
| :--- | :--- | :--- |
| $(i)$ બ્યુટીરિક એસિડ | $CH_3CH_2CH_2COOH$ | બ્યુટેનોઈક એસિડ |
| $(ii)$ આઈસોબ્યુટીરિક એસિડ | $(CH_3)_2CHCOOH$ | $2$-મિથાઈલપ્રોપેનોઈક એસિડ |
| $(iii)$ મેલોનિક એસિડ | $HOOC-CH_2-COOH$ | પ્રોપેનડાયોઈક એસિડ |
| $(iv)$ ગ્લુટારિક એસિડ | $HOOC-(CH_2)_3-COOH$ | પેન્ટેનડાયોઈક એસિડ |
| $(v)$ ફિનાઈલ એસેટિક એસિડ | $C_6H_5CH_2COOH$ | $2$-ફિનાઈલઈથેનોઈક એસિડ |
| $(vi)$ મેલિક એસિડ | $HOOC-CH(OH)-CH_2-COOH$ | $2$-હાઈડ્રોક્સિબ્યુટેનડાયોઈક એસિડ |

કાર્બોક્સિલ સમૂહમાં કાર્બન પરમાણુ $sp^{2}$ સંકરણ ધરાવે છે.
આના પરિણામે એક સમતલીય રચના બને છે જેમાં કાર્બોનિલ કાર્બનની આસપાસના ત્રણ બંધો એકબીજાથી આશરે $120^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે.
કાર્બોક્સિલિક કાર્બન એ આલ્ડિહાઈડ અને કીટોનના કાર્બોનિલ કાર્બન કરતા ઓછો ઇલેક્ટ્રોફિલિક હોય છે,કારણ કે રેઝોનન્સ અસરને લીધે હાઈડ્રોક્સિલ ઓક્સિજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું કાર્બોનિલ સમૂહ પર વિસ્થાપન થાય છે,જે કાર્બન પરમાણુ પરના આંશિક ધન વીજભારને ઘટાડે છે.

(N/A) $1-$બ્રોમોહેપ્ટેન: મુખ્ય શૃંખલા હેપ્ટેન ($7$ કાર્બન) છે. $1$લા કાર્બન પર બ્રોમીન પરમાણુ જોડાયેલ છે.
$CH_2Br-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$
$(b)$ $5-$બ્રોમોહેપ્ટેનોઈક એસિડ: મુખ્ય શૃંખલા હેપ્ટેનોઈક એસિડ ($7$ કાર્બન,કાર્બોક્સિલિક એસિડ કાર્બન સહિત) છે. $5$થા કાર્બન પર બ્રોમીન પરમાણુ જોડાયેલ છે.
$CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_2-CH_2-CH_2-COOH$

(A) ચાલો આપેલા સંયોજનોની રચનાઓનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. સલ્ફાનિલિક એસિડ $(p-NH_2C_6H_4SO_3H)$: સલ્ફોનિક એસિડ સમૂહ $(-SO_3H)$ ધરાવે છે,કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$ નહીં.
$2$. પિક્રિક એસિડ ($2,4,6-$ટ્રાયનાઈટ્રોફિનોલ): ફિનોલિક હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અને નાઈટ્રો સમૂહ $(-NO_2)$ ધરાવે છે,કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$ નહીં.
$3$. એસ્પિરિન (એસીટાઈલસેલિસિલિક એસિડ): કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$ અને એસ્ટર સમૂહ ધરાવે છે.
$4$. એસ્કોર્બિક એસિડ (વિટામિન $C$): હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ અને ચક્રીય એસ્ટર (લેક્ટોન) ધરાવે છે,કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$ નહીં.
આમ,માત્ર એસ્પિરિનમાં $-COOH$ સમૂહ હોય છે.
આવા સંયોજનોની કુલ સંખ્યા $1$ છે.

(B) $C_{12}O_9$ અણુસૂત્ર ધરાવતા અણુને મેલિટિક એનહાઇડ્રાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેની રચનામાં ત્રણ ચક્રીય એનહાઇડ્રાઇડ સમૂહો સાથે જોડાયેલ બેન્ઝીન રિંગ હોય છે.
તેથી,અણુમાં હાજર ક્રિયાશીલ સમૂહ એનહાઇડ્રાઇડ સમૂહ છે.

(A) એનહાઇડ્રાઇડ એ એક ક્રિયાશીલ સમૂહ છે જે સમાન ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા બે એસાઇલ સમૂહો $(R-CO-)$ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જેનું સામાન્ય સૂત્ર $R-CO-O-CO-R$ છે.
વિકલ્પ $(A)$ માં,બંધારણ $CH_3-CO-O-CO-CH_3$ છે,જે એસિટિક એનહાઇડ્રાઇડ છે.
વિકલ્પ $(B)$ એ ઈથર છે,જ્યારે વિકલ્પો $(C)$ અને $(D)$ એ એસ્ટર છે.

(B) મોનો કાર્બોક્સિલિક એસિડ માટેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n}O_2$ $(n \geq 1)$ છે.
પ્રથમ સભ્ય $(n=1)$ મિથેનોઇક એસિડ $(HCOOH)$ છે,જેનું સૂત્ર $CH_2O_2$ છે.
બીજો સભ્ય $(n=2)$ ઇથેનોઇક એસિડ $(CH_3COOH)$ છે,જેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_4O_2$ છે.
તેથી,બીજો સમાનધર્મી $C_2H_4O_2$ છે.

(D) કાર્બોક્સિલ ક્રિયાશીલ સમૂહને $-COOH$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
$1$. પિક્રિક એસિડ ($2,4,6$-ટ્રાયનાઈટ્રોફિનોલ) માં ફિનોલિક $-OH$ સમૂહ અને ત્રણ નાઈટ્રો સમૂહો $(-NO_2)$ હોય છે,પરંતુ $-COOH$ સમૂહ હોતો નથી.
$2$. બાર્બિટ્યુરિક એસિડમાં હેટરોસાયક્લિક રિંગમાં એમાઈડ સમૂહો હોય છે,પરંતુ $-COOH$ સમૂહ હોતો નથી.
$3$. એસ્કોર્બિક એસિડ (વિટામિન $C$) માં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહો અને લેક્ટોન રિંગ હોય છે,પરંતુ $-COOH$ સમૂહ હોતો નથી.
$4$. એસ્પિરિન (એસીટાઈલસેલિસિલિક એસિડ) એ $2$-એસીટોક્સીબેન્ઝોઈક એસિડ છે,જેમાં બેન્ઝીન રિંગ સાથે એસીટોક્સી સમૂહ $(-OCOCH_3)$ અને કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$ જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) નીચલા ફેટી એસિડના સામાન્ય નામ તે સ્ત્રોતો પરથી મેળવવામાં આવે છે જેમાંથી તેઓ મેળવવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ નું નામ લાલ કીડી (લેટિન: $formica$) પરથી પડ્યું છે,જેમાંથી તે મેળવવામાં આવે છે.

(C) ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડમાં બે કાર્બોક્સિલિક એસિડ સમૂહ $(-COOH)$ હોય છે.
$1$. એડિપિક એસિડ $HOOC-(CH_2)_4-COOH$ છે.
$2$. ગ્લુટારિક એસિડ $HOOC-(CH_2)_3-COOH$ છે.
$3$. મેલોનિક એસિડ $HOOC-CH_2-COOH$ છે.
$4$. વેલેરિક એસિડ $CH_3-(CH_2)_3-COOH$ છે,જે મોનોકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
તેથી,વેલેરિક એસિડ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ નથી.

(A) ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ તેના બંધારણમાં બે કાર્બોક્સિલ $(-COOH)$ સમૂહો ધરાવે છે.
$1$. સાઇટ્રિક એસિડનું બંધારણ $HOOC-CH_2-C(OH)(COOH)-CH_2-COOH$ છે,જેમાં ત્રણ કાર્બોક્સિલ સમૂહો હોય છે,તેથી તે ટ્રાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
$2$. મેલોનિક એસિડ $(HOOC-CH_2-COOH)$ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
$3$. ઓક્ઝેલિક એસિડ $(HOOC-COOH)$ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
$4$. ગ્લુટેરિક એસિડ $(HOOC-(CH_2)_3-COOH)$ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
તેથી,સાઇટ્રિક એસિડ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ નથી.

(A) સાઇટ્રિક એસિડ એ લીંબુ અને નારંગી જેવા ખાટાં ફળોમાં જોવા મળતો ટ્રાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.

(A) સાઇટ્રિક એસિડનું રાસાયણિક બંધારણ $HOOC-CH_2-C(OH)(COOH)-CH_2-COOH$ છે.
બંધારણનું અવલોકન કરતા,આપણે હાજર રહેલા ક્રિયાશીલ સમૂહોને ઓળખી શકીએ છીએ:
$1$. મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ સાથે એક આલ્કોહોલિક $-OH$ સમૂહ જોડાયેલ છે.
$2$. અણુમાં ત્રણ કાર્બોક્સિલિક એસિડ $-COOH$ સમૂહો હાજર છે.
તેથી,સાઇટ્રિક એસિડમાં આલ્કોહોલિક $-OH$ અને $-COOH$ સમૂહોની સંખ્યા અનુક્રમે $1$ અને $3$ છે.

(B) ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડમાં બે કાર્બોક્સિલિક $(-COOH)$ સમૂહ હોય છે.
$1$. સક્સિનિક એસિડ $HOOC-CH_2-CH_2-COOH$ છે (ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ).
$2$. એક્રિલિક એસિડ $CH_2=CH-COOH$ છે (મોનોકાર્બોક્સિલિક એસિડ).
$3$. મેલોનિક એસિડ $HOOC-CH_2-COOH$ છે (ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ).
$4$. થાલિક એસિડ $C_6H_4(COOH)_2$ છે (ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ).
તેથી,એક્રિલિક એસિડ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ નથી.

(A) સાઇટ્રિક એસિડ એ ટ્રાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે કારણ કે તેની રચનામાં ત્રણ કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(-COOH)$ સમૂહો આવેલા હોય છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_6H_8O_7$ અથવા $HOOC-CH_2-C(OH)(COOH)-CH_2-COOH$ છે.
મેલોનિક એસિડ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે $(HOOC-CH_2-COOH)$.
સક્સિનિક એસિડ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે $(HOOC-CH_2-CH_2-COOH)$.
મેલિક એસિડ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે $(HOOC-CH_2-CH(OH)-COOH)$.

(B) સાઇટ્રિક એસિડ,જેને $2$-હાઇડ્રોક્સીપ્રોપેન-$1,2,3$-ટ્રાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં ત્રણ કાર્બોક્સિલિક એસિડ જૂથો $(-COOH)$ હોય છે.
તેથી,તે એક ટ્રાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.