કાર્બોક્સિલિક એસિડનું નામકરણ યોગ્ય ઉદાહરણો સાથે સમજાવો.

(N/A) સામાન્ય નામકરણ:
$(a)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડ સંયોજનો સૌપ્રથમ કુદરતમાંથી મેળવવામાં આવ્યા હતા,તેથી મોટાભાગના એસિડ સંયોજનો તેમના સામાન્ય નામોથી ઓળખાય છે. એસિડના સામાન્ય નામકરણમાં 'ic acid' પ્રત્યયનો ઉપયોગ થાય છે જે એસિડના કુદરતી સ્ત્રોત પર આધારિત છે.
$(i)$ ફોર્મિક એસિડ સૌપ્રથમ લાલ કીડી (formica) માંથી મેળવવામાં આવ્યું હતું.
$(ii)$ એસિટિક એસિડ વિનેગરમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$(iii)$ બ્યુટીરિક એસિડ વાસી માખણમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
$(b)$ ઘણીવાર,$-COOH$ ના કાર્બન પછીના કાર્બન પર વિસ્થાપિત સમૂહો માટે $\alpha, \beta, \gamma \ldots$ નો ઉપયોગ થાય છે.
દા.ત.,$^{\beta} CH_{3} - ^{\alpha} CH(OH) - COOH$
$(B)$ એલિફેટિક એસિડનું $IUPAC$ નામકરણ:
$(a)$ એલિફેટિક કાર્બોક્સિલિક એસિડના $IUPAC$ નામકરણ માટે,આલ્કેનના 'e' ને દૂર કરીને 'oic acid' પ્રત્યય ઉમેરવામાં આવે છે.
$(i)$ $HCOOH$ નું નામ મેથેનોઈક એસિડ છે.
$(ii)$ $CH_{3}COOH$ નું નામ ઇથેનોઈક એસિડ છે.
$(b)$ કાર્બોક્સિલિક એસિડની શૃંખલામાં કાર્બોક્સિલિક એસિડના કાર્બનને $1$ નંબર આપવામાં આવે છે.
$(c)$ જો એક કરતા વધુ $-COOH$ સમૂહ હાજર હોય,તો 'di','tri' વગેરે પ્રત્યયનો ઉપયોગ થાય છે જેમાં આલ્કેનનો 'e' દૂર કરવાની જરૂર નથી.
$(i)$ $HOOC-COOH$: ઇથેનડાયોઈક એસિડ
$(ii)$ $HOOC-CH_{2}-CH_{2}-COOH$: બ્યુટેનડાયોઈક એસિડ
$IUPAC$ નામકરણના ઉદાહરણો:
| બંધારણ | $IUPAC$ નામ |
| :--- | :--- |
| $(i) \ CH_{3}-CH(CH_{3})-CH_{2}-COOH$ | $3$-મિથાઈલબ્યુટેનોઈક એસિડ |
| $(ii) \ CH_{3}-CH(Cl)-COOH$ | $2$-ક્લોરોપ્રોપેનોઈક એસિડ |
| $(iii) \ CH_{3}-CH(OH)-COOH$ | $2$-હાઈડ્રોક્સિપ્રોપેનોઈક એસિડ |
| $(iv) \ CH_{3}-CO-CH_{2}-CH_{2}-COOH$ | $4$-ઓક્સોપેન્ટેનોઈક એસિડ |