Mix Examples-Redox Reactions Questions in Gujarati

(A) એસિડિક માધ્યમમાં,$KMnO_4$ નો $n$-ફેક્ટર $5$ છે.
$FeSO_4$ માટે: $n$-ફેક્ટર $1$ છે $(Fe^{2+} \rightarrow Fe^{3+} + e^-)$.
$FeSO_4$ ના તુલ્યાંક = $KMnO_4$ ના તુલ્યાંક.
$2 \times 1 = X \times 5 \Rightarrow X = 2/5$.
$FeC_2O_4$ માટે: $n$-ફેક્ટર $3$ છે ($Fe^{2+} \rightarrow Fe^{3+} + e^-$ અને $C_2O_4^{2-} \rightarrow 2CO_2 + 2e^-$).
$FeC_2O_4$ ના તુલ્યાંક = $KMnO_4$ ના તુલ્યાંક.
$2 \times 3 = Y \times 5 \Rightarrow Y = 6/5$.
ગુણોત્તર $X : Y = (2/5) : (6/5) = 2 : 6 = 1 : 3$.

(D) વિષમીકરણ પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $3H_3PO_2 \rightarrow 2H_3PO_3 + PH_3$.
આ પ્રક્રિયામાં,$H_3PO_2$ માં $P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે.
$H_3PO_3$ માં,$P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે (ઓક્સિડેશન).
$PH_3$ માં,$P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ છે (રિડક્શન).
$H_3PO_2 \rightarrow H_3PO_3$ માટે,ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર $3 - 1 = 2$ છે. $H_3PO_3$ ના $2$ અણુઓ હોવાથી,કુલ ફેરફાર $2 \times 2 = 4$ છે.
$H_3PO_2 \rightarrow PH_3$ માટે,ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર $1 - (-3) = 4$ છે.
કુલ ઇલેક્ટ્રોન ફેરફાર $4$ છે.
વિષમીકરણ પ્રક્રિયા માટે $n$-ફેક્ટર પ્રક્રિયકના પ્રતિ મોલ ઓક્સિડેશન આંકમાં કુલ ફેરફાર તરીકે ગણવામાં આવે છે: $n = 4/3$.
તુલ્ય વજન $= M / n = M / (4/3) = 3M/4$.

(D) સોલ્વે પ્રક્રિયામાં નીચેના મુખ્ય તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. એમોનિયમ બાયકાર્બોનેટનું નિર્માણ: $NH_3 + H_2O + CO_2 \rightarrow NH_4HCO_3$ (કોઈ રેડોક્સ ફેરફાર નથી).
$2$. સોડિયમ બાયકાર્બોનેટનું નિર્માણ: $NH_4HCO_3 + NaCl \rightarrow NaHCO_3 + NH_4Cl$ (કોઈ રેડોક્સ ફેરફાર નથી).
$3$. ચૂનાના પથ્થરનું કેલ્સિનેશન: $CaCO_3 \rightarrow CaO + CO_2$ (કોઈ રેડોક્સ ફેરફાર નથી).
$4$. એમોનિયાની પુનઃપ્રાપ્તિ: $2NH_4Cl + Ca(OH)_2 \rightarrow 2NH_3 + CaCl_2 + 2H_2O$ (કોઈ રેડોક્સ ફેરફાર નથી).
સોલ્વે પ્રક્રિયાના કોઈપણ તબક્કામાં તત્વોની ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં ફેરફાર થતો નથી,તેથી સાચો જવાબ 'આમાંથી કોઈ નહીં' છે.

(A) એસિડિક $K_2Cr_2O_7$ અને $H_2S$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$K_2Cr_2O_7 + 4H_2SO_4 + 3H_2S \longrightarrow K_2SO_4 + Cr_2(SO_4)_3 + 7H_2O + 3S$
આ રેડોક્સ પ્રક્રિયામાં,ડાયક્રોમેટ આયનનું રિડક્શન થઈને ક્રોમિયમ$(III)$ સલ્ફેટ $(Cr_2(SO_4)_3)$ બને છે અને $H_2S$ નું ઓક્સિડેશન થઈને સલ્ફર $(S)$ બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં આડપેદાશ તરીકે $K_2SO_4$ પણ બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં $CrSO_4$ (ક્રોમિયમ$(II)$ સલ્ફેટ) બનતું નથી.

(C) એસિડિક માધ્યમમાં ઘટકોના ઓક્સિડેશન માટે $n$-ફેક્ટર નીચે મુજબ છે:
$FeSO_4 \rightarrow Fe^{3+} + SO_4^{2-} + e^-$,તેથી $n$-ફેક્ટર $= 1$.
$FeC_2O_4 \rightarrow Fe^{3+} + 2CO_2 + 3e^-$,તેથી $n$-ફેક્ટર $= 3$.
$Fe_2(C_2O_4)_3 \rightarrow 2Fe^{3+} + 6CO_2 + 6e^-$,તેથી $n$-ફેક્ટર $= 6$.
$Fe_2(SO_4)_3$ પહેલેથી જ મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(Fe^{3+})$ માં છે,તેથી તે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
એસિડિક માધ્યમમાં $KMnO_4$ માટે $n$-ફેક્ટર $5$ છે.
તુલ્યતાના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરતા: $n_{eq}(KMnO_4) = n_{eq}(FeC_2O_4) + n_{eq}(Fe_2(C_2O_4)_3) + n_{eq}(FeSO_4)$.
ધારો કે $KMnO_4$ ના મોલ $x$ છે: $x \times 5 = (1 \times 3) + (1 \times 6) + (1 \times 1)$.
$5x = 10$,જે $x = 2$ મોલ આપે છે.

(C) જ્યારે $K_2Cr_2O_7$ એસિડિક માધ્યમમાં $H_2O_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે $CrO_5$ (ક્રોમિયમ પેન્ટોક્સાઇડ) બનાવે છે,જેનો રંગ ઘેરો વાદળી હોય છે.
પ્રક્રિયા: $Cr_2O_7^{2-} + 2H^+ + 4H_2O_2 \rightarrow 2CrO_5 + 5H_2O$.
$K_2Cr_2O_7$ માં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $(O.S.)$ $+6$ છે.
$CrO_5$ માં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $(O.S.)$ પણ $+6$ છે.
તેથી,$Cr$ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક અચળ રહે છે.

(C) પ્રક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ: $2KMnO_4 + 3H_2SO_4 + 5H_2O_2 \to K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 5O_2 + 8H_2O$.
રેડોક્સ પ્રક્રિયામાં,પ્રક્રિયકોના તુલ્યાંક સમાન હોય છે.
$KMnO_4$ ના તુલ્યાંક = $N \times V(L) = 0.5 \times 0.1 = 0.05 \ eq$.
$KMnO_4$ ના તુલ્યાંક = ઉત્પન્ન થયેલ $O_2$ ના તુલ્યાંક,તેથી $O_2$ ના $0.05 \ eq$ મળે.
આ પ્રક્રિયામાં $O_2$ માટે n-ફેક્ટર $2$ છે.
$O_2$ ના મોલ = $\frac{\text{તુલ્યાંક}}{\text{n-ફેક્ટર}} = \frac{0.05}{2} = 0.025 \ mol$.
$STP$ ($1 \ atm$ અને $273 \ K$) પર,$1 \ mol$ વાયુ $22.4 \ L$ જગ્યા રોકે છે.
$O_2$ નું કદ = $0.025 \times 22.4 = 0.56 \ L$.

(D) એસિડિક માધ્યમમાં ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા: $Cu_2S + MnO_4^- \rightarrow Cu^{2+} + SO_2 + Mn^{2+}$.
$Cu_2S$ માટે,ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર: $Cu$ $+1$ થી $+2$ ($2Cu$ માટે $2$) અને $S$ $-2$ થી $+4$ $(6)$.
$Cu_2S$ માટે કુલ $n$-ફેક્ટર $= 2 + 6 = 8$.
$KMnO_4$ માટે,$Mn$ $+7$ થી $+2$ માં ફેરવાય છે,તેથી $n$-ફેક્ટર $5$ છે.
તુલ્યતાના નિયમ મુજબ: $KMnO_4$ ના મોલ $\times$ ($KMnO_4$ નો $n$-ફેક્ટર) $= Cu_2S$ ના મોલ $\times$ ($Cu_2S$ નો $n$-ફેક્ટર).
$n \times 5 = 1.5 \times 8$.
$n = \frac{12}{5} = 2.4 \, mol$.

(D) જ્યારે $Na_2O_2$ ને એસિડિક ડાયક્રોમેટ દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ક્રોમિયમ પેન્ટોક્સાઇડ $(CrO_5)$ બનાવે છે,જે ઘેરા વાદળી રંગનું હોય છે.
$Cr_2O_7^{2-} + 2H^+ + 4H_2O_2 \rightarrow 2CrO_5 + 5H_2O$
$CrO_5$ અસ્થિર છે અને એસિડિક માધ્યમમાં ઝડપથી વિઘટન પામીને ક્રોમિક સલ્ફેટ $(Cr_2(SO_4)_3)$ બનાવે છે અને ઓક્સિજન વાયુ $(O_2)$ મુક્ત કરે છે.
$4CrO_5 + 6H_2SO_4 \rightarrow 2Cr_2(SO_4)_3 + 6H_2O + 7O_2$
તેથી,શરૂઆતમાં વાદળી રંગ જોવા મળે છે,ત્યારબાદ ઓક્સિજન વાયુનું ઉત્સર્જન થાય છે. આમ,$(A)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.

(B) ટીન $(Sn)$ અને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $Sn + 2H_2SO_4 \rightarrow SnSO_4 + SO_2 + 2H_2O$.
સમીકરણ મુજબ,ઉત્પન્ન થતી વાયુરૂપ નીપજ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ છે.

(C) જ્યારે $AgCl$ ને $Na_2CO_3$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$4AgCl + 2Na_2CO_3 \rightarrow 4Ag + 4NaCl + 2CO_2 + O_2$
સિલ્વર ક્લોરાઇડનું રિડક્શન થઈને ધાત્વિક સિલ્વર $(Ag)$ મળે છે,કારણ કે સિલ્વર ઓક્સાઇડ ઊંચા તાપમાને અસ્થિર હોય છે અને તે ધાત્વિક સિલ્વર અને ઓક્સિજનમાં વિઘટિત થાય છે.

(C) ચાલો $Cu^{2+}_{(aq)}$ ની આપેલી પ્રક્રિયકો સાથેની પ્રક્રિયાઓનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(I)$ $NaOH_{(aq)}$ સાથેની પ્રક્રિયા: $Cu^{2+}_{(aq)} + 2OH^-_{(aq)} \rightarrow Cu(OH)_{2(s)}$. આ એક અવક્ષેપન પ્રક્રિયા છે જેમાં કોપરની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+2$ જ રહે છે.
$(II)$ $Fe_{(s)}$ સાથેની પ્રક્રિયા: $Cu^{2+}_{(aq)} + Fe_{(s)} \rightarrow Cu_{(s)} + Fe^{2+}_{(aq)}$. આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં કોપર $+2$ માંથી $0$ માં રિડક્શન પામે છે.
$(III)$ $KI_{(aq)}$ સાથેની પ્રક્રિયા: $2Cu^{2+}_{(aq)} + 4I^-_{(aq)} \rightarrow Cu_2I_{2(s)} + I_{2(s)}$. આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં કોપર $+2$ માંથી $+1$ માં રિડક્શન પામે છે.
આમ,પ્રક્રિયા $(II)$ અને $(III)$ માં કોપરની ઓક્સિડેશન અવસ્થા બદલાય છે.

(A) જ્યારે મર્ક્યુરિક ક્લોરાઈડ $(HgCl_2)$ સ્ટેનસ ક્લોરાઈડ $(SnCl_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તેનું પ્રથમ મર્ક્યુરસ ક્લોરાઈડ $(Hg_2Cl_2)$ માં રિડક્શન થાય છે:
$2HgCl_2 + SnCl_2 \rightarrow Hg_2Cl_2 + SnCl_4$
જ્યારે વધારાનું સ્ટેનસ ક્લોરાઈડ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે મર્ક્યુરસ ક્લોરાઈડનું વધુ રિડક્શન થઈને ધાત્વિક મર્ક્યુરી $(Hg)$ મળે છે:
$Hg_2Cl_2 + SnCl_2 \rightarrow 2Hg(l) + SnCl_4$
આમ,વધારાના સ્ટેનસ ક્લોરાઈડ સાથે મળતી અંતિમ નીપજો પ્રવાહી $Hg$ અને $SnCl_4$ છે.

(A) $HNO_3 + H_2SO_4 \to NO_2^+ + HSO_4^- + H_2O$ પ્રક્રિયામાં,$HNO_3$ બેઝ ($OH^-$ દાતા) તરીકે અને $H_2SO_4$ એસિડ ($H^+$ દાતા) તરીકે વર્તે છે.
આ એસિડ-બેઝ પ્રક્રિયા છે,રેડોક્ષ પ્રક્રિયા નથી.
બાકીના તમામ વિકલ્પોમાં $HNO_3$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.

(D) રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $K_2Cr_2O_7 + H_2SO_4 + 3SO_2 \to K_2SO_4 + Cr_2(SO_4)_3 + H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં,નારંગી રંગનો ડાયક્રોમેટ આયન $(Cr_2O_7^{2-})$ રિડક્શન પામીને લીલા રંગના ક્રોમિયમ$(III)$ સલ્ફેટ $(Cr_2(SO_4)_3)$ માં ફેરવાય છે.
તેથી,દ્રાવણ લીલા રંગનું બને છે.

(A) કોઈ ઘટક બેઝિક હોય જો તે પ્રોટોન $(H^+)$ સ્વીકારી શકે અને રિડક્શનકર્તા હોય જો તેનું ઓક્સિડેશન થઈ શકે (ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારો).
$SO_3^{2-}$ બેઝ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તે પ્રોટોન સ્વીકારીને $HSO_3^-$ બનાવે છે.
$SO_3^{2-}$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે કારણ કે સલ્ફર પરમાણુ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે અને તેનું $+6$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં (દા.ત.,$SO_4^{2-}$ માં) ઓક્સિડેશન થઈ શકે છે.
$SO_4^{2-}$ નું વધુ ઓક્સિડેશન શક્ય નથી,અને $HSO_4^-$ સ્વભાવે એસિડિક છે.

(B) આ પ્રક્રિયામાં,$N_2H_4$ રિડક્ટન્ટ તરીકે વર્તે છે.
$N_2H_4$ માં $N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે,અને $N_2$ માં તે $0$ છે.
દરેક નાઇટ્રોજન પરમાણુ દીઠ ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર $0 - (-2) = 2$ છે.
$N_2H_4$ માં $2$ નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ હોવાથી,કુલ $n$-ફેક્ટર $2 \times 2 = 4$ થાય છે.
$N_2H_4$ નું આણ્વીય દળ $2 \times 14 + 4 \times 1 = 32 \ g/mol$ છે.
તુલ્ય વજન $(EW)$ નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$EW = \frac{\text{આણ્વીય દળ}}{n\text{-ફેક્ટર}} = \frac{32}{4} = 8$.

(D) આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં એક જ અણુમાં એક પરમાણુનું ઓક્સિડેશન અને બીજા પરમાણુનું રિડક્શન થાય છે.
$NH_4NO_2$ માં,$NH_4^+$ માં $N$ $(-3)$ અને $NO_2^-$ માં $N$ $(+3)$ નું $N_2$ $(0)$ માં રૂપાંતર થાય છે,જે આંતર-આણ્વીય રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
$2Mn_2O_7 \to 4MnO_2 + 3O_2$ માં,$Mn$ નું રિડક્શન ($+7$ થી $+4$) અને $O$ નું ઓક્સિડેશન ($-2$ થી $0$) થાય છે,જે આંતર-આણ્વીય છે.
$2KClO_3 \to 2KCl + 3O_2$ માં,$Cl$ નું રિડક્શન ($+5$ થી $-1$) અને $O$ નું ઓક્સિડેશન ($-2$ થી $0$) થાય છે,જે આંતર-આણ્વીય છે.
$2H_2O_2 \to 2H_2O + O_2$ માં,$H_2O_2$ માં રહેલા $O$ $(-1)$ નું ઓક્સિડેશન ($O_2$,$0$) અને રિડક્શન ($H_2O$,$-2$) બંને થાય છે,જે આંતર-આણ્વીય વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા છે,આંતર-આણ્વીય (intramolecular) નથી.

(D) દરેક તત્વ માટે ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરતા:
$\mathop {Ba}\limits^{ + 2} \mathop {Cl_2}\limits^{ - 1} + \mathop {Na_2}\limits^{ + 1} \mathop {S}\limits^{ + 6} \mathop {O_4}\limits^{ - 2} \to \mathop {Ba}\limits^{ + 2} \mathop {S}\limits^{ + 6} \mathop {O_4}\limits^{ - 2} + 2\mathop {Na}\limits^{ + 1} \mathop {Cl}\limits^{ - 1}$
આ પ્રક્રિયામાં,કોઈપણ તત્વના ઓક્સિડેશન આંકમાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
કોઈપણ ઓક્સિડેશન કે રિડક્શન થતું ન હોવાથી,આ એક અવક્ષેપન પ્રક્રિયા છે,રેડોક્સ પ્રક્રિયા નથી.
તેથી,કોઈ પણ પદાર્થ ઓક્સિડન્ટ તરીકે કાર્ય કરતું નથી.

(C) એસિડિક માધ્યમમાં,$K_2Cr_2O_7$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે અને $Cr^{3+}$ આયનોમાં રિડક્શન પામે છે,જે લીલા રંગના હોય છે.
$KBr$ એ $Br^-$ આયનો આપે છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $Br_2$ બને છે.
$NaNO_2$ એ $NO_2^-$ આયનો આપે છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $NO_3^-$ બને છે.
$FeSO_4$ એ $Fe^{2+}$ આયનો આપે છે,જેનું ઓક્સિડેશન થઈને $Fe^{3+}$ બને છે.
જોકે,$Na_2SO_4$ માં $SO_4^{2-}$ આયનો હોય છે,જે પહેલેથી જ તેમની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(+6)$ માં છે અને $K_2Cr_2O_7$ દ્વારા તેનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈ શકતું નથી. તેથી,તે $K_2Cr_2O_7$ નું $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરશે નહીં અને રંગ બદલાશે નહીં.

(B) સંતુલિત રેડોક્ષ પ્રક્રિયા: $3Fe^{+2} + NO_3^- + 4H^+ \rightarrow 3Fe^{+3} + NO + 2H_2O$.
સ્ટોઇકિયોમેટ્રી મુજબ,$3$ મોલ $Fe^{+2}$ એ $1$ મોલ $HNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$Fe^{+2}$ ના મોલ = $\frac{16 \ g}{56 \ g/mol} = 0.2857 \ mol$.
જરૂરી $HNO_3$ ના મોલ = $\frac{1}{3} \times 0.2857 \ mol = 0.09524 \ mol$.
$HNO_3$ નું કદ $(V)$ = $\frac{\text{મોલ}}{\text{મોલારિટી}} = \frac{0.09524 \ mol}{5 \ M} = 0.01905 \ L$.
$mL$ માં રૂપાંતર: $0.01905 \ L \times 1000 \ mL/L = 19.05 \ mL$.

(C) રેડોક્ષ પ્રક્રિયા એટલે એવી પ્રક્રિયા જેમાં ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને એકસાથે થાય છે,જેમાં તત્વોના ઓક્સિડેશન આંકમાં ફેરફાર થાય છે.
વિકલ્પ $A$ માં,$SO_2$ માં $S$ નો આંક $+4$ અને $H_2S$ માં $-2$ છે,જે $S$ માં $0$ થાય છે. આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $B$ માં,$KClO_3$ માં $Cl$ નો આંક $+5$ છે,જે $KClO_4$ માં $+7$ અને $KCl$ માં $-1$ થાય છે. આ એક વિષમીકરણ રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $C$ માં,$Na_2O + H_2SO_4 \longrightarrow Na_2SO_4 + H_2O$ માં,ઓક્સિડેશન આંક: $Na(+1)$,$O(-2)$,$H(+1)$,$S(+6)$ છે. નીપજોમાં આ આંક બદલાતા નથી. આ તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા છે,રેડોક્ષ નથી.
વિકલ્પ $D$ માં,$Na$ $0$ થી $+1$ અને $O$ $0$ થી $-1$ માં બદલાય છે. આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે.

(A) આ પ્રક્રિયામાં $Pb(NO_3)_2$ અને $NaOH$ ના જલીય દ્રાવણોનું મિશ્રણ થાય છે,જેના પરિણામે અદ્રાવ્ય ઘન $Pb(OH)_2$ બને છે,જે અવક્ષેપ $(downarrow)$ તરીકે દેખાય છે.
તેથી,આ એક અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયા છે.

(A) આ પ્રક્રિયામાં બે જલીય દ્રાવણો,$Mn(NO_3)_2$ અને $NaOH$ નું મિશ્રણ થાય છે,જેના પરિણામે $Mn(OH)_2$ નામનો અદ્રાવ્ય ઘન પદાર્થ બને છે,જેને અવક્ષેપ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આ એક અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયા છે.

(A) $Hg(NO_3)_2$ અને $NH_3$ (દ્રાવણ) વચ્ચેની પ્રતિક્રિયાને કારણે $HgO \cdot HgNH_2NO_3$ ના સફેદ અવક્ષેપ બને છે.
તેથી,આ એક અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રતિક્રિયા છે.

(B) આ પ્રક્રિયામાં ઘન અવક્ષેપ $MnS$ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય મેંગેનીઝ ક્લોરાઇડ $(MnCl_2)$ અને હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ વાયુ $(H_2S)$ બનાવે છે.
અહીં ઘન અવક્ષેપ $MnS$ એસિડ દ્વારા ઓગળવામાં આવે છે,તેથી આને અવક્ષેપ ઓગળવાની પ્રક્રિયા (precipitate dissolution reaction) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયામાં,$CuSO_4$ એ $KI$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CuI$ બનાવે છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે.
પ્રક્રિયા છે: $CuSO_4 + 2KI \longrightarrow CuI \downarrow + \frac{1}{2} I_2 + K_2SO_4$.
અહીં $CuI$ ઘન અવક્ષેપ તરીકે બને છે,તેથી આ પ્રક્રિયાને અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) આપેલ પ્રતિક્રિયા $KNO_2 + AgF \longrightarrow AgNO_2 \downarrow + KF$ છે.
આ પ્રતિક્રિયામાં,$AgNO_2$ અવક્ષેપ તરીકે બને છે (જે $\downarrow$ સંજ્ઞા દ્વારા દર્શાવેલ છે).
પ્રક્રિયકોમાંથી નવો અવક્ષેપ બનતો હોવાથી,આને અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રતિક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા $FeCl_3(aq) + Na_3PO_4(aq) \longrightarrow FePO_4(s) \downarrow + 3NaCl(aq)$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,બે દ્રાવ્ય ક્ષારો પ્રક્રિયા કરીને એક અદ્રાવ્ય ક્ષાર,$FePO_4$ બનાવે છે,જે અવક્ષેપ તરીકે દેખાય છે.
તેથી,આ એક અવક્ષેપન (precipitate formation) પ્રક્રિયા છે.

(B) આ પ્રક્રિયામાં $2BaCrO_4$ સામેલ છે જે પીળા રંગના અવક્ષેપ છે.
જ્યારે $HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે અવક્ષેપ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય $BaCl_2$ અને $H_2Cr_2O_7$ બનાવે છે.
કારણ કે ઘન અવક્ષેપ $BaCrO_4$ અદૃશ્ય થઈ જાય છે અને દ્રાવણમાં ઓગળી જાય છે,તેથી આ અવક્ષેપ ઓગળવાની પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) આ પ્રક્રિયામાં લેડ ક્રોમેટ $(PbCrO_4)$ ના પીળા અવક્ષેપનું સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ ના વધારામાં ઓગળવું સામેલ છે.
$PbCrO_4$ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે પરંતુ વધારાના $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ,સોડિયમ ટેટ્રાહાઇડ્રોક્સોપ્લમ્બેટ$(II)$ $(Na_2[Pb(OH)_4])$ અને સોડિયમ ક્રોમેટ $(Na_2CrO_4)$ બનાવે છે.
અહીં ઘન અવક્ષેપ દ્રાવ્ય સંકીર્ણમાં રૂપાંતરિત થાય છે,તેથી આ અવક્ષેપ ઓગળવાની પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) આપેલ પ્રતિક્રિયા $Ba(NO_3)_2 + Na_2SO_4 \longrightarrow BaSO_4 \downarrow + 2NaNO_3$ છે.
આ પ્રતિક્રિયામાં,$BaSO_4$ અદ્રાવ્ય ઘન તરીકે બને છે,જેને અવક્ષેપ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આ એક અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રતિક્રિયા છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) આપેલ પ્રતિક્રિયા $Pb(NO_3)_2 + H_2SO_4 \longrightarrow PbSO_4 \downarrow + 2HNO_3$ છે.
આ પ્રતિક્રિયામાં,લેડ$(II)$ નાઈટ્રેટ સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને લેડ$(II)$ સલ્ફેટ બનાવે છે,જે એક અદ્રાવ્ય ક્ષાર છે અને અવક્ષેપ $(downarrow)$ તરીકે નીચે બેસે છે.
કારણ કે નીપજની બાજુએ ઘન અવક્ષેપ બને છે,તેથી આ અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રતિક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) આ પ્રક્રિયામાં ઘન અવક્ષેપ $SrCrO_4$ એ વધારાના એસિટિક એસિડ $(AcOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$SrCrO_4$ એ નિર્બળ એસિડ $(H_2CrO_4)$ નો ક્ષાર હોવાથી,તે એસિટિક એસિડ જેવા પ્રબળ એસિડની હાજરીમાં ઓગળીને દ્રાવ્ય સ્ટ્રોન્શિયમ એસિટેટ અને ડાયક્રોમિક એસિડ બનાવે છે.
તેથી,આ અવક્ષેપ ઓગળવાની પ્રક્રિયા છે.
સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા $CaSO_4 + Pb(NO_3)_2 \longrightarrow PbSO_4 \downarrow + Ca(NO_3)_2$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$PbSO_4$ અદ્રાવ્ય ઘન પદાર્થ તરીકે બને છે,જે નીચે તરફના તીર $(\downarrow)$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આ સૂચવે છે કે પ્રક્રિયા દરમિયાન અવક્ષેપ બને છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયા અવક્ષેપન પ્રક્રિયા છે.

(B) આ પ્રક્રિયામાં ઘન બેરિયમ કાર્બોનેટ $(BaCO_3 \downarrow)$ એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય બેરિયમ એસિટેટ ક્ષાર,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ અને પાણી બનાવે છે.
અહીં ઘન અવક્ષેપ $(BaCO_3)$ વપરાઈ જાય છે અને દ્રાવ્ય નીપજોમાં રૂપાંતરિત થાય છે,તેથી આ અવક્ષેપ ઓગળવાની (precipitate dissolution) પ્રક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$ અને બેરિયમ ક્લોરાઈડ $(BaCl_2)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાના પરિણામે બેરિયમ થાયોસલ્ફેટ $(BaS_2O_3)$ બને છે,જે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે અને સફેદ અવક્ષેપ $(downarrow)$ તરીકે દેખાય છે.
બે જલીય દ્રાવણોની પ્રક્રિયાથી ઘન અવક્ષેપ બનતો હોવાથી,આને અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા $3AgNO_3(aq) + Na_3PO_4(aq) \longrightarrow Ag_3PO_4(s) \downarrow + 3NaNO_3(aq)$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,સિલ્વર નાઈટ્રેટ સોડિયમ ફોસ્ફેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર ફોસ્ફેટના ઘન અવક્ષેપ $(Ag_3PO_4 \downarrow)$ બનાવે છે.
જ્યારે જલીય પ્રક્રિયકોમાંથી ઘન અવક્ષેપ બને છે,ત્યારે તેને અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયામાં,$BaSO_3$ એ સફેદ અવક્ષેપ છે.
જ્યારે $H_2SO_4$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $BaSO_3$ પ્રક્રિયા કરીને $BaSO_4$ બનાવે છે,જે પણ સફેદ અવક્ષેપ છે.
અહીં એક અવક્ષેપ $(BaSO_3)$ બીજા અવક્ષેપ $(BaSO_4)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે અને $SO_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે,તેથી આ અવક્ષેપ વિનિમય પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા $Sr(AcO)_2 + Ag_2SO_4 \longrightarrow 2AcOAg \downarrow + SrSO_4 \downarrow$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,બે દ્રાવ્ય ક્ષારો પ્રક્રિયા કરીને બે અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ,$AcOAg$ (સિલ્વર એસિટેટ) અને $SrSO_4$ (સ્ટ્રોન્શિયમ સલ્ફેટ) બનાવે છે.
બંને નીપજો અવક્ષેપ હોવાથી,આ અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા $Ca(OH)_2 + CO_2 \longrightarrow CaCO_3 \downarrow + H_2O$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ બનાવે છે,જે એક અદ્રાવ્ય ઘન (અવક્ષેપ) છે જેને નીચેની તરફના તીર $\downarrow$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,આ એક અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયા છે.

(C) આ પ્રક્રિયામાં કેલ્શિયમ સલ્ફાઈટ $(CaSO_3)$,જે એક ઘન અવક્ષેપ છે,તેનું રૂપાંતર કેલ્શિયમ સલ્ફેટ $(CaSO_4)$ માં થાય છે,જે પણ એક ઘન અવક્ષેપ છે.
પ્રક્રિયામાં એક ઘન અવક્ષેપનું સ્થાન બીજા ઘન અવક્ષેપ દ્વારા લેવામાં આવતું હોવાથી,આને અવક્ષેપ વિનિમય પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $Na_2SO_3$ (જલીય સોડિયમ સલ્ફાઇટ) અને $BaCl_2$ (જલીય બેરિયમ ક્લોરાઇડ) વચ્ચેની પ્રક્રિયાને પરિણામે $BaSO_3$ (બેરિયમ સલ્ફાઇટ) બને છે,જે એક અદ્રાવ્ય ઘન પદાર્થ છે જે દ્રાવણમાંથી અવક્ષેપિત થાય છે.
કારણ કે નીપજ તરીકે ઘન અવક્ષેપ $(BaSO_3 \downarrow)$ બને છે,તેથી આને અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $PbO_2$ એ લેડ$(IV)$ ઓક્સાઈડ છે,જે મંદ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ માં અદ્રાવ્ય ઘન છે.
કારણ કે $PbO_2$ મંદ $HNO_3$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરતું નથી,તેથી કોઈ ઓગળવાની કે રાસાયણિક ફેરફાર જોવા મળતો નથી.
તેથી,આ અવલોકન માટેનું સાચું વર્ગીકરણ 'કોઈ પ્રતિક્રિયા નથી' છે.

(A) આપેલ પ્રતિક્રિયા $Pb(CH_3COO)_2 + Na_2CrO_4 \longrightarrow PbCrO_4 \downarrow + 2CH_3COONa$ છે.
આ પ્રતિક્રિયામાં,લેડ$(II)$ એસિટેટ સોડિયમ ક્રોમેટ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને લેડ$(II)$ ક્રોમેટ $(PbCrO_4)$ ના પીળા અવક્ષેપ બનાવે છે.
કારણ કે પ્રક્રિયકોના જલીય દ્રાવણમાંથી ઘન અવક્ષેપ બને છે,તેથી આ અવક્ષેપ નિર્માણ પ્રતિક્રિયા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા હાયપોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_4P_2O_6)$ નું જળવિભાજન છે:
$H_4P_2O_6 + H_2O \longrightarrow H_3PO_3 + H_3PO_4$
$H_3PO_3$ (ફોસ્ફરસ એસિડ) માં,$P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે,જે $-ous$ પ્રત્યય સૂચવે છે.
$H_3PO_4$ (ફોસ્ફોરિક એસિડ) માં,$P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે,જે $-ic$ પ્રત્યય સૂચવે છે.
આમ,નીપજો બે ઓક્સી એસિડ છે,એક $-ic$ પ્રત્યય સાથે અને બીજો $-ous$ પ્રત્યય સાથે,તેથી સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) પ્રક્રિયા $2F_2 + 2H_2O \longrightarrow 4HF + O_2$ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,નીપજો $HF$ (હાઇડ્રોફ્લોરિક એસિડ) અને $O_2$ (ઓક્સિજન વાયુ) છે.
$HF$ એ બાઈનરી એસિડ (હાઈડ્રાસિડ) છે,ઓક્સી એસિડ નથી.
તેથી,સાચું વર્ગીકરણ $D$ છે.

(D) $NaH + H_2O \longrightarrow NaOH + H_2$ પ્રક્રિયામાં,ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ છે:
$Na$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ થી $+1$ રહે છે (કોઈ ફેરફાર નથી).
$NaH$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે અને $H_2O$ માં $+1$ છે.
નીપજ $NaOH$ માં $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે અને $H_2$ માં $0$ છે.
અહીં,$NaH$ માં રહેલ $H$ $(-1)$ નું ઓક્સિડેશન થઈને $H_2$ $(0)$ બને છે અને $H_2O$ માં રહેલ $H$ $(+1)$ નું રિડક્શન થઈને $H_2$ $(0)$ બને છે.
જ્યારે બે અલગ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા પરમાણુઓ એક જ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતી નીપજ બનાવે,ત્યારે તેને સહપ્રમાણીકરણ (comproportionation) પ્રક્રિયા કહેવાય છે.
વધુમાં,આને વિસ્થાપન પ્રક્રિયા તરીકે પણ ઓળખી શકાય છે જ્યાં $H^-$ એ પાણીમાંથી $H^+$ નું વિસ્થાપન કરે છે.
તેથી,$(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.

(D) પ્રક્રિયા છે: $Pb_3O_4 + 4HNO_3 \rightarrow 2Pb(NO_3)_2 + PbO_2 + 2H_2O$.
$Pb_3O_4$ માં,$Pb$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ અને $+4$ નું મિશ્રણ છે $(2PbO \cdot PbO_2)$.
જ્યારે મંદ $HNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે $PbO$ ભાગ $Pb(NO_3)_2$ $(Pb^{2+})$ બનાવવા માટે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જ્યારે $PbO_2$ $(Pb^{4+})$ અદ્રાવ્ય અવક્ષેપ તરીકે રહે છે.
આ એક બિન-રેડોક્સ પ્રક્રિયા છે જ્યાં મિશ્ર ઓક્સાઈડ તેના ઘટક ઓક્સાઈડમાં વિઘટિત થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$D$ સૌથી યોગ્ય વર્ગીકરણ છે કારણ કે તે વિઘટન જેવી રેડોક્સ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.