Mix Examples of s-Block Elements Questions in Gujarati

(D) $1$. જલીય માધ્યમમાં,$Li^{+}$ તેની ઉચ્ચ ચાર્જ ઘનતાને કારણે મહત્તમ જલીય ત્રિજ્યા ધરાવે છે. તેથી,$Li^{+}_{(aq)} > Na^{+}_{(aq)} > K^{+}_{(aq)} > Rb^{+}_{(aq)} > Cs^{+}_{(aq)}$ ક્રમ સાચો છે.
$2$. હેલોજન માટે,બંધ વિયોજન ઉર્જાનો ક્રમ $Cl_2 > Br_2 > F_2 > I_2$ છે. $F_2$ માં નાના ફ્લોરિન અણુઓ વચ્ચેના લોન પેર-લોન પેર અપાકર્ષણને કારણે તેની બંધ વિયોજન ઉર્જા $Cl_2$ કરતા ઓછી હોય છે.
$3$. આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ સલ્ફેટ્સ માટે,સમૂહમાં નીચે જતાં દ્રાવ્યતા ઘટે છે કારણ કે જલીયકરણ ઉર્જા લેટીસ ઉર્જા કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે. તેથી,$BeSO_4 > MgSO_4 > CaSO_4$ સાચું છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) $SO_4^{2-}$ એક મોટો ઋણાયન છે,તેથી ઉષ્મીય સ્થિરતા ધનઆયનના કદ સાથે વધે છે $(BeSO_4 < MgSO_4 < CaSO_4 < SrSO_4)$.
બેઝિક પ્રકૃતિ સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે $(BeO < MgO < CaO)$,અને $ZnO$ ઉભયગુણી છે,જે તેને આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ ઓક્સાઇડ કરતા ઓછો બેઝિક બનાવે છે.
$OH^-$ એક નાનો ઋણાયન છે,તેથી દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે $(LiOH < NaOH < KOH < RbOH)$.
ગલનબિંદુનો ક્રમ: $NaCl > KCl > RbCl > CsCl > LiCl$ સાચો છે,કારણ કે $LiCl$ ના નાના કદ અને ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે તેમાં સહસંયોજક ગુણધર્મ વધુ હોય છે.

(C) $1$. આલ્કલી ધાતુના નાઈટ્રેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે: $LiNO_3 < NaNO_3 < KNO_3$. આ સાચું છે.
$2$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે: $Be(OH)_2 < Ca(OH)_2 < Sr(OH)_2$. આ સાચું છે.
$3$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે: $Be(OH)_2 < Ca(OH)_2 < Sr(OH)_2$. તેથી,આપેલ ક્રમ $Be(OH)_2 > Ca(OH)_2 > Sr(OH)_2$ ખોટો છે.
$4$. આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે: $Li_2CO_3 < Na_2CO_3 < K_2CO_3$. આ સાચું છે.

(D) $1$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે કારણ કે લેટીસ ઊર્જામાં ઘટાડો એ જલીયકરણ ઊર્જામાં ઘટાડા કરતાં વધુ નોંધપાત્ર હોય છે. તેથી,$Ca(OH)_2 < Sr(OH)_2 < Ba(OH)_2$ સાચું છે.
$2$. આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે. તેથી,$Li_2CO_3 < Na_2CO_3 < K_2CO_3$ સાચું છે.
$3$. આલ્કલી ધાતુના બાયકાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે. તેથી,$NaHCO_3 < KHCO_3$ સાચું છે.
$4$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના થાયોસલ્ફેટ માટે,કેશનનું કદ વધવાની સાથે દ્રાવ્યતા ઘટે છે. સાચો ક્રમ $CaS_2O_3 > SrS_2O_3 > BaS_2O_3$ છે. તેથી,આપેલ ક્રમ $BaS_2O_3 < MgS_2O_3 < CaS_2O_3$ ખોટો છે.

(D) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે કારણ કે ધન આયનનું કદ વધે છે. તેથી,$BeSO_4 < MgSO_4 < CaSO_4 < SrSO_4$ સાચું છે.
$(B)$ આલ્કલી ધાતુના હેલાઇડ્સનું ગલનબિંદુ ધન આયનનું કદ વધવાની સાથે ઘટે છે (લેટીસ ઉર્જા ઘટે છે). તેથી,$NaCl > KCl > RbCl > CsCl$ સાચું છે.
$(C)$ આલ્કલી ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે. તેથી,$LiOH < NaOH$ સાચું છે.
$(D)$ લેટીસ ઉર્જા આંતર-આયનીય અંતરના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. જેમ ઋણ આયનનું કદ વધે છે $(F^- < Cl^- < Br^- < I^-)$,તેમ લેટીસ ઉર્જા ઘટે છે. તેથી,$KF > KCl > KBr > KI$ સાચું છે.
આમ,તમામ વિધાનો $(A), (B), (C)$ અને $(D)$ સાચા છે.

(A) $(I)$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે કારણ કે ધન આયનનું કદ વધે છે. તેથી,$BeSO_4 < MgSO_4 < CaSO_4 < SrSO_4$ સાચું છે.
$(II)$ ઓક્સાઇડની બેઝિક પ્રકૃતિ સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે. $BeO$ ઉભયગુણી છે,જ્યારે $MgO$ અને $CaO$ બેઝિક છે. તેથી,$(II)$ ખોટું છે.
$(III)$ સમૂહ $1$ ના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે. તેથી,$(III)$ ખોટું છે.
$(IV)$ આલ્કલી ધાતુના હેલાઇડનું ગલનબિંદુ લેટિસ ઉર્જા પર આધાર રાખે છે. $LiCl$ માં સહસંયોજક ગુણધર્મ વધુ હોવાથી તેનું ગલનબિંદુ અપેક્ષા કરતા ઓછું હોય છે. તેથી,$(IV)$ સાચું છે.

(B) જ્યારે તાંબુ $CO_2$ ધરાવતી ભેજવાળી હવામાં ખુલ્લું રહે છે,ત્યારે તે તેની સપાટી પર લીલા રંગનું પડ બનાવે છે.
આ લીલું પડ બેઝિક કોપર કાર્બોનેટનું બનેલું હોય છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2$ છે.

(D) $I$. $Na_2CO_3 \cdot 10H_2O$ (વોશિંગ સોડા) સોલ્વે પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે $(I-C)$.
$II$. $Mg(HCO_3)_2$ પાણીમાં કામચલાઉ કઠિનતા પેદા કરે છે $(II-D)$.
$III$. $NaOH$ કાસ્ટનર-કેલનર પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે $(III-B)$.
$IV$. $Ca_3Al_2O_6$ (ટ્રાયકેલ્શિયમ એલ્યુમિનેટ) એ પોર્ટલેન્ડ સિમેન્ટનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે $(IV-A)$.
તેથી,સાચી જોડ $I-C, II-D, III-B, IV-A$ છે.

(C) વિમાનના બાંધકામમાં વપરાતી મિશ્રધાતુ $Mg-Al$ (મેગ્નેલિયમ) છે.
મેગ્નેલિયમ એ $5-30\%$ મેગ્નેશિયમ સાથેની એલ્યુમિનિયમની મિશ્રધાતુ છે.
તેનો ઉપયોગ વિમાનના બાંધકામમાં થાય છે કારણ કે તે શુદ્ધ એલ્યુમિનિયમ કરતા હલકી,મજબૂત અને કાટ સામે વધુ પ્રતિરોધક છે.

(A) $X$ એ વોશિંગ સોડા છે,જે $Na_2CO_3 \cdot 10H_2O$ છે.
ગરમ કરવા પર,તે $9$ પાણીના અણુઓ ગુમાવીને મોનોહાઈડ્રેટેડ સંયોજન $Y$ $(Na_2CO_3 \cdot H_2O)$ બનાવે છે.
$373 \ K$ થી વધુ તાપમાને ગરમ કરતા,$Y$ બાકીનો પાણીનો અણુ ગુમાવીને નિર્જળ $Na_2CO_3$ બનાવે છે,જેને સોડા એશ $(Z)$ કહેવાય છે.
આમ,$X$ એ વોશિંગ સોડા છે અને $Z$ એ સોડા એશ છે.

(C) એમ્ફોટેરિક ધાતુઓ એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે.
ઝિંક $(Zn)$ એક એમ્ફોટેરિક ધાતુ છે.
એસિડ સાથેની પ્રક્રિયા: $Zn + 2HCl \rightarrow ZnCl_2 + H_2 \uparrow$
બેઇઝ સાથેની પ્રક્રિયા: $Zn + 2NaOH \rightarrow Na_2ZnO_2 + H_2 \uparrow$

(A) ધાતુ કાર્બાઇડનું જળવિભાજન કાર્બાઇડ લેટીસમાં હાજર કાર્બન સ્પીસીઝના આધારે ચોક્કસ હાઇડ્રોકાર્બન આપે છે.
$Al_4C_3$ એ મિથેનાઇડ છે,જે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને મિથેન ઉત્પન્ન કરે છે: $Al_4C_3 + 12H_2O \longrightarrow 4Al(OH)_3 + 3CH_4$.
$CaC_2$ એ એસિટિલાઇડ છે,જે એસિટિલીન ઉત્પન્ન કરે છે: $CaC_2 + 2H_2O \longrightarrow Ca(OH)_2 + C_2H_2$.
$Mg_2C_3$ એ એલાઇલાઇડ છે,જે પ્રોપાઇન ઉત્પન્ન કરે છે: $Mg_2C_3 + 4H_2O \longrightarrow 2Mg(OH)_2 + CH_3C \equiv CH$.
$Be_2C$ એ મિથેનાઇડ છે,જે મિથેન ઉત્પન્ન કરે છે: $Be_2C + 4H_2O \longrightarrow 2Be(OH)_2 + CH_4$.
તેથી,વિકલ્પ $A$ માં આપેલી પ્રક્રિયા ખોટી છે કારણ કે તે એસિટિલીન નહીં પણ મિથેન ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) $s-$બ્લોક તત્વો તે છે જેમાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન સૌથી બહારની $s-$કક્ષકમાં પ્રવેશે છે.
તેમની સામાન્ય સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $ns^{1-2}$ છે.
વિકલ્પ $(A)$ કોપર $(Cu)$ દર્શાવે છે,જેની રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^1$ છે. છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $s-$કક્ષકમાં પ્રવેશતો હોવાથી,તે સંયોજકતા કોષની રચનાના આધારે $s-$બ્લોક તત્વ ગણાય છે.
વિકલ્પ $(B)$ પોટેશિયમ $(K)$ દર્શાવે છે,જેની રચના $[Ar] 4s^1$ છે. આ એક લાક્ષણિક $s-$બ્લોક તત્વ છે.
બંને રચનાઓ $s^1$ કક્ષકમાં પૂર્ણ થતી હોવાથી,બંને $s-$બ્લોક શ્રેણીમાં આવે છે.

(B) $2NaN_{3(s)} \xrightarrow{\Delta} 2Na_{(s)} + 3N_{2(g)}$. અહીં,$N_{2}$ દ્વિપરમાણ્વીય વાયુ છે અને $Na$ ધાતુનો અવશેષ છે.
$(B)$ $Ni(CO)_{4(g)} \xrightarrow{250^{\circ}C} Ni_{(s)} + 4CO_{(g)}$. અહીં,$CO$ દ્વિપરમાણ્વીય વાયુ છે અને $Ni$ ધાતુનો અવશેષ છે.
$(C)$ $2KClO_{3(s)} \xrightarrow{\Delta} 2KCl_{(s)} + 3O_{2(g)}$. અહીં,$KCl$ ક્ષાર છે,ધાતુનો અવશેષ નથી.
$(D)$ $2HgO_{(s)} \xrightarrow{\Delta} 2Hg_{(l)} + O_{2(g)}$. અહીં,$O_{2}$ દ્વિપરમાણ્વીય વાયુ છે અને $Hg$ ધાતુનો અવશેષ છે.
$(E)$ $NH_{4}NO_{2(s)} \xrightarrow{\Delta} N_{2(g)} + 2H_{2}O_{(g)}$. અહીં કોઈ ધાતુનો અવશેષ બાકી રહેતો નથી.
તેથી,પ્રતિક્રિયાઓ $(A), (B),$ અને $(D)$ શરત સંતોષે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
મર્ક્યુરસ ક્લોરાઇડને $Hg_2Cl_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
મર્ક્યુરસ આયન $Hg_2^{2+}$ ડાયમર તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેમાં $Hg-Hg$ સહસંયોજક બંધ હોય છે.
આ હકીકત દ્વારા સાબિત થાય છે કે તે ડાયમેગ્નેટિક (ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = 0$) છે,જે ફક્ત ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે બે $Hg^{+}$ આયનો ધાતુ-ધાતુ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય.

(D) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કાર્બોનેટ્સ $(Group \ 2)$ માટે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં દ્રાવ્યતા ઘટે છે કારણ કે કેટાયનનું કદ વધવાની સાથે લેટીસ ઉર્જા કરતા હાઇડ્રેશન ઉર્જામાં ઘટાડો વધુ ઝડપી હોય છે. આમ,સાચો ક્રમ $BeCO_3 > MgCO_3 > CaCO_3 > SrCO_3 > BaCO_3$ છે. વિધાન $I$ સાચું છે.
આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટ્સ $(Group \ 1)$ માટે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં દ્રાવ્યતા વધે છે કારણ કે કેટાયનનું કદ વધવાની સાથે લેટીસ ઉર્જામાં ઘટાડો હાઇડ્રેશન ઉર્જા કરતા ઓછો હોય છે. આમ,સાચો ક્રમ $Li_2CO_3 < Na_2CO_3 < K_2CO_3 < Rb_2CO_3 < Cs_2CO_3$ છે. વિધાન $II$ અને $III$ સાચા છે.
વિધાન $IV$ ખોટું છે કારણ કે તે આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટ્સના વલણથી વિરુદ્ધ છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $I, II, III$ છે.

(B) આપેલ મિશ્રધાતુઓનું બંધારણ નીચે મુજબ છે:
$1$. બ્રોન્ઝ: $Cu + Sn + Zn$ (અથવા $Al$)
$2$. મેગ્નેલિયમ: $Al + Mg$
$3$. બ્રાસ: $Cu + Zn$
$4$. બેલ મેટલ: $Cu + Sn$
આપેલ વિકલ્પોમાંથી,મેગ્નેલિયમ એકમાત્ર એવી મિશ્રધાતુ છે જેમાં તાંબુ $(Cu)$ હોતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સોડા લાઈમ એ સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NaOH)$ અને કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ નું મિશ્રણ છે.
તે $NaOH$ ના દ્રાવણમાં $CaO$ ઉમેરીને અને ત્યારબાદ પાણીનું બાષ્પીભવન કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.

(D) સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ ગરમ કરવાથી સોડિયમ કાર્બોનેટ,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં વિઘટન પામે છે: $2NaHCO_3 \rightarrow Na_2CO_3 + H_2O + CO_2$।
કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ગરમ કરવાથી કેલ્શિયમ ઓક્સાઇડ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં વિઘટન પામે છે: $CaCO_3 \rightarrow CaO + CO_2$।
સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ ગરમી સામે સ્થિર છે અને સામાન્ય ગરમ કરવાની સ્થિતિમાં તેનું વિઘટન થતું નથી।
તેથી,$(A)$ અને $(C)$ બંને ગરમ કરવાથી વિઘટન પામે છે।

(D) ધાતુ કાર્બાઇડ્સનું જળવિભાજન કાર્બાઇડમાં રહેલા કાર્બન એકમ પર આધારિત ચોક્કસ હાઇડ્રોકાર્બન ઉત્પન્ન કરે છે:
$1$. $Al_4C_3$ (મિથેનાઇડ) $CH_4$ (મિથેન) આપે છે: $Al_4C_3 + 12H_2O \to 4Al(OH)_3 + 3CH_4$.
$2$. $CaC_2$ (એસીટિલાઇડ) $C_2H_2$ (એસીટિલીન) આપે છે: $CaC_2 + 2H_2O \to Ca(OH)_2 + C_2H_2$.
$3$. $Mg_2C_3$ (એલાઇલાઇડ) $CH_3C \equiv CH$ (પ્રોપાઇન) આપે છે: $Mg_2C_3 + 4H_2O \to 2Mg(OH)_2 + CH_3C \equiv CH$.
$4$. $Be_2C$ (મિથેનાઇડ) $CH_4$ (મિથેન) આપે છે: $Be_2C + 4H_2O \to 2Be(OH)_2 + CH_4$.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે $Be_2C$ ઇથેન નહીં પણ મિથેન ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) $MgSO_4 \cdot 7H_2O$ એ $ZnSO_4 \cdot 7H_2O$ સાથે આઇસોમોર્ફસ છે કારણ કે તેઓ સમાન સ્ફટિક લેટીસ બંધારણ ધરાવે છે.
$II-A$ સમૂહના કેટાયન્સ (જેમ કે $Mg^{2+}$,$Ca^{2+}$) એસિડિક માધ્યમમાં $H_2S$ દ્વારા અવક્ષેપિત થતા નથી,અને $II-B$ સમૂહના કેટાયન્સ (જેમ કે $Zn^{2+}$) પણ એસિડિક માધ્યમમાં $H_2S$ દ્વારા અવક્ષેપિત થતા નથી (તેમને સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત કરવા માટે બેઝિક માધ્યમ અથવા ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓની જરૂર હોય છે).
તેથી,વિધાન $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.

(D) $Be$ અને $Al$ તેમના સમાન વીજભાર/ત્રિજ્યા ગુણોત્તરને કારણે વિકર્ણીય સંબંધ દર્શાવે છે.
બંને તત્વો રક્ષણાત્મક ઓક્સાઈડ સ્તર બનાવે છે,જે તેમને એસિડ સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
$Be$ એ $[Be(C_2O_4)_2]^{2-}$ અને $[BeF_4]^{2-}$ જેવા ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણો બનાવે છે.
$Al$ એ $[AlF_6]^{3-}$ અને $[Al(C_2O_4)_3]^{3-}$ જેવા અષ્ટફલકીય સંકીર્ણો બનાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) $Al_4C_3$ એ એક આયનીય કાર્બાઇડ છે,જેનું જળવિભાજન કરતા મિથેન $(CH_4)$ મળે છે.
તેથી,તેને મિથેનાઇડ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) $(I)$ $H_{2}S_{n}O_{6}$ માં $S-S$ બંધની સંખ્યા $(n-1)$ છે. તેથી,વિધાન $F$ છે.
$(II)$ $F_{2}$ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે અને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $HF, O_{2}$ અને $O_{3}$ આપે છે. તેથી,વિધાન $T$ છે.
$(III)$ $LiNO_{3}$ (ઘેરો લાલ) અને $BaCl_{2}$ (લીલો) નો ઉપયોગ ફટાકડામાં થાય છે. તેથી,વિધાન $T$ છે.
$(IV)$ $Be$ અને $Mg$ ના હાઇડ્રાઇડ્સ સહસંયોજક અને પોલિમરિક છે,આયનીય નથી. તેથી,વિધાન $F$ છે.
સાચો ક્રમ $F, T, T, F$ છે.

(C) જ્યારે $ZnCl_2 \cdot 2H_2O$ ને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $Zn^{2+}$ આયનની ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતાને કારણે તેનું જળવિભાજન થાય છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$ZnCl_2 \cdot 2H_2O \xrightarrow{\Delta} Zn(OH)Cl + HCl + H_2O$
વધુ ગરમ કરવાથી ઝિંક ઓક્સાઈડ બને છે:
$Zn(OH)Cl \xrightarrow{\Delta} ZnO + HCl$
આમ,વધુ ગરમ કરતા અંતિમ નીપજ $ZnO$ મળે છે.

(C) ધાતુ $M$ એ ઝિંક $(Zn)$ છે. પ્રતિક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1. 4Zn + 10HNO_3 \text{ (મંદ)} \rightarrow 4Zn(NO_3)_2 \text{ (રંગહીન દ્રાવણ)} + NH_4NO_3 + 3H_2O$
$2. Zn(NO_3)_2 + 2NaOH \rightarrow Zn(OH)_2 \downarrow \text{ (સફેદ અવક્ષેપ)} + 2NaNO_3$
$3. Zn(OH)_2 + 2NaOH \text{ (વધારે)} \rightarrow Na_2[Zn(OH)_4] \text{ (રંગહીન દ્રાવણ)}$
$4. Na_2[Zn(OH)_4] + H_2S \rightarrow ZnS \downarrow \text{ (સફેદ અવક્ષેપ)} + 2NaOH + 2H_2O$

(C) જ્યારે તાંબું કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ધરાવતી ભેજવાળી હવાના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે બેઝિક કોપર કાર્બોનેટનું લીલું પડ બનાવે છે,$CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2$,જેને સામાન્ય રીતે વર્ડિગ્રીસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $2Cu + H_2O + CO_2 + \frac{1}{2}O_2 \rightarrow CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2$.

(C) $Ca(H_2PO_4)_2 \cdot H_2O + CaSO_4 \cdot 2H_2O$ ને સુપર ફોસ્ફેટ ઓફ લાઈમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ ખેતીમાં ફોસ્ફેટિક ખાતર તરીકે થાય છે.

(B) સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ નું ઉષ્મીય વિઘટન નીચે મુજબ થાય છે:
$2AgNO_3(s) \xrightarrow{\Delta} 2Ag(s) + 2NO_2(g) + O_2(g)$
આમ,મળતી નીપજો સિલ્વર ધાતુ $(Ag)$,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ છે.

(B) કેલ્શિયમ ફોસ્ફાઇડ અને પાણી વચ્ચેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Ca_3P_2 + 6H_2O \to 2PH_3 + 3Ca(OH)_2$
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ મુજબ,$1 \ mol$ $Ca_3P_2$ એ $6 \ mol$ $H_2O$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2 \ mol$ ફોસ્ફિન $(PH_3)$ અને $3 \ mol$ કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(Ca(OH)_2)$ આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $2 \ mol$ ફોસ્ફિન છે.

(B) $(i)$ સોલ્વે પ્રક્રિયા $Na_2CO_3$ $(s)$ ના ઉત્પાદન માટે વપરાય છે.
$(ii)$ $NaHCO_3$ $(r)$ ગરમ કરવા પર $CO_2$ મુક્ત કરે છે: $2NaHCO_3 \rightarrow Na_2CO_3 + H_2O + CO_2$.
$(iii)$ $Na_2O$ $(p)$,$Na_2O_2$ $(q)$,$NaHCO_3$ $(r)$,અને $Na_2CO_3$ $(s)$ ના જલીય દ્રાવણો બેઝિક હોય છે,તેથી તે લિટમસ પ્રત્યે તટસ્થ નથી.
$(iv)$ $Na_2O_2$ $(q)$ સબમરીનમાં હવા શુદ્ધિકરણ માટે વપરાય છે કારણ કે તે $CO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $O_2$ મુક્ત કરે છે.

(D) આલ્કલી અને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના ઓક્સો-ક્ષારો (જેમ કે કાર્બોનેટ,નાઈટ્રેટ અને ક્લોરેટ) ની ઉષ્મીય સ્થિરતા $(T.S.)$ ધન આયનનું કદ વધવાની સાથે વધે છે.
આનું કારણ એ છે કે ધન આયનનું કદ વધતા તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ (polarizing power) ઘટે છે,જે લેટીસની સ્થિરતા વધારે છે.
ગાણિતિક રીતે,$T.S. \propto \text{ધન આયનનું કદ} \propto \frac{1}{\text{ધ્રુવીભવન શક્તિ}}$.
વિકલ્પ $A$ માં,આલ્કલી ધાતુના નાઈટ્રેટની સ્થિરતા $Li$ થી $Cs$ તરફ વધે છે.
વિકલ્પ $B$ માં,આલ્કલી ધાતુના ક્લોરેટની સ્થિરતા $Li$ થી $Cs$ તરફ વધે છે.
વિકલ્પ $C$ માં,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કાર્બોનેટની સ્થિરતા $Be$ થી $Ba$ તરફ વધે છે.
તેથી,આપેલા તમામ ક્રમ સાચા છે.

(D) ઝીઓલાઇટ્સ એ ત્રિ-પરિમાણીય મધપૂડા જેવી રચના ધરાવતા એલ્યુમિનોસિલિકેટ્સ છે.
$1$. તેઓ પાણીને નરમ બનાવનાર તરીકે કામ કરે છે કારણ કે તેઓ આયન એક્સચેન્જર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે કઠિન પાણીમાં રહેલા $Ca^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ આયનોને $Na^+$ આયનો સાથે બદલે છે.
$2$. તેઓ તેમની છિદ્રાળુ રચનાને કારણે આકાર-પસંદગીયુક્ત ઉદ્દીપન (shape-selective catalysis) માં ઉદ્દીપક તરીકે કામ કરે છે,જેમ કે $ZSM-5$ જે આલ્કોહોલને ગેસોલિનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$3$. તેઓ તેમના સોડિયમ આયનોને અન્ય કેશન્સ સાથે બદલીને કેશન એક્સચેન્જર તરીકે કાર્ય કરે છે.
આમ,ઝીઓલાઇટ્સ આ તમામ ગુણધર્મો ધરાવે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) Holme's signals કેલ્શિયમ કાર્બાઈડ $(CaC_2)$ અને કેલ્શિયમ ફોસ્ફાઈડ $(Ca_3P_2)$ ના મિશ્રણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે આ મિશ્રણને પાત્રમાં ભરીને દરિયામાં ફેંકવામાં આવે છે,ત્યારે તે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
કેલ્શિયમ કાર્બાઈડ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિટિલીન વાયુ $(C_2H_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે અને કેલ્શિયમ ફોસ્ફાઈડ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફોસ્ફિન વાયુ $(PH_3)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
ફોસ્ફિન વાયુ હવામાં આવતા જ આપમેળે સળગી ઉઠે છે,જે એસિટિલીન વાયુને પણ સળગાવે છે,જેનાથી એક તેજસ્વી જ્યોત ઉત્પન્ન થાય છે જે દરિયામાં જહાજોને માર્ગદર્શન આપવા માટે સંકેત તરીકે કામ કરે છે.

(C) આપેલા ક્રમોનું વિશ્લેષણ:
$(a)$ લેટિસ એનર્જી વીજભારના ગુણાકારના સમપ્રમાણમાં અને આંતર-આયનીય અંતરના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. $A_2B$,$AB$,અને $A_2B_3$ માટે,વીજભારનો ગુણાકાર $A_2B < AB < A_2B_3$ મુજબ વધે છે. આ ક્રમ સાચો છે.
$(b)$ આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે. $Na_2CO_3 < K_2CO_3 < Rb_2CO_3 < Cs_2CO_3$ ક્રમ સાચો છે.
$(c)$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ફ્લોરાઈડ માટે,દ્રાવ્યતાનો ક્રમ $BeF_2 > MgF_2 > CaF_2 > SrF_2 > BaF_2$ છે. આપેલ ક્રમ $MgF_2 < CaF_2 < SrF_2 < BaF_2 < BeF_2$ ખોટો છે.
$(d)$ આલ્કલી ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા અને ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે. આ ક્રમ સાચો છે.
તેથી,માત્ર $(c)$ ખોટો છે.

(B) હોમ્સ સિગ્નલ બનાવવા માટે $Ca_3P_2$ અને $CaC_2$ ના મિશ્રણનો ઉપયોગ થાય છે.
જ્યારે આ મિશ્રણ પાણીના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે ફોસ્ફિન $(PH_3)$ અને એસિટિલીન $(C_2H_2)$ વાયુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
ફોસ્ફિન વાયુ આપમેળે સળગી ઉઠે છે,જે એસિટિલીન વાયુને સળગાવે છે,જેનાથી એક તેજસ્વી જ્યોત ઉત્પન્ન થાય છે જે દરિયામાં જહાજોને માર્ગદર્શન આપે છે.
આ મિશ્રણનો ઉપયોગ સ્મોક સ્ક્રીન માટે પણ થાય છે.

(C) $Al_2(SO_4)_3$ ને ગરમ કરતા $Al_2O_3$ (સફેદ) મળે છે.
$HgCO_3 \cdot 3Hg(OH)_2$ ને ગરમ કરતા $Hg$ (પ્રવાહી ધાતુ) મળે છે.
$Cu(NO_3)_2$ ને ગરમ કરતા $CuO$ (કાળા/બદામી રંગનો ધાતુ ઓક્સાઈડ) મળે છે.
$Ba(OH)_2$ ને ગરમ કરતા $BaO$ (સફેદ) મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $1$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ફ્લોરાઈડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે. તેથી $BeF_2 < MgF_2 < CaF_2$ સાચું છે.
$2$. ધાતુના હાઇડ્રાઇડની એસિડિક પ્રકૃતિ ધાતુની વિદ્યુતધનતા ઘટવાની સાથે વધે છે. તેથી $LiH > NaH > KH$ હોવું જોઈએ. આપેલ ક્રમ $LiH < NaH < KH$ ખોટો છે.
$3$. આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે. તેથી $Li_2CO_3 < Na_2CO_3 < K_2CO_3$ હોવું જોઈએ. આપેલ ક્રમ $Li_2CO_3 > Na_2CO_3 > K_2CO_3$ ખોટો છે.
આમ,વિકલ્પ $B$ અને $C$ બંને ખોટા છે,તેથી $D$ એ સાચો જવાબ છે.

(C) દરેક સંયોજનના ઉષ્મીય વિઘટનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$I$. $2AgNO_3 \xrightarrow{\Delta} 2Ag + 2NO_2 + O_2$
$II$. $CaCO_3 \xrightarrow{\Delta} CaO + CO_2$ ($O_2$ આપતું નથી)
$III$. $2Pb(NO_3)_2 \xrightarrow{\Delta} 2PbO + 4NO_2 + O_2$
$IV$. $Na_2CO_3$ ઉષ્મીય રીતે સ્થિર છે અને $O_2$ આપતું નથી.
આમ,સંયોજન $I$ અને $III$ ગરમ કરવા પર ઓક્સિજન વાયુ મુક્ત કરે છે.

(C) $Ca(H_2PO_4)_2 \cdot H_2O + CaSO_4$ સંયોજનને સુપરફોસ્ફેટ ઓફ લાઈમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ખેતીમાં ફોસ્ફેટયુક્ત ખાતર તરીકે વ્યાપકપણે વપરાય છે.
$CaC_2$ એ કેલ્શિયમ કાર્બાઈડ છે,જે ફળો પકવવા માટે વપરાય છે.
$NaAlO_2$ એ સોડિયમ એલ્યુમિનેટ છે,જે પાણી શુદ્ધિકરણ અને કાગળ ઉદ્યોગમાં વપરાય છે.

(A) $s-$બ્લોક તત્વો સ્વભાવે અત્યંત વિદ્યુતધન હોય છે,જે તેમને ખૂબ જ સક્રિય બનાવે છે.
તેમની ઉચ્ચ સક્રિયતાને કારણે,તેઓ અન્ય તત્વો સાથે સરળતાથી પ્રક્રિયા કરે છે અને કુદરતમાં મુક્ત અવસ્થામાં જોવા મળતા નથી.
તેઓ સામાન્ય રીતે કુદરતમાં હેલાઇડ્સ,કાર્બોનેટ્સ અને સલ્ફેટ્સ જેવા સંયોજનોના સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે.
તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(D) $CO_2$ માં,ઇલેક્ટ્રોનની કુલ સંખ્યા $6 + 8 + 8 = 22$ છે.
સાયનામાઇડ આયન $(CN_2^{2-})$ માં,ઇલેક્ટ્રોનની કુલ સંખ્યા $6 + 7 + 7 + 2 = 22$ છે. બંનેમાં $22$ ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તેઓ આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક છે. $CO_2$ અને $(CN_2^{2-})$ બંને રેખીય બંધારણ ધરાવે છે. તેથી,વિધાન $(a)$ સાચું છે.
$Mg_2C_3$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રોપાઇન બનાવે છે: $Mg_2C_3 + 4H_2O \to 2Mg(OH)_2 + CH_3C \equiv CH$. તેથી,વિધાન $(b)$ સાચું છે.
$CaC_2$ નું સ્ફટિક બંધારણ $NaCl$ પ્રકારનું છે. તેથી,વિધાન $(c)$ સાચું છે.
આમ,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) $Al(OH)_3$ એ ઉભયગુણી હાઇડ્રોક્સાઇડ છે. તે $NH_4OH$ જેવા નિર્બળ બેઇઝમાં અદ્રાવ્ય છે પરંતુ $NaOH$ જેવા પ્રબળ બેઇઝમાં દ્રાવ્ય થાય છે,કારણ કે તે દ્રાવ્ય સંકીર્ણ સોડિયમ મેટા-એલ્યુમિનેટ $(NaAlO_2)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $NaOH + Al(OH)_3 \to NaAlO_2 + 2H_2O$.
$NaOH$ પ્રબળ બેઇઝ હોવાથી,તે $OH^-$ આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા પૂરી પાડે છે,જે ઉભયગુણી $Al(OH)_3$ ને ઓગાળવા માટે જરૂરી છે. તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(N/A)

આલ્કલી ધાતુઓ	આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ
$I$. આયનીકરણ એન્થાલ્પી: તેમના મોટા પરમાણુ કદને કારણે તેમની આયનીકરણ એન્થાલ્પી તેમના સંબંધિત આવર્તમાં સૌથી ઓછી હોય છે. તેઓ સ્થિર ઉમદા વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે તેમના એકમાત્ર સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનને સરળતાથી ગુમાવે છે.	$I$. આયનીકરણ એન્થાલ્પી: આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓનું પરમાણુ કદ નાનું અને અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર આલ્કલી ધાતુઓ કરતા વધારે હોય છે,તેથી તેમની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી વધારે હોય છે. જોકે,તેમની બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછી હોય છે કારણ કે આલ્કલી ધાતુઓ એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવ્યા પછી સ્થિર ઉમદા વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરે છે.
$II$. ઓક્સાઇડની બેઝિકતા: આલ્કલી ધાતુઓના ઓક્સાઇડ અત્યંત બેઝિક હોય છે કારણ કે આ ધાતુઓ વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ હોય છે,જે ઓક્સાઇડને આયનીય બનાવે છે અને પાણીમાં સરળતાથી વિયોજન પામે છે.	$II$. ઓક્સાઇડની બેઝિકતા: આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના ઓક્સાઇડ બેઝિક હોય છે,પરંતુ આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછા બેઝિક હોય છે કારણ કે તેઓ ઓછી ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ હોય છે.
$III$. હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા: આલ્કલી ધાતુઓના હાઇડ્રોક્સાઇડ વધુ દ્રાવ્ય હોય છે.	$III$. હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા: આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના હાઇડ્રોક્સાઇડ આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછા દ્રાવ્ય હોય છે,જે તેમની ઊંચી લેટીસ ઉર્જા અને ઊંચી ચાર્જ ઘનતાને કારણે છે.

(N/A) $(i)$ નાઈટ્રેટ્સ:
ઉષ્મીય સ્થિરતા: $LiNO_3$ સિવાયના આલ્કલી ધાતુના નાઈટ્રેટ્સ ગરમ કરવાથી નાઈટ્રાઈટ્સ બનાવે છે $(2MNO_3 \longrightarrow 2MNO_2 + O_2)$. $LiNO_3$ અને તમામ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના નાઈટ્રેટ્સ ઓક્સાઈડમાં વિઘટિત થાય છે $(2M(NO_3)_2 \longrightarrow 2MO + 4NO_2 + O_2)$. બંને સમૂહોમાં નીચે તરફ જતાં ઉષ્મીય સ્થિરતા વધે છે.
દ્રાવ્યતા: સમૂહ $1$ અને સમૂહ $2$ બંનેના નાઈટ્રેટ્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.
$(ii)$ કાર્બોનેટ્સ:
ઉષ્મીય સ્થિરતા: આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટ્સ ($Li_2CO_3$ સિવાય) ગરમી સામે સ્થિર હોય છે. $Li_2CO_3$ અને તમામ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કાર્બોનેટ્સ ગરમ કરવાથી ઓક્સાઈડ અને $CO_2$ માં વિઘટિત થાય છે $(MCO_3 \longrightarrow MO + CO_2)$.
દ્રાવ્યતા: આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટ્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે ($Li_2CO_3$ સિવાય),અને સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં દ્રાવ્યતા વધે છે. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કાર્બોનેટ્સ પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$(iii)$ સલ્ફેટ્સ:
ઉષ્મીય સ્થિરતા: સમૂહ $1$ અને સમૂહ $2$ બંનેના સલ્ફેટ્સ ગરમી સામે સ્થિર હોય છે.
દ્રાવ્યતા: આલ્કલી ધાતુના સલ્ફેટ્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ માટે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં દ્રાવ્યતા ઘટે છે $(BeSO_4 > MgSO_4 > CaSO_4 > SrSO_4 > BaSO_4)$.

(N/A) આવર્ત કોષ્ટકના $s$-બ્લોકના તત્વો તે છે જેમાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન સૌથી બહારની $s$-કક્ષકમાં પ્રવેશે છે.
$s$-કક્ષક માત્ર બે ઇલેક્ટ્રોન સમાવી શકે છે,તેથી આવર્ત કોષ્ટકના $s$-બ્લોકમાં બે સમૂહો ($1$ અને $2$) આવે છે.
$s$-બ્લોક તત્વોની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક રચના આલ્કલી ધાતુઓ માટે [noble gas] $ns^{1}$ અને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ માટે [noble gas] $ns^{2}$ છે.
આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ-$1$ માં લિથિયમ,સોડિયમ,પોટેશિયમ,રુબિડિયમ,સીઝિયમ અને ફ્રાન્સિયમ તત્વોનો સમાવેશ થાય છે. તેમને સામૂહિક રીતે આલ્કલી ધાતુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમને આ નામ આપવામાં આવ્યું છે કારણ કે તેઓ પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને હાઇડ્રોક્સાઇડ બનાવે છે જે પ્રકૃતિમાં અત્યંત આલ્કલાઇન હોય છે.
સમૂહ-$2$ ના તત્વોમાં બેરિલિયમ,મેગ્નેશિયમ,કેલ્શિયમ,સ્ટ્રોન્શિયમ,બેરિયમ અને રેડિયમનો સમાવેશ થાય છે. બેરિલિયમ સિવાયના આ તત્વોને સામાન્ય રીતે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમને આ નામ આપવામાં આવ્યું છે કારણ કે તેમના ઓક્સાઇડ અને હાઇડ્રોક્સાઇડ પ્રકૃતિમાં આલ્કલાઇન હોય છે અને આ ધાતુના ઓક્સાઇડ પૃથ્વીના પોપડામાં જોવા મળે છે.

(N/A) આલ્કલી ધાતુઓમાં $Na$ અને $K$ વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે,જ્યારે $Li$,$Rb$ અને $Cs$ ની વિપુલતા ઘણી ઓછી છે.
$Fr$ અત્યંત કિરણોત્સર્ગી છે; તેના સૌથી લાંબા આયુષ્ય ધરાવતા આઇસોટોપ $^{223}Fr$ નો અર્ધ-આયુષ્ય સમય માત્ર $21 \ minutes$ છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાં,$Ca$ અને $Mg$ પૃથ્વીના પોપડામાં વિપુલતાની દ્રષ્ટિએ અનુક્રમે પાંચમા અને છઠ્ઠા ક્રમે આવે છે.
$Sr$ અને $Ba$ ની વિપુલતા ઘણી ઓછી છે.
$Be$ દુર્લભ છે અને $Ra$ સૌથી દુર્લભ છે,જે અગ્નિકૃત ખડકોના માત્ર $10^{-10} \ \%$ જેટલું જ પ્રમાણ ધરાવે છે.

(N/A) જે તત્વોમાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $s$-કક્ષકમાં દાખલ થાય છે તેને $s$-બ્લોક તત્વો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સમૂહ $1$ (આલ્કલી ધાતુઓ) અને સમૂહ $2$ (આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ) ના તત્વો,જેની બાહ્યતમ ઇલેક્ટ્રોનીય રચના અનુક્રમે $ns^{1}$ અને $ns^{2}$ છે,તે $s$-બ્લોકના તત્વો છે.
લાક્ષણિકતાઓ:
- આ તમામ ઓછી આયનીકરણ એન્થાલ્પી ધરાવતી સક્રિય ધાતુઓ છે.
- તેઓ તેમના બાહ્યતમ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને સરળતાથી $1+$ આયન (આલ્કલી ધાતુઓ) અથવા $2+$ આયન (આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ) બનાવે છે.
- સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ અને સક્રિયતા વધે છે.
- તેમની વધુ સક્રિયતાને કારણે,તેઓ પ્રકૃતિમાં ક્યારેય શુદ્ધ અવસ્થામાં જોવા મળતા નથી.
- $Li$ અને $Be$ ના સંયોજનો સિવાય,$s$-બ્લોક તત્વોના સંયોજનો મુખ્યત્વે આયનીય હોય છે.

(N/A) નાઈટ્રેટ્સ :
$(i)$ ઉષ્મીય સ્થિરતા: $LiNO_{3}$ સિવાયના આલ્કલી ધાતુઓના નાઈટ્રેટ્સને વધુ ગરમ કરવાથી નાઈટ્રાઈટ્સ બને છે. $2KNO_{3(s)} \rightarrow 2KNO_{2(s)} + O_{2(g)}$. $LiNO_{3}$ ના વિઘટનથી ઓક્સાઈડ મળે છે: $4LiNO_{3(s)} \xrightarrow{\Delta} 2Li_{2}O_{(s)} + 4NO_{2(g)} + O_{2(g)}$. સમૂહ-$1$ અને સમૂહ-$2$ માં નીચે તરફ જતાં,નાઈટ્રેટ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા વધે છે.
$(ii)$ દ્રાવ્યતા: સમૂહ-$1$ અને સમૂહ-$2$ બંનેના નાઈટ્રેટ્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
$(b)$ કાર્બોનેટ્સ :
$(i)$ ઉષ્મીય સ્થિરતા: આલ્કલી ધાતુઓના કાર્બોનેટ્સ ગરમી સામે સ્થિર હોય છે,સિવાય કે $Li_{2}CO_{3}$,જે વિઘટન પામીને લિથિયમ ઓક્સાઈડ બનાવે છે. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના કાર્બોનેટ્સ ગરમ કરવાથી ઓક્સાઈડ અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડમાં વિઘટિત થાય છે. $Na_{2}CO_{3} \xrightarrow{\Delta} \text{કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી}$. $Li_{2}CO_{3} \xrightarrow{\Delta} Li_{2}O + CO_{2}$. $MgCO_{3} \xrightarrow{\Delta} MgO + CO_{2}$.
$(ii)$ દ્રાવ્યતા: $Li_{2}CO_{3}$ સિવાય આલ્કલી ધાતુઓના કાર્બોનેટ્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે. સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં દ્રાવ્યતા વધે છે. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના કાર્બોનેટ્સ સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે.
$(c)$ સલ્ફેટ્સ :
$(i)$ ઉષ્મીય સ્થિરતા: સમૂહ-$1$ અને સમૂહ-$2$ બંનેના સલ્ફેટ્સ ગરમી સામે સ્થિર છે.
$(ii)$ દ્રાવ્યતા: આલ્કલી ધાતુઓના સલ્ફેટ્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સલ્ફેટ્સ વિવિધ વલણો દર્શાવે છે: $BeSO_{4}$ (દ્રાવ્ય),$MgSO_{4}$ (દ્રાવ્ય),$CaSO_{4}$ (અલ્પ દ્રાવ્ય),$SrSO_{4}$ (અદ્રાવ્ય),$BaSO_{4}$ (અદ્રાવ્ય). આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સલ્ફેટ્સની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે.

(N/A)

આલ્કલી ધાતુઓ	આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ
$I$. આયનીકરણ એન્થાલ્પી: તેમના મોટા પરમાણ્વીય કદને કારણે,તેઓ તેમના સંબંધિત આવર્તમાં સૌથી ઓછી આયનીકરણ એન્થાલ્પી ધરાવે છે. તેઓ સ્થિર નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે તેમનો એકમાત્ર સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન સરળતાથી ગુમાવે છે.	આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓનું પરમાણ્વીય કદ આલ્કલી ધાતુઓ કરતા નાનું અને અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધારે હોય છે,જેના કારણે તેમની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી વધારે હોય છે. જોકે,તેમની બીજી આયનીકરણ એન્થાલ્પી આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછી હોય છે કારણ કે આલ્કલી ધાતુઓ એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવ્યા પછી સ્થિર નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરે છે.
$II$. ઓક્સાઇડની બેઝિકતા: આલ્કલી ધાતુઓના ઓક્સાઇડ ખૂબ જ બેઝિક હોય છે કારણ કે આ ધાતુઓ વધુ વિદ્યુતધન હોય છે,જે ઓક્સાઇડને અત્યંત આયનીય બનાવે છે અને તે પાણીમાં સરળતાથી વિયોજન પામે છે.	આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના ઓક્સાઇડ બેઝિક હોય છે,પરંતુ આલ્કલી ધાતુઓ જેટલા બેઝિક હોતા નથી કારણ કે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ ઓછી વિદ્યુતધન હોય છે.
$III$. હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા: આલ્કલી ધાતુઓના હાઇડ્રોક્સાઇડ સામાન્ય રીતે પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય હોય છે.	આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના હાઇડ્રોક્સાઇડ આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછા દ્રાવ્ય હોય છે,કારણ કે તેમની ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતાને કારણે તેમની લેટીસ ઉર્જા વધારે હોય છે.