Properties Questions in Gujarati

(D) $1$. $\text{but-2-ene}$ નું ઓઝોનોલિસિસ એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ આપે છે જે $X$ છે.
$2$. $X$ $(CH_3CHO)$ ની $CH_3MgBr$ સાથેની પ્રતિક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજન પ્રોપેન$-2-$ઓલ $(CH_3CH(OH)CH_3)$ આપે છે જે $Y$ છે.
$3$. $Y$ (દ્વિતીયક આલ્કોહોલ) નું $573 \ K$ તાપમાને $Cu$ સાથે ડિહાઈડ્રોજનેશન કરવાથી એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ મળે છે જે $Z$ છે.
$4$. $Z$ એ એસિટોન છે,જે એક મિથાઈલ કીટોન છે. તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે ( $I_2$ અને $NaOH$ સાથે પીળા અવક્ષેપ),તેથી વિધાન $I$ સાચું છે.
$5$. એસિટોનમાં કેનિઝારો પ્રતિક્રિયા માટે જરૂરી $\alpha$-હાઈડ્રોજન હોતા નથી,તેથી તે સાંદ્ર $NaOH$ સાથે અસમાનતા પ્રતિક્રિયા આપતું નથી,તેથી $II$ ખોટું છે.
$6$. એસિટોન વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન અનુભવીને પ્રોપેન બનાવે છે,તેથી વિધાન $III$ સાચું છે.
$7$. એસિટોન એ કીટોન છે અને તે ફેહલિંગના પ્રક્રિયકનું રિડક્શન કરતું નથી,તેથી વિધાન $IV$ ખોટું છે.
તેથી,વિધાનો $I$ અને $III$ સાચા છે.

(D) પ્રક્રિયક $X$ માટે: શરૂઆતનું પદાર્થ $\beta$-બ્રોમો કીટોન છે. આલ્કોહોલિક $KOH$ (alc. $KOH$) સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી $E2$ મિકેનિઝમ દ્વારા ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન થાય છે,જેના પરિણામે $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન બને છે.
પ્રક્રિયક $Y$ માટે: નીપજમાં કાર્બોક્સિલેટ આયન અને પીળા રંગના અવક્ષેપ $(CHI_3)$ મળે છે,જે આયોડોફોર્મ પ્રતિક્રિયાની લાક્ષણિકતા છે. આ પ્રતિક્રિયા ખાસ કરીને મિથાઈલ કીટોન (અથવા આલ્કોહોલ જેનું ઓક્સિડેશન મિથાઈલ કીટોનમાં થઈ શકે છે) માટે છે અને તે $NaOI$ (સોડિયમ હાઈપોઆયોડાઈટ) નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.

(A) . ટોલેન્સ પ્રક્રિયક એ એમોનિકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ છે.
$B$. શિફ પ્રક્રિયક એ $SO_2$ દ્વારા રંગવિહીન કરેલ પેરા-રોઝાનિલિન હાઇડ્રોક્લોરાઇડનું દ્રાવણ છે.
$C$. રોઝનમંડ રિડક્શનમાં ઉદ્દીપક તરીકે $BaSO_4$ પર આધારિત $Pd$ નો ઉપયોગ થાય છે.
$D$. ફેહલિંગ દ્રાવણ '$B$' એ $NaOH$ માં રોશેલ ક્ષાર (પોટેશિયમ સોડિયમ ટાર્ટ્રેટ) નું જલીય દ્રાવણ છે.
આમ,સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(B) $1$. સંયોજન '$A$' નું આણ્વીય સૂત્ર $C_8H_8O$ છે અને તે $I_2/KOH$ (હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જે મિથાઈલ કીટોન ગ્રુપ $(-COCH_3)$ ની હાજરી સૂચવે છે.
$2$. એસિટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ આ વર્ણન સાથે બંધ બેસે છે. તે $I_2/KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પોટેશિયમ બેન્ઝોએટ ('$B$',$C_6H_5COOK$) અને આયોડોફોર્મ ('$C$',$CHI_3$) બનાવે છે.
$3$. આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ સિલ્વર પાવડર $(Ag)$ સાથે ગરમ કરવાથી ડીહેલોજનેશન પ્રક્રિયા દ્વારા એસિટિલીન ('$D$',$HC\equiv CH$) બનાવે છે.
$4$. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2CHI_3 + 6Ag \rightarrow HC\equiv CH + 6AgI$.
$5$. તેથી,'$A$' એ એસિટોફિનોન છે અને '$D$' એ એસિટિલીન $(HC\equiv CH)$ છે.

(A) સંયોજન $A$ એ $CH_3COCH_3$ (એસીટોન) છે,જેનું આણ્વીય સૂત્ર $C_3H_6O$ છે.
$1$. $I_2/NaOH$ સાથેની પ્રક્રિયા (આયોડોફોર્મ કસોટી): એસીટોન $NaOH$ ની હાજરીમાં $I_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ ના પીળા અવક્ષેપ આપે છે.
$CH_3COCH_3 + 3I_2 + 4NaOH \rightarrow CHI_3 + CH_3COONa + 3NaI + 3H_2O$. અહીં,$B$ એ $CHI_3$ છે.
$2$. $Zn-Hg/HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા (ક્લેમેન્સન રિડક્શન): એસીટોનનું રિડક્શન થઈને પ્રોપેન $(CH_3CH_2CH_3)$ બને છે.
$CH_3COCH_3 \xrightarrow{Zn-Hg/HCl} CH_3CH_2CH_3$. અહીં,$C$ એ $CH_3CH_2CH_3$ છે.

(A) જ્યારે એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ ને ફેહલિંગ દ્રાવણ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઓક્સિડેશન થઈને એસીટેટ આયનો બને છે,જ્યારે ફેહલિંગ દ્રાવણમાં રહેલા $Cu^{2+}$ આયનોનું રિડક્શન થઈને $Cu^+$ આયનો બને છે.
આ પ્રક્રિયાને પરિણામે ક્યુપ્રસ ઓક્સાઈડ $(Cu_2O)$ ના લાલ અવક્ષેપ મળે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CHO + 2Cu(OH)_2 + NaOH \longrightarrow CH_3COONa + Cu_2O \downarrow (\text{Red}) + 3H_2O$

(B) વિધાન $I$: આલ્ડિહાઈડ $HCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સાયનોહાઈડ્રિન બનાવે છે. આ પ્રક્રિયા ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા છે જેમાં $CN^-$ આયન કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે,ત્યારબાદ પ્રોટોનેશન દ્વારા સાયનોહાઈડ્રિન નીપજ મળે છે.
વિધાન $II$: સાયનોહાઈડ્રિન એ એવું કાર્બનિક સંયોજન છે જેમાં એક જ કાર્બન પર હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અને સાયનો સમૂહ $(-CN)$ જોડાયેલા હોય છે. આ બંધારણ $R-CH(OH)(CN)$ સાથે સુસંગત છે.
બંને વિધાનો સાચા છે.

(C) જ્યારે ઇથેનાલ $(CH_3CHO)$ સેમિકાર્બેઝાઇડ $(NH_2NHCONH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે સંઘનન પ્રક્રિયા થાય છે જેમાં પાણીનો અણુ દૂર થઈને સેમિકાર્બેઝોન બને છે. સેમિકાર્બેઝાઇડનો છેડો $-NH_2$ સમૂહ આલ્ડિહાઇડના કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CHO + NH_2NHCONH_2 \rightarrow CH_3CH=NNHCONH_2 + H_2O$
તેથી,એસીટાલ્ડિહાઇડ સેમિકાર્બેઝોનનું સાચું બંધારણ $H_3C-CH=N-NH-C(=O)-NH_2$ છે.

(B) પ્રક્રિયા $(I)$ માં,બેન્ઝીન $CO$ અને $HCl$ સાથે નિર્જળ $AlCl_3/CuCl$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ બનાવે છે (ગાટરમેન-કોચ પ્રક્રિયા). તેમાં કાર્બોક્સિલેટ આયન બનતું નથી.
પ્રક્રિયા $(II)$ માં,એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ ટોલેન્સ પ્રક્રિયક $([Ag(NH_3)_2]^+)$ સાથે બેઝિક માધ્યમમાં પ્રક્રિયા કરીને એસીટેટ આયન $(CH_3COO^-)$ બનાવે છે,જે કાર્બોક્સિલેટ આયન છે.
પ્રક્રિયા $(III)$ માં,બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ ફેહલિંગ દ્રાવણ $(Cu^{2+}/OH^-)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝોએટ આયન $(C_6H_5COO^-)$ બનાવે છે,જે કાર્બોક્સિલેટ આયન છે.
પ્રક્રિયા $(IV)$ માં,એનિલિનની પ્રક્રિયા $Cl_2/hv$ અને ત્યારબાદ $373 \ K$ તાપમાને $H_2O$ સાથે કરવામાં આવે છે,જેમાં કાર્બોક્સિલેટ આયન બનતું નથી.
તેથી,પ્રક્રિયા $(II)$ અને $(III)$ માં તેમની પ્રક્રિયા મિશ્રણમાં કાર્બોક્સિલેટ આયન મળે છે.

(A) એસિટલ એ એક કાર્બનિક સંયોજન છે જે એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં આલ્ડિહાઈડની આલ્કોહોલના બે અણુઓ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે. એસિટલનું સામાન્ય બંધારણ $R-CH(OR')_2$ છે,જેમાં એક કાર્બન પરમાણુ બે આલ્કોક્સી સમૂહો $(-OR')$,એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ અને એક આલ્કાઇલ સમૂહ $(R)$ સાથે જોડાયેલ હોય છે.

(B) એસીટાલ્ડોક્સાઈમ એ એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ ની હાઈડ્રોક્સાઈલએમાઈન $(NH_2OH)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી બને છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CHO + NH_2OH \rightarrow CH_3CH=NOH + H_2O$
આમ,એસીટાલ્ડોક્સાઈમનું બંધારણ $CH_3CH=NOH$ છે.

(D) હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં મિથાઈલ કીટો ગ્રુપ $(CH_3-CO-)$ હોય અથવા એવા સંયોજનો જેનું ઓક્સિડેશન થઈને મિથાઈલ કીટો ગ્રુપમાં રૂપાંતર થઈ શકે,જેમ કે $(R-CH(OH)-CH_3)$ પ્રકારના દ્વિતીયક આલ્કોહોલ.
$1$. $CH_3CHO$ માં $CH_3-CO-$ ગ્રુપ હાજર છે.
$2$. $CH_3CH_2OH$ નું ઓક્સિડેશન થઈને $CH_3CHO$ બને છે,જેમાં $CH_3-CO-$ ગ્રુપ છે.
$3$. $CH_3COCH_3$ માં $CH_3-CO-$ ગ્રુપ હાજર છે.
$4$. $C_2H_5COCH_2CH_3$ (પેન્ટેન$-3-$ઓન) માં મિથાઈલ કીટો ગ્રુપ $(CH_3-CO-)$ નથી અને તેનું ઓક્સિડેશન કરીને પણ તે મેળવી શકાતું નથી.
તેથી,$C_2H_5COCH_2CH_3$ હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપતું નથી.

(A) પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$(i)$ $CH_3OH$ એ $KI$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_3I$ બનાવે છે.
(ii) $CH_3I$ એ સૂકા ઈથરમાં $Mg$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $CH_3MgI$ બનાવે છે.
(iii) $CH_3MgI$ એ $1$-ઈન્ડેનોન ($2,3$-ડાયહાઈડ્રો-$1H$-ઈન્ડેન-$1$-ઓન) ના કાર્બોનિલ સમૂહ પર ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા કરે છે.
(iv) ત્યારબાદ $H_2O$ સાથે જળવિભાજન કરવાથી $1$-મિથાઈલ-$2,3$-ડાયહાઈડ્રો-$1H$-ઈન્ડેન-$1$-ઓલ મળે છે.
$(v)$ $358 \ K$ તાપમાને $20\% H_3PO_4$ નો ઉપયોગ કરીને આલ્કોહોલનું નિર્જલીકરણ કરવાથી વધુ સ્થાયી સંયુગ્મિત આલ્કીન,$1$-મિથાઈલ-$1H$-ઈન્ડીન મુખ્ય નીપજ તરીકે મળે છે.

(D) પગલું $1$: ટોલ્યુઈનનું $(P)$ માં રૂપાંતર. ટોલ્યુઈન $KMnO_4 / KOH$ અને ત્યારબાદ $H_3O^+$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $p$-મિથાઈલબેન્ઝોઈક એસિડ બનાવે છે. આ એસિડ ત્યારબાદ $PCl_5$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $p$-મિથાઈલબેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડ બનાવે છે,જે $(P)$ છે.
પગલું $2$: બ્રોમોબેન્ઝીનનું $(Q)$ માં રૂપાંતર. બ્રોમોબેન્ઝીન $Mg$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફિનાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ $CdCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડાયફિનાઈલકેડમિયમ બનાવે છે. આ ઓર્ગેનોકેડમિયમ સંયોજન $(P)$ ($p$-મિથાઈલબેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને અંતિમ નીપજ $(Q)$ બનાવે છે,જે $4$-મિથાઈલબેન્ઝોફેનોન છે.

(D) ક્લેમેન્સન રિડક્શન એ એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જે કાર્બોનિલ સમૂહો (આલ્ડિહાઇડ અને કીટોન) ને ઝિંક એમાલગમ $(Zn-Hg)$ અને સાંદ્ર હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ નો ઉપયોગ કરીને મિથિલીન સમૂહો $(-CH_2-)$ માં રિડ્યુસ કરે છે.
વિકલ્પ $A$ એ રોઝનમન્ડ રિડક્શન દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $B$ એ વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $C$ એ $DIBAL-H$ નો ઉપયોગ કરીને એસ્ટરનું આલ્ડિહાઇડમાં રિડક્શન દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $D$ એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન દર્શાવે છે,જેમાં કીટોન $R-COCH_3$ નું આલ્કેન $R-CH_2-CH_3$ માં રિડક્શન થાય છે.

(A) આપેલી પ્રક્રિયા $Wolff-Kishner$ રિડક્શનનું ઉદાહરણ છે.
આ પ્રક્રિયામાં કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ નું મિથાઈલીન સમૂહ $(CH_2)$ માં રિડક્શન થાય છે.
પ્રથમ,કીટોન હાઈડ્રેઝીન $(NH_2NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઈડ્રેઝોન મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે.
ત્યારબાદ,$KOH$ જેવા પ્રબળ બેઝ અને ઇથિલિન ગ્લાયકોલ જેવા ઊંચા ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતા દ્રાવકની હાજરીમાં,હાઈડ્રેઝોનનું બેઝ-ઉત્પ્રેરિત વિઘટન થાય છે,જે નાઇટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ મુક્ત કરે છે અને અનુરૂપ આલ્કેન બનાવે છે.
આ કિસ્સામાં,$3,3-$ડાયમિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનોનનું રિડક્શન થઈને $3,3-$ડાયમિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેન બને છે.

(A) વોલ્ફ-કિશનર રિડક્શન એ કાર્બોનિલ સમૂહો (આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન) ને મિથાઈલીન સમૂહો $(-CH_2-)$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે વપરાતી રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
તેમાં કાર્બોનિલ સંયોજનને હાઈડ્રેઝીન $(NH_2NH_2)$ અને પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ જેવા પ્રબળ બેઝ સાથે ઈથિલીન ગ્લાયકોલ જેવા ઉચ્ચ ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતા દ્રાવકની હાજરીમાં ગરમ કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા હાઈડ્રેઝોન મધ્યવર્તી સંયોજન દ્વારા આગળ વધે છે,જે ત્યારબાદ બેઝ-ઉત્પ્રેરિત વિઘટન પામીને નાઈટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ મુક્ત કરે છે અને અનુરૂપ આલ્કેન બનાવે છે.

(A) શરૂઆતનો પદાર્થ $2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટ-$2$-ઈન છે.
પગલું $1$: $(1) \ O_3$ અને $(2) \ Zn/H_2O$ સાથે $2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટ-$2$-ઈનનું ઓઝોનોલિસિસ દ્વિબંધનું વિભાજન કરે છે,જેનાથી એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ ના બે અણુઓ મળે છે.
પગલું $2$: નીપજ ' $A$ ' એસિટોન છે. જ્યારે એસિટોનની પ્રક્રિયા $Ba(OH)_2$ (બેઝ) સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન પ્રતિક્રિયા આપે છે.
એસિટોનના બે અણુઓ પ્રક્રિયા કરીને $4$-હાઇડ્રોક્સી-$4$-મિથાઈલપેન્ટેન-$2$-ઓન (ડાયએસીટોન આલ્કોહોલ) બનાવે છે.
તેથી,નીપજ ' $P$ ' એ $4$-હાઇડ્રોક્સી-$4$-મિથાઈલપેન્ટેન-$2$-ઓન છે.

(C) $1$. $CH_3CH_2COCH_3$ (બ્યુટેન$-2-$ઓન) ની $CH_3MgBr$ સાથે પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજનથી $A$ મળે છે,જે $CH_3CH_2C(OH)(CH_3)_2$ ($2$-મિથાઇલબ્યુટેન$-2-$ઓલ) છે.
$2$. $358 \ K$ તાપમાને $20\% H_3PO_4$ સાથે $A$ નું નિર્જલીકરણ સેિત્ઝેફના નિયમ મુજબ મુખ્ય ઉત્પાદન $B$ આપે છે,જે $CH_3CH=C(CH_3)_2$ ($2$-મિથાઇલબ્યુટ$-2-$ઈન) છે.
$3$. $B$ $(CH_3CH=C(CH_3)_2)$ નું ઓઝોનોલિસિસ $CH_3CHO$ (ઇથેનાલ) અને $(CH_3)_2CO$ (પ્રોપેનોન) ને ઉત્પાદનો $C$ અને $D$ તરીકે આપે છે.

(B) $1$. શરૂઆતનું દ્રવ્ય પ્રોપીન $(CH_3CH=CH_2)$ છે.
$2$. પ્રોપીનનું $(i) B_2H_6$ અને $(ii) H_2O_2/NaOH$ સાથે હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન કરવાથી $X$ તરીકે પ્રોપેન-$1$-ઓલ $(CH_3CH_2CH_2OH)$ મળે છે.
$3$. $573 \ K$ તાપમાને $Cu$ નો ઉપયોગ કરીને પ્રોપેન-$1$-ઓલ $(X)$ નું ડિહાઇડ્રોજનેશન કરવાથી $Y$ તરીકે પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ મળે છે.
$4$. પ્રોપેનાલ $(Y)$ મંદ $NaOH$ ની હાજરીમાં આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયા આપે છે અને ત્યારબાદ ગરમ $(\Delta)$ કરવાથી $Z$ તરીકે $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત આલ્ડિહાઇડ,$2$-મિથાઈલપેન્ટ-$2$-ઈનાલ $(CH_3CH_2CH=C(CH_3)CHO)$ મળે છે.

(A) પગલું $1$: $but-2-ene$ $(CH_3-CH=CH-CH_3)$ ના ઓઝોનોલિસિસથી એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ ના બે અણુઓ મળે છે. આમ,$X = CH_3CHO$.
પગલું $2$: મંદ $NaOH$ ની હાજરીમાં એસીટાલ્ડિહાઈડના $2$ અણુઓનું આલ્ડોલ સંઘનન અને ત્યારબાદ ગરમ $(\Delta)$ કરવાથી $but-2-enal$ $(CH_3-CH=CH-CHO)$ મળે છે,જે $Z$ છે.
પગલું $3$: $but-2-enal$ $(CH_3-CH=CH-CHO)$ નું ઓઝોનોલિસિસ દ્વિબંધ તોડીને એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ અને ગ્લાયોક્સલ $(CHO-CHO)$ બનાવે છે.
તેથી,$A$ અને $B$ એ $CH_3CHO$ અને $CHO-CHO$ છે.

(A) $1$. પ્રોપીન પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં $HBr$ સાથે એન્ટી-માર્કોનિકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયા કરીને $1-$બ્રોમોપ્રોપેન બનાવે છે: $CH_3-CH=CH_2 + HBr \xrightarrow{\text{peroxide}} CH_3-CH_2-CH_2Br$.
$2$. $1-$બ્રોમોપ્રોપેન સૂકા ઈથરની હાજરીમાં $Mg$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક,પ્રોપાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ બનાવે છે: $CH_3-CH_2-CH_2Br + Mg \xrightarrow{\text{dry ether}} CH_3-CH_2-CH_2MgBr$.
$3$. પ્રોપેનાલ $(CH_3-CH_2-CHO)$ પ્રોપાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ સાથે ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા કરીને અને ત્યારબાદ જળવિભાજન દ્વારા હેક્ઝેન$-3-$ઓલ બનાવે છે: $CH_3-CH_2-CHO + CH_3-CH_2-CH_2MgBr \rightarrow CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_2-CH_2-CH_3$.
$4$. હેક્ઝેન$-3-$ઓલનું $CrO_3$ વડે ઓક્સિડેશન થતા હેક્ઝેન$-3-$ઓન બને છે: $CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_2-CH_2-CH_3 \xrightarrow{CrO_3} CH_3-CH_2-CO-CH_2-CH_2-CH_3$.

(D) $1$. આલ્કીન $A$ એ $but-2-ene$ $(CH_3CH=CHCH_3)$ છે,જે સીસ/ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$2$. $but-2-ene$ ના ઓઝોનોલિસિસથી એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ ના બે અણુઓ મળે છે,તેથી $B = CH_3CHO$.
$3$. એસીટાલ્ડિહાઈડ $NaOH$ ની હાજરીમાં આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા $but-2-enal$ $(CH_3CH=CHCHO)$ બનાવે છે.
$4$. $but-2-enal$ ની હાઈડ્રોક્સિલએમાઈન $(NH_2OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા અનુરૂપ ઓક્સાઈમ $CH_3CH=CHCH=NOH$ મળે છે,જે $C$ છે.

(B) $m$-ક્લોરોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડની સાંદ્ર $NaOH$ સાથેની પ્રક્રિયા કેનિઝારો પ્રક્રિયા છે.
જે આલ્ડિહાઈડમાં $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી,તે સાંદ્ર બેઝની હાજરીમાં સ્વયં-ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન (અસમાનતા) અનુભવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$m$-ક્લોરોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડનો એક અણુ કાર્બોક્સિલિક એસિડના ક્ષાર (સોડિયમ $3$-ક્લોરોબેન્ઝોએટ) માં ઓક્સિડેશન પામે છે અને બીજો અણુ આલ્કોહોલ ($3$-ક્લોરોબેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ) માં રિડક્શન પામે છે.

(A) પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$1$. મિથિલીનસાયક્લોપેન્ટેનનું $(i) B_2H_6$ અને $(ii) H_2O_2/NaOH$ સાથે હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન કરવાથી સાયક્લોપેન્ટાઇલમિથેનોલ મળે છે.
$2$. પ્રાથમિક આલ્કોહોલનું $PCC$ (પિરિડિનિયમ ક્લોરોક્રોમેટ) સાથે ઓક્સિડેશન કરવાથી સાયક્લોપેન્ટેનકાર્બાલ્ડિહાઇડ મળે છે.
$3$. આલ્ડિહાઇડમાં ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $PhMgBr$ નું ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $(v) H_2O$ સાથે જળવિભાજન કરવાથી દ્વિતીયક આલ્કોહોલ,સાયક્લોપેન્ટાઇલફિનાઇલમિથેનોલ મળે છે.

(C) આ પ્રક્રિયા કેનિઝારો પ્રક્રિયા છે. તેની ક્રિયાવિધિમાં,$Ph-CDO$ ના કાર્બોનિલ કાર્બન પર $OH^-$ નો ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો એક ટેટ્રાહેડ્રલ મધ્યવર્તી બનાવે છે. દર-નિર્ધારક તબક્કામાં,આ મધ્યવર્તીમાંથી એક હાઇડ્રાઇડ (અથવા ડ્યુટેરાઇડ) આયન બીજા $Ph-CDO$ અણુમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે. મધ્યવર્તીમાં કાર્બન સાથે $D$ પરમાણુ જોડાયેલ હોવાથી,ડ્યુટેરાઇડ આયન $(D^-)$ બીજા $Ph-CDO$ અણુમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે. આના પરિણામે $Ph-CD_2-O^-$ અને $Ph-COO^-$ બને છે. વર્કઅપ પછી,આલ્કોક્સાઇડ $Ph-CD_2-O^-$ એ $Ph-CD_2-OH$ માં ફેરવાય છે.

(C) લેક્ટોલ તેના ઓપન-ચેઈન હાઈડ્રોક્સી-આલ્ડિહાઈડ સ્વરૂપ સાથે સંતુલનમાં હોય છે.
$NaBH_4$ ની હાજરીમાં,આલ્ડિહાઈડ સમૂહનું રિડક્શન થઈને પ્રાથમિક આલ્કોહોલ બને છે.
લેક્ટોલ $S$ ($2$-હાઈડ્રોક્સીટેટ્રાહાઈડ્રોપાયરાન) ખુલીને $5-$હાઈડ્રોક્સીપેન્ટેનાલ બનાવે છે,જેનું $NaBH_4$ દ્વારા રિડક્શન થઈને પેન્ટેન$-1,5-$ડાયોલ મળે છે.

(D) એસિડિક પરિસ્થિતિમાં આલ્કોહોલનું નિર્જલીકરણ પાણીના અણુના દૂર થયા પછી બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$4$-હાઇડ્રોક્સીહેક્ઝેન-$2$-ઓન (વિકલ્પ $D$) નું નિર્જલીકરણ એવા કાર્બોકેટાયન તરફ દોરી જાય છે જે $5$ $\alpha$-હાઇડ્રોજન અણુઓ સાથે હાઇપરકોન્જુગેશન દ્વારા સ્થિર થાય છે.
વધુમાં,પરિણામી આલ્કીન નીપજ કાર્બોનિલ જૂથ સાથે સંયુગ્મિત (conjugated) હોય છે,જે રેઝોનન્સ દ્વારા વધારાની સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.
તેથી,$4$-હાઇડ્રોક્સીહેક્ઝેન-$2$-ઓન સૌથી સરળતાથી નિર્જલીકરણ પામે છે.

(B) આલ્કલાઇન માધ્યમમાં,$\beta$-હાઇડ્રોક્સી કાર્બોનિલ સંયોજનો (આલ્ડોલ નીપજો) નું નિર્જલીકરણ $E1cB$ પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
પ્રથમ,બેઇઝ એસિડિક $\alpha$-પ્રોટોનને દૂર કરીને એનોલેટ આયન બનાવે છે.
ત્યારબાદ,$\beta$-સ્થાન પર રહેલો હાઇડ્રોક્સાઇડ આયન $(-OH)$ દૂર થઈને $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કાર્બોનિલ સંયોજન બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા માટે,અણુમાં કાર્બોનિલ સમૂહ અને તેની સાપેક્ષમાં $\beta$-સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ હોવો જોઈએ,અને $\alpha$-હાઇડ્રોજન ઉપલબ્ધ હોવો જોઈએ.
વિકલ્પ $(B)$,$4$-હાઇડ્રોક્સી$-2-$પેન્ટેનોન,એ $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન છે જેમાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન હાજર છે,જે સરળતાથી નિર્જલીકરણ પામીને પેન્ટ$-3-$ઈન$-2-$ઓન બનાવે છે.

(D) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_{3}CO-$ સમૂહ હોય અથવા જે સંયોજનો આ સમૂહમાં ઓક્સિડેશન પામી શકે,જેમ કે $CH_{3}CH(OH)-$ સમૂહ ધરાવતા દ્વિતીયક આલ્કોહોલ.
વિકલ્પ $A$: $CH_{3} CH_{2} CH_{2} CH_{2} CHO$ એ પેન્ટેનાલ છે,જેમાં $CH_{3}CO-$ સમૂહ હોતો નથી.
વિકલ્પ $B$: $CH_{3} CH_{2} CO CH_{2} CH_{3}$ એ પેન્ટેન-$3$-ઓન છે,જેમાં $CH_{3}CO-$ સમૂહનો અભાવ છે.
વિકલ્પ $C$: $CH_{3} CH_{2} CH_{2} CH_{2} CH_{2} OH$ એ પેન્ટેન-$1$-ઓલ છે,જે એક પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે અને ઓક્સિડેશન પર જરૂરી મિથાઈલ કીટોન બનાવતું નથી.
વિકલ્પ $D$: $CH_{3} CH_{2} CH_{2} CH(OH) CH_{3}$ એ પેન્ટેન-$2$-ઓલ છે. તે $CH_{3}CH(OH)-$ સમૂહ ધરાવે છે,જે $I_{2}/NaOH$ દ્વારા પેન્ટેન-$2$-ઓન $(CH_{3} CH_{2} CH_{2} CO CH_{3})$ માં ઓક્સિડેશન પામે છે,જે એક મિથાઈલ કીટોન છે અને ત્યારબાદ આયોડોફોર્મ પ્રક્રિયા દ્વારા $CHI_{3}$ (આયોડોફોર્મ) બનાવે છે.

(A) કેનિઝારો પ્રક્રિયામાં,$\alpha$-હાઇડ્રોજન ધરાવતા ન હોય તેવા આલ્ડિહાઇડ સાંદ્ર બેઇઝની હાજરીમાં અસમાનુપાતીકરણ (disproportionation) પામીને આલ્કોહોલ અને કાર્બોક્સિલિક એસિડનો ક્ષાર બનાવે છે. આ પ્રક્રિયામાં કોઈ નવો $C-C$ બંધ બનતો નથી.
ઉદાહરણ તરીકે: $2HCHO + 50\% NaOH \rightarrow CH_3OH + HCOONa$.

(A) આ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે કે સંયોજન $M$ એ $CH_3MgBr$ (ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_4$ વાયુ મુક્ત કરે છે. આ સૂચવે છે કે $M$ માં એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ છે.
$H^+$ સાથે પ્રક્રિયા કરવા પર,મધ્યવર્તી $N$ એ $CH_3COCH_2COCH_3$ (એસીટાઈલએસીટોન) આપે છે.
એસીટાઈલએસીટોનમાં સક્રિય મિથાઈલીન સમૂહ (બે કાર્બોનિલ સમૂહો વચ્ચે $-CH_2-$) હોય છે જેમાં એસિડિક પ્રોટોન હોય છે.
તેથી,$M$ એ $CH_3COCH_2COCH_3$ પોતે જ હોવું જોઈએ,કારણ કે ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક બેઝ તરીકે કાર્ય કરીને સક્રિય મિથાઈલીન સમૂહમાંથી એસિડિક પ્રોટોન દૂર કરે છે,જે એનોલેટ $N$ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ $H^+$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મૂળ કીટોનમાં પાછું ફેરવાય છે.

(A) પ્રક્રિયા નીચે મુજબ આગળ વધે છે:
$1$. $3$-બ્રોમો-$1$-ક્લોરોબેન્ઝીન શુષ્ક $Et_2O$ માં $Mg$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક,$3$-ક્લોરોફિનાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ બનાવે છે.
$2$. આ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક ત્યારબાદ $4$-ક્લોરોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડ સાથે ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા કરે છે.
$3$. અંતે,જલીય $NH_4Cl$ સાથેની પ્રક્રિયા આલ્કોક્સાઈડ મધ્યવર્તી સંયોજનનું પ્રોટોનેશન કરીને દ્વિતીયક આલ્કોહોલ,$3$-ક્લોરોફિનાઈલ-$4$-ક્લોરોફિનાઈલમિથેનોલ આપે છે.

(A) કાર્બોનિલ સંયોજન $R-CO-R'$ ની મિથાઈલ મેગ્નેશિયમ આયોડાઈડ $(CH_3MgI)$ સાથે પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી જો મધ્યસ્થ કાર્બન સાથે જોડાયેલા ચાર સમૂહો અલગ હોય તો કાઈરલ કેન્દ્ર ધરાવતો આલ્કોહોલ મળે છે.
$1$. બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$: $1$-ફિનાઈલઈથેનોલ બનાવે છે,જેમાં કાઈરલ કેન્દ્ર $(C_6H_5, CH_3, H, OH)$ હોય છે. તેથી તે એનાન્ટીઓમર્સ આપે છે.
$2$. પ્રોપિયોફિનોન $(C_6H_5COCH_2CH_3)$: $2$-ફિનાઈલબ્યુટેન-$2$-ઓલ બનાવે છે. અહીં ચારેય સમૂહો $(C_6H_5, CH_3, CH_2CH_3, OH)$ અલગ છે,તેથી તે એનાન્ટીઓમર્સ બનાવે છે.
$3$. એસીટોન $(CH_3COCH_3)$: $2$-મિથાઈલપ્રોપેન-$2$-ઓલ બનાવે છે,જે અકાઈરલ છે.
$4$. એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$: પ્રોપેન-$2$-ઓલ બનાવે છે,જે અકાઈરલ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ એ કાઈરલ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ બનાવવા માટેનું પ્રમાણભૂત ઉદાહરણ છે.

(A, C, D) આપેલ સંયોજન ઇથાઇલ એસીટોએસીટેટ $(CH_3COCH_2COOC_2H_5)$ છે.
$(A)$ તેમાં સક્રિય મિથિલીન જૂથ હોવાથી,તે કીટો-ઈનોલ ચલરૂપકતા દર્શાવે છે.
$(B)$ ઈનોલ સ્વરૂપમાં એસિડિક હાઈડ્રોક્સિલ જૂથ હોય છે,તેથી તે ધાત્વિક સોડિયમ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $H_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$(C)$ ઈનોલ સ્વરૂપ તટસ્થ $FeCl_3$ દ્રાવણ સાથે લાક્ષણિક લાલ-જાંબલી રંગ આપે છે.
$(D)$ તેમાં કીટો જૂથ હોવાથી,તે $2,4-$ડાયનાઈટ્રોફિનાઈલ હાઈડ્રેઝીન $(2,4-DNP)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અવક્ષેપ બનાવે છે.
તેથી,વિધાનો $(A)$,$(C)$ અને $(D)$ સાચા છે.

(D) $1$. બેન્ઝાલ્ડિહાઈડની મિથેનોલ સાથે શુષ્ક $HCl$ વાયુની હાજરીમાં પ્રક્રિયા થવાથી એસિટલ,$A$ બને છે,જે બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ ડાયમિથાઈલ એસિટલ,$Ph-CH(OMe)_2$ છે.
$2$. એસિટલ $A$ ની મંદ $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયાથી તેનું જળવિભાજન થઈને ફરીથી બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(Ph-CHO)$ અને મિથેનોલ મળે છે.
$3$. ત્યારબાદ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડની એસિટિક એનહાઈડ્રાઈડ $((CH_3CO)_2O)$ સાથે સોડિયમ એસિટેટ $(CH_3COONa)$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા એ પર્કિન કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયા છે,જે અંતિમ નીપજ $B$ તરીકે સિનામિક એસિડ $(Ph-CH=CH-COOH)$ આપે છે.

(C) $NaBH_4$ એ એક પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તા છે જે કીટોન અને આલ્ડિહાઇડનું આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે પરંતુ સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં એસ્ટરનું રિડક્શન કરતું નથી.
ઇથાઇલ $3$-ઓક્સોબ્યુટેનોએટમાં કીટોન અને એસ્ટર બંને સમૂહ હોય છે.
તેથી,$NaBH_4$ પસંદગીયુક્ત રીતે $C-3$ સ્થાન પરના કીટોન સમૂહનું હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહમાં રિડક્શન કરશે,જ્યારે $C-1$ સ્થાન પરનો એસ્ટર સમૂહ અપરિવર્તિત રહેશે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે:
$CH_3COCH_2COOC_2H_5 \xrightarrow{NaBH_4, CH_3OH} CH_3CH(OH)CH_2COOC_2H_5$
આમ,નીપજ ઇથાઇલ $3$-હાઇડ્રોક્સિબ્યુટેનોએટ છે.

(A) આપેલ કાર્બોનિલ સંયોજનોની ઇથાઇલમેગ્નેશિયમ આયોડાઇડ સાથેની ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રતિક્રિયા માટે પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ $I > III > II > IV$ છે.
આ ક્રમ બે મુખ્ય પરિબળો દ્વારા સમજાવી શકાય છે:
$(i)$ ઇન્ડક્ટિવ અસર: આલ્કાઇલ જૂથો ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત કરનારા હોય છે. જેમ કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઇલ જૂથોની સંખ્યા વધે છે,તેમ કાર્બોનિલ કાર્બન પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધે છે,જે તેની ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટાડે છે અને આમ ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલા પ્રત્યે પ્રતિક્રિયાત્મકતા ઘટાડે છે.
$(ii)$ અવકાશીય અસર (Steric effect): જેમ કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઇલ જૂથોની સંખ્યા અને કદ વધે છે,તેમ કાર્બોનિલ કાર્બન આસપાસ અવકાશીય અવરોધ વધે છે,જેનાથી ન્યુક્લિયોફાઇલ માટે હુમલો કરવો વધુ મુશ્કેલ બને છે.
તેથી,ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(I)$ સૌથી વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ છે,ત્યારબાદ એસીટાલ્ડિહાઇડ $(III)$,એસીટોન $(II)$,અને છેલ્લે ડાય-ટર્ટ-બ્યુટાઇલ કીટોન $(IV)$ આવે છે.