અ Gujarati
Alkaline earth metals Questions in Gujarati
Class 11 Chemistry · s-Block Elements · Alkaline earth metals
592+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 50 of 592 questions in Gujarati
151
EasyMCQ
કયો ક્ષાર પરગેટીવ (જુલાબની દવા) તરીકે વપરાય છે?
A
$NaCl$
B
$MgSO_4 \cdot 7H_2O$
C
$Ca_3Al_2O_6$
D
$MgCl_2 \cdot 6H_2O$
Solution
(B) $MgSO_4 \cdot 7H_2O$ (ઈપ્સમ સોલ્ટ) નો ઉપયોગ પરગેટીવ તરીકે થાય છે.
0 likes
View Solution152
MediumMCQ
$Ra$ ને આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓમાં સૌથી નીચે મૂકવામાં આવેલ છે. આ તત્વ માટે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
તેનું પરમાણુ કદ સૌથી મોટું હશે.
B
તેની ઘનતા સૌથી ઓછી હશે.
C
તેનું આયનીકરણ સૌથી સરળતાથી થશે.
D
તે સૌથી ઓછું ઈલેક્ટ્રોપોઝીટીવ હશે.
Solution
(A) સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં,નવી કક્ષાઓ ઉમેરાવાને કારણે પરમાણુ કદ વધે છે. $Ra$ $(Radium)$ સમૂહ $2$ માં સૌથી નીચે છે,તેથી આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓમાં તેનું પરમાણુ કદ સૌથી મોટું છે. પરિણામે,તેની આયનીકરણ ઉર્જા સૌથી ઓછી હોય છે અને તે આ સમૂહનું સૌથી વધુ ઈલેક્ટ્રોપોઝીટીવ તત્વ છે.
0 likes
View Solution153
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ આલ્કલાઈન અર્થધાતુનો નાઈટ્રાઈડ બાષ્પશીલ છે?
A
$Be_3N_2$
B
$Mg_3N_2$
C
$Ca_3N_2$
D
આમાંનો કોઈ નહિ
Solution
(A) $Be^{2+}$ આયનનું કદ નાનું અને તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ વધુ હોવાને કારણે બેરિલિયમ નાઈટ્રાઈડ $(Be_3N_2)$ સહસંયોજક સ્વભાવ ધરાવે છે. તેના સહસંયોજક સ્વભાવને કારણે તે બાષ્પશીલ છે. જ્યારે અન્ય આલ્કલાઈન અર્થધાતુના નાઈટ્રાઈડ આયનીય છે અને સ્ફટિકમય ઘન સ્વરૂપે હોય છે.
0 likes
View Solution154
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો ક્લોરાઈડ સહસંયોજક છે અને ઈથરમાં દ્રાવ્ય છે?
A
$BeCl_2$
B
$CaCl_2$
C
$CrCl_3$
D
$BaCl_2$
Solution
(A) $Be^{2+}$ આયનનું કદ નાનું અને ધ્રુવીભવન ક્ષમતા વધુ હોવાથી $BeCl_2$ સહસંયોજક સ્વભાવ ધરાવે છે. તેના સહસંયોજક સ્વભાવને કારણે તે ઈથર જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય છે.
0 likes
View Solution155
EasyMCQ
$NaOH$,$Ca(OH)_2$,$KOH$ અને $Be(OH)_2$ માંથી સૌથી નિર્બળ બેઈઝ કયો છે?
A
$NaOH$
B
$Ca(OH)_2$
C
$KOH$
D
$Be(OH)_2$
Solution
(D) ધાતુના હાઈડ્રોક્સાઈડની બેઝિક પ્રબળતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.
આવર્તમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં બેઝિક પ્રબળતા ઘટે છે.
$NaOH$ અને $KOH$ પ્રબળ બેઈઝ છે.
$Be(OH)_2$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) સ્વભાવ ધરાવે છે અને તે સૌથી નિર્બળ બેઈઝ છે કારણ કે $Be^{2+}$ આયનનું કદ નાનું અને વીજભાર ઘનતા વધુ હોવાથી $Be-OH$ બંધ સહસંયોજક ગુણધર્મ ધરાવે છે.
આવર્તમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં બેઝિક પ્રબળતા ઘટે છે.
$NaOH$ અને $KOH$ પ્રબળ બેઈઝ છે.
$Be(OH)_2$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) સ્વભાવ ધરાવે છે અને તે સૌથી નિર્બળ બેઈઝ છે કારણ કે $Be^{2+}$ આયનનું કદ નાનું અને વીજભાર ઘનતા વધુ હોવાથી $Be-OH$ બંધ સહસંયોજક ગુણધર્મ ધરાવે છે.
0 likes
View Solution156
EasyMCQ
$BeF_2$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે,જ્યારે અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના ફ્લોરાઇડ્સ અદ્રાવ્ય છે. તેનું કારણ ...
A
$BeF_2$ આયનીય પ્રકૃતિ ધરાવે છે.
B
$BeF_2$ સહસંયોજક પ્રકૃતિ ધરાવે છે.
C
$Be^{2+}$ આયનની જલીકરણ ઉર્જા તેની લેટાઈસ ઉર્જા કરતા વધારે છે.
D
આમાંથી કોઈ નહીં.
Solution
(C) પાણીમાં આયનીય સંયોજનોની દ્રાવ્યતા લેટાઈસ ઉર્જા અને જલીકરણ ઉર્જા વચ્ચેના સંતુલન દ્વારા નક્કી થાય છે. $BeF_2$ માટે,નાના $Be^{2+}$ આયનની જલીકરણ ઉર્જા તેની લેટાઈસ ઉર્જા કરતા ઘણી વધારે હોય છે,જે લેટાઈસ બળોને દૂર કરે છે અને તેને પાણીમાં દ્રાવ્ય બનાવે છે. તેનાથી વિપરીત,અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ફ્લોરાઇડ્સ માટે લેટાઈસ ઉર્જા પ્રભાવી હોય છે,જેના કારણે તે અદ્રાવ્ય રહે છે.
0 likes
View Solution157
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો આયન હાઈડ્રોક્સાઈડ બનાવે છે જે પાણીમાં સહેલાઈથી દ્રાવ્ય હોય છે?
A
$Zn^{2+}$
B
$Ba^{2+}$
C
$Mg^{2+}$
D
$Al^{3+}$
Solution
(B) $Zn(OH)_2$ અને $Al(OH)_3$ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ માટે,હાઈડ્રોક્સાઈડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.
તેથી,$Ba(OH)_2$ પાણીમાં સહેલાઈથી દ્રાવ્ય છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ માટે,હાઈડ્રોક્સાઈડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.
તેથી,$Ba(OH)_2$ પાણીમાં સહેલાઈથી દ્રાવ્ય છે.
0 likes
View Solution158
MediumMCQ
નીચેના સંયોજનોને તેમની ઉષ્મીય સ્થિરતાના વધતા ક્રમમાં ગોઠવો: $I. K_2CO_3, II. MgCO_3, III. CaCO_3, IV. BeCO_3$.
A
$IV < II < III < I$
B
$I < III < II < IV$
C
$IV < II < I < III$
D
$II < IV < III < I$
Solution
(A) આલ્કલી અને આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓના કાર્બોનેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે કારણ કે ધાતુનો વિદ્યુત-ધન ગુણધર્મ વધે છે.
$Be^{2+}$ આયનનું કદ નાનું અને ધ્રુવીભવન શક્તિ વધુ હોવાથી $BeCO_3$ સૌથી ઓછું સ્થાયી છે.
$MgCO_3$ એ $BeCO_3$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$CaCO_3$ એ $MgCO_3$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$K_2CO_3$ (આલ્કલી ધાતુનો કાર્બોનેટ) આપેલા સંયોજનોમાં સૌથી વધુ સ્થાયી છે.
તેથી,ઉષ્મીય સ્થિરતાનો વધતો ક્રમ: $IV (BeCO_3) < II (MgCO_3) < III (CaCO_3) < I (K_2CO_3)$ છે.
$Be^{2+}$ આયનનું કદ નાનું અને ધ્રુવીભવન શક્તિ વધુ હોવાથી $BeCO_3$ સૌથી ઓછું સ્થાયી છે.
$MgCO_3$ એ $BeCO_3$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$CaCO_3$ એ $MgCO_3$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.
$K_2CO_3$ (આલ્કલી ધાતુનો કાર્બોનેટ) આપેલા સંયોજનોમાં સૌથી વધુ સ્થાયી છે.
તેથી,ઉષ્મીય સ્થિરતાનો વધતો ક્રમ: $IV (BeCO_3) < II (MgCO_3) < III (CaCO_3) < I (K_2CO_3)$ છે.
0 likes
View Solution159
EasyMCQ
બેરીલિયમ તત્વ એલ્યુમિનિયમ સાથે વિકર્ણ સંબંધ ધરાવે છે. નીચેનામાંથી કઈ સમાનતા ખોટી છે?
A
$Be_2C$ એ $Al_4C_3$ ની જેમ જળવિભાજનથી મિથેન આપે છે.
B
$Be$ એ $Al$ ની જેમ $HNO_3$ પ્રત્યે નિષ્ક્રિય (passive) બને છે.
C
$Be(OH)_2$ એ $Al(OH)_3$ ની જેમ બેઝિક છે.
D
$Be$ બેરિલેટ્સ બનાવે છે જ્યારે $Al$ એલ્યુમિનેટ્સ બનાવે છે.
Solution
(C) $Be(OH)_2$ અને $Al(OH)_3$ બંને ઉભયગુણી (amphoteric) પ્રકૃતિના છે,બેઝિક નથી. તેથી,$Be(OH)_2$ એ $Al(OH)_3$ ની જેમ બેઝિક છે તે વિધાન ખોટું છે.
0 likes
View Solution160
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ આલ્કલાઈન અર્થધાતુ સંકીર્ણ ક્ષાર બનાવે છે?
A
$Be$
B
$Mg$
C
$Ca$
D
$Ba$
Solution
(A) તેના સૌથી નાના પરમાણુ કદ અને ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતાને કારણે,$Be$ (બેરિલિયમ) $[BeF_3]^-$ અને $[BeF_4]^{2-}$ જેવા સંકીર્ણ ક્ષાર બનાવે છે.
0 likes
View Solution161
MediumMCQ
આવર્ત કોષ્ટકના બીજા સમૂહ $(Group \, 2)$ ના ધાતુ તત્વો $Be, Mg, Ca$ અને $Sr$ પૈકી કયું તત્વ સૌથી ઓછો આયનિક ક્લોરાઈડ બનાવે છે?
A
$Mg$
B
$Be$
C
$Ca$
D
$Sr$
Solution
(B) ફાજાનના નિયમ મુજબ,વધુ વીજભાર ઘનતા ધરાવતા નાના ધન આયનો વધુ ધ્રુવીભવન શક્તિ ધરાવે છે,જે બંધમાં વધુ સહસંયોજક લક્ષણ લાવે છે.
આપેલા તત્વો $(Be, Mg, Ca, Sr)$ માં $Be^{2+}$ ની આયનિક ત્રિજ્યા સૌથી નાની છે.
તેથી,$BeCl_2$ સૌથી વધુ સહસંયોજક અને સૌથી ઓછો આયનિક ગુણધર્મ ધરાવે છે.
આપેલા તત્વો $(Be, Mg, Ca, Sr)$ માં $Be^{2+}$ ની આયનિક ત્રિજ્યા સૌથી નાની છે.
તેથી,$BeCl_2$ સૌથી વધુ સહસંયોજક અને સૌથી ઓછો આયનિક ગુણધર્મ ધરાવે છે.
0 likes
View Solution162
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો ક્ષાર જ્યોત કસોટી આપતો નથી?
A
$LiCl$
B
$KCl$
C
$MgCl_2$
D
$CaCl_2$
Solution
(C) $Mg$ ની આયનીકરણ ઉર્જા વધુ હોવાથી,બન્સેન જ્યોત દ્વારા તેના ઇલેક્ટ્રોનને ઉત્તેજિત કરવા માટે પૂરતી ઉર્જા આપી શકાતી નથી. તેથી,$MgCl_2$ જ્યોત કસોટી આપતું નથી.
0 likes
View Solution163
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ પાણીમાં સૌથી ઓછો દ્રાવ્ય છે?
A
$BeSO_4$
B
$BaSO_4$
C
$CaSO_4$
D
$SrSO_4$
Solution
(B) આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં ઘટે છે,કારણ કે જલીયકરણ ઉર્જામાં થતો ઘટાડો લેટીસ ઉર્જામાં થતા ઘટાડા કરતા વધુ નોંધપાત્ર હોય છે.
તેથી,$BeSO_4$ સૌથી વધુ દ્રાવ્ય છે અને $BaSO_4$ પાણીમાં સૌથી ઓછો દ્રાવ્ય છે.
તેથી,$BeSO_4$ સૌથી વધુ દ્રાવ્ય છે અને $BaSO_4$ પાણીમાં સૌથી ઓછો દ્રાવ્ય છે.
0 likes
View Solution164
EasyMCQ
આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓ સામાન્ય રીતે કયો આયન બનાવે છે?
A
$M^{2+}$
B
$M^+$
C
$M$
D
$M^{2-}$
Solution
(A) આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવે છે અને તેમની પાસે બે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
તેઓ સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે આ બે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,જેથી ડાયપોઝીટીવ આયનો બને છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા: $M \to M^{2+} + 2e^-$.
તેઓ સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે આ બે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,જેથી ડાયપોઝીટીવ આયનો બને છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા: $M \to M^{2+} + 2e^-$.
0 likes
View Solution165
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું તત્વ ચલાયમાન સંયોજકતા દર્શાવતું નથી?
A
બેરીયમ
B
ટીટાનીયમ
C
કોપર
D
લેડ
Solution
(A) $Barium$ $(Ba)$ જેવી આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવે છે અને $ns^2$ ની સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે. તેઓ સામાન્ય રીતે $+2$ ની નિશ્ચિત સંયોજકતા દર્શાવે છે અને ચલાયમાન સંયોજકતા દર્શાવતા નથી. જ્યારે $Titanium$ $(Ti)$,$Copper$ $(Cu)$ અને $Lead$ $(Pb)$ જેવા તત્વો ચલાયમાન સંયોજકતા દર્શાવે છે.
0 likes
View Solution166
EasyMCQ
આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓની બાહ્યતમ કોષની લાક્ષણિક ઈલેક્ટ્રોનીક રચના નીચેનામાંથી કઈ છે?
A
$ns^1$
B
$ns^2$
C
$ns^2np^2$
D
$ns^2np^1$
Solution
(B) આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવેલી છે.
તેમની બાહ્યતમ કક્ષાના $s$-કક્ષકમાં બે ઈલેક્ટ્રોન હોય છે.
તેથી,તેમની બાહ્યતમ કોષની લાક્ષણિક ઈલેક્ટ્રોનીક રચના $ns^2$ છે.
તેમની બાહ્યતમ કક્ષાના $s$-કક્ષકમાં બે ઈલેક્ટ્રોન હોય છે.
તેથી,તેમની બાહ્યતમ કોષની લાક્ષણિક ઈલેક્ટ્રોનીક રચના $ns^2$ છે.
0 likes
View Solution167
MediumMCQ
આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટ સંયોજનોની દ્રાવ્યતાનો સાચો ક્રમ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$BeSO_4 > MgSO_4 > CaSO_4 > SrSO_4 > BaSO_4$
B
$MgSO_4 > BeSO_4 > BaSO_4 > CaSO_4 > SrSO_4$
C
$BeSO_4 > MgSO_4 > CaSO_4 > SrSO_4 > BaSO_4$
D
$MgSO_4 > CaSO_4 > BaSO_4 > BeSO_4 > SrSO_4$
Solution
(A) આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં $Be$ થી $Ba$ તરફ જતાં ઘટે છે.
આનું કારણ એ છે કે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધન આયનનું કદ વધવાથી જલીયકરણ એન્થાલ્પી (hydration enthalpy) લેટીસ એન્થાલ્પી કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $BeSO_4 > MgSO_4 > CaSO_4 > SrSO_4 > BaSO_4$ છે.
આનું કારણ એ છે કે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધન આયનનું કદ વધવાથી જલીયકરણ એન્થાલ્પી (hydration enthalpy) લેટીસ એન્થાલ્પી કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $BeSO_4 > MgSO_4 > CaSO_4 > SrSO_4 > BaSO_4$ છે.
0 likes
View Solution168
EasyMCQ
આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓમાં કયું તત્વ મુખ્યત્વે સહસંયોજક સંયોજનો બનાવે છે?
A
$Ba$
B
$Sr$
C
$Ca$
D
$Be$
Solution
(D) $Be$ ના નાના કદ અને ઉંચી આયનીકરણ એન્થાલ્પીને કારણે,તે મુખ્યત્વે સહસંયોજક સંયોજનો બનાવે છે.
0 likes
View Solution169
EasyMCQ
ધાતુને હવામાં સળગાવવાથી મળતી રાખને ભીંજવવાથી તે $NH_3$ ની વાસ આપે છે. તો તે ધાતુ કઈ હશે?
A
$Na$
B
$Fe$
C
$Mg$
D
$Al$
Solution
(C) $Mg$ હવામાં સળગીને $MgO$ અને $Mg_3N_2$ બનાવે છે.
$Mg_3N_2$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $NH_3$ વાયુ આપે છે,જે તીવ્ર વાસ ધરાવે છે.
પ્રક્રિયા: $Mg_3N_2 + 6H_2O \rightarrow 3Mg(OH)_2 + 2NH_3$.
$Mg_3N_2$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $NH_3$ વાયુ આપે છે,જે તીવ્ર વાસ ધરાવે છે.
પ્રક્રિયા: $Mg_3N_2 + 6H_2O \rightarrow 3Mg(OH)_2 + 2NH_3$.
0 likes
View Solution170
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
$Mg$ હવામાં સળગીને ચળકતો પ્રકાશ આપે છે જે $UV$ કિરણોથી સમૃદ્ધ હોય છે.
B
$CaCl_2 \cdot 6H_2O$ ને જ્યારે બરફ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે ત્યારે તે ફ્રીઝિંગ મિશ્રણ બનાવે છે.
C
$Mg$ સંકીર્ણ ક્ષાર બનાવી શકતું નથી.
D
$Be$ તેના નાના કદને કારણે સંકીર્ણ બનાવી શકે છે.
Solution
(C) $Mg$ સંકીર્ણ સંયોજનો બનાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે,ક્લોરોફિલ એ $Mg^{2+}$ આયનનું સંકીર્ણ છે.
0 likes
View Solution171
MediumMCQ
એક ધાતુ $M$ સહેલાઈથી પાણીમાં દ્રાવ્ય સલ્ફેટ $MSO_4$,પાણીમાં અદ્રાવ્ય હાઈડ્રોક્સાઈડ $M(OH)_2$ અને ઓક્સાઈડ $MO$ આપે છે,જે ગરમ કરતાં નિષ્ક્રિય બને છે. હાઈડ્રોક્સાઈડ $NaOH$ માં દ્રાવ્ય છે. તો $M$ શું હશે?
A
$Be$
B
$Mg$
C
$Ca$
D
$Sr$
Solution
(A) ધાતુ $Be$ એ $BeSO_4$ બનાવે છે જે પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
$Be(OH)_2$ એ ઉભયગુણી છે અને $NaOH$ માં ઓગળીને સોડિયમ બેરીલેટ બનાવે છે.
$Be(OH)_2 + 2NaOH \to Na_2BeO_2 + 2H_2O$.
$BeO$ ને વધુ ગરમ કરવાથી તે નિષ્ક્રિય બને છે.
અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ જેવી કે $Mg, Ca, Sr$ ના હાઈડ્રોક્સાઈડ $NaOH$ માં દ્રાવ્ય હોતા નથી કારણ કે તે સ્વભાવે બેઝિક છે,જ્યારે $Be(OH)_2$ ઉભયગુણી છે.
$Be(OH)_2$ એ ઉભયગુણી છે અને $NaOH$ માં ઓગળીને સોડિયમ બેરીલેટ બનાવે છે.
$Be(OH)_2 + 2NaOH \to Na_2BeO_2 + 2H_2O$.
$BeO$ ને વધુ ગરમ કરવાથી તે નિષ્ક્રિય બને છે.
અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ જેવી કે $Mg, Ca, Sr$ ના હાઈડ્રોક્સાઈડ $NaOH$ માં દ્રાવ્ય હોતા નથી કારણ કે તે સ્વભાવે બેઝિક છે,જ્યારે $Be(OH)_2$ ઉભયગુણી છે.
0 likes
View Solution172
DifficultMCQ
સિમેન્ટ પ્લાસ્ટરના ક્યોરિંગ (curing) દરમિયાન સમયાંતરે પાણી છાંટવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા શામાં મદદ કરે છે?
A
હાઈડ્રેટેડ સિલિકેટના આંતરબંધિત સોય જેવા સ્ફટિકોના વિકાસમાં
B
હાઈડ્રેટેડ રેતી અને કાંકરીને સિમેન્ટ સાથે મિશ્ર કરવામાં
C
રેતીનું સિલિસિક એસિડમાં રૂપાંતર કરવામાં
D
તેને ઠંડું રાખવામાં
Solution
(A) સિમેન્ટ પ્લાસ્ટરના ક્યોરિંગ દરમિયાન પાણી છાંટવાથી સિમેન્ટના સંયોજનોનું હાઈડ્રેશન થાય છે,જેના પરિણામે હાઈડ્રેટેડ સિલિકેટના આંતરબંધિત સોય જેવા સ્ફટિકોનો વિકાસ થાય છે. આ પ્રક્રિયા સિમેન્ટના માળખાને મજબૂતી અને કઠિનતા પ્રદાન કરે છે.
0 likes
View Solution173
MediumMCQ
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના કાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે. આ નીચેનામાંથી શેમાં ઘટાડો થવાને કારણે છે?
A
કેટાયન્સની જલીકરણ ઉર્જા
B
આંતર-આયનિક આકર્ષણ
C
દ્રાવણ બનવાની એન્ટ્રોપી
D
ઘન પદાર્થની લેટાઈસ ઉર્જા
Solution
(A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના કાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે કારણ કે જેમ કેટાયનનું કદ વધે છે તેમ કેટાયનની જલીકરણ ઉર્જા લેટાઈસ ઉર્જા કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
0 likes
View Solution174
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા પદાર્થમાં $CaCO_3$ હોવાની શક્યતા નથી?
A
કેલ્સીનેશન કરેલ જીપ્સમ
B
દરિયાઈ શંખ
C
ડોલોમાઈટ
D
આરસનું સ્ટેચ્યુ
Solution
(A) કેલ્સીનેશન કરેલ જીપ્સમ એ $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ (પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ) છે અને તેમાં $CaCO_3$ હોતો નથી.
દરિયાઈ શંખ મુખ્યત્વે $CaCO_3$ ના બનેલા હોય છે.
ડોલોમાઈટ એ $CaCO_3 \cdot MgCO_3$ છે.
આરસનું સ્ટેચ્યુ ચૂનાના પથ્થર (લાઈમસ્ટોન) માંથી બનેલું હોય છે,જે $CaCO_3$ છે.
દરિયાઈ શંખ મુખ્યત્વે $CaCO_3$ ના બનેલા હોય છે.
ડોલોમાઈટ એ $CaCO_3 \cdot MgCO_3$ છે.
આરસનું સ્ટેચ્યુ ચૂનાના પથ્થર (લાઈમસ્ટોન) માંથી બનેલું હોય છે,જે $CaCO_3$ છે.
0 likes
View Solution175
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા આયનની જલીકરણ ઉષ્મા $Mg^{2+}$ આયન કરતા વધુ છે?
A
$Al^{3+}$
B
$Na^+$
C
$Be^{2+}$
D
$Mg^{3+}$
Solution
(A) જલીકરણ ઉષ્મા એ આયનની વીજભાર ઘનતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
વીજભાર ઘનતા = $\frac{\text{વીજભાર}}{\text{કદ}}$.
$Mg^{2+}$ માટે વીજભાર $+2$ છે.
$Al^{3+}$ નો વીજભાર $(+3)$ વધુ છે અને કદ $Mg^{2+}$ કરતા નાનું છે,તેથી તેની જલીકરણ ઉષ્મા વધુ છે.
$Be^{2+}$ પણ નાનું કદ ધરાવે છે,તેથી તેની જલીકરણ ઉષ્મા પણ વધુ છે.
$Na^+$ નો વીજભાર ઓછો $(+1)$ અને કદ મોટું હોવાથી તેની જલીકરણ ઉષ્મા ઓછી છે.
વીજભાર ઘનતા = $\frac{\text{વીજભાર}}{\text{કદ}}$.
$Mg^{2+}$ માટે વીજભાર $+2$ છે.
$Al^{3+}$ નો વીજભાર $(+3)$ વધુ છે અને કદ $Mg^{2+}$ કરતા નાનું છે,તેથી તેની જલીકરણ ઉષ્મા વધુ છે.
$Be^{2+}$ પણ નાનું કદ ધરાવે છે,તેથી તેની જલીકરણ ઉષ્મા પણ વધુ છે.
$Na^+$ નો વીજભાર ઓછો $(+1)$ અને કદ મોટું હોવાથી તેની જલીકરણ ઉષ્મા ઓછી છે.
0 likes
View Solution176
EasyMCQ
આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓના પરમાણુક્રમાંકમાં વધારો થતાં નીચેનામાંથી કયા ગુણધર્મમાં વધારો થાય છે?
A
આયનીકરણ ઉર્જા
B
તેમના હાઈડ્રોક્સાઈડની દ્રાવ્યતા
C
તેમના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા
D
વિદ્યુતઋણતા
Solution
(B) આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓમાં સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં પરમાણુક્રમાંક વધે છે.
લેટીસ ઉર્જામાં થતો ઘટાડો એ હાઈડ્રેશન ઉર્જામાં થતા ઘટાડા કરતા વધુ હોવાથી,તેમના હાઈડ્રોક્સાઈડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.
તેનાથી વિપરીત,આયનીકરણ ઉર્જા અને વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે,અને તેમના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા પણ ઘટે છે.
લેટીસ ઉર્જામાં થતો ઘટાડો એ હાઈડ્રેશન ઉર્જામાં થતા ઘટાડા કરતા વધુ હોવાથી,તેમના હાઈડ્રોક્સાઈડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.
તેનાથી વિપરીત,આયનીકરણ ઉર્જા અને વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે,અને તેમના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા પણ ઘટે છે.
0 likes
View Solution177
EasyMCQ
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના કાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે જતાં ......... ને કારણે ઘટે છે.
A
આંતર-આયોનિક આકર્ષણ
B
લેટાઇસ ઊર્જા
C
હાઇડ્રેશન ઊર્જા
D
સર્જન ઉષ્મા
Solution
(C) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,લેટાઇસ ઊર્જા અને હાઇડ્રેશન ઊર્જા બંને ઘટે છે.
જોકે,લેટાઇસ ઊર્જાના ઘટાડાની સરખામણીમાં હાઇડ્રેશન ઊર્જામાં થતો ઘટાડો ઘણો વધારે હોય છે.
દ્રાવ્યતા આ બંને વચ્ચેના સંતુલન પર આધારિત હોવાથી,હાઇડ્રેશન ઊર્જામાં થતો ઝડપી ઘટાડો પ્રભાવી બને છે,જેના પરિણામે સમૂહમાં નીચે જતાં કાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા ઘટે છે.
જોકે,લેટાઇસ ઊર્જાના ઘટાડાની સરખામણીમાં હાઇડ્રેશન ઊર્જામાં થતો ઘટાડો ઘણો વધારે હોય છે.
દ્રાવ્યતા આ બંને વચ્ચેના સંતુલન પર આધારિત હોવાથી,હાઇડ્રેશન ઊર્જામાં થતો ઝડપી ઘટાડો પ્રભાવી બને છે,જેના પરિણામે સમૂહમાં નીચે જતાં કાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા ઘટે છે.
0 likes
View Solution178
DifficultMCQ
ઘન સંયોજન $X$ ને ગરમ કરતાં $CO_2$ વાયુ અને અવક્ષેપ ઉત્પન્ન થાય છે. આ અવક્ષેપને પાણી સાથે ભેળવતા $Y$ સંયોજન ઉત્પન્ન થાય છે. આ અવક્ષેપમાં $Y$ માં વધુ પ્રમાણમાં $CO_2$ વાયુ પસાર કરતાં શુદ્ધ દ્રાવણ $Z$ ઉત્પન્ન થાય છે. $Z$ ને ઉકાળતાં $X$ સંયોજન ફરીથી બને છે. તો $X$ સંયોજન કયું હશે?
$\mathop X\limits_{\text{solid}}$ $\xrightarrow{\text{heating}} CO_2 + \text{residue}$ $\xrightarrow{H_2O} Y$ $\xrightarrow{\text{excess } CO_2} \mathop Z\limits_{\text{solution}}$ $\xrightarrow{\text{heating}} X$
$\mathop X\limits_{\text{solid}}$ $\xrightarrow{\text{heating}} CO_2 + \text{residue}$ $\xrightarrow{H_2O} Y$ $\xrightarrow{\text{excess } CO_2} \mathop Z\limits_{\text{solution}}$ $\xrightarrow{\text{heating}} X$
A
$Ca(HCO_3)_2$
B
$CaCO_3$
C
$Na_2CO_3$
D
$K_2CO_3$
Solution
(B) આ પ્રક્રિયા ચક્ર $CaCO_3$ ના ઉષ્મીય વિઘટનને અનુરૂપ છે:
$1$. $X$ $(CaCO_3)$ ને ગરમ કરતા: $CaCO_3 \xrightarrow{\Delta} CaO + CO_2 \uparrow$ (અવક્ષેપ $CaO$ છે)
$2$. અવક્ષેપ $(CaO)$ પાણી સાથે: $CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2$ ($Y$ એ $Ca(OH)_2$ છે)
$3$. $Y$ માં વધુ $CO_2$ પસાર કરતા: $Ca(OH)_2 + 2CO_2 \rightarrow Ca(HCO_3)_2$ ($Z$ એ $Ca(HCO_3)_2$ છે)
$4$. $Z$ ને ગરમ કરતા: $Ca(HCO_3)_2 \xrightarrow{\Delta} CaCO_3 + H_2O + CO_2$ ($X$ પાછું મળે છે)
તેથી,$X$ એ $CaCO_3$ છે.
$1$. $X$ $(CaCO_3)$ ને ગરમ કરતા: $CaCO_3 \xrightarrow{\Delta} CaO + CO_2 \uparrow$ (અવક્ષેપ $CaO$ છે)
$2$. અવક્ષેપ $(CaO)$ પાણી સાથે: $CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2$ ($Y$ એ $Ca(OH)_2$ છે)
$3$. $Y$ માં વધુ $CO_2$ પસાર કરતા: $Ca(OH)_2 + 2CO_2 \rightarrow Ca(HCO_3)_2$ ($Z$ એ $Ca(HCO_3)_2$ છે)
$4$. $Z$ ને ગરમ કરતા: $Ca(HCO_3)_2 \xrightarrow{\Delta} CaCO_3 + H_2O + CO_2$ ($X$ પાછું મળે છે)
તેથી,$X$ એ $CaCO_3$ છે.
0 likes
View Solution179
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા સંયોજનની લેટાઇસ એન્થાલ્પી (સ્ફટિકરચનાની ઉષ્મા) તેની હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી (જલીય ઉષ્મા) કરતા ઓછી છે?
A
$MgSO_4$
B
$RaSO_4$
C
$SrSO_4$
D
$BaSO_4$
Solution
(A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ ($Be$ થી $Ba$ તરફ) ઘટતી જાય છે.
આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે જેમ ધન આયનનું કદ વધે છે,તેમ હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી લેટાઇસ એન્થાલ્પી કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
કોઈપણ સંયોજનની દ્રાવ્યતા માટે તેની હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી તેની લેટાઇસ એન્થાલ્પી કરતા વધારે હોવી જરૂરી છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$MgSO_4$ માં ધન આયન $(Mg^{2+})$ નું કદ નાનું હોવાથી તેની હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી તેની લેટાઇસ એન્થાલ્પી કરતા વધારે હોય છે,તેથી તે સૌથી વધુ દ્રાવ્ય છે.
આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે જેમ ધન આયનનું કદ વધે છે,તેમ હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી લેટાઇસ એન્થાલ્પી કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
કોઈપણ સંયોજનની દ્રાવ્યતા માટે તેની હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી તેની લેટાઇસ એન્થાલ્પી કરતા વધારે હોવી જરૂરી છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$MgSO_4$ માં ધન આયન $(Mg^{2+})$ નું કદ નાનું હોવાથી તેની હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી તેની લેટાઇસ એન્થાલ્પી કરતા વધારે હોય છે,તેથી તે સૌથી વધુ દ્રાવ્ય છે.
0 likes
View Solution180
MediumMCQ
કયા આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટની જલીયકરણ એન્થાલ્પીનું મૂલ્ય તેની લેટાઇસ એન્થાલ્પીના મૂલ્ય કરતાં વધારે છે?
A
$CaSO_4$
B
$BeSO_4$
C
$BaSO_4$
D
$SrSO_4$
Solution
(B) $Be^{2+}$ આયનનું કદ ખૂબ જ નાનું છે.
તેના નાના કદને કારણે,$BeSO_4$ ની જલીયકરણ એન્થાલ્પી તેની લેટાઇસ એન્થાલ્પી કરતા ઘણી વધારે હોય છે,જે તેને પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય બનાવે છે.
તેના નાના કદને કારણે,$BeSO_4$ ની જલીયકરણ એન્થાલ્પી તેની લેટાઇસ એન્થાલ્પી કરતા ઘણી વધારે હોય છે,જે તેને પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય બનાવે છે.
0 likes
View Solution181
MediumMCQ
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓનો કયો ગુણધર્મ તેમના પરમાણુ ક્રમાંક સાથે વધે છે?
A
પાણીમાં તેમના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા
B
પાણીમાં તેમના સલ્ફેટ ક્ષારોની દ્રાવ્યતા
C
આયનીકરણ એન્થાલ્પી
D
વિદ્યુતઋણતા
Solution
(A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,લેટાઇસ ઉર્જાનું મૂલ્ય જલીયકરણ ઉર્જા કરતાં વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
તેથી,તેમના હાઇડ્રોક્સાઇડની પાણીમાં દ્રાવ્યતા પરમાણુ ક્રમાંક વધવાની સાથે વધે છે.
તેથી,તેમના હાઇડ્રોક્સાઇડની પાણીમાં દ્રાવ્યતા પરમાણુ ક્રમાંક વધવાની સાથે વધે છે.
0 likes
View Solution182
MediumMCQ
સંયોજન $(A)$ ને ગરમ કરતાં રંગવિહીન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે અને અવશેષ $(B)$ મળે છે જે પાણીમાં ઓગળે છે. $(B)$ ના જલીય દ્રાવણમાં વધુ પ્રમાણમાં $CO_2$ વાયુ પસાર કરતાં સંયોજન $(C)$ મળે છે,જે ઘન અવસ્થામાં પ્રાપ્ત થાય છે. $(C)$ ને ધીમેથી ગરમ કરતાં ફરીથી સફેદ ઘન $(A)$ મળે છે. તો સંયોજન $(A)$ કયું હશે?
A
$CaSO_4 \cdot 2H_2O$
B
$CaCO_3$
C
$Na_2CO_3$
D
$K_2CO_3$
Solution
(B) $CaCO_3(s) \xrightarrow{\Delta} CaO(s) + CO_2(g) \uparrow$ (રંગવિહીન વાયુ)
$(A) = CaCO_3$,$(B) = CaO$
$CaO(s) + H_2O(l) \to Ca(OH)_2(aq)$
$Ca(OH)_2(aq) + 2CO_2(g) \to Ca(HCO_3)_2(aq)$
$(C) = Ca(HCO_3)_2$
$Ca(HCO_3)_2(s) \xrightarrow{\Delta} CaCO_3(s) + CO_2(g) + H_2O(g)$
આમ,સંયોજન $(A)$ એ $CaCO_3$ છે.
$(A) = CaCO_3$,$(B) = CaO$
$CaO(s) + H_2O(l) \to Ca(OH)_2(aq)$
$Ca(OH)_2(aq) + 2CO_2(g) \to Ca(HCO_3)_2(aq)$
$(C) = Ca(HCO_3)_2$
$Ca(HCO_3)_2(s) \xrightarrow{\Delta} CaCO_3(s) + CO_2(g) + H_2O(g)$
આમ,સંયોજન $(A)$ એ $CaCO_3$ છે.
0 likes
View Solution183
MediumMCQ
યાદી-$I$ નાં સંયોજનોને યાદી-$II$ નાં રાસાયણિક સૂત્રો સાથે જોડો અને નીચે આપેલા સંકેતોનો ઉપયોગ કરીને સાચો જવાબ પસંદ કરો:
યાદી-$I$ (સંયોજનો) | યાદી-$II$ (સૂત્રો)
$(A)$ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ | $(i) \, CaSO_4 \cdot 2H_2O$
$(B)$ એપ્સોમાઇટ | $(ii) \, CaSO_4 \cdot \frac{1}{2} H_2O$
$(C)$ કિસેરાઇટ | $(iii) \, MgSO_4 \cdot 7H_2O$
$(D)$ જીપ્સમ | $(iv) \, MgSO_4 \cdot H_2O$
યાદી-$I$ (સંયોજનો) | યાદી-$II$ (સૂત્રો)
$(A)$ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ | $(i) \, CaSO_4 \cdot 2H_2O$
$(B)$ એપ્સોમાઇટ | $(ii) \, CaSO_4 \cdot \frac{1}{2} H_2O$
$(C)$ કિસેરાઇટ | $(iii) \, MgSO_4 \cdot 7H_2O$
$(D)$ જીપ્સમ | $(iv) \, MgSO_4 \cdot H_2O$
A
$(A)-(iii), (B)-(iv), (C)-(i), (D)-(ii)$
B
$(A)-(ii), (B)-(iii), (C)-(iv), (D)-(i)$
C
$(A)-(i), (B)-(ii), (C)-(iii), (D)-(iv)$
D
$(A)-(iv), (B)-(iii), (C)-(ii), (D)-(i)$
Solution
(B) આપેલ સંયોજનોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$(A)$ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $= CaSO_4 \cdot \frac{1}{2} H_2O$ ($(ii)$ સાથે જોડાય છે)
$(B)$ એપ્સોમાઇટ $= MgSO_4 \cdot 7H_2O$ ($(iii)$ સાથે જોડાય છે)
$(C)$ કિસેરાઇટ $= MgSO_4 \cdot H_2O$ ($(iv)$ સાથે જોડાય છે)
$(D)$ જીપ્સમ $= CaSO_4 \cdot 2H_2O$ ($(i)$ સાથે જોડાય છે)
તેથી,સાચી જોડ $(A)-(ii), (B)-(iii), (C)-(iv), (D)-(i)$ છે.
$(A)$ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $= CaSO_4 \cdot \frac{1}{2} H_2O$ ($(ii)$ સાથે જોડાય છે)
$(B)$ એપ્સોમાઇટ $= MgSO_4 \cdot 7H_2O$ ($(iii)$ સાથે જોડાય છે)
$(C)$ કિસેરાઇટ $= MgSO_4 \cdot H_2O$ ($(iv)$ સાથે જોડાય છે)
$(D)$ જીપ્સમ $= CaSO_4 \cdot 2H_2O$ ($(i)$ સાથે જોડાય છે)
તેથી,સાચી જોડ $(A)-(ii), (B)-(iii), (C)-(iv), (D)-(i)$ છે.
0 likes
View Solution184
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોની જલીયકરણ ઉષ્મા (enthalpy of hydration) સૌથી વધુ હશે?
A
$MgCl_2$
B
$CaCl_2$
C
$BaCl_2$
D
$SrCl_2$
Solution
(A) જલીયકરણ ઉષ્મા એ આયનના કદના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં અને વીજભાર ઘનતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ આયનો માટે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં કદ વધે છે $(Be^{2+} < Mg^{2+} < Ca^{2+} < Sr^{2+} < Ba^{2+})$.
તેથી,જલીયકરણ ઉષ્મા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Mg^{2+}$ નું આયનીય કદ સૌથી નાનું છે,જેના પરિણામે તેની વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ અને જલીયકરણ ઉષ્મા સૌથી વધુ હોય છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ આયનો માટે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં કદ વધે છે $(Be^{2+} < Mg^{2+} < Ca^{2+} < Sr^{2+} < Ba^{2+})$.
તેથી,જલીયકરણ ઉષ્મા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Mg^{2+}$ નું આયનીય કદ સૌથી નાનું છે,જેના પરિણામે તેની વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ અને જલીયકરણ ઉષ્મા સૌથી વધુ હોય છે.
0 likes
View Solution185
MediumMCQ
સિમેન્ટના નીચેના ઘટકોમાંથી કયો સૌથી વધુ માત્રામાં હાજર હોય છે?
A
$Ca_2SiO_4$
B
$Ca_3SiO_5$
C
$Al_2O_3$
D
$Ca_3Al_2O_6$
Solution
(B) પોર્ટલેન્ડ સિમેન્ટમાં વિવિધ કેલ્શિયમ સિલિકેટ્સ અને એલ્યુમિનેટ્સ હોય છે. તેનું અંદાજિત બંધારણ નીચે મુજબ છે:
$1.$ ડાયકેલ્શિયમ સિલિકેટ $(Ca_2SiO_4)$: $20-30\%$
$2.$ ટ્રાયકેલ્શિયમ સિલિકેટ $(Ca_3SiO_5)$: $40-50\%$
$3.$ ટ્રાયકેલ્શિયમ એલ્યુમિનેટ $(Ca_3Al_2O_6)$: $10-15\%$
$4.$ ટેટ્રાકેલ્શિયમ એલ્યુમિનોફેરિટ $(Ca_4Al_2Fe_2O_{10})$: $5-10\%$
આમ,$Ca_3SiO_5$ (ટ્રાયકેલ્શિયમ સિલિકેટ) સૌથી વધુ માત્રામાં હાજર હોય છે.
$1.$ ડાયકેલ્શિયમ સિલિકેટ $(Ca_2SiO_4)$: $20-30\%$
$2.$ ટ્રાયકેલ્શિયમ સિલિકેટ $(Ca_3SiO_5)$: $40-50\%$
$3.$ ટ્રાયકેલ્શિયમ એલ્યુમિનેટ $(Ca_3Al_2O_6)$: $10-15\%$
$4.$ ટેટ્રાકેલ્શિયમ એલ્યુમિનોફેરિટ $(Ca_4Al_2Fe_2O_{10})$: $5-10\%$
આમ,$Ca_3SiO_5$ (ટ્રાયકેલ્શિયમ સિલિકેટ) સૌથી વધુ માત્રામાં હાજર હોય છે.
0 likes
View Solution186
EasyMCQ
વિધાન $A$: હિલિયમ અને બેરેલિયમ બાહ્યતમ કક્ષામાં સમાન ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $ns^2$ પ્રકારની ધરાવે છે.
કારણ $R$: બંને રાસાયણિક દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રિય છે.
કારણ $R$: બંને રાસાયણિક દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રિય છે.
A
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સત્ય છે અને કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સત્ય છે,પરંતુ કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન $A$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $R$ ખોટું છે.
D
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને ખોટાં છે.
Solution
(C) હિલિયમ $(Z = 2)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $1s^2$ છે.
બેરેલિયમ $(Z = 4)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $1s^2 \, 2s^2$ છે.
બંને તત્વો $ns^2$ પ્રકારની બાહ્યતમ કક્ષા ધરાવે છે,તેથી વિધાન $A$ સાચું છે.
હિલિયમ નિષ્ક્રિય વાયુ છે અને તેની સ્થાયી રચનાને કારણે તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે,જ્યારે બેરેલિયમ એ સક્રિય આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ છે જે તેની $2s$ અને $2p$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરીને સંયોજનો બનાવી શકે છે. તેથી,કારણ $R$ ખોટું છે.
બેરેલિયમ $(Z = 4)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $1s^2 \, 2s^2$ છે.
બંને તત્વો $ns^2$ પ્રકારની બાહ્યતમ કક્ષા ધરાવે છે,તેથી વિધાન $A$ સાચું છે.
હિલિયમ નિષ્ક્રિય વાયુ છે અને તેની સ્થાયી રચનાને કારણે તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે,જ્યારે બેરેલિયમ એ સક્રિય આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ છે જે તેની $2s$ અને $2p$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરીને સંયોજનો બનાવી શકે છે. તેથી,કારણ $R$ ખોટું છે.
0 likes
View Solution187
MediumMCQ
વિધાન $A$ : માનવશરીરની સામાન્ય જૈવ રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં બેરિયમની જરૂર પડતી નથી.
કારણ $R$ : બેરિયમ એક કરતાં વધુ ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતું નથી.
કારણ $R$ : બેરિયમ એક કરતાં વધુ ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતું નથી.
A
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સત્ય છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સત્ય છે,પરંતુ $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન $A$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $R$ ખોટું છે.
D
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને ખોટાં છે.
Solution
(A) વિધાન $A$ સત્ય છે કારણ કે માનવ જૈવિક પ્રક્રિયાઓ માટે બેરિયમ આવશ્યક નથી.
કારણ $R$ સત્ય છે કારણ કે બેરિયમની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Xe] \, 6s^2$ છે અને તે માત્ર $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
કારણ $R$ સત્ય છે કારણ કે બેરિયમની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Xe] \, 6s^2$ છે અને તે માત્ર $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
0 likes
View Solution188
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા ફ્લોરાઇડનું ગલનબિંદુ સૌથી ઓછું છે?
A
$BaF_2$
B
$SrF_2$
C
$CaF_2$
D
$BeF_2$
Solution
(D) $BeF_2$ એ $Be^{2+}$ આયનના નાના કદ અને ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે મુખ્યત્વે સહસંયોજક સ્વભાવ ધરાવે છે.
તેના સહસંયોજક સ્વભાવને કારણે,તેનું ગલનબિંદુ અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ ફ્લોરાઇડ્સની તુલનામાં ઘણું ઓછું હોય છે,જે મુખ્યત્વે આયનીય હોય છે.
$BeF_2$ આશરે $800 \, ^\circ C$ પર પીગળે છે,જ્યારે $CaF_2$,$SrF_2$ અને $BaF_2$ જેવા અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ ફ્લોરાઇડ્સના ગલનબિંદુઓ ઘણા વધારે ($1200 \, ^\circ C$ થી વધુ) હોય છે.
તેના સહસંયોજક સ્વભાવને કારણે,તેનું ગલનબિંદુ અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ ફ્લોરાઇડ્સની તુલનામાં ઘણું ઓછું હોય છે,જે મુખ્યત્વે આયનીય હોય છે.
$BeF_2$ આશરે $800 \, ^\circ C$ પર પીગળે છે,જ્યારે $CaF_2$,$SrF_2$ અને $BaF_2$ જેવા અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ ફ્લોરાઇડ્સના ગલનબિંદુઓ ઘણા વધારે ($1200 \, ^\circ C$ થી વધુ) હોય છે.
0 likes
View Solution189
MediumMCQ
વિધાન $A$: કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ $(CaCl_2)$ આલ્કોહોલ અથવા $NH_3$ ને સૂકવવા માટે ઉપયોગી નથી.
કારણ $R$: $CaCl_2$ એ સારો ડેસિકન્ટ (શોષક) નથી.
કારણ $R$: $CaCl_2$ એ સારો ડેસિકન્ટ (શોષક) નથી.
A
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સત્ય છે અને કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સત્ય છે,પરંતુ કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન $A$ સત્ય છે,પરંતુ કારણ $R$ અસત્ય છે.
D
વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને અસત્ય છે.
Solution
(C) $CaCl_2$ એક ખૂબ જ સારો ડેસિકન્ટ છે,પરંતુ તેનો ઉપયોગ આલ્કોહોલ અથવા $NH_3$ ને સૂકવવા માટે થઈ શકતો નથી કારણ કે તે તેમની સાથે યોગશીલ સંયોજનો બનાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $CaCl_2 + 4NH_3 \rightarrow CaCl_2 \cdot 4NH_3$ અને $CaCl_2 + 4C_2H_5OH \rightarrow CaCl_2 \cdot 4C_2H_5OH$.
તેથી,વિધાન $A$ સત્ય છે,પરંતુ કારણ $R$ અસત્ય છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $CaCl_2 + 4NH_3 \rightarrow CaCl_2 \cdot 4NH_3$ અને $CaCl_2 + 4C_2H_5OH \rightarrow CaCl_2 \cdot 4C_2H_5OH$.
તેથી,વિધાન $A$ સત્ય છે,પરંતુ કારણ $R$ અસત્ય છે.
0 likes
View Solution190
EasyMCQ
બેરિલિયમ અને એલ્યુમિનિયમ ઘણા સમાન ગુણધર્મો ધરાવે છે. જોકે,તેઓ નીચેનામાંથી કઈ બાબતમાં અલગ પડે છે?
A
સંયોજનોમાં મહત્તમ સહસંયોજકતા
B
તેમના ઓક્સાઇડનો ઉભયગુણી સ્વભાવ
C
સહસંયોજક હેલાઇડનું નિર્માણ
D
પોલિમરિક હાઇડ્રાઇડનું નિર્માણ
Solution
(A) $Be$ તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $d$-કક્ષકોની ગેરહાજરીને કારણે મહત્તમ $4$ સહસંયોજકતા દર્શાવી શકે છે. $Al$ મહત્તમ $6$ સહસંયોજકતા દર્શાવી શકે છે કારણ કે તેની પાસે બંધ બનાવવા માટે ખાલી $3d$-કક્ષકો ઉપલબ્ધ છે.
0 likes
View Solution191
MediumMCQ
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાંથી નીચેનામાંથી કયું તત્વ સહસંયોજક સંયોજનો બનાવવાની સૌથી વધુ વૃત્તિ ધરાવે છે?
A
$Be$
B
$Mg$
C
$Sr$
D
$Ca$
Solution
(A) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,કેટાયનનું કદ જેટલું નાનું,તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ તેટલી વધારે અને સંયોજનમાં સહસંયોજક ગુણધર્મ તેટલો વધારે હોય છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાં,$Be^{2+}$ ની આયનીય ત્રિજ્યા સૌથી નાની છે.
તેથી,$Be$ ના સંયોજનો સૌથી વધુ સહસંયોજક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાં,$Be^{2+}$ ની આયનીય ત્રિજ્યા સૌથી નાની છે.
તેથી,$Be$ ના સંયોજનો સૌથી વધુ સહસંયોજક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
0 likes
View Solution192
EasyMCQ
એક તત્વનો પરમાણુક્રમાંક $56$ છે,તો તેનો નીચેના પૈકી શામાં સમાવેશ થતો હશે?
A
લેન્થેનાઈડ્સ
B
એક્ટિનાઈડ્સ
C
આલ્કલાઈન અર્થધાતુ
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં
Solution
(C) પરમાણુક્રમાંક $Z = 56$ એ બેરિયમ $(Ba)$ તત્વ છે.
તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Xe] 6s^2$ છે.
તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં બે ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તે સમૂહ $2$ માં આવે છે,જેને આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓ કહેવામાં આવે છે.
તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Xe] 6s^2$ છે.
તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં બે ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તે સમૂહ $2$ માં આવે છે,જેને આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓ કહેવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution193
EasyMCQ
એક તત્વનો પરમાણુક્રમાંક $56$ છે,તો તે નીચેના પૈકી કઈ શ્રેણીમાં સમાવેશ પામે છે?
A
લેન્થેનાઇડ્સ
B
એક્ટિનાઇડ્સ
C
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં
Solution
(C) પરમાણુક્રમાંક $56$ એ બેરિયમ $(Ba)$ તત્વનો છે.
બેરિયમ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવેલું છે.
સમૂહ $2$ ના તત્વોને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
બેરિયમ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવેલું છે.
સમૂહ $2$ ના તત્વોને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
0 likes
View Solution194
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ બંને ધરાવે છે?
A
મેગ્નેસાઈટ
B
કેલેમાઈન
C
કાર્નાલાઈટ
D
ડોલોમાઈટ
Solution
(D) મેગ્નેસાઈટ એટલે $MgCO_3$.
કેલેમાઈન એટલે $ZnCO_3$.
કાર્નાલાઈટ એટલે $KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O$.
ડોલોમાઈટ એટલે $MgCO_3 \cdot CaCO_3$.
તેથી,ડોલોમાઈટમાં કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ બંને હોય છે.
કેલેમાઈન એટલે $ZnCO_3$.
કાર્નાલાઈટ એટલે $KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O$.
ડોલોમાઈટ એટલે $MgCO_3 \cdot CaCO_3$.
તેથી,ડોલોમાઈટમાં કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ બંને હોય છે.
0 likes
View Solution195
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું ડોલોમાઈટ છે?
A
$CaCO_3 \cdot MgCO_3$
B
$Cu_2S \cdot Fe_2S_3$
C
$CdS$
D
$ZnS$
Solution
(A) ડોલોમાઈટ એ સામાન્ય અવસાદી ખડક બનાવતું ખનિજ છે. તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaMg(CO_3)_2$ છે,જેને $CaCO_3 \cdot MgCO_3$ તરીકે પણ દર્શાવી શકાય છે.
0 likes
View Solution196
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા આયનની જલીયકરણ ઉર્જા (hydration energy) મહત્તમ હશે?
A
$Sr^{2+}$
B
$Ba^{2+}$
C
$Ca^{2+}$
D
$Mg^{2+}$
Solution
(D) જલીયકરણ ઉર્જા એ કેટાયનના આયનીય કદના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
જેમ કેટાયનનું કદ ઘટે છે,તેમ વીજભાર ઘનતા વધે છે,જેના પરિણામે પાણીના અણુઓ સાથે મજબૂત આકર્ષણ થાય છે.
આપેલા આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના આયનોની આયનીય ત્રિજ્યાનો ક્રમ $Mg^{2+} < Ca^{2+} < Sr^{2+} < Ba^{2+}$ છે.
તેથી,$Mg^{2+}$ નું કદ સૌથી નાનું અને વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ હોવાથી,તેની જલીયકરણ ઉર્જા મહત્તમ હોય છે.
જેમ કેટાયનનું કદ ઘટે છે,તેમ વીજભાર ઘનતા વધે છે,જેના પરિણામે પાણીના અણુઓ સાથે મજબૂત આકર્ષણ થાય છે.
આપેલા આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના આયનોની આયનીય ત્રિજ્યાનો ક્રમ $Mg^{2+} < Ca^{2+} < Sr^{2+} < Ba^{2+}$ છે.
તેથી,$Mg^{2+}$ નું કદ સૌથી નાનું અને વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ હોવાથી,તેની જલીયકરણ ઉર્જા મહત્તમ હોય છે.
0 likes
View Solution197
EasyMCQ
સ્લેક્ડ લાઈમ (ફોડેલો ચૂનો) નો ઉપયોગ શેના ઉત્પાદનમાં થાય છે?
A
સિમેન્ટ
B
ફાયર બ્રિક્સ (અગ્નિરોધક ઈંટો)
C
રંજકદ્રવ્ય (પિગમેન્ટ)
D
દવા
Solution
(A) સ્લેક્ડ લાઈમ,જે $Ca(OH)_2$ છે,તે સિમેન્ટના ઉત્પાદનમાં એક મુખ્ય કાચો માલ છે. પોર્ટલેન્ડ સિમેન્ટ બનાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન કાચા મિશ્રણના રાસાયણિક બંધારણને સમાયોજિત કરવા માટે તેનો ઉપયોગ થાય છે. પોર્ટલેન્ડ સિમેન્ટના સામાન્ય બંધારણમાં ચૂના $(CaO)$ નું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે ચૂનાના પથ્થર અથવા સ્લેક્ડ લાઈમમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution198
MediumMCQ
જીપ્સમ અને પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસમાં પાણીના અણુઓનો તફાવત કેટલો છે?
A
$5/2$
B
$2$
C
$1/2$
D
$1\frac{1}{2}$
Solution
(D) જીપ્સમનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ છે,જેમાં $2$ પાણીના અણુઓ હોય છે.
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે,જેમાં $0.5$ પાણીના અણુઓ હોય છે.
પાણીના અણુઓની સંખ્યામાં તફાવત $2 - 0.5 = 1.5$ અથવા $1\frac{1}{2}$ છે.
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે,જેમાં $0.5$ પાણીના અણુઓ હોય છે.
પાણીના અણુઓની સંખ્યામાં તફાવત $2 - 0.5 = 1.5$ અથવા $1\frac{1}{2}$ છે.
0 likes
View Solution199
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા આયનની જલીયકરણ ઉષ્મા (heat of hydration) સૌથી વધુ છે?
A
$Ba^{2+}$
B
$K^{+}$
C
$Li^{+}$
D
$Be^{2+}$
Solution
(D) જલીયકરણ ઉષ્મા એ આયનિક ત્રિજ્યાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં અને આયનના વીજભાર ઘનતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં $Be^{2+}$ ની આયનિક ત્રિજ્યા સૌથી નાની છે અને વીજભાર સૌથી વધુ છે,જેના પરિણામે તેની વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ છે.
તેથી,જલીયકરણ ઉષ્માનો ઘટતો ક્રમ આ મુજબ છે: $Be^{2+} > Li^{+} > Ba^{2+} > K^{+}$.
આમ,$Be^{2+}$ ની જલીયકરણ ઉષ્મા સૌથી વધુ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં $Be^{2+}$ ની આયનિક ત્રિજ્યા સૌથી નાની છે અને વીજભાર સૌથી વધુ છે,જેના પરિણામે તેની વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ છે.
તેથી,જલીયકરણ ઉષ્માનો ઘટતો ક્રમ આ મુજબ છે: $Be^{2+} > Li^{+} > Ba^{2+} > K^{+}$.
આમ,$Be^{2+}$ ની જલીયકરણ ઉષ્મા સૌથી વધુ છે.
0 likes
View Solution200
MediumMCQ
ગરમ કરવા પર ઉર્ધ્વપાતન પામતા હાઇડ્રોક્સાઇડ કયા છે?
A
$LiOH$
B
$KOH$
C
$RbOH$
D
$Mg(OH)_2$
Solution
(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે.
$Mg(OH)_2$ ગરમ કરવા પર ઉર્ધ્વપાતન પામે છે,જ્યારે આલ્કલી ધાતુઓના હાઇડ્રોક્સાઇડ $(LiOH, KOH, RbOH)$ સામાન્ય રીતે સ્થાયી હોય છે અને સામાન્ય ગરમ કરવાની સ્થિતિમાં ઉર્ધ્વપાતન પામતા નથી.
$Mg(OH)_2$ ગરમ કરવા પર ઉર્ધ્વપાતન પામે છે,જ્યારે આલ્કલી ધાતુઓના હાઇડ્રોક્સાઇડ $(LiOH, KOH, RbOH)$ સામાન્ય રીતે સ્થાયી હોય છે અને સામાન્ય ગરમ કરવાની સ્થિતિમાં ઉર્ધ્વપાતન પામતા નથી.
0 likes
View Solutions-Block Elements — Alkaline earth metals · Frequently Asked Questions
1Are these s-Block Elements questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a s-Block Elements Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.