Properties Questions in Gujarati

(A) સાચો જવાબ $(A)$ છે. $NMR$ સ્પેક્ટ્રોસ્કોપીમાં,સિગ્નલોનું વિભાજન (સ્પિન-સ્પિન કપલિંગ) બાજુના કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા પ્રોટોનના ચુંબકીય મોમેન્ટ્સની આંતરક્રિયાને કારણે થાય છે,જો આ પ્રોટોન શોષણ કરતા પ્રોટોન સાથે રાસાયણિક રીતે સમાન ન હોય.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
ફેહલિંગનું દ્રાવણ એ બે દ્રાવણોનું મિશ્રણ છે:
$1$. ફેહલિંગનું દ્રાવણ $A$: જલીય કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4 \cdot 5H_2O)$.
$2$. ફેહલિંગનું દ્રાવણ $B$: આલ્કલાઇન સોડિયમ પોટેશિયમ ટાર્ટરેટ (રોશેલ ક્ષાર).

(C) આપેલા સંયોજનોની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $Trans-2-butene$: બંધ દ્વિધ્રુવોના રદ થવાને કારણે દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા $0$ છે.
$(ii)$ $1, 3-Dimethylbenzene$: બે મિથાઈલ જૂથોની પ્રેરક અસરને કારણે તેની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા ઓછી હોય છે.
$(iii)$ $Acetophenone$ $(C_6H_5COCH_3)$: કાર્બોનિલ જૂથ $(C=O)$ ની પ્રબળ ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક પ્રકૃતિને કારણે તેની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા વધુ હોય છે,જે નોંધપાત્ર વીજભાર વિભાજન પેદા કરે છે.
$(iv)$ $Ethanol$ $(C_2H_5OH)$: ઓક્સિજન અને હાઈડ્રોજન વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવતને કારણે તેની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા મધ્યમ હોય છે.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Acetophenone$ ની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા સૌથી વધુ છે.

(C) કાર્બોનિલ સંયોજનોની ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાશીલતા કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલિસિટી પર આધાર રાખે છે.
આલ્કાઈલ જૂથો $+I$ અસરને કારણે ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ હોય છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બન પરનો ધન વીજભાર ઘટાડે છે અને અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) વધારે છે.
જેમ કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ જૂથોની સંખ્યા વધે છે,તેમ ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાશીલતા ઘટે છે.
તેથી,પ્રતિક્રિયાશીલતાનો ક્રમ છે:
$HCHO (I) > CH_3CHO (II) > CH_3COCH_3 (III)$

(B) . $C_{2}H_{5}CHO$ ની $CH_{3}MgBr$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજનથી $CH_{3}CH(OH)C_{2}H_{5}$ (બ્યુટેન-$2$-ઓલ) મળે છે.
આ અણુમાં,$-OH$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે: $-H$,$-OH$,$-CH_{3}$,અને $-C_{2}H_{5}$.
તમામ ચાર વિસ્થાપકો અલગ હોવાથી,આ કાર્બન એક કાયરલ કેન્દ્ર છે,જે અણુને કાયરલ બનાવે છે.

(D) $CH_3CHO + HCN \to CH_3CH(OH)CN$ પ્રક્રિયામાં એસીટાલ્ડિહાઈડના કાર્બોનિલ કાર્બન પર સાયનાઈડ આયનનો ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો થાય છે.
કાર્બોનિલ કાર્બન સમતલીય હોવાથી,સાયનાઈડ આયન બંને બાજુથી સમાન સંભાવના સાથે હુમલો કરી શકે છે.
આના પરિણામે $d$ (ડેક્સ્ટ્રો) અને $l$ (લેવો) બંને એનાન્ટિઓમર્સ સમાન પ્રમાણમાં બને છે.
તેથી,મળતી નીપજ રેસેમિક મિશ્રણ હશે.

(B) ક્લેમેન્સન રિડક્શનમાં,આલ્ડિહાઇડ અને કીટોનનું રિડક્શન એમાલગમેટેડ $Zn-Hg$ અને $HCl$ નો ઉપયોગ કરીને અનુરૂપ આલ્કેનમાં કરવામાં આવે છે.

(D) વર્ણવેલ પ્રક્રિયા એ વેકર પ્રક્રિયા છે,જેમાં ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ નું $PdCl_2$ અને $CuCl_2$ ની હાજરીમાં એસીટાલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
આમ,$X$ એ એસીટાલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ છે.
એસીટાલ્ડિહાઇડમાં કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ હોય છે અને તે ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ આપે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$HCN$ (હાઇડ્રોજન સાયનાઇડ) એક એવો પ્રક્રિયક છે જે આલ્ડિહાઇડના કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે સરળતાથી ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા કરીને સાયનોહાઇડ્રિન બનાવે છે.
તેથી,$HCN$ એ સાચો પ્રક્રિયક છે.

(D) $PCl_5$ ની પ્રોપેનોન $(CH_3COCH_3)$ જેવા કીટોન સાથેની પ્રક્રિયામાં કાર્બોનિલ ઓક્સિજન પરમાણુનું તે જ કાર્બન સ્થાન પર બે ક્લોરિન પરમાણુઓ દ્વારા વિસ્થાપન થાય છે.
આના પરિણામે $gem$-ડાયક્લોરાઇડ (ખાસ કરીને $2,2$-ડાયક્લોરોપ્રોપેન) બને છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3COCH_3 + PCl_5 \to CH_3-CCl_2-CH_3 + POCl_3$.

(B) આલ્ડિહાઇડ ગ્રુપ $(-CHO)$ નું કાર્બોક્સિલિક એસિડ ગ્રુપ $(-COOH)$ માં ઓક્સિડેશન કરવા માટે,જ્યારે કાર્બન-કાર્બન ડબલ બોન્ડ $(C=C)$ ને જાળવી રાખવો હોય,ત્યારે પસંદગીયુક્ત ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટની જરૂર પડે છે.
$CH_3CH=CHCHO$ એ $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત આલ્ડિહાઇડ છે.
એસિડિક માધ્યમમાં $KMnO_4$ નો ઉપયોગ કરવાથી આલ્ડિહાઇડ ગ્રુપનું તેના અનુરૂપ કાર્બોક્સિલિક એસિડ,$CH_3CH=CHCOOH$ માં પસંદગીયુક્ત ઓક્સિડેશન થાય છે.

(D) $-CHO$ સમૂહની હાજરી સંસ્પંદન અને પ્રેરક અસરને કારણે ઇલેક્ટ્રોન ઘનતામાં ઘટાડો કરે છે,ખાસ કરીને $o-$ (ઓર્થો) અને $p-$ (પેરા) સ્થાન પર.
પરિણામે,ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી પ્રક્રિયક $m-$ (મેટા) સ્થાન પર હુમલો કરે છે.
તેથી,તે મેટા-નિર્દેશક સમૂહ છે.

(B) દૂધને $HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઈડ) ના થોડા ટીપાં ઉમેરીને સાચવી શકાય છે. $HCHO$ દૂધમાં બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવીને પ્રિઝર્વેટિવ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) અરીસા પર સિલ્વરિંગ કરવાની પ્રક્રિયામાં કાચની સપાટી પર ધાતુના સિલ્વરનું પાતળું પડ જમા કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે $AgNO_3$ (સિલ્વર નાઈટ્રેટ) નો ઉપયોગ કરીને રિડક્શન કર્તા (જેમ કે ગ્લુકોઝ અથવા ફોર્માલ્ડિહાઈડ) ની હાજરીમાં ટોલેન્સ કસોટી દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેથી,આ હેતુ માટે $AgNO_3$ નો ઉપયોગ થાય છે.

(A) ટોલેન્સ પ્રક્રિયક એ એમોનિયામય સિલ્વર નાઈટ્રેટનું દ્રાવણ છે.
તેમાં ડાયએમાઈનસિલ્વર$(I)$ સંકીર્ણ આયન હોય છે,જેને $[Ag(NH_3)_2]^+$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ કાર્બનિક સંયોજનોમાં આલ્ડિહાઈડ સમૂહની હાજરી ચકાસવા માટે થાય છે.

(B) જ્યારે ક્લોરલ $(CCl_3CHO)$ ને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ ના જલીય દ્રાવણ સાથે ઉકાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા દ્વારા ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને સોડિયમ ફોર્મેટ $(HCOONa)$ બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $CCl_3CHO + NaOH \xrightarrow{\text{Boil}} CHCl_3 + HCOONa$.

(D) ઇથેનોલની વધારાના ક્લોરિન સાથેની પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. ઇથેનોલનું પ્રથમ એસીટાલ્ડિહાઇડમાં ઓક્સિડેશન થાય છે: $CH_3CH_2OH + Cl_2 \to CH_3CHO + 2HCl$
$2$. ત્યારબાદ એસીટાલ્ડિહાઇડનું ક્લોરિનેશન થઈને ક્લોરલ $(CCl_3CHO)$ બને છે: $CH_3CHO + 3Cl_2 \to CCl_3CHO + 3HCl$
તેથી,અંતિમ નીપજ ક્લોરલ છે.

(C) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
$\text{ડાયઈથાઈલ }\ \text{કીટોન}$ $(CH_3CH_2-CO-CH_2CH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ ના પીળા અવક્ષેપ બનાવતું નથી.

$CH_3COCH_3 \xrightarrow{NaOH/I_2} CHI_3$	$\text{પીળા }\ \text{અવક્ષેપ}$
$C_2H_5OH \xrightarrow{NaOH/I_2} CHI_3$
$CH_3-CH(OH)-CH_3 \xrightarrow{NaOH/I_2} CHI_3$

(B) આયોડિન $(I_2)$ અને આલ્કલી $(NaOH)$ સાથે સંયોજનની પ્રક્રિયાને આયોડોફોર્મ કસોટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ ધરાવતા સંયોજનો આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ ના પીળા અવક્ષેપ આપે છે.
એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5COCH_3 + 3I_2 + 4NaOH \rightarrow CHI_3 (\text{પીળા અવક્ષેપ}) + C_6H_5COONa + 3NaI + 3H_2O$.

(C) એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ ની $NaOH$ ની હાજરીમાં આયોડિન $(I_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા આયોડોફોર્મ કસોટી છે.
$CH_3COCH_3 + 3I_2 + 4NaOH \to CHI_3 + 3NaI + CH_3COONa + 3H_2O$
આ પ્રક્રિયામાં,એસિટોન આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ બનાવે છે,જે પીળા રંગના અવક્ષેપ તરીકે મળે છે.

(D) આયોડોફોર્મ પ્રતિક્રિયા એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ જૂથ અથવા $CH_3CH(OH)-$ જૂથ હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Ethanol$ $(CH_3CH_2OH)$ માં $CH_3CH(OH)-$ જૂથ હોય છે,જે પ્રતિક્રિયા દરમિયાન એસિટોલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ માં ઓક્સિડાઇઝ થાય છે અને ત્યારબાદ આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
ફોર્મેલિન,મિથેનોલ અને એસિટિક એસિડમાં આ બંધારણીય જરૂરિયાતો હોતી નથી.

(A) આણ્વીય સૂત્ર $C_2Cl_3OH$ ને $CCl_3CHO$ (ક્લોરલ) તરીકે લખી શકાય છે.
કારણ કે $A$ ફેહલિંગના દ્રાવણનું રિડક્શન કરે છે,તેમાં આલ્ડિહાઇડ $(-CHO)$ સમૂહ હોવો જોઈએ.
ક્લોરલ $(CCl_3CHO)$ એ ઇથાઇલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ ના ક્લોરિનેશન દ્વારા બને છે:
$C_2H_5OH + 4Cl_2 \to CCl_3CHO + 5HCl$.
ઓક્સિડેશન પર,ક્લોરલ ટ્રાયક્લોરોએસેટિક એસિડ $(CCl_3COOH)$ આપે છે,જે એક મોનોકાર્બોક્સિલિક એસિડ $(B)$ છે.
તેથી,$A$ એ ક્લોરલ છે.

(D) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો $(RMgX)$ ન્યુક્લિયોફિલિક હોય છે અને $C = O$,$-C \equiv N$ અને $C = S$ જેવા ધ્રુવીય મલ્ટિપલ બંધો સાથે સરળતાથી યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ આપે છે.
$1$. $C = O$ સાથેની પ્રક્રિયા: $RMgX + >C = O$ $\rightarrow >C(R)-OMgX$ $\xrightarrow{H_2O} >C(R)-OH + Mg(OH)X$
$2$. $-C \equiv N$ સાથેની પ્રક્રિયા: $RMgX + -C \equiv N$ $\rightarrow -C(R) = NMgX$ $\xrightarrow{H_2O} -C(R) = O + NH_3 + Mg(OH)X$
$3$. $C = S$ સાથેની પ્રક્રિયા: $RMgX + >C = S$ $\rightarrow >C(R)-SMgX$ $\xrightarrow{H_2O} >C(R)-SH + Mg(OH)X$
આમ,ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક આ તમામ સમૂહો સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ અને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ વચ્ચે બેઝ $(KOH)$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા થવાથી $1,1,1$-ટ્રાયક્લોરો-$2$-મિથાઈલપ્રોપેન-$2$-ઓલ મળે છે,જેને સામાન્ય રીતે $Chloretone$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Chloretone$ નો ઉપયોગ દવાઓમાં હિપ્નોટિક (નિદ્રાકારી) તરીકે થાય છે.

(B) એસીટલ એ $R_2C(OR')_2$ સામાન્ય બંધારણ ધરાવતો ક્રિયાશીલ સમૂહ છે,જ્યાં $R$ હાઈડ્રોજન અથવા આલ્કાઈલ/એરાઈલ સમૂહ હોઈ શકે છે અને $R'$ આલ્કાઈલ સમૂહ છે.
એસીટલમાં એક જ કાર્બન પરમાણુ સાથે બે ઈથર બંધ $(-C-O-C-)$ જોડાયેલા હોવાથી,તેને ડાયઈથર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ ની મિથાઈલ મેગ્નેશિયમ આયોડાઈડ $(CH_3MgI)$ સાથેની પ્રક્રિયા ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
પગલું $1$: ફોર્માલ્ડિહાઈડ $CH_3MgI$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને યોગશીલ નીપજ બનાવે છે: $HCHO + CH_3MgI \rightarrow CH_3CH_2OMgI$.
પગલું $2$: યોગશીલ નીપજનું જલીય જળવિભાજન કરતા ઈથાઈલ આલ્કોહોલ મળે છે: $CH_3CH_2OMgI + H_2O \rightarrow CH_3CH_2OH + Mg(OH)I$.
આમ,અંતિમ નીપજ ઈથાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH_2OH)$ છે.

(B) બેન્ઝાલડીહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ માં $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી.
જ્યારે તેની પ્રક્રિયા સાંદ્ર આલ્કલી (જેમ કે $NaOH$) સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સ્વ-ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પ્રક્રિયા અનુભવે છે જેને કેનિઝારો પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,બેન્ઝાલડીહાઈડનો એક અણુ રિડક્શન પામીને બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ બનાવે છે અને બીજો અણુ ઓક્સિડેશન પામીને સોડિયમ બેન્ઝોએટ $(C_6H_5COONa)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $2C_6H_5CHO + conc. NaOH \rightarrow C_6H_5CH_2OH + C_6H_5COONa$.

(C) ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(HCHO)$ અને સાંદ્ર પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા એ કેનિઝારો પ્રતિક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$2HCHO + KOH \rightarrow CH_3OH + HCOOK$
આ પ્રતિક્રિયામાં,ફોર્માલ્ડિહાઇડનો એક અણુ મિથાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3OH)$ માં રિડક્શન પામે છે,જ્યારે બીજો અણુ પોટેશિયમ ફોર્મેટ $(HCOOK)$ માં ઓક્સિડેશન પામે છે.

(D) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(RMgX)$ એ એક પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ છે જે ધ્રુવીય મલ્ટિપલ બોન્ડ ધરાવતા સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
તે કાર્બોનિલ સમૂહો $(>C=O)$,થાયોકાર્બોનિલ સમૂહો $(>C=S)$,અને સાયનો સમૂહો $(-C \equiv N)$ સાથે ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાઓ આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(CH_3MgI)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને યોગશીલ નીપજ બનાવે છે.
$CH_3COCH_3 + CH_3MgI \rightarrow (CH_3)_3C-OMgI$
ત્યારબાદ જળવિભાજન કરતા,આ યોગશીલ નીપજ $2-$મિથાઈલ$-2-$પ્રોપેનોલ (જેને $tert-$બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ પણ કહેવાય છે) આપે છે.
$(CH_3)_3C-OMgI + H_2O \rightarrow (CH_3)_3C-OH + Mg(OH)I$

(C) જ્યારે એસ્ટર $(RCOOR')$ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(R''MgX)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે.
પ્રથમ,ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક એસ્ટરના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરીને કીટોન મધ્યવર્તી $(R-CO-R'')$ અને આલ્કોક્સાઇડ $(R'OMgX)$ બનાવે છે.
ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક વધારામાં હોવાથી,તે તરત જ બનેલા કીટોન સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોક્સાઇડ મધ્યવર્તી બનાવે છે.
અંતે,એસિડિક જળવિભાજન દ્વારા,આ મધ્યવર્તી તૃતીયક આલ્કોહોલ $(R-C(OH)(R'')_2)$ આપે છે.

(B) $LiAlH_4$ અથવા $NaBH_4$ જેવા રિડક્શનકર્તાનો ઉપયોગ કરીને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ નું રિડક્શન કરવાથી પ્રાથમિક આલ્કોહોલ મળે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5CHO + 2[H] \xrightarrow{LiAlH_4} C_6H_5CH_2OH$
આમ,મળતી નીપજ બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ છે.

(A) એસીટાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3COBr)$ એ $CH_3MgI$ ના પ્રથમ સમતુલ્ય સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ બનાવે છે.
$CH_3MgI$ વધારામાં હોવાથી,તે આગળ એસીટોન સાથે પ્રક્રિયા કરીને તૃતીયક આલ્કોક્સાઈડ મધ્યવર્તી $(CH_3-C(CH_3)_2-OMgI)$ બનાવે છે.
અંતે,$NH_4Cl$ ના સંતૃપ્ત દ્રાવણ સાથે આ મધ્યવર્તીનું જળવિભાજન કરતા $2$-મિથાઈલ-$2$-પ્રોપેનોલ $(CH_3-C(CH_3)_2-OH)$ મળે છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3COBr + 2CH_3MgI$ $\rightarrow CH_3-C(CH_3)_2-OMgI$ $\xrightarrow{NH_4Cl} CH_3-C(CH_3)_2-OH$.

(A) $2C_6H_5CHO + NaOH \to C_6H_5CH_2OH + C_6H_5COONa$
બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ સાંદ્ર આલ્કલીની હાજરીમાં કેનિઝારો પ્રક્રિયા આપે છે.
આ એક અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા છે જેમાં બેન્ઝાલ્ડિહાઈડનો એક અણુ બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલમાં રિડક્શન પામે છે અને બીજો અણુ સોડિયમ બેન્ઝોએટમાં ઓક્સિડેશન પામે છે.

(C) $1$. $CH_3MgBr$ સાથેની પ્રક્રિયા: ઇથેનાલ $(CH_3CHO)$ મિથાઈલ મેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ $(CH_3MgBr)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ત્યારબાદ જળવિભાજન દ્વારા $2$-પ્રોપેનોલ $(CH_3CH(OH)CH_3)$ બનાવે છે.
$2$. $C_2H_5OH$/શુષ્ક $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા: ઇથેનાલ શુષ્ક $HCl$ ની હાજરીમાં ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ ના બે મોલ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસીટલ $(CH_3CH(OC_2H_5)_2)$ બનાવે છે.

(B) $NaBH_4$ એ એક પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તા છે જે કાર્બોનિલ સમૂહ $(-CHO)$ નું પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(-CH_2OH)$ માં રિડક્શન કરે છે,પરંતુ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ ને અસર કરતું નથી.
$H_2/Ni$ એ બિન-પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તા છે જે કાર્બોનિલ સમૂહ અને કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ બંનેનું રિડક્શન કરશે.
તેથી,સાચો પ્રક્રિયક $NaBH_4$ છે.
$C_6H_5-CH=CHCHO \xrightarrow{NaBH_4} C_6H_5-CH=CHCH_2OH$

(B) જોન્સ પ્રક્રિયક ($CrO_3$ અને $H_2SO_4/H_2O$ નું મિશ્રણ) એ આલ્કોહોલના ઓક્સિડેશન માટે વપરાતો પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તે પ્રાથમિક આલ્કોહોલનું કાર્બોક્સિલિક એસિડમાં અને દ્વિતીયક આલ્કોહોલનું કીટોનમાં ઓક્સિડેશન કરે છે.
આપેલ પ્રક્રિયક $pent-3-en-2-ol$ છે,જે એક એલાઈલિક દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
જોન્સ પ્રક્રિયક દ્વિતીયક આલ્કોહોલ સમૂહ $(-CH(OH)-)$ નું કીટોન સમૂહ $(-C=O)$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે,પરંતુ સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ ને અસર કરતું નથી.
તેથી,પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-CH=CH-CH(OH)-CH_3 \xrightarrow{Jones \ reagent} CH_3-CH=CH-COCH_3$
આમ,નીપજ $X$ એ $pent-3-en-2-one$ $(CH_3CH=CHCOCH_3)$ છે.

(A) આયોડોફોર્મ પ્રતિક્રિયા એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ જૂથ અથવા $CH_3CH(OH)-$ જૂથ હોય છે.
આપેલા તમામ વિકલ્પો ($CH_3COCH_3$,$CH_3COC_2H_5$,$C_6H_5COCH_3$,અને $CH_3COC_6H_5$) માં $CH_3CO-$ જૂથ હાજર છે.
તેથી,આ તમામ સંયોજનો આયોડોફોર્મ પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે.

(C) આયોડોફોર્મ કસોટી $CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ ધરાવતા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$1$. ઈથાઈલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ માં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે,તેથી તે ધન આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે: $C_2H_5OH + 4I_2 + 6NaOH \rightarrow CHI_3 + HCOONa + 5NaI + 5H_2O$.
$2$. એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોય છે,તેથી તે ધન આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે: $CH_3COCH_3 + 3I_2 + 4NaOH \rightarrow CHI_3 + CH_3COONa + 3NaI + 3H_2O$.
$3$. મિથાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3OH)$ માં આમાંથી કોઈ પણ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
તેથી,માત્ર ઈથાઈલ આલ્કોહોલ અને એસિટોન આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.

(D) આલ્ડિહાઇડ્સ શુષ્ક $HCl$ વાયુની હાજરીમાં મોનોહાઇડ્રિક આલ્કોહોલના એક સમતુલ્ય સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોક્સીઆલ્કોહોલ મધ્યવર્તી બનાવે છે,જેને હેમીએસીટલ કહેવાય છે.
શુષ્ક $HCl$ ની હાજરીમાં આલ્કોહોલના બીજા અણુ સાથેની વધુ પ્રક્રિયાથી જેમ-ડાયઆલ્કોક્સી સંયોજન મળે છે,જેને એસીટલ કહેવાય છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$R-CHO + R'OH \xrightarrow{dry \ HCl} R-CH(OH)(OR')$ (હેમીએસીટલ)
$R-CH(OH)(OR') + R'OH \xrightarrow{dry \ HCl} R-CH(OR')_2 + H_2O$ (એસીટલ)
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) $pent-3-en-2-ol$ નું $pent-3-yn-2-one$ માં રૂપાંતર કરવા માટે ગ્લેશિયલ એસિટિક એસિડમાં ક્રોમિક એનહાઇડ્રાઇડ એ શ્રેષ્ઠ પ્રક્રિયક છે.

(C) કાર્બોનિલ સંયોજનોની ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રતિક્રિયાઓ પ્રત્યેની સક્રિયતા કાર્બોનિલ કાર્બન પરમાણુ પરના ધન વીજભારના મૂલ્ય પર આધાર રાખે છે.
આલ્કાઈલ સમૂહો ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ ($+I$ અસર) હોય છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બન પરના ધન વીજભારને ઘટાડે છે અને તેની સક્રિયતા ઘટાડે છે.
$HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઈડ) માં,કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે કોઈ આલ્કાઈલ સમૂહ જોડાયેલ નથી.
$CH_3CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ) માં,એક મિથાઈલ સમૂહ જોડાયેલ છે.
$C_6H_5CHO$ (બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ) માં,ફિનાઈલ સમૂહ રેઝોનન્સ સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટીને વધુ ઘટાડે છે.
તેથી,સક્રિયતાનો ક્રમ $HCHO > CH_3CHO > C_6H_5CHO$ છે.
આમ,$HCHO$ સૌથી વધુ સક્રિય છે.

(C) પગલું $1$: $1\% \, HgSO_4$ અને $20\% \, H_2SO_4$ ની હાજરીમાં ઈથાઈન $(HC \equiv CH)$ નું જલીયકરણ એસિટાલડીહાઈડ $(CH_3CHO)$ આપે છે જે નીપજ $A$ છે.
પગલું $2$: એસિટાલડીહાઈડ $(CH_3CHO)$ ની ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(CH_3MgX)$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3CHOHCH_3)$ મળે છે જે નીપજ $B$ છે.
પગલું $3$: આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3CHOHCH_3)$ નું ઓક્સિડેશન કરતા એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ મળે છે.

(D) પગલું $1$: એસિટિલીન $(HC \equiv CH)$ નું $30\% \ H_2SO_4$ અને $HgSO_4$ ની હાજરીમાં જલીયકરણ થતા વિનાઇલ આલ્કોહોલ બને છે,જેનું ટોટોમેરાઇઝેશન થઈને એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ મળે છે. આમ,$A = CH_3CHO$.
પગલું $2$: એસીટાલ્ડિહાઈડમાં $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોવાથી,તે મંદ $NaOH$ ની હાજરીમાં આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા અનુભવીને $3$-હાઈડ્રોક્સીબ્યુટેનાલ $(CH_3-CH(OH)-CH_2CHO)$ બનાવે છે. આમ,$B = CH_3-CH(OH)-CH_2CHO$.

(C) ક્લેમેન્સન રિડક્શનમાં ઝિંક એમાલગમ $(Zn(Hg))$ અને સાંદ્ર હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ નો ઉપયોગ કરીને કાર્બોનિલ સમૂહો $(C=O)$ નું મિથિલીન સમૂહો $(CH_2)$ માં રિડક્શન થાય છે.
એસીટોન $CH_3COCH_3$ છે.
જ્યારે એસીટોનનું ક્લેમેન્સન રિડક્શન થાય છે,ત્યારે કાર્બોનિલ સમૂહનું મિથિલીન સમૂહમાં રિડક્શન થાય છે:
$CH_3COCH_3 + 4[H] \xrightarrow{Zn(Hg)/HCl} CH_3CH_2CH_3 + H_2O$.
બનતી નીપજ પ્રોપેન છે.

(A) $NH_3$ આ આલ્ડિહાઇડ્સ સાથે નીચે મુજબ પ્રક્રિયા કરે છે:
$(i)$ $6HCHO + 4NH_3 \rightarrow (CH_2)_6N_4 + 6H_2O$
$(ii)$ $CH_3CHO + NH_3 \rightarrow CH_3CH(OH)NH_2$
$(iii)$ $C_6H_5CHO + NH_3 \rightarrow C_6H_5-CH(NCHC_6H_5)_2$
નીપજ $(CH_2)_6N_4$ ને યુરોટ્રોપિન (હેક્ઝામિથિલીનટેટ્રામિન) કહેવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ મૂત્રમાર્ગના એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે થાય છે.

(D) બેન્ઝોઈન એ $C_6H_5CH(OH)COC_6H_5$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતું કાર્બનિક સંયોજન છે.
તે બેન્ઝાલ્ડિહાઈડના બેન્ઝોઈન કન્ડેન્સેશન દ્વારા બને છે.
તેની રચનામાં કીટોન સમૂહ $(C=O)$ હોય છે,જેમાં બાજુના કાર્બન પરમાણુ ($\alpha$-કાર્બન) સાથે હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,તેને $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ ની મિથાઈલ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ $(CH_3MgCl)$ સાથેની પ્રક્રિયા ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
પગલું $1$: $CH_3COCH_3 + CH_3MgCl \to (CH_3)_3COMgCl$.
પગલું $2$: જળવિભાજન પછી,મધ્યવર્તી $(CH_3)_3COMgCl$ એ અંતિમ નીપજ $Y$ તરીકે ટર્ટ-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3)_3COH$ આપે છે.
આમ,$X = CH_3MgCl$ અને $Y = (CH_3)_3COH$.

(B) $m$-ક્લોરોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડની સાંદ્ર $KOH$ $(50\%)$ સાથેની પ્રક્રિયા કેનિઝારો પ્રક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
જે આલ્ડિહાઈડમાં $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી,તેઓ સાંદ્ર આલ્કલીની હાજરીમાં સ્વયં-ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન (વિષમીકરણ) અનુભવે છે.
$m$-ક્લોરોબેન્ઝાલ્ડિહાઈડમાં $\alpha$-હાઈડ્રોજન હોતા નથી,તેથી તે કેનિઝારો પ્રક્રિયા દ્વારા $m$-ક્લોરોબેન્ઝોએટ અને $m$-ક્લોરોબેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ બનાવે છે.

(A) કીટોન $(RR'C=O)$ ની $KCN$ (ઉદ્દીપક) ની હાજરીમાં $HCN$ સાથેની પ્રક્રિયાથી સાયનોહાઈડ્રિન બને છે,જ્યાં $A = RR'C(OH)(CN)$ છે.
ત્યારબાદ,સાયનોહાઈડ્રિન $(RR'C(OH)(CN))$ નું $LiAlH_4$ જેવા પ્રબળ રિડક્શનકર્તાનો ઉપયોગ કરીને રિડક્શન કરવાથી નાઈટ્રાઈલ સમૂહ $(-CN)$ નું પ્રાથમિક એમાઈન સમૂહ $(-CH_2NH_2)$ માં રૂપાંતર થાય છે.
તેથી,$A = RR'C(OH)(CN)$ અને $B = LiAlH_4$ છે.

(A) આલ્ડિહાઇડ અને કીટોનનું હાઇડ્રોકાર્બનમાં રિડક્શન $Clemmensen$ રિડક્શન તરીકે ઓળખાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,કાર્બોનિલ સમૂહનું $Zn-Hg$ (ઝિંક એમાલગમ) અને સાંદ્ર $HCl$ નો ઉપયોગ કરીને મિથિલીન સમૂહ $(-CH_2-)$ માં રિડક્શન થાય છે.