Mix Examples-Redox Reactions Questions in Gujarati

(C) એસિડિક $KMnO_4$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2KMnO_4 + 3H_2SO_4 \to K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 3H_2O + 5[O]$
$Mohr's$ ક્ષાર,જે $FeSO_4(NH_4)_2SO_4 \cdot 6H_2O$ છે,તેમાં $Fe^{2+}$ આયનો હોય છે જેનું $Fe^{3+}$ આયનોમાં ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
તેથી,$Mohr's$ ક્ષાર રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે અને એસિડિક $KMnO_4$ ના જાંબલી દ્રાવણને રંગવિહીન બનાવે છે.

(D) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ મુજબ:
$MnO_4^- + 5Fe^{2+} + 8H^+ \to Mn^{2+} + 5Fe^{3+} + 4H_2O$
$1 \ \text{મોલ } KMnO_4 \text{ એ } 5 \ \text{મોલ } Fe^{2+} \text{ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે}$.
સ્ટોઇકિયોમેટ્રીનો ઉપયોગ કરતા: $n_{Fe^{2+}} = 5 \times n_{KMnO_4}$
$M_1 V_1 = 0.1 \ M \times 10 \ mL = 1 \ \text{mmol } KMnO_4$.
તેથી,જરૂરી $Fe^{2+}$ ના મોલ = $5 \times 1 \ \text{mmol} = 5 \ \text{mmol}$.
$0.1 \ M$ $FeSO_4$ દ્રાવણ માટે,$V = \frac{\text{મોલ}}{\text{મોલારિટી}} = \frac{5 \ \text{mmol}}{0.1 \ M} = 50 \ mL$.
આમ,$0.1 \ M$ $KMnO_4$ ના $10 \ mL$ એ $0.1 \ M$ $FeSO_4$ ના $50 \ mL$ ની સમકક્ષ છે.

(D) એસિડિક માધ્યમમાં સંતુલિત રેડોક્સ પ્રક્રિયા:
$MnO_4^- + 8H^+ + 5Fe^{2+} \rightarrow Mn^{2+} + 5Fe^{3+} + 4H_2O$
તુલ્યતાના નિયમ મુજબ,$KMnO_4$ ના તુલ્યાંક = $FeSO_4$ ના તુલ્યાંક.
$FeSO_4$ માટે $n-factor = 1$ છે.
$KMnO_4$ માટે $n-factor = 5$ છે.
$FeSO_4$ ના તુલ્યાંક = $\frac{1}{10} \times 1 \times 10 \ mL = 1 \ meq$.
$KMnO_4$ ના તુલ્યાંક = $M \times 5 \times V = 1 \ meq$.
વિકલ્પ $(d)$ ચકાસતા: $0.02 \ M \times 5 \times 10 \ mL = 1 \ meq$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.

(B) પ્રક્રિયા છે: $\text{SO}_2 + 2\text{H}_2\text{S} \to 3\text{S} + 2\text{H}_2\text{O}$.
આ પ્રક્રિયામાં,$\text{SO}_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે જ્યાં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ થી બદલાઈને $0$ થાય છે.
ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર $4 - 0 = 4$ છે.
$\text{SO}_2$ નું તુલ્ય દળ $(EW)$ = $\frac{\text{મોલર દળ}}{n\text{-ફેક્ટર}} = \frac{64}{4} = 16$ છે.
તુલ્ય દળ કરતા બમણું મૂલ્ય $16 \times 2 = 32$ થાય છે.

(A) $NO_3^-$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે.
દરેક રિડક્શન નીપજ માટે ઓક્સિડેશન આંકમાં થતો ફેરફાર નીચે મુજબ છે:
$1$. $NO_3^- \rightarrow NH_3$ માટે: $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ થી $-3$ થાય છે. લેવાયેલા ઇલેક્ટ્રોન $= 5 - (-3) = 8 \ mol$.
$2$. $NO_3^- \rightarrow NH_2OH$ માટે: $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ થી $-1$ થાય છે. લેવાયેલા ઇલેક્ટ્રોન $= 5 - (-1) = 6 \ mol$.
$3$. $NO_3^- \rightarrow NO$ માટે: $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ થી $+2$ થાય છે. લેવાયેલા ઇલેક્ટ્રોન $= 5 - 2 = 3 \ mol$.
$4$. $NO_3^- \rightarrow NO_2$ માટે: $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ થી $+4$ થાય છે. લેવાયેલા ઇલેક્ટ્રોન $= 5 - 4 = 1 \ mol$.
આમ,લેવાયેલા ઇલેક્ટ્રોનના મોલની મહત્તમ સંખ્યા $8 \ mol$ છે (જ્યારે તેનું રિડક્શન $NH_3$ માં થાય છે).

(B) આપેલ પ્રક્રિયા $4Fe + 3O_2 \to 4Fe^{3+} + 6O^{2-}$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+3$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $Fe$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$Fe$ નું ઓક્સિડેશન થતું હોવાથી,તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તેનાથી વિપરીત,$O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી ઘટીને $-2$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $O_2$ નું રિડક્શન થાય છે.
વિધાન $B$ ખોટું છે કારણ કે ધાત્વિક લોખંડનું $Fe^{3+}$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,રિડક્શન નહીં.

(D) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $4Fe^{0} + 3O_2^{0} \to 4Fe^{3+} + 6O^{2-}$.
$Fe$ નું $0$ થી $+3$ અવસ્થામાં ઓક્સિડેશન થાય છે,તેથી તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$O_2$ નું $0$ થી $-2$ અવસ્થામાં રિડક્શન થાય છે,તેથી તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
આથી આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે કારણ કે ધાત્વિક આયર્નનું $Fe^{3+}$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે,રિડક્શન નહીં.

(D) આપેલ પ્રક્રિયામાં: $2CrO_4^{2-} + 2H^{+} \to Cr_2O_7^{2-} + H_2O$,આપણે તત્વોના ઓક્સિડેશન આંકનું અવલોકન કરીએ છીએ.
$CrO_4^{2-}$ માં $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 4(-2) = -2$ છે,તેથી $x = +6$.
$Cr_2O_7^{2-}$ માં $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $2x + 7(-2) = -2$ છે,તેથી $2x = +12$,$x = +6$.
કોઈપણ તત્વના ઓક્સિડેશન આંકમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી,તેથી આ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા નથી.
તેથી,આ પ્રક્રિયામાં કોઈ ઓક્સિડેશનકર્તા કે રિડક્શનકર્તા હાજર નથી.

(C) $CuSO_4$ અને $KI$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2CuSO_4 + 4KI \rightarrow 2K_2SO_4 + 2CuI_2$
$2CuI_2 \rightarrow Cu_2I_2 + I_2$
$CuSO_4$ માં,$Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Cu_2I_2$ (જે $CuI$ છે) માં,$Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે.
તેથી,$Cu$ ના ઓક્સિડેશન આંકમાં થતો ફેરફાર $|(+1) - (+2)| = 1$ છે.

(C) $BaO_2 + H_2SO_4 \to BaSO_4 + H_2O_2$ પ્રક્રિયામાં,આપણે સામેલ તત્વોના ઓક્સિડેશન આંકનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ.
$BaO_2$ (બેરિયમ પેરોક્સાઈડ) માં,$Ba$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ અને $O$ નો $-1$ છે.
$H_2SO_4$ માં,$H$ નો $+1$,$S$ નો $+6$ અને $O$ નો $-2$ છે.
$BaSO_4$ માં,$Ba$ નો $+2$,$S$ નો $+6$ અને $O$ નો $-2$ છે.
$H_2O_2$ (હાઈડ્રોજન પેરોક્સાઈડ) માં,$H$ નો $+1$ અને $O$ નો $-1$ છે.
આમ,પ્રક્રિયાની બંને બાજુએ તમામ તત્વો $(Ba, O, H, S)$ ના ઓક્સિડેશન આંકમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી,તેથી આ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા નથી અને સંયોજકતામાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.

(A) આપેલ પ્રક્રિયામાં,$I_2$ નું રિડક્શન થઈને $2I^-$ બને છે.
આયોડિનનો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી બદલાઈને $-1$ થાય છે.
$I_2$ ના અણુ દીઠ ઓક્સિડેશન આંકમાં કુલ ફેરફાર = $|2 \times (-1) - 0| = 2$.
તુલ્ય વજન = $\frac{\text{આણ્વીય દળ}}{\text{n-factor}}$.
અહીં n-factor $2$ હોવાથી,$I_2$ નું તુલ્ય વજન $\frac{\text{આણ્વીય દળ}}{2}$ થશે.

(D) $H_2S$ માં સલ્ફર $-2$ ઓક્સિડેશન આંક દર્શાવે છે અને $SO_2$ માં $+4$ ઓક્સિડેશન આંક દર્શાવે છે. તેથી $SO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને ગુણધર્મો દર્શાવે છે.

(D) પ્રક્રિયા $HCl + H_2O \to H_3O^{+} + Cl^{-}$ માં,કોઈપણ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
તેથી,આ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા નથી.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
એસિડિક પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
મોહર સોલ્ટ,જેનું સૂત્ર $(FeSO_4)(NH_4)_2SO_4 \cdot 6H_2O$ છે,તેમાં $Fe^{2+}$ આયનો હોય છે.
આ $Fe^{2+}$ આયનોનું એસિડિક $KMnO_4$ દ્રાવણ દ્વારા $Fe^{3+}$ આયનોમાં ઓક્સિડેશન થાય છે,જેના કારણે પરમેંગેનેટ દ્રાવણનો જાંબલી રંગ દૂર થાય છે (રંગહીન બને છે).

(C) $HNO_2$ એ ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે વર્તે છે.
તે $KMnO_4$,$K_2Cr_2O_7$ અને $H_2O_2$ જેવા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તાઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે ત્યારે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તે $HI$ અને $H_2SO_3$ જેવા પ્રબળ રિડક્શનકર્તાઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે ત્યારે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,તે $Fe^{+2}$ નું $Fe^{+3}$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે:
$Fe^{+2} + HNO_2 + H^{+} \rightarrow Fe^{+3} + NO + H_2O$
તે એસિડિક $KMnO_4$ નું રિડક્શન કરે છે:
$2KMnO_4 + 3H_2SO_4 + 5HNO_2 \rightarrow K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 3H_2O + 5HNO_3$

(A) $SO_2$ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તાની હાજરીમાં રિડક્શનકર્તા તરીકે અને પ્રબળ રિડક્શનકર્તાની હાજરીમાં ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$1.$ $SO_2$,$Mg$ નું $MgO$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે: $SO_2 + 2Mg \to 2MgO + S$.
$2.$ $SO_2$,$K_2Cr_2O_7$ (એસિડિક માધ્યમમાં) નું $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરે છે: $Cr_2O_7^{2-} + 3SO_2 + 2H^+ \to 2Cr^{3+} + 3SO_4^{2-} + H_2O$.
$3.$ $SO_2$,$KMnO_4$ (એસિડિક માધ્યમમાં) નું $Mn^{2+}$ માં રિડક્શન કરે છે: $2MnO_4^- + 5SO_2 + 2H_2O \to 2Mn^{2+} + 5SO_4^{2-} + 4H^+$.
આમ,$SO_2$ ફક્ત $Mg$ માટે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે,તેથી સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$,ક્લોરિન $(Cl_2)$ અને પાણી $(H_2O)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં ક્લોરિન ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Na_2S_2O_3 + 4Cl_2 + 5H_2O \to Na_2SO_4 + 8HCl + S$
આમ,મળતા ઉત્પાદનો સલ્ફર $(S)$,હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને સોડિયમ સલ્ફેટ $(Na_2SO_4)$ છે.

(C) આયોડિનનું દ્રાવણ $(I_2)$ સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને રંગહીન સોડિયમ આયોડાઇડ $(NaI)$ અને સોડિયમ ટેટ્રાથાયોનેટ $(Na_2S_4O_6)$ બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $2Na_2S_2O_3 + I_2 \to 2NaI + Na_2S_4O_6$.
આ પ્રક્રિયામાં બનતું $NaI$ રંગહીન હોવાથી આયોડિનનો કથ્થઈ રંગ દૂર થાય છે.

(B) બ્રોમીન પાણી ($H_2O$ માં $Br_2$) અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે,જેમાં $SO_2$ રિડક્શનકર્તા તરીકે અને $Br_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Br_2 + 2H_2O + SO_2 \rightarrow H_2SO_4 + 2HBr$
આમ,બનતી નીપજો સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ અને હાઇડ્રોબ્રોમિક એસિડ $(HBr)$ છે.

(C) હેલોજન વચ્ચે વિસ્થાપન પ્રક્રિયાઓની શક્યતા તેમના પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ પર આધાર રાખે છે. જે હેલોજનનો રિડક્શન પોટેન્શિયલ વધારે હોય તે ઓછા રિડક્શન પોટેન્શિયલ ધરાવતા હેલોજનને તેના ક્ષારમાંથી વિસ્થાપિત કરી શકે છે.
ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકેની ક્ષમતાનો ક્રમ $F_2 > Cl_2 > Br_2 > I_2$ છે.
વિકલ્પ $(C)$ માં,$I_2$ એ $Br_2$ કરતા નિર્બળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે. તેથી,$I_2$ એ $KBr$ માંથી $Br^-$ ને વિસ્થાપિત કરીને $Br_2$ બનાવી શકતું નથી. આમ,$2KBr + I_2 \to 2KI + Br_2$ પ્રક્રિયા શક્ય નથી.

(B) જ્યારે પોટેશિયમ આયોડાઈડ $(KI)$ ની પ્રક્રિયા કોપર$(II)$ સલ્ફેટ $(CuSO_4)$ સાથે થાય છે,ત્યારે રેડોક્સ પ્રક્રિયા થાય છે.
$2CuSO_4 + 4KI \rightarrow 2CuI + I_2 + 2K_2SO_4$
આ પ્રક્રિયામાં,$Cu^{2+}$ આયનો $I^-$ આયનોનું આયોડિન $(I_2)$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે,જ્યારે $Cu^{2+}$ નું $Cu^+$ માં રિડક્શન થાય છે,જે કોપર$(I)$ આયોડાઈડ $(CuI)$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.

(D) સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$ ની આયોડિન $(I_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે,જેમાં આયોડિન ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2Na_2S_2O_3 + I_2 \rightarrow Na_2S_4O_6 + 2NaI$
આ પ્રક્રિયામાં,સોડિયમ થાયોસલ્ફેટનું ઓક્સિડેશન થઈને સોડિયમ ટેટ્રાથાયોનેટ $(Na_2S_4O_6)$ મળે છે.

(B) જ્યારે $H_2S$ વાયુને એસિડિક $KMnO_4$ દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે $H_2S$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને તેનું ઓક્સિડેશન થઈને તત્વ સલ્ફર $(S)$ મળે છે.
પ્રક્રિયાનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2KMnO_4 + 3H_2SO_4 + 5H_2S \to K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 5S + 8H_2O$
આમ,સાચો જવાબ $S$ છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
ફેરસ આયનો $(Fe^{2+})$ ને એસિડિક પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ દ્વારા ફેરિક આયનો $(Fe^{3+})$ માં ઓક્સિડેશન કરી શકાય છે,જેના કારણે પરમેંગેનેટ દ્રાવણનો જાંબલી રંગ દૂર થાય છે.
$5Fe^{2+} + MnO_4^- + 8H^+ \rightarrow 5Fe^{3+} + Mn^{2+} + 4H_2O$
ફેરિક આયનો $(Fe^{3+})$ પહેલેથી જ તેમની ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોય છે અને એસિડિક $KMnO_4$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતા નથી,તેથી જાંબલી રંગ બદલાતો નથી.
આમ,એસિડિક $KMnO_4$ એક વિભેદક પ્રક્રિયક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) $KMnO_4$ અને $Fe^{2+}$ આયનોના ટાઇટ્રેશનમાં,$KMnO_4$ પોતે જ સ્વયં-સૂચક (self-indicator) તરીકે કાર્ય કરે છે.
જેમ જ તુલ્યબિંદુ (equivalence point) પ્રાપ્ત થાય છે,$KMnO_4$ નો એક વધારાનો ટીપું ઉમેરવાથી દ્રાવણ કાયમી ગુલાબી રંગનું બને છે.
તેથી,કોઈ બાહ્ય સૂચકની જરૂર પડતી નથી.

(C) બેરિયમ નાઈટ્રેટ અને સોડિયમ સલ્ફેટ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $Ba(NO_3)_2(aq) + Na_2SO_4(aq) \to BaSO_4(s) + 2NaNO_3(aq)$.
$BaSO_4$ એ સફેદ અવક્ષેપ છે.
તે મંદ એસિડમાં અદ્રાવ્ય છે અને પાણીના મોટા જથ્થાના ઉમેરણ પછી પણ ઓગળતું નથી.

(C) $2KBr + I_2 \to 2KI + Br_2$ પ્રક્રિયા શક્ય નથી.
વિદ્યુતરાસાયણિક શ્રેણી મુજબ,$I_2$ એ $Br_2$ કરતા નિર્બળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તેથી,$I_2$ દ્રાવણમાંથી $Br^-$ આયનોનું વિસ્થાપન કરીને $Br_2$ બનાવી શકતું નથી.

(D) આપેલ રેડોક્સ પ્રક્રિયામાં,$Mn^{2+}$ આયનો નીપજ તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે.
આ $Mn^{2+}$ આયનો પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે,જેને સ્વયં-ઉદ્દીપન (autocatalysis) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$Mn^{2+}$ સ્વયં-ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) $KMnO_4$ ની રિડક્શન નીપજો માધ્યમના $pH$ પર આધાર રાખે છે:
$1$. તટસ્થ માધ્યમમાં: $KMnO_4$ નું રિડક્શન $MnO_2$ માં થાય છે.
$2$. બેઝિક માધ્યમમાં: $KMnO_4$ નું રિડક્શન $MnO_2$ માં થાય છે.
$3$. એસિડિક માધ્યમમાં: $KMnO_4$ નું રિડક્શન $Mn^{2+}$ માં થાય છે.
આમ,નીપજો $MnO_2, MnO_2, Mn^{2+}$ છે.

(C) . $FeSO_4$ નું ઓક્સિડેશન થાય છે અને $KMnO_4$ નું રિડક્શન થાય છે.
આ રેડોક્ષ પ્રક્રિયામાં,$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $KMnO_4$ માં $+7$ થી બદલાઈને $MnSO_4$ માં $+2$ થાય છે (રિડક્શન).
$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $FeSO_4$ માં $+2$ થી બદલાઈને $Fe_2(SO_4)_3$ માં $+3$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$2KMnO_4 + 8H_2SO_4 + 10FeSO_4 \to K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 5Fe_2(SO_4)_3 + 8H_2O$

(C) સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ (હાઈપો) અને કોપર$(II)$ સલ્ફેટ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Na_2S_2O_3 + CuSO_4 \to NaCuS_2O_3 + Na_2SO_4$
શરૂઆતમાં,કોપર$(I)$ થાયોસલ્ફેટ સંકીર્ણ $(NaCuS_2O_3)$ ના પીળા અવક્ષેપ બને છે,જેના કારણે ક્યુપ્રિક સલ્ફેટના દ્રાવણનો વાદળી રંગ દૂર થાય છે.

(C) જ્યારે ફેરસ સલ્ફેટ $(FeSO_4 \cdot 7H_2O)$ હવાના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે સ્ફટિકીકરણનું પાણી ગુમાવે છે અને ઓક્સિડેશન પામીને બેઝિક ફેરિક સલ્ફેટ બનાવે છે,જે કથ્થઈ રંગનું હોય છે.
પ્રક્રિયા: $4FeSO_4 + 2H_2O + O_2 \rightarrow 4Fe(OH)SO_4$.

(D) એસિડિક $KMnO_4$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે. તે રિડક્શનકર્તા સાથે પ્રક્રિયા કરીને રંગવિહીન બને છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$HBr$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને $Mn(VII)$ નું $Mn(II)$ માં રિડક્શન કરે છે,જે રંગવિહીન છે. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2KMnO_4 + 10HBr + 3H_2SO_4 \rightarrow K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 5Br_2 + 8H_2O$.

(C) જ્યારે લોખંડ મંદ $HNO_3$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે,ત્યારે તેનું ઓક્સિડેશન થઈને ફેરસ નાઈટ્રેટ બને છે,જ્યારે નાઈટ્રિક એસિડનું રિડક્શન થઈને એમોનિયમ નાઈટ્રેટ બને છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$4Fe + 10HNO_3 \to 4Fe(NO_3)_2 + NH_4NO_3 + 3H_2O$

(C) એસિડિક માધ્યમમાં,$KMnO_4$ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને તેનું $Mn^{2+}$ આયનોમાં રિડક્શન થાય છે:
$MnO_4^{-} + 8H^{+} + 5e^{-} \to Mn^{2+} + 4H_2O$
બેઝિક (આલ્કલાઇન) માધ્યમમાં,$KMnO_4$ નું મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ $(MnO_2)$ માં રિડક્શન થાય છે:
$MnO_4^{-} + 2H_2O + 3e^{-} \to MnO_2 + 4OH^{-}$
તેથી,એસિડિક અને બેઝિક માધ્યમમાં મેળવેલ નીપજો અનુક્રમે $Mn^{2+}$ અને $MnO_2$ છે. સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) જ્યારે ફેરસ સલ્ફેટ $(FeSO_4 \cdot 7H_2O)$ ને સખત ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે પહેલા સ્ફટિકીકરણનું પાણી ગુમાવે છે અને ત્યારબાદ ફેરિક ઓક્સાઇડ,સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ અને સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઇડ બનાવવા માટે વિઘટન પામે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2FeSO_4(s) \xrightarrow{\Delta} Fe_2O_3(s) + SO_2(g) + SO_3(g)$

(B) જ્યારે $AgCl$ ને $Na_2CO_3$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિઘટન પ્રક્રિયા અનુભવે છે અને ધાતુમય સિલ્વર $(Ag)$,સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$4AgCl + 2Na_2CO_3 \to 4Ag + 4NaCl + 2CO_2 + O_2$
આમ,સાચી નીપજ $Ag$ છે.

(A) જ્યારે સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ ને લાલ ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઉષ્મીય વિઘટન થઈને ધાત્વિક સિલ્વર,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ અને ઓક્સિજન વાયુ બને છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2AgNO_3 \xrightarrow{\Delta} 2Ag + 2NO_2 + O_2$
તેથી,બનતી નીપજ સિલ્વર $(Ag)$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
સોનું એક નિષ્ક્રિય ધાતુ છે અને જ્યારે એકલી રીતે ઉપયોગમાં લેવાય ત્યારે સામાન્ય ખનિજ એસિડ જેમ કે મંદ $HNO_3$ તેની સાથે પ્રતિક્રિયા આપતા નથી.
તાંબાનો સિક્કો સંપૂર્ણપણે સોનાના પડથી ઢંકાયેલો હોવાથી,એસિડ તાંબાની ધાતુના સંપર્કમાં આવી શકતું નથી.
તેથી,કોઈ રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા થતી નથી અને કોઈ નાઈટ્રેટ ક્ષાર બનતો નથી.

(C) $HOOC-COOH$ (ઓક્ઝેલિક એસિડ) એક રિડક્શનકર્તા છે જે એસિડિક $KMnO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સિડેશન પામે છે અને $CO_2$ તથા $H_2O$ બનાવે છે.
આ રેડોક્સ પ્રક્રિયામાં જાંબલી રંગનો $MnO_4^-$ આયન રંગવિહીન $Mn^{2+}$ આયનમાં ફેરવાય છે,જેનાથી દ્રાવણનો રંગ દૂર થાય છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$2KMnO_4 + 5H_2C_2O_4 + 3H_2SO_4 \rightarrow K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 10CO_2 + 8H_2O$

(A) આપેલ પ્રક્રિયા $Zn_{(s)} + CuSO_{4(aq)} \rightarrow ZnSO_{4(aq)} + Cu_{(s)}$ એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં ઝિંક તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી કોપરનું વિસ્થાપન કરે છે. આ પ્રક્રિયા કુદરતી રીતે થાય છે અને કોઈ પણ બાહ્ય હસ્તક્ષેપ વગર આગળ વધે છે,તેથી તે $Spontaneous \ process$ (સ્વયંભૂ પ્રક્રિયા) છે.

(B) $SO_2 + 2H_2S \to 3S + 2H_2O$ પ્રક્રિયામાં,$SO_2$ માં $S$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ થી ઘટીને $0$ થાય છે (રિડક્શન).
તેથી,$SO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$SO_2$ ના અણુ દીઠ ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર $|4 - 0| = 4$ છે.
$SO_2$ નો તુલ્યભાર = $\frac{\text{આણ્વીય દળ}}{n\text{-ફેક્ટર}} = \frac{64}{4} = 16$.
તુલ્યભારના બમણા = $16 \times 2 = 32$.

(C) એસિડિક માધ્યમમાં સંતુલિત રેડોક્ષ પ્રક્રિયા:
$5FeC_2O_4 + 3MnO_4^- + 24H^+ \rightarrow 5Fe^{3+} + 10CO_2 + 3Mn^{2+} + 12H_2O$
તુલ્યભારની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરતા:
$FeC_2O_4$ નો $n$-ફેક્ટર ($Fe^{2+} \rightarrow Fe^{3+} + e^-$ અને $C_2O_4^{2-} \rightarrow 2CO_2 + 2e^-$) $1 + 2 = 3$ છે.
એસિડિક માધ્યમમાં $MnO_4^-$ નો $n$-ફેક્ટર $5$ છે.
તુલ્યભાર સરખાવતા: $n_{FeC_2O_4} \times (n\text{-ફેક્ટર}) = n_{MnO_4^-} \times (n\text{-ફેક્ટર})$
$1 \times 3 = x \times 5$
$x = \frac{3}{5} = 0.6 \ mol$.

(B) એસિડિક $KMnO_4$ એ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે. તે રિડક્શનકર્તા પદાર્થો દ્વારા રંગવિહીન બને છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સલ્ફાઈડ આયન $(S^{2-})$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
પ્રક્રિયા: $5S^{2-} + 2MnO_4^- + 16H^+ \rightarrow 5S + 2Mn^{2+} + 8H_2O$.
અહીં $S^{2-}$ નું $S$ માં ઓક્સિડેશન થવાથી $MnO_4^-$ નો જાંબલી રંગ દૂર થાય છે.

(D) $KMnO_4$ એ એસિડિક માધ્યમમાં પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તે $NO_2^-$,$S^{2-}$ અને $Cl^-$ જેવા રિડક્શનકર્તાઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જેનાથી $KMnO_4$ નો જાંબલી રંગ દૂર થાય છે અથવા બદલાય છે.
$CO_3^{2-}$ એ રિડક્શનકર્તા નથી અને એસિડિક માધ્યમમાં $KMnO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી,તેથી $KMnO_4$ ના દ્રાવણનો રંગ બદલાશે નહીં.

(B) સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $[Na_2S_2O_3]$ ની મંદ $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ વાયુ $[SO_2]$ અને સલ્ફર $[S]$ ના પીળા અવક્ષેપ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Na_2S_2O_3 + 2HCl \rightarrow 2NaCl + SO_2 \uparrow + S \downarrow + H_2O$
$(A) = Na_2S_2O_3, (B) = SO_2$
જ્યારે $SO_2$ વાયુને એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_2Cr_2O_7 + H_2SO_4)$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે $Cr^{6+}$ નું $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરે છે,જેના પરિણામે ક્રોમિયમ$(III)$ સલ્ફેટ $[Cr_2(SO_4)_3]$ નું લીલું દ્રાવણ બને છે.
$K_2Cr_2O_7 + H_2SO_4 + 3SO_2 \rightarrow K_2SO_4 + Cr_2(SO_4)_3 + H_2O$
$(C) = Cr_2(SO_4)_3$
તેથી,સાચો ક્રમ $Na_2S_2O_3, SO_2, Cr_2(SO_4)_3$ છે.

(C) જે પ્રક્રિયામાં ઓક્સિડેશન આંક બદલાતો નથી,તે રેડોક્ષ પ્રક્રિયા નથી (દા.ત.,એસિડ-બેઇઝ તટસ્થીકરણ).
પ્રક્રિયા $C$ માં,$Na_2O + H_2SO_4 \to Na_2SO_4 + H_2O$:
બંને બાજુ $Na$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$,$O$ નો $-2$,$H$ નો $+1$ અને $S$ નો $+6$ છે.
કોઈપણ તત્વના ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર થતો ન હોવાથી,આ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા નથી.

(A) રેડોક્ષ પ્રક્રિયામાં તત્વોના ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર થાય છે.
$CaCO_3 \to CaO + CO_2$ પ્રક્રિયામાં,ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ છે:
$Ca: +2, C: +4, O: -2$ ($CaCO_3$ માં),
$Ca: +2, O: -2$ ($CaO$ માં),
$C: +4, O: -2$ ($CO_2$ માં).
કોઈપણ તત્વના ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર થતો ન હોવાથી,આ ઉષ્મીય વિઘટન પ્રક્રિયા છે,રેડોક્ષ પ્રક્રિયા નથી.
અન્ય વિકલ્પો $(B, C, D)$ માં તત્વોના ઓક્સિડેશન આંક બદલાય છે,જે દર્શાવે છે કે તે રેડોક્ષ પ્રક્રિયાઓ છે.

(C) જ્યારે $KI$ ને $CuSO_4$ માં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $I^-$ આયનો દ્વારા $Cu^{2+}$ આયનોનું $Cu^+$ માં રિડક્શન થાય છે અને $I^-$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$2CuSO_4 + 4KI \to Cu_2I_2 + 2K_2SO_4 + I_2$

(C) પ્રક્રિયા $SO_2 + 2H_2S \to 3S + 2H_2O$ માં,$SO_2$ માં સલ્ફરનો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ થી ઘટીને $0$ થાય છે.
$H_2S$ માં સલ્ફરનો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ થી વધીને $0$ થાય છે.
અહીં $SO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે,તેથી તેમાં પ્રતિ અણુ $4$ એકમનો ઘટાડો થાય છે ($+4$ થી $0$).
ઓક્સિડેશનકર્તાનો તુલ્યભાર $= \frac{\text{મોલર દળ}}{\text{ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર}}$.
$SO_2$ નું મોલર દળ $= 32 + (2 \times 16) = 64 \ g/mol$.
તુલ્યભાર $= \frac{64}{4} = 16$.