Gujarati

Alkaline earth metals Questions in Gujarati

Class 11 Chemistry · s-Block Elements · Alkaline earth metals

592+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 592 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
$Ba^{2+}$,$Sr^{2+}$ અને $Ca^{2+}$ આયનોના મિશ્રણ ધરાવતા જલીય દ્રાવણમાં ઓક્ઝેલેટનું દ્રાવણ ઉમેરતા શું અવક્ષેપિત થશે?
A
$Ca^{2+}$
B
$Ca^{2+}$ અને $Sr^{2+}$
C
$Ba^{2+}$ અને $Sr^{2+}$
D
ત્રણેય

Solution

(D) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના ઓક્ઝેલેટ માટે દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ ના મૂલ્યો ખૂબ જ ઓછા હોય છે.
ચોક્કસ રીતે,$BaC_2O_4$,$SrC_2O_4$ અને $CaC_2O_4$ ત્રણેય પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય છે.
તેથી,જ્યારે $Ba^{2+}$,$Sr^{2+}$ અને $Ca^{2+}$ ધરાવતા મિશ્રણમાં ઓક્ઝેલેટનું દ્રાવણ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે ત્રણેય આયનો તેમના સંબંધિત ઓક્ઝેલેટના અવક્ષેપ બનાવશે.
102
MediumMCQ
એક સફેદ ઘન પદાર્થ '$A$' ને ગરમ કરતા એક વાયુ મુક્ત થાય છે જે ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે. બાકી રહેલો અવશેષ ગરમ હોય ત્યારે પીળો હોય છે પરંતુ ઠંડો પડતા સફેદ થઈ જાય છે. આ ઘન પદાર્થ '$A$' કયો છે?
A
ઝિંક સલ્ફેટ
B
ઝિંક કાર્બોનેટ
C
લેડ સલ્ફેટ
D
લેડ કાર્બોનેટ

Solution

(B) સાચો જવાબ છે.
$ZnCO_3 \xrightarrow{\Delta} ZnO + CO_2 \uparrow$
$CO_2$ વાયુ ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે.
$ZnO$ ગરમ હોય ત્યારે પીળો અને ઠંડો હોય ત્યારે સફેદ હોય છે.
103
EasyMCQ
જે ધાતુને ડોલોમાઈટ,મેગ્નેસાઈટ અને કાર્નાલાઈટ એમ ત્રણેયમાંથી મેળવી શકાય છે તે કઈ છે?
A
$Na$
B
$K$
C
$Mg$
D
$Ca$

Solution

(C) આપેલ અયસ્કોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
ડોલોમાઈટ$MgCO_3 \cdot CaCO_3$
મેગ્નેસાઈટ$MgCO_3$
કાર્નાલાઈટ$KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O$

સૂત્રો પરથી જોઈ શકાય છે કે મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ત્રણેય અયસ્કોમાં હાજર છે. તેથી,$Mg$ એ ધાતુ છે જેને તે બધામાંથી મેળવી શકાય છે.
104
EasyMCQ
ઇલેક્ટ્રિક ભઠ્ઠીઓમાં મેગ્નેશિયાનું અસ્તર લગાવવામાં આવે છે કારણ કે
A
તે એસિડથી પ્રભાવિત થતું નથી
B
તે ગરમ કરવા પર ઓક્સિજન આપે છે
C
તે ખૂબ ઊંચા તાપમાને પીગળે છે
D
તેના પર વીજળીની કોઈ અસર થતી નથી

Solution

(C) ઇલેક્ટ્રિક ભઠ્ઠીઓમાં મેગ્નેશિયા $(MgO)$ નું અસ્તર લગાવવામાં આવે છે કારણ કે તેનું ગલનબિંદુ ખૂબ ઊંચું $(2852 \ ^{\circ}C)$ હોય છે.
આ ગુણધર્મને લીધે,જ્યારે ભઠ્ઠી અત્યંત ઊંચા તાપમાને કાર્યરત હોય ત્યારે પણ ભઠ્ઠીનું અસ્તર સ્થિર અને અકબંધ રહે છે.
105
EasyMCQ
ભઠ્ઠીમાં વપરાતું સસ્તું અને ઊંચું ગલનબિંદુ ધરાવતું સંયોજન કયું છે?
A
$PbO$
B
$CaO$
C
$HgO$
D
$ZnO$

Solution

(B) ભઠ્ઠીમાં વપરાતું સસ્તું અને ઊંચું ગલનબિંદુ ધરાવતું સંયોજન $CaO$ (કેલ્શિયમ ઓક્સાઇડ) છે. તેની ઊંચી ઉષ્મીય સ્થિરતા અને ઓછી કિંમતને કારણે ધાતુશાસ્ત્રની પ્રક્રિયાઓમાં તેનો ઉપયોગ ફ્લક્સ અથવા રિફ્રેક્ટરી મટીરીયલ તરીકે થાય છે.
106
MediumMCQ
$ZnO$ ને $1100\,^{\circ}C$ તાપમાને $BaO$ સાથે ગરમ કરતા એક સંયોજન મળે છે. તે સંયોજન ઓળખો.
A
$BaZnO_2$
B
$BaO_2 + Zn$
C
$BaCdO_2$
D
$Ba + ZnO_2$

Solution

(A) જ્યારે $ZnO$ (ઝિંક ઓક્સાઈડ) ને $1100\,^{\circ}C$ તાપમાને $BaO$ (બેરિયમ ઓક્સાઈડ) સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ પ્રક્રિયા કરીને બેરિયમ ઝિંકેટ નામનું મિશ્ર ઓક્સાઈડ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ: $ZnO + BaO \xrightarrow{1100\,^{\circ}C} BaZnO_2$ છે.
107
MediumMCQ
કઈ આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુનો ક્લોરાઈડ બર્નરની જ્યોત પર લીલો $(apple \text{ } green)$ રંગ આપે છે?
A
$Ba$
B
$Sr$
C
$Ca$
D
$Mg$

Solution

(A) જ્યોત કસોટીનો ઉપયોગ ધાતુના આયનોને ઓળખવા માટે થાય છે,જે જ્યોતને લાક્ષણિક રંગ આપે છે.
આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓ માટે,જ્યોતના રંગો નીચે મુજબ છે:
$Ca^{2+}$: ઈંટ જેવો લાલ
$Sr^{2+}$: ઘેરો લાલ
$Ba^{2+}$: સફરજન જેવો લીલો $(apple \text{ } green)$
$Mg^{2+}$: જ્યોતને કોઈ લાક્ષણિક રંગ આપતું નથી.
તેથી,$BaCl_2$ (બેરિયમ ક્લોરાઈડ) જ્યોતને સફરજન જેવો લીલો રંગ આપે છે.
108
DifficultMCQ
એક રસાયણ વિજ્ઞાનનો વિદ્યાર્થી ક્ષારમાં રહેલા ધાતુ આયનને ઓળખવા માંગે છે. તે શુદ્ધ પ્લેટિનમ વાયર લૂપ પર સાંદ્ર $HCl$ સાથે ક્ષારની પેસ્ટ બનાવે છે. જો તે આ પેસ્ટનો થોડો જથ્થો લઈને તેને બિન-પ્રકાશિત જ્યોતમાં મૂકે,તો તે લીલી જ્યોત આપે છે. તો કઈ ધાતુ હાજર છે?
A
$Barium$
B
$Calcium$
C
$Potassium$
D
$Strontium$

Solution

(A) બનસેન બર્નરની જ્યોત કસોટીમાં,$Barium$ $(Ba^{2+})$ આયનો જ્યોતને લાક્ષણિક સફરજન જેવો લીલો રંગ આપે છે.
તેથી,ક્ષારમાં હાજર ધાતુ આયન $Barium$ છે.
109
MediumMCQ
કયો પદાર્થ બર્નરની જ્યોતને લીલો રંગ આપે છે?
A
$Ba(OMe)_2$
B
$Na(OMe)$
C
$Al(OPr)_3$
D
$Sn(OH)_2$

Solution

(A) જ્યોત કસોટી એ એક ગુણાત્મક વિશ્લેષણ છે જેનો ઉપયોગ અમુક તત્વો,મુખ્યત્વે ધાતુ આયનોની હાજરી શોધવા માટે થાય છે.
બેરિયમ $(Ba^{2+})$ ના ક્ષારો બુનસેન બર્નરની જ્યોતને લાક્ષણિક સફરજન જેવો લીલો રંગ આપે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Ba(OMe)_2$ (બેરિયમ મેથોક્સાઇડ) માં $Ba^{2+}$ આયન હોય છે,જે જ્યોતને લીલો રંગ આપવા માટે જવાબદાર છે.
110
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોણ જ્યોત કસોટી (flame test) આપશે નહીં?
A
$Ba^{2+}$
B
$Be^{2+}$
C
$Ca^{2+}$
D
$Sr^{2+}$

Solution

(B) જ્યોત કસોટી જ્યોતની ગરમી દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનને ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરોમાં ઉત્તેજિત કરવા પર આધારિત છે.
$Be^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ આયનોની આયનીકરણ ઉર્જા ખૂબ વધારે હોય છે અને તેમના ઇલેક્ટ્રોન એટલા મજબૂત રીતે બંધાયેલા હોય છે કે તેમને બુનસેન જ્યોતની ઉપલબ્ધ ઉર્જા દ્વારા ઉત્તેજિત કરી શકાતા નથી.
તેથી,$Be^{2+}$ જ્યોતને કોઈ લાક્ષણિક રંગ આપતું નથી.
111
MediumMCQ
જ્યારે $CO_2$ વાયુને ચૂનાના પાણીમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે ત્યારે તે દૂધિયું બને છે. વધુ પડતો $CO_2$ વાયુ પસાર કરવાથી દૂધિયાપણું દૂર થાય છે કારણ કે:
A
પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા થાય છે.
B
પાણીમાં દ્રાવ્ય $Ca(HCO_3)_2$ બને છે.
C
બાષ્પશીલ કેલ્શિયમનું વ્યુત્પન્ન બને છે.
D
આપેલ એક પણ નહીં.

Solution

(B) જ્યારે $CO_2$ ને ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_2)$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે,જે દ્રાવણને દૂધિયું બનાવે છે:
$Ca(OH)_2(aq) + CO_2(g) \rightarrow CaCO_3(s) + H_2O(l)$
જ્યારે વધુ પડતો $CO_2$ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે અદ્રાવ્ય $CaCO_3$ એ $CO_2$ અને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ બાયકાર્બોનેટ $(Ca(HCO_3)_2)$ બનાવે છે,જે પાણીમાં દ્રાવ્ય છે,જેના કારણે દૂધિયાપણું દૂર થાય છે:
$CaCO_3(s) + H_2O(l) + CO_2(g) \rightarrow Ca(HCO_3)_2(aq)$
112
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ જોડ રાસાયણિક રીતે અસમાન છે?
A
$Na$ અને $K$
B
$Ba$ અને $Sr$
C
$Zr$ અને $Hf$
D
$Ca$ અને $Zn$

Solution

(D) $Ca$ અને $Zn$ રાસાયણિક રીતે અસમાન છે કારણ કે $Ca$ એ $s$-બ્લોક (આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ) નું તત્વ છે જેની બાહ્યતમ કક્ષાની રચના $ns^2$ છે,જ્યારે $Zn$ એ $d$-બ્લોક (સંક્રાંતિ ધાતુ) નું તત્વ છે જેની રચના $(n-1)d^{10}ns^2$ છે. $Na$ અને $K$ બંને આલ્કલી ધાતુઓ છે,$Ba$ અને $Sr$ બંને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ છે,અને $Zr$ અને $Hf$ લેન્થેનોઇડ સંકોચનને કારણે રાસાયણિક રીતે ખૂબ સમાન છે.
113
EasyMCQ
નીચેના આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓના હાઈડ્રોક્સાઈડની બેઝિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$Be(OH)_2 < Mg(OH)_2 < Sr(OH)_2 < Ba(OH)_2$
B
$Mg(OH)_2 < Be(OH)_2 < Ba(OH)_2 < Sr(OH)_2$
C
$Ba(OH)_2 > Sr(OH)_2 > Mg(OH)_2 > Be(OH)_2$
D
$Sr(OH)_2 < Be(OH)_2 < Mg(OH)_2 < Ba(OH)_2$

Solution

(C) આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓના હાઈડ્રોક્સાઈડની બેઝિક પ્રબળતા સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં વધે છે. \\ આનું કારણ એ છે કે સમૂહમાં નીચે જતાં ધાતુનો ગુણધર્મ અને વિદ્યુતધનતા વધે છે,જેનાથી $M-OH$ બંધ વધુ આયનીય બને છે અને $OH^-$ આયનો સરળતાથી મુક્ત થાય છે. \\ તેથી,બેઝિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ: $Be(OH)_2 < Mg(OH)_2 < Ca(OH)_2 < Sr(OH)_2 < Ba(OH)_2$ છે.
114
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા કાર્બોનેટને ગરમ કરતાં તેનું વિઘટન થાય છે?
A
$MgCO_3$
B
$Na_2CO_3$
C
$K_2CO_3$
D
આપેલ તમામ

Solution

(A) આલ્કલી ધાતુઓના કાર્બોનેટ ($Li_2CO_3$ સિવાય) ઉષ્મીય રીતે સ્થાયી હોય છે અને ગરમ કરવાથી તેનું વિઘટન થતું નથી.
$MgCO_3$ એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુનો કાર્બોનેટ છે,જે ગરમ કરવાથી નીચે મુજબ વિઘટન પામે છે:
$MgCO_3 \xrightarrow{\Delta} MgO + CO_2$
115
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું આલ્કલાઈન અર્થ તત્વ અસામાન્ય વર્તણુક દર્શાવે છે અને એલ્યુમિનિયમ જેવી સમાન વિદ્યુતઋણતા ધરાવે છે?
A
$Ba$
B
$Sr$
C
$Ca$
D
$Be$

Solution

(D) $Be$ (બેરિલિયમ) તેના નાના કદ અને ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે અન્ય આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓ કરતા અસામાન્ય વર્તણુક દર્શાવે છે.
તે $Al$ (એલ્યુમિનિયમ) સાથે વિકર્ણી સંબંધ ધરાવે છે,જેમાં સમાન વિદ્યુતઋણતા (પૌલિંગ સ્કેલ પર આશરે $1.5$) નો સમાવેશ થાય છે.
116
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા કાર્બોનેટનું ગરમ કરતાં વિઘટન થાય છે?
A
$MgCO_3$
B
$Na_2CO_3$
C
$K_2CO_3$
D
આપેલ તમામ

Solution

(A) આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટ ($Li_2CO_3$ સિવાય) ઉષ્મીય રીતે સ્થાયી હોય છે અને ગરમ કરવાથી તેમનું વિઘટન થતું નથી.
$MgCO_3$ એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુનો કાર્બોનેટ છે,જે ગરમ કરવાથી $MgO$ અને $CO_2$ માં વિઘટિત થાય છે: $MgCO_3 \xrightarrow{\Delta} MgO + CO_2$.
117
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કોનો ઇલેક્ટ્રોડ પોટેન્શિયલ સૌથી વધુ છે?
A
$Be$
B
$Mg$
C
$Ca$
D
$Ba$

Solution

(A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓનો પ્રમાણિત ઇલેક્ટ્રોડ પોટેન્શિયલ $(E^\circ)$ સમૂહમાં $Be$ થી $Ba$ તરફ જતાં વધુ ઋણ બનતો જાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Be$ નું મૂલ્ય સૌથી ઓછું ઋણ (અથવા સૌથી વધુ ધન) હોવાથી,તેનો ઇલેક્ટ્રોડ પોટેન્શિયલ સૌથી વધુ છે.
118
MediumMCQ
$Magnesium$ $(Mg)$ માટે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
તે $Sodium$ $(Na)$ કરતા વધુ ઈલેક્ટ્રોપોઝિટિવ છે.
B
તે જલીય $Magnesium$ $Chloride$ $(MgCl_2)$ ના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
C
તે પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે.
D
આવર્ત કોષ્ટકમાં વિકર્ણ સંબંધને કારણે તે રાસાયણિક ગુણધર્મોમાં $Boron$ સાથે સામ્યતા ધરાવે છે.
119
MediumMCQ
નીચેનામાંથી બેઝિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$MgO < BeO < CaO < BaO$
B
$BeO < MgO < CaO < BaO$
C
$BaO < CaO < MgO < BeO$
D
$CaO < BaO < BeO < MgO$

Solution

(B) સમૂહ-$2$ ના તત્વોના ઓક્સાઈડનો બેઝિક ગુણધર્મ સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં વધે છે.
$BeO$ એ ઉભયગુણી છે,જ્યારે $MgO$,$CaO$ અને $BaO$ બેઝિક છે.
સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ વધતો હોવાથી,ઓક્સાઈડની બેઝિક પ્રબળતાનો ક્રમ $BeO < MgO < CaO < BaO$ થાય છે.
120
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ આલ્કલાઈન અર્થધાતુ સૌથી વધુ ઈલેક્ટ્રોપોઝીટીવ છે?
A
બેરેલિયમ
B
મેગ્નેશિયમ
C
કેલ્શિયમ
D
બેરીયમ

Solution

(D) સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં આયનીકરણ ઉર્જા ઘટે છે,જેના કારણે ઈલેક્ટ્રોપોઝીટીવ ગુણધર્મમાં વધારો થાય છે.
તેથી,$Ba$ (બેરીયમ) એ આપેલી આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓમાં સૌથી વધુ ઈલેક્ટ્રોપોઝીટીવ તત્વ છે.
121
MediumMCQ
નીચેના બધા જ પદાર્થો પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે. નીચેનામાંથી કઈ જોડ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એક સરખી વાયુરૂપ નિપજ આપશે?
A
$K$ અને $KO_2$
B
$Na$ અને $Na_2O_2$
C
$Ca$ અને $CaH_2$
D
$Ba$ અને $BaO_2$

Solution

(C) $Ca$ અને $CaH_2$ બંને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $H_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Ca + 2H_2O \to Ca(OH)_2 + H_2 \uparrow$
$CaH_2 + 2H_2O \to Ca(OH)_2 + 2H_2 \uparrow$
122
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ આલ્કલાઈન અર્થધાતુ સૌથી પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે?
A
$Ca$
B
$Sr$
C
$Ba$
D
$Mg$

Solution

(C) સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓની રિડક્શનકર્તા વૃત્તિ વધે છે.
આપેલા તત્વોમાં $Ba$ સમૂહ-$2$ માં સૌથી નીચે આવેલું હોવાથી,તેની આયનીકરણ એન્થાલ્પી સૌથી ઓછી હોય છે અને તેથી તે સૌથી પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
123
EasyMCQ
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સંયોજનો નીચેનામાંથી કયો ચુંબકીય ગુણધર્મ ધરાવે છે?
A
પ્રતિચુંબકીય
B
અનુચુંબકીય
C
ફેરોમેગ્નેટિક
D
એન્ટીફેરોમેગ્નેટિક

Solution

(A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની સામાન્ય સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^2$ હોય છે.
તેમના સંયોજનોમાં,તેઓ બે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને દ્વિ-ધન આયનો $(M^{2+})$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આ $M^{2+}$ આયનો નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે જેમાં બધા જ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોય છે.
બધા જ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાને કારણે,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સંયોજનો પ્રતિચુંબકીય (diamagnetic) પ્રકૃતિના હોય છે.
124
EasyMCQ
આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓ ($Be$ ના અપવાદ સિવાય) તેમના સંયોજકતા ઈલેક્ટ્રોન સહેલાઈથી મુક્ત કરી શકે છે,તેથી તેઓ કયા પ્રકારે વર્તે છે?
A
નિર્બળ ઓક્સિડેશનકર્તા
B
નિર્બળ રિડક્શનકર્તા
C
પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા
D
પ્રબળ રિડક્શનકર્તા

Solution

(D) આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઓછી હોય છે અને તેઓ $M^{2+}$ આયનો બનાવવા માટે તેમના સંયોજકતા ઈલેક્ટ્રોન સહેલાઈથી મુક્ત કરી શકે છે. તેથી,તેઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
125
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે?
A
$H_2O$
B
$HgCl_2$
C
$Ca(NO_3)_2$
D
$CaF_2$

Solution

(D) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના ફ્લોરાઈડ્સ ($BeF_2$ ના અપવાદ સિવાય) સામાન્ય રીતે પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે. તેની ઉચ્ચ લેટીસ ઉર્જાને કારણે $CaF_2$ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
126
MediumMCQ
આલ્કલાઈન અર્થધાતુ કાર્બોનેટની ઉષ્મીય સ્થિરતાનો ઘટતો ક્રમ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$BaCO_3 > SrCO_3 > CaCO_3 > MgCO_3$
B
$BaCO_3 > SrCO_3 > MgCO_3 > CaCO_3$
C
$CaCO_3 > SrCO_3 > MgCO_3 > BaCO_3$
D
$MgCO_3 > CaCO_3 > SrCO_3 > BaCO_3$

Solution

(A) આલ્કલાઈન અર્થધાતુ કાર્બોનેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં વધે છે.
આનું કારણ એ છે કે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાતુનો વિદ્યુત-ધન ગુણધર્મ વધે છે,જેનાથી કાર્બોનેટમાં ધાતુ-ઓક્સિજન બંધનો આયનીય ગુણધર્મ વધે છે અને તે વધુ સ્થિર બને છે.
તેથી,ઉષ્મીય સ્થિરતાનો સાચો ઘટતો ક્રમ $BaCO_3 > SrCO_3 > CaCO_3 > MgCO_3$ છે.
127
EasyMCQ
આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓ અંગે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સત્ય છે?
A
તેઓ દ્વિપરમાણુક છે અને $M^{2-}$ પ્રકારના આયનો બનાવે છે.
B
તેઓ અતિ વિદ્યુતઋણ તત્વો છે.
C
તેઓ એક પરમાણુક છે અને $M^+$ પ્રકારના આયનો બનાવે છે.
D
તેઓ એક પરમાણુક છે અને $M^{2+}$ પ્રકારના આયનો બનાવે છે.

Solution

(D) આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવે છે.
તેમની બાહ્યતમ કક્ષામાં બે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન $(ns^2)$ હોય છે.
તેઓ એક પરમાણુક સ્વરૂપે હોય છે અને સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે બે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $M^{2+}$ આયનો બનાવે છે.
128
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
બેરીલીયમ કરતાં સ્ટ્રોન્સીયમ સહેલાઈથી પાણીનું વિઘટન કરશે.
B
કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ કરતાં બેરિયમ કાર્બોનેટ ઊંચા તાપમાને પીગળશે.
C
મેગ્નેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ કરતાં બેરીલીયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય છે.
D
બેરિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ કરતાં બેરીલીયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ વધારે બેઝીક હોય છે.

Solution

(D) સમૂહ $2$ માં,ઉપરથી નીચે તરફ જતાં હાઈડ્રોક્સાઈડની બેઝિક પ્રબળતા વધે છે કારણ કે ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
તેથી,$Ba(OH)_2$ એ $Be(OH)_2$ કરતા વધુ બેઝિક છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે કારણ કે $Be(OH)_2$ એ ઉભયગુણી છે અને $Ba(OH)_2$ કરતા ઓછું બેઝિક છે.
129
MediumMCQ
$Be$ થી $Ba$ સુધી સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં સલ્ફેટ સંયોજનોની પાણીમાં દ્રાવ્યતા ઘટે છે. સાચો ક્રમ $BeSO_4 > MgSO_4 > CaSO_4 > SrSO_4 > BaSO_4$ છે. તેનું કારણ શું છે?
A
$Be^{2+}$ જેવા નાના આયનોની ઊંચી જલીકરણ ઉષ્મા (hydration enthalpy).
B
વધતો અણુભાર.
C
ઘટતી લેટાઈસ ઊર્જા.
D
ગલનબિંદુમાં થતો વધારો.

Solution

(A) આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટ સંયોજનોની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચેની તરફ જતાં ઘટે છે.
આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આયનીય કદ વધવાને કારણે $Be^{2+}$ થી $Ba^{2+}$ તરફ જતાં જલીકરણ ઉષ્મામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
સલ્ફેટ આયન મોટો હોવાથી,લેટાઈસ ઊર્જા જલીકરણ ઉષ્મા જેટલી ઝડપથી ઘટતી નથી,જેના પરિણામે દ્રાવ્યતામાં ઘટાડો થાય છે.
130
MediumMCQ
આવર્ત કોષ્ટકના એક જ સમૂહમાં આવેલી ધાતુઓ નીચેનામાંથી કઈ છે?
A
$Mg$ અને $Na$
B
$Mg$ અને $Cu$
C
$Mg$ અને $Ba$
D
$Mg$ અને $K$

Solution

(C) $Mg$ અને $Ba$ બંને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ છે જે આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ-$2$ માં આવેલી છે.
131
EasyMCQ
ભારતમાં લગ્ન પ્રસંગોએ આતશબાજીમાં લીલી જ્યોત જોવા મળે છે. તો નીચેનામાંથી કયો ઘટક તેના માટે જવાબદાર છે?
A
$Na$
B
$K$
C
$Ba$
D
$Ca$

Solution

(C) આતશબાજીમાં લીલો રંગ $Ba$ (બેરીયમ) ક્ષારોની હાજરીને કારણે ઉત્પન્ન થાય છે. જ્યારે $Ba^{2+}$ આયનોને જ્યોતમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ વર્ણપટના લીલા વિસ્તારમાં પ્રકાશનું ઉત્સર્જન કરે છે.
132
EasyMCQ
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ કેવી રીતે સખત બને છે?
A
$CO_2$ દૂર થવાથી
B
$CaCO_3$ માં રૂપાંતર થવાથી
C
પાણી સાથે સંયોજાવાથી
D
પાણી દૂર થવાથી

Solution

(C) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $(CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O)$ પાણી સાથે સંયોજાઈને જીપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ બનાવે છે,જેનાથી તે સખત બને છે.
પ્રક્રિયા: $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O + \frac{3}{2}H_2O \rightarrow CaSO_4 \cdot 2H_2O$.
133
EasyMCQ
ઈપ્સમ સોલ્ટ એ નીચેનામાંથી કોનો હાઈડ્રેટ છે?
A
મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટ
B
ફેરસ એમોનિયમ સલ્ફેટ
C
મેગ્નેશિયમ એમોનિયમ
D
કેલ્શિયમ સલ્ફેટ

Solution

(A) ઈપ્સમ સોલ્ટ એ મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટનું હેપ્ટાહાઈડ્રેટ સ્વરૂપ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $MgSO_4 \cdot 7H_2O$ છે.
134
EasyMCQ
જીપ્સમને $300\,^oC$ તાપમાને ગરમ કરતાં શું મળે છે?
A
$CaSO_4 \cdot 2H_2O$
B
$CaSO_4$
C
$CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$
D
$SO_3$ અને $CaO$

Solution

(B) જ્યારે જીપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ ને $300\,^oC$ તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું સંપૂર્ણ નિર્જલીકરણ થઈને એનહાઈડ્રસ કેલ્શિયમ સલ્ફેટ બને છે,જેને ડેડ બર્ન્ટ પ્લાસ્ટર પણ કહેવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા: $CaSO_4 \cdot 2H_2O \xrightarrow{300\,^oC} CaSO_4 + 2H_2O$.
135
EasyMCQ
નીચેનામાંથી સાચું વિધાન પસંદ કરો.
A
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ કરતાં જીપ્સમમાં કેલ્શિયમનું પ્રતિશત પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
B
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસને ગરમ કરતાં જીપ્સમ મળે છે.
C
જીપ્સમનું જલીકરણ કરવાથી પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ મળે છે.
D
જીપ્સમનું અંશત: ઓક્સિડેશન કરવાથી પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ મળે છે.

Solution

(A) જીપ્સમનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ છે અને પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે.
જીપ્સમમાં પાણીના અણુઓનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી,તેમાં કેલ્શિયમનું પ્રતિશત પ્રમાણ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ કરતા ઓછું હોય છે.
136
MediumMCQ
જીપ્સમ અને પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસમાં પાણીના અણુઓની સંખ્યામાં કેટલો તફાવત છે?
A
$5/2$
B
$2$
C
$1/2$
D
$3/2$

Solution

(D) જીપ્સમનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ છે.
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે.
પાણીના અણુઓની સંખ્યામાં તફાવત $2 - \frac{1}{2} = \frac{3}{2}$ અથવા $1.5$ છે.
137
MediumMCQ
રસાયણ $A$ નો ઉપયોગ પાણીની ક્ષણિક કઠિનતા દૂર કરવા માટે થાય છે. સંયોજન $A$ ની $Na_2CO_3$ સાથે પ્રક્રિયા થવાથી કોસ્ટિક સોડા બને છે. જ્યારે $CO_2$ વાયુને $A$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે ત્યારે તે દૂધિયું બને છે. તો $A$ નું રાસાયણિક સૂત્ર શું હશે?
A
$CaCO_3$
B
$CaO$
C
$Ca(OH)_2$
D
$Ca(HCO_3)_2$

Solution

(C) $Ca(OH)_2$ નો ઉપયોગ પાણીની ક્ષણિક કઠિનતા દૂર કરવા માટે થાય છે:
$Ca(OH)_2 + Ca(HCO_3)_2 \to 2CaCO_3 + 2H_2O$
તે $Na_2CO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોસ્ટિક સોડા $(NaOH)$ બનાવે છે:
$Ca(OH)_2 + Na_2CO_3 \to 2NaOH + CaCO_3$
તે $CO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ બનાવે છે,જે દ્રાવણને દૂધિયું બનાવે છે:
$Ca(OH)_2 + CO_2 \to CaCO_3 \downarrow + H_2O$
તેથી,$A$ એ $Ca(OH)_2$ છે.
138
EasyMCQ
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનો ઉપયોગ શું છે?
A
દિવાલોને પ્લાસ્ટર કરવા માટે થાય છે.
B
શસ્ત્રક્રિયામાં (સર્જરી) થાય છે.
C
ધાતુ નિષ્કર્ષણમાં થાય છે.
D
ડાઇંગ એજન્ટ તરીકે થાય છે.

Solution

(A) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ,રાસાયણિક રીતે $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$,નો ઉપયોગ બાંધકામ ઉદ્યોગમાં દિવાલો અને છતને પ્લાસ્ટર કરવા માટે,તેમજ તબીબી ક્ષેત્રે તૂટેલા હાડકાંને સાંધવા માટે થાય છે.
139
EasyMCQ
ક્વીક લાઈમને કોક સાથે વિદ્યુત ભઠ્ઠીમાં ગરમ કરવાથી શું મળે છે?
A
$Ca$ અને $CO_2$
B
$CaCO_3$
C
$CaO$
D
$CaC_2$

Solution

(D) જ્યારે ક્વીક લાઈમ $(CaO)$ ને કોક $(C)$ સાથે વિદ્યુત ભઠ્ઠીમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે કેલ્શિયમ કાર્બાઈડ $(CaC_2)$ અને કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ મળે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $CaO + 3C \xrightarrow{\Delta} CaC_2 + CO$.
140
EasyMCQ
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું સેટીંગ નીચેનામાંથી કોની સાથે સંકળાયેલું છે?
A
વાતાવરણના ઓક્સિજન સાથે ઓક્સિડેશન
B
વાતાવરણના $CO_2$ સાથે સંયોજન
C
નિર્જલીકરણ
D
હાઈડ્રેશન દ્વારા અન્ય હાઈડ્રેટ મળે છે

Solution

(D) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસના સેટીંગ દરમિયાન હાઈડ્રેશન થાય છે અને ડાયહાઈડ્રેટ (જીપ્સમ) મળે છે.
$CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O + \frac{3}{2}H_2O \rightarrow CaSO_4 \cdot 2H_2O$
(પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ) $\rightarrow$ (જીપ્સમ)
141
EasyMCQ
નીચે આપેલા તત્વો પૈકી,સૌથી વધુ રાસાયણિક દષ્ટિએ સક્રિય કયું હશે?
A
$Be$
B
$Ca$
C
$Ba$
D
$Sr$

Solution

(C) સમૂહ $2$ (આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ) માં,જેમ આપણે $Be$ થી $Ba$ તરફ નીચે જઈએ છીએ તેમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઘટે છે.
સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની વૃત્તિ વધતી હોવાથી,રાસાયણિક સક્રિયતા $Be$ થી $Ba$ તરફ વધે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Ba$ સૌથી વધુ રાસાયણિક રીતે સક્રિય તત્વ છે.
142
MediumMCQ
પોર્ટલેન્ડ સિમેન્ટની બનાવટ નીચેનામાંથી શાના ઉપયોગથી થાય છે?
A
લાઈમ સ્ટોન,ક્લે અને રેતી
B
લાઈમ સ્ટોન,જીપ્સમ અને રેતી
C
લાઈમ સ્ટોન,જીપ્સમ અને એલ્યુમિના
D
લાઈમ સ્ટોન,ક્લે અને જીપ્સમ

Solution

(D) પોર્ટલેન્ડ સિમેન્ટના ઉત્પાદનમાં વપરાતા કાચા માલમાં લાઈમ સ્ટોન $(CaCO_3)$,ક્લે ($SiO_2$,$Al_2O_3$,$Fe_2O_3$) અને જીપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ નો સમાવેશ થાય છે.
143
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા સલ્ફેટ ક્ષારની પાણીમાં દ્રાવ્યતા સૌથી વધુ છે?
A
$BeSO_4$
B
$BaSO_4$
C
$CaSO_4$
D
$MgSO_4$

Solution

(A) સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં આલ્કલાઈન અર્થ ધાતુઓના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા ઘટે છે. આનું કારણ એ છે કે કેશનનું કદ વધવાની સાથે હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી લેટીસ એન્થાલ્પી કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં $BeSO_4$ ની દ્રાવ્યતા સૌથી વધુ છે.
144
EasyMCQ
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું રાસાયણિક સૂત્ર શું છે?
A
$Ca_2SiO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$
B
$Ca_2SiO_4 \cdot 2H_2O$
C
$CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$
D
$CaSO_4 \cdot 2H_2O$

Solution

(C) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે. તે કેલ્શિયમ સલ્ફેટનું હેમિહાઇડ્રેટ છે.
145
EasyMCQ
નીચેનામાંથી સૌથી પ્રબળ બેઈઝ કયો છે?
A
$Al(OH)_3$
B
$Mg(OH)_2$
C
$Ca(OH)_2$
D
$Ba(OH)_2$

Solution

(D) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડનો બેઝિક ગુણધર્મ સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં વધે છે,કારણ કે ધાતુના આયનનું કદ વધે છે અને આયનીય ગુણધર્મ વધે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં $Ba(OH)_2$ સૌથી પ્રબળ બેઈઝ છે કારણ કે $Ba$ એ સૌથી મોટી આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ છે.
$Al(OH)_3$ એ ઉભયગુણી સ્વભાવ ધરાવે છે.
146
EasyMCQ
પેઈન્ટસમાં વપરાતું 'બ્લેન્ક ફાયર' $(blanc \ fixe)$ શું છે?
A
ભૂકો કરેલો $BaSO_4$
B
$Mg(OH)_2$ ની પેસ્ટ
C
સ્લેક્ડ લાઈમનું આલંબન
D
$MgCl_2 \cdot 5MgO \cdot 5H_2O$

Solution

(A) 'બ્લેન્ક ફાયર' $(blanc \ fixe)$ એટલે ઝીણો દળેલો $BaSO_4$ (બેરિયમ સલ્ફેટ),જેનો ઉપયોગ પેઈન્ટમાં ફિલર અથવા પિગમેન્ટ એક્સટેન્ડર તરીકે થાય છે.
147
EasyMCQ
આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓના હેલાઈડસ,હાઈડ્રેટ બનાવે છે જેવા કે $MgCl_2 \cdot 6H_2O$,$CaCl_2 \cdot 6H_2O$,$BaCl_2 \cdot 2H_2O$ અને $SrCl_2 \cdot 2H_2O$. બીજા સમૂહના તત્વોના હેલાઈડ બાબતે આ શું દર્શાવે છે?
A
તેઓ હાઈડ્રોસ્કોપીક (ભેજશોષક) પ્રકૃતિના છે.
B
તેઓ નિર્જળીકરણ એજન્ટ તરીકે વર્તે છે.
C
તેઓ હવામાંથી ભેજ શોષી શકે છે.
D
ઉપરોક્ત બધા જ.

Solution

(D) આલ્કલાઈન અર્થધાતુઓના હેલાઈડસ ભેજશોષક (hygroscopic) પ્રકૃતિના હોય છે.
તેઓ નિર્જળીકરણ એજન્ટ (dehydrating agents) તરીકે વર્તે છે.
તેઓ હવામાંથી ભેજ શોષી શકે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
148
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ ધાતુનો કાર્બાઈડ જળવિભાજનથી પ્રોપાઈન અથવા એલીલીન આપે છે?
A
$Be$
B
$Ca$
C
$Al$
D
$Mg$

Solution

(D) $Mg$ ધાતુ $MgC_2$ કાર્બાઈડ બનાવે છે,જે ગરમ કરવાથી $Mg_2C_3$ માં રૂપાંતરિત થાય છે. $Mg_2C_3$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રોપાઈન (જેને એલીલીન પણ કહેવાય છે) આપે છે.
$Mg_2C_3 + 4H_2O \to 2Mg(OH)_2 + CH_3-C \equiv CH$
(પ્રોપાઈન)
149
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું તત્વ પેરોક્સાઈડ બનાવવાની ઉંચી વૃત્તિ દર્શાવે છે?
A
લીથીયમ
B
બેરીલીયમ
C
મેગ્નેશિયમ
D
રેડિયમ

Solution

(D) સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કેટાયનનું કદ વધવાની સાથે પેરોક્સાઈડ બનાવવાની વૃત્તિ વધે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$Radium$ $(Ra)$ નું પરમાણ્વીય કદ સૌથી મોટું છે,જે મોટા પેરોક્સાઈડ આયન $(O_2^{2-})$ ને સ્થિર કરે છે.
તેથી,$Radium$ પેરોક્સાઈડ બનાવવાની સૌથી ઉંચી વૃત્તિ દર્શાવે છે.
150
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોના ઉષ્મીય વિભાજનથી બેઝિક અને એસિડિક બંને પ્રકારના ઓક્સાઈડ મળે છે?
A
$KClO_3$
B
$CaCO_3$
C
$NH_4NO_3$
D
$NaNO_3$

Solution

(B) $CaCO_3$ નું ઉષ્મીય વિભાજન નીચે મુજબ થાય છે:
$CaCO_3 \xrightarrow{\Delta} CaO + CO_2$
અહીં,$CaO$ એ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે અને $CO_2$ એ એસિડિક ઓક્સાઈડ છે.

s-Block Elements — Alkaline earth metals · Frequently Asked Questions

1Are these s-Block Elements questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a s-Block Elements Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.