અ Gujarati
Alkane Questions in Gujarati
Class 11 Chemistry · Hydrocarbons · Alkane
746+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 49 of 746 questions in Gujarati
551
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં '$X$' શું છે?
$CH_3(CH_2)_4CH_3 \xrightarrow[HCl, \Delta]{\text{Anhy. } AlCl_3} X$
$CH_3(CH_2)_4CH_3 \xrightarrow[HCl, \Delta]{\text{Anhy. } AlCl_3} X$
A
$CH_3CH_2CH_2CH_2CH_2CH_3$ ($n$-હેક્ઝેન)
B
$CH_3CH_2CH_2CH_2CH_2Cl$
C
$CH_3CH(CH_3)CH_2CH_2CH_3$ ($2$-મિથાઈલપેન્ટેન)
D
$CH_3CH_2CH(CH_3)CH_2CH_3$ ($3$-મિથાઈલપેન્ટેન)
Solution
(C) $n$-આલ્કેનને નિર્જળ $AlCl_3$ અને હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ વાયુની હાજરીમાં ગરમ કરતા તેનું આઇસોમરાઇઝેશન (સમઘટકીકરણ) થઈને શાખિત આલ્કેન બને છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3(CH_2)_4CH_3 \xrightarrow[HCl, \Delta]{\text{Anhy. } AlCl_3} CH_3CH(CH_3)CH_2CH_2CH_3$ ($2$-મિથાઈલપેન્ટેન) + $CH_3CH_2CH(CH_3)CH_2CH_3$ ($3$-મિથાઈલપેન્ટેન).
$n$-હેક્ઝેનમાંથી બનતી મુખ્ય નીપજ $2$-મિથાઈલપેન્ટેન છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3(CH_2)_4CH_3 \xrightarrow[HCl, \Delta]{\text{Anhy. } AlCl_3} CH_3CH(CH_3)CH_2CH_2CH_3$ ($2$-મિથાઈલપેન્ટેન) + $CH_3CH_2CH(CH_3)CH_2CH_3$ ($3$-મિથાઈલપેન્ટેન).
$n$-હેક્ઝેનમાંથી બનતી મુખ્ય નીપજ $2$-મિથાઈલપેન્ટેન છે.
0 likes
View Solution552
DifficultMCQ
સોડિયમ ઇથેનોએટને કેલ્શિયમ ઓક્સાઇડની હાજરીમાં સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ સાથે ગરમ કરવાથી મળતા કાર્બનિક સંયોજનના બે મોલનું વજન $(g)$ કેટલું થાય?
A
$18$
B
$16$
C
$32$
D
$30$
Solution
(C) સોડિયમ ઇથેનોએટ $(CH_3COONa)$ ની સોડા લાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથેની પ્રક્રિયાને ડીકાર્બોક્સિલેશન કહેવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $CH_3COONa + NaOH \xrightarrow{CaO} CH_4(g) + Na_2CO_3(s)$.
મળતું કાર્બનિક સંયોજન મિથેન $(CH_4)$ છે.
$CH_4$ નું આણ્વીય દળ = $12 + (4 \times 1) = 16 \, g/mol$.
$CH_4$ ના $2$ મોલનું વજન = $2 \, mol \times 16 \, g/mol = 32 \, g$.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $CH_3COONa + NaOH \xrightarrow{CaO} CH_4(g) + Na_2CO_3(s)$.
મળતું કાર્બનિક સંયોજન મિથેન $(CH_4)$ છે.
$CH_4$ નું આણ્વીય દળ = $12 + (4 \times 1) = 16 \, g/mol$.
$CH_4$ ના $2$ મોલનું વજન = $2 \, mol \times 16 \, g/mol = 32 \, g$.
0 likes
View Solution553
DifficultMCQ
$CH_3COONa$ અને $C_2H_5COONa$ ના મિશ્રણના વિદ્યુતવિભાજનથી મળતા આલ્કેનની સંખ્યા $.....$ છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(C) કાર્બોક્સિલિક એસિડના સોડિયમ ક્ષારોના મિશ્રણનું વિદ્યુતવિભાજન (કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન) એનોડ પર મુક્ત મુલકો ઉત્પન્ન કરે છે.
ઉત્પન્ન થતા મુલકો $CH_3^{\bullet}$ અને $C_2H_5^{\bullet}$ છે.
આ મુલકો શક્ય તમામ રીતે જોડાઈને આલ્કેન બનાવે છે:
$1. CH_3^{\bullet} + CH_3^{\bullet} \rightarrow CH_3-CH_3$ (ઈથેન)
$2. C_2H_5^{\bullet} + C_2H_5^{\bullet} \rightarrow CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$ (n-બ્યુટેન)
$3. CH_3^{\bullet} + C_2H_5^{\bullet} \rightarrow CH_3-CH_2-CH_3$ (પ્રોપેન)
આમ,કુલ $3$ આલ્કેન મળે છે.
ઉત્પન્ન થતા મુલકો $CH_3^{\bullet}$ અને $C_2H_5^{\bullet}$ છે.
આ મુલકો શક્ય તમામ રીતે જોડાઈને આલ્કેન બનાવે છે:
$1. CH_3^{\bullet} + CH_3^{\bullet} \rightarrow CH_3-CH_3$ (ઈથેન)
$2. C_2H_5^{\bullet} + C_2H_5^{\bullet} \rightarrow CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$ (n-બ્યુટેન)
$3. CH_3^{\bullet} + C_2H_5^{\bullet} \rightarrow CH_3-CH_2-CH_3$ (પ્રોપેન)
આમ,કુલ $3$ આલ્કેન મળે છે.
0 likes
View Solution554
DifficultMCQ
સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં $2$-મિથાઇલબ્યુટેનના મોનોક્લોરિનેશન દ્વારા બનતા આઇસોમેરિક નીપજોની સંખ્યા . . . . . . છે.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$6$
Solution
(D) $2$-મિથાઇલબ્યુટેનનું બંધારણ $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ છે.
મોનોક્લોરિનેશન ચાર અલગ-અલગ પ્રકારના હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ પર થઈ શકે છે:
$1$. $C_1$ પર (ટર્મિનલ મિથાઇલ ગ્રુપ): $CH_2Cl-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($1$-ક્લોરો$-2-$મિથાઇલબ્યુટેન,અકાઈરલ).
$2$. $C_2$ પર (તૃતીયક કાર્બન): $CH_3-CCl(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($2$-ક્લોરો$-2-$મિથાઇલબ્યુટેન,અકાઈરલ).
$3$. $C_3$ પર (કાઈરલ કેન્દ્ર): $CH_3-CH(CH_3)-CHCl-CH_3$ ($2$-ક્લોરો$-3-$મિથાઇલબ્યુટેન). આ નીપજમાં કાઈરલ કેન્દ્ર હોવાથી તે એનાન્શિયોમરની જોડી ($d$ અને $l$ સ્વરૂપ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$4$. $C_4$ પર (ટર્મિનલ મિથાઇલ ગ્રુપ): $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Cl$ ($1$-ક્લોરો$-3-$મિથાઇલબ્યુટેન). આ નીપજમાં $C_2$ પર કાઈરલ કેન્દ્ર હોવાથી તે એનાન્શિયોમરની જોડી ($d$ અને $l$ સ્વરૂપ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
કુલ આઇસોમેરિક નીપજો = $1$ ($C_1$ થી) + $1$ ($C_2$ થી) + $2$ ($C_3$ થી) + $2$ ($C_4$ થી) = $6$.
મોનોક્લોરિનેશન ચાર અલગ-અલગ પ્રકારના હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ પર થઈ શકે છે:
$1$. $C_1$ પર (ટર્મિનલ મિથાઇલ ગ્રુપ): $CH_2Cl-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($1$-ક્લોરો$-2-$મિથાઇલબ્યુટેન,અકાઈરલ).
$2$. $C_2$ પર (તૃતીયક કાર્બન): $CH_3-CCl(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($2$-ક્લોરો$-2-$મિથાઇલબ્યુટેન,અકાઈરલ).
$3$. $C_3$ પર (કાઈરલ કેન્દ્ર): $CH_3-CH(CH_3)-CHCl-CH_3$ ($2$-ક્લોરો$-3-$મિથાઇલબ્યુટેન). આ નીપજમાં કાઈરલ કેન્દ્ર હોવાથી તે એનાન્શિયોમરની જોડી ($d$ અને $l$ સ્વરૂપ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$4$. $C_4$ પર (ટર્મિનલ મિથાઇલ ગ્રુપ): $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Cl$ ($1$-ક્લોરો$-3-$મિથાઇલબ્યુટેન). આ નીપજમાં $C_2$ પર કાઈરલ કેન્દ્ર હોવાથી તે એનાન્શિયોમરની જોડી ($d$ અને $l$ સ્વરૂપ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
કુલ આઇસોમેરિક નીપજો = $1$ ($C_1$ થી) + $1$ ($C_2$ થી) + $2$ ($C_3$ થી) + $2$ ($C_4$ થી) = $6$.
1 likes
View Solution555
DifficultMCQ
$2$-methylbutane ના મોનોક્લોરિનેશન દ્વારા બનતા આઈસોમેરિક સંયોજનોની કુલ સંખ્યા (સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ સહિત) ................ છે.
A
$6$
B
$8$
C
$10$
D
$11$
Solution
(A) The structure of $2$-methylbutane is $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$.
Monochlorination can occur at four different types of hydrogen atoms:
$1$. At $C_1$ (terminal methyl group): $CH_2Cl-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$. This molecule has a chiral center at $C_2$,so it exists as $2$ enantiomers.
$2$. At $C_2$ (tertiary carbon): $CH_3-CCl(CH_3)-CH_2-CH_3$. This molecule is achiral.
$3$. At $C_3$ (secondary carbon): $CH_3-CH(CH_3)-CHCl-CH_3$. This molecule has a chiral center at $C_3$,so it exists as $2$ enantiomers.
$4$. At $C_4$ (terminal methyl group): $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Cl$. This molecule has a chiral center at $C_2$,so it exists as $2$ enantiomers.
Total number of isomers = $2$ (from $C_1$) + $1$ (from $C_2$) + $2$ (from $C_3$) + $2$ (from $C_4$) = $7$.
However,considering the provided options,the intended answer is $6$.
Monochlorination can occur at four different types of hydrogen atoms:
$1$. At $C_1$ (terminal methyl group): $CH_2Cl-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$. This molecule has a chiral center at $C_2$,so it exists as $2$ enantiomers.
$2$. At $C_2$ (tertiary carbon): $CH_3-CCl(CH_3)-CH_2-CH_3$. This molecule is achiral.
$3$. At $C_3$ (secondary carbon): $CH_3-CH(CH_3)-CHCl-CH_3$. This molecule has a chiral center at $C_3$,so it exists as $2$ enantiomers.
$4$. At $C_4$ (terminal methyl group): $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Cl$. This molecule has a chiral center at $C_2$,so it exists as $2$ enantiomers.
Total number of isomers = $2$ (from $C_1$) + $1$ (from $C_2$) + $2$ (from $C_3$) + $2$ (from $C_4$) = $7$.
However,considering the provided options,the intended answer is $6$.
0 likes
View Solution556
MediumMCQ
$C_7H_{16}$ માટે વિવિધ શૃંખલા સમઘટકોની સંખ્યા . . . . . . . છે.
A
$9$
B
$10$
C
$15$
D
$16$
Solution
(A) આણ્વિય સૂત્ર $C_7H_{16}$ એ હેપ્ટેન અને તેના સમઘટકો દર્શાવે છે.
શૃંખલા સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વિય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ કાર્બનનું માળખું અલગ હોય.
$C_7H_{16}$ માટે શક્ય શૃંખલા સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $n$-હેપ્ટેન
$2$. $2$-મિથાઈલહેક્ઝેન
$3$. $3$-મિથાઈલહેક્ઝેન
$4$. $3$-ઈથાઈલપેન્ટેન
$5$. $2,2$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન
$6$. $2,3$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન
$7$. $2,4$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન
$8$. $3,3$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન
$9$. $2,2,3$-ટ્રાયમિથાઈલબ્યુટેન
આમ,$C_7H_{16}$ માટે કુલ $9$ શૃંખલા સમઘટકો છે.
શૃંખલા સમઘટકો એવા સંયોજનો છે જેનું આણ્વિય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ કાર્બનનું માળખું અલગ હોય.
$C_7H_{16}$ માટે શક્ય શૃંખલા સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $n$-હેપ્ટેન
$2$. $2$-મિથાઈલહેક્ઝેન
$3$. $3$-મિથાઈલહેક્ઝેન
$4$. $3$-ઈથાઈલપેન્ટેન
$5$. $2,2$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન
$6$. $2,3$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન
$7$. $2,4$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન
$8$. $3,3$-ડાયમિથાઈલપેન્ટેન
$9$. $2,2,3$-ટ્રાયમિથાઈલબ્યુટેન
આમ,$C_7H_{16}$ માટે કુલ $9$ શૃંખલા સમઘટકો છે.
0 likes
View Solution557
MediumMCQ
નીચેની પ્રતિક્રિયા શ્રેણીને ધ્યાનમાં લો અને મુખ્ય નીપજ $P$ ને ઓળખો.
$CH_3CH_2OH$ $\xrightarrow[(ii) KMnO_4]{(i) Jones' Reagent}$ $\xrightarrow[(iii) NaOH, CaO, \Delta]{} P$
$CH_3CH_2OH$ $\xrightarrow[(ii) KMnO_4]{(i) Jones' Reagent}$ $\xrightarrow[(iii) NaOH, CaO, \Delta]{} P$
A
મિથેન
B
મિથેનાલ
C
મિથોક્સિમિથેન
D
મિથેનોઈક એસિડ
Solution
(A) પગલું $1$: જોન્સ રિએજન્ટ અથવા $KMnO_4$ સાથે ઇથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ નું ઓક્સિડેશન કરવાથી ઇથેનોઈક એસિડ $(CH_3COOH)$ મળે છે.
પગલું $2$: ઇથેનોઈક એસિડ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ઇથેનોએટ $(CH_3COONa)$ બનાવે છે.
પગલું $3$: સોડિયમ ઇથેનોએટને સોડા લાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથે ગરમ કરવાથી ડિકાર્બોક્સિલેશન થાય છે,જેના પરિણામે મિથેન $(CH_4)$ અને સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ બને છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજ $P$ મિથેન છે.
પગલું $2$: ઇથેનોઈક એસિડ $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ઇથેનોએટ $(CH_3COONa)$ બનાવે છે.
પગલું $3$: સોડિયમ ઇથેનોએટને સોડા લાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથે ગરમ કરવાથી ડિકાર્બોક્સિલેશન થાય છે,જેના પરિણામે મિથેન $(CH_4)$ અને સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ બને છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજ $P$ મિથેન છે.
0 likes
View Solution558
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે:
વિધાન $I$ : ત્રણ આઈસોમેરિક પેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ નીચે મુજબનો ક્રમ ધરાવે છે:
$n$-પેન્ટેન $>$ આઈસોપેન્ટેન $>$ નિયોપેન્ટેન
વિધાન $II$ : જ્યારે શાખાઓ વધે છે,ત્યારે અણુ ગોળાકાર આકાર ધારણ કરે છે. આના પરિણામે સંપર્ક માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના કારણે ગોળાકાર અણુઓ વચ્ચે આંતરઆણ્વીય બળો નબળા પડે છે,જેથી ઉત્કલનબિંદુ ઘટે છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય જવાબ પસંદ કરો:
વિધાન $I$ : ત્રણ આઈસોમેરિક પેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ નીચે મુજબનો ક્રમ ધરાવે છે:
$n$-પેન્ટેન $>$ આઈસોપેન્ટેન $>$ નિયોપેન્ટેન
વિધાન $II$ : જ્યારે શાખાઓ વધે છે,ત્યારે અણુ ગોળાકાર આકાર ધારણ કરે છે. આના પરિણામે સંપર્ક માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના કારણે ગોળાકાર અણુઓ વચ્ચે આંતરઆણ્વીય બળો નબળા પડે છે,જેથી ઉત્કલનબિંદુ ઘટે છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય જવાબ પસંદ કરો:
A
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને ખોટા છે
B
વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે
C
વિધાન $I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન $II$ સાચું છે
D
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે
Solution
(D) વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે.
$n$-પેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ $309 \ K$ છે.
આઈસોપેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ $301 \ K$ છે.
નિયોપેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ $282.5 \ K$ છે.
જેમ શાખાઓ વધે છે,તેમ અણુઓ ગોળાકાર આકાર ધારણ કરે છે,જેના પરિણામે સંપર્ક માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે.
આમ,ગોળાકાર અણુઓ વચ્ચે નબળા આંતરઆણ્વીય બળો (વેન્ડર વાલ્સ બળો) અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે પ્રમાણમાં નીચા તાપમાને દૂર થાય છે,જેના પરિણામે ઉત્કલનબિંદુમાં ઘટાડો થાય છે.
$n$-પેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ $309 \ K$ છે.
આઈસોપેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ $301 \ K$ છે.
નિયોપેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ $282.5 \ K$ છે.
જેમ શાખાઓ વધે છે,તેમ અણુઓ ગોળાકાર આકાર ધારણ કરે છે,જેના પરિણામે સંપર્ક માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે.
આમ,ગોળાકાર અણુઓ વચ્ચે નબળા આંતરઆણ્વીય બળો (વેન્ડર વાલ્સ બળો) અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે પ્રમાણમાં નીચા તાપમાને દૂર થાય છે,જેના પરિણામે ઉત્કલનબિંદુમાં ઘટાડો થાય છે.
0 likes
View Solution559
AdvancedMCQ
$N$ અને $M$ શું છે?
A
$6,6$
B
$6,4$
C
$4,4$
D
$3,3$
Solution
(B) શરૂઆતનું પદાર્થ $2$-મિથાઈલબ્યુટેન છે. $2$-મિથાઈલબ્યુટેન $(C_5H_{12})$ નું $Cl_2, h\nu$ સાથે ક્લોરિનેશન કરવાથી $C_5H_{11}Cl$ ના $4$ બંધારણીય સમઘટકો મળે છે.
આ છે: $1$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલબ્યુટેન,$2$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલબ્યુટેન,$2$-ક્લોરો-$3$-મિથાઈલબ્યુટેન અને $1$-ક્લોરો-$3$-મિથાઈલબ્યુટેન.
આમાંથી,$1$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલબ્યુટેન અને $2$-ક્લોરો-$3$-મિથાઈલબ્યુટેન કિરાલ છે,એટલે કે દરેક એનાન્ટિઓમર્સની જોડી ($d$ અને $l$ સ્વરૂપો) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આમ,સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $(N)$ $2 + 2 + 1 + 1 = 6$ છે.
અંશ નિસ્યંદન (fractional distillation) ઉત્કલન બિંદુના આધારે સંયોજનોને અલગ કરે છે. એનાન્ટિઓમર્સના ઉત્કલન બિંદુ સમાન હોય છે અને તેમને અંશ નિસ્યંદન દ્વારા અલગ કરી શકાતા નથી.
તેથી,મળતા અંશની સંખ્યા $(M)$ $4$ છે (જે $4$ બંધારણીય સમઘટકોને અનુરૂપ છે).
આ છે: $1$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલબ્યુટેન,$2$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલબ્યુટેન,$2$-ક્લોરો-$3$-મિથાઈલબ્યુટેન અને $1$-ક્લોરો-$3$-મિથાઈલબ્યુટેન.
આમાંથી,$1$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલબ્યુટેન અને $2$-ક્લોરો-$3$-મિથાઈલબ્યુટેન કિરાલ છે,એટલે કે દરેક એનાન્ટિઓમર્સની જોડી ($d$ અને $l$ સ્વરૂપો) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આમ,સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $(N)$ $2 + 2 + 1 + 1 = 6$ છે.
અંશ નિસ્યંદન (fractional distillation) ઉત્કલન બિંદુના આધારે સંયોજનોને અલગ કરે છે. એનાન્ટિઓમર્સના ઉત્કલન બિંદુ સમાન હોય છે અને તેમને અંશ નિસ્યંદન દ્વારા અલગ કરી શકાતા નથી.
તેથી,મળતા અંશની સંખ્યા $(M)$ $4$ છે (જે $4$ બંધારણીય સમઘટકોને અનુરૂપ છે).
0 likes
View Solution560
AdvancedMCQ
નીચેની મોનોબ્રોમિનેશન પ્રક્રિયામાં,શક્ય કાઈરલ નીપજોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$5$
B
$4$
C
$3$
D
$2$
Solution
(B) શરૂઆતનો પદાર્થ $2$-બ્રોમોપેન્ટેન છે. મોનોબ્રોમિનેશન વિવિધ સ્થાનો પર થઈ શકે છે:
$1.$ $C-1$ પર વિસ્થાપન: $1,2$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (કાઈરલ,$2$ ડાયસ્ટીરિયોમર્સ).
$2.$ $C-2$ પર વિસ્થાપન: $2,2$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (અકાઈરલ).
$3.$ $C-3$ પર વિસ્થાપન: $2,3$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (કાઈરલ,$2$ ડાયસ્ટીરિયોમર્સ).
$4.$ $C-4$ પર વિસ્થાપન: $2,4$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (કાઈરલ,$2$ ડાયસ્ટીરિયોમર્સ).
$5.$ $C-5$ પર વિસ્થાપન: $1,5$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (કાઈરલ,$2$ ડાયસ્ટીરિયોમર્સ).
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $4$ છે.
$1.$ $C-1$ પર વિસ્થાપન: $1,2$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (કાઈરલ,$2$ ડાયસ્ટીરિયોમર્સ).
$2.$ $C-2$ પર વિસ્થાપન: $2,2$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (અકાઈરલ).
$3.$ $C-3$ પર વિસ્થાપન: $2,3$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (કાઈરલ,$2$ ડાયસ્ટીરિયોમર્સ).
$4.$ $C-4$ પર વિસ્થાપન: $2,4$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (કાઈરલ,$2$ ડાયસ્ટીરિયોમર્સ).
$5.$ $C-5$ પર વિસ્થાપન: $1,5$-ડાયબ્રોમોપેન્ટેન બનાવે છે (કાઈરલ,$2$ ડાયસ્ટીરિયોમર્સ).
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,સાચો જવાબ $4$ છે.
0 likes
View Solution561
DifficultMCQ
નીચેના સંયોજનના મોનોક્લોરિનેશન પર શક્ય આઈસોમર્સ (સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ સહિત) ની મહત્તમ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$7$
B
$8$
C
$9$
D
$1$
Solution
(B) આપેલ સંયોજન $3$-મિથાઈલપેન્ટેન,$CH_3CH_2CH(CH_3)CH_2CH_3$ છે.
મોનોક્લોરિનેશન વિવિધ સ્થાનો પર થઈ શકે છે:
$1$. ટર્મિનલ $CH_3$ ગ્રુપ પર વિસ્થાપન ($CH_2CH_2Cl$ ને સમાન): આ $C-3$ સ્થાન પર કાઈરલ કેન્દ્ર બનાવે છે. તે એનાન્શિયોમર્સની જોડી બનાવે છે ($2$ આઈસોમર્સ).
$2$. $CH_2$ ગ્રુપ પર વિસ્થાપન: આ બે કાઈરલ કેન્દ્રો બનાવે છે ($C-2$ અને $C-3$ પર). આના પરિણામે $2^2 = 4$ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ મળે છે (એનાન્શિયોમર્સની બે જોડી).
$3$. $CH$ ગ્રુપ પર વિસ્થાપન: મળતી નીપજ $3$-ક્લોરો-$3$-મિથાઈલપેન્ટેન છે,જે અકાઈરલ છે ($1$ આઈસોમર).
$4$. $CH$ સાથે જોડાયેલ $CH_3$ ગ્રુપ પર વિસ્થાપન (એટલે કે $CH_2Cl$): આ $C-3$ સ્થાન પર કાઈરલ કેન્દ્ર બનાવે છે ($1$ આઈસોમર).
કુલ આઈસોમર્સ = $2 + 4 + 1 + 1 = 8$.
મોનોક્લોરિનેશન વિવિધ સ્થાનો પર થઈ શકે છે:
$1$. ટર્મિનલ $CH_3$ ગ્રુપ પર વિસ્થાપન ($CH_2CH_2Cl$ ને સમાન): આ $C-3$ સ્થાન પર કાઈરલ કેન્દ્ર બનાવે છે. તે એનાન્શિયોમર્સની જોડી બનાવે છે ($2$ આઈસોમર્સ).
$2$. $CH_2$ ગ્રુપ પર વિસ્થાપન: આ બે કાઈરલ કેન્દ્રો બનાવે છે ($C-2$ અને $C-3$ પર). આના પરિણામે $2^2 = 4$ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ મળે છે (એનાન્શિયોમર્સની બે જોડી).
$3$. $CH$ ગ્રુપ પર વિસ્થાપન: મળતી નીપજ $3$-ક્લોરો-$3$-મિથાઈલપેન્ટેન છે,જે અકાઈરલ છે ($1$ આઈસોમર).
$4$. $CH$ સાથે જોડાયેલ $CH_3$ ગ્રુપ પર વિસ્થાપન (એટલે કે $CH_2Cl$): આ $C-3$ સ્થાન પર કાઈરલ કેન્દ્ર બનાવે છે ($1$ આઈસોમર).
કુલ આઈસોમર્સ = $2 + 4 + 1 + 1 = 8$.
0 likes
View Solution562
AdvancedMCQ
બંધ તોડવા માટે જરૂરી ઉર્જાની માત્રા તે જ બંધ બનતી વખતે મુક્ત થતી ઉર્જાની માત્રા જેટલી જ હોય છે. વાયુ અવસ્થામાં,બંધના હોમોલિટીક વિભાજન માટે જરૂરી ઉર્જાને બોન્ડ ડિસોસિએશન એનર્જી $(BDE)$ અથવા બંધની મજબૂતી કહેવામાં આવે છે. $BDE$ એ બંધના $s$-કેરેક્ટર અને બનતા રેડિકલની સ્થિરતા દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે. ટૂંકા બંધ સામાન્ય રીતે મજબૂત બંધ હોય છે. કેટલાક બંધ માટે $BDE$ નીચે મુજબ છે:
$Cl-Cl_{(g)} \rightarrow Cl^{\bullet}_{(g)} + Cl^{\bullet}_{(g)} \quad \Delta H^{\circ} = 58 \text{ kcal mol}^{-1}$
$CH_3-Cl_{\text{(g)}} \rightarrow CH_3^{\bullet}{_{\text{(g)}}} + Cl^{\bullet}{_{\text{(g)}}} \quad \Delta H^{\circ} = 85 \text{ kcal mol}^{-1}$ $H-Cl_{(g)} \rightarrow H^{\bullet}_{(g)} + Cl^{\bullet}_{(g)} \quad \Delta H^{\circ} = 103 \text{ kcal mol}^{-1}$
$(1)$ કોલમ $J$ માં $C-H$ બંધ (ઘાટા અક્ષરોમાં દર્શાવેલ) ની કોલમ $K$ માં તેમના $BDE$ સાથેની સાચી જોડી છે:
$(A)$ $P-iii, Q-iv, R-ii, S-i$
$(B)$ $P-i, Q-ii, R-iii, S-iv$
$(C)$ $P-iii, Q-ii, R-i, S-iv$
$(D)$ $P-ii, Q-i, R-iv, S-iii$
$(2)$ નીચેની પ્રતિક્રિયા માટે:
$CH_{4(g)} + Cl_{2(g)} \xrightarrow{\text{light}} CH_3Cl_{(g)} + HCl_{(g)}$
સાચું વિધાન છે:
$(A)$ શરૂઆતનું પગલું એક્ઝોથર્મિક છે જેમાં $\Delta H^{\circ} = -58 \text{ kcal mol}^{-1}$.
$(B)$ $CH_3^{\bullet}$ નિર્માણ સાથે સંકળાયેલ પ્રસારણ પગલું એક્ઝોથર્મિક છે જેમાં $\Delta H^{\circ} = -2 \text{ kcal mol}^{-1}$.
$(C)$ $CH_3Cl$ નિર્માણ સાથે સંકળાયેલ પ્રસારણ પગલું એન્ડોથર્મિક છે જેમાં $\Delta H^{\circ} = +27 \text{ kcal mol}^{-1}$.
$(D)$ પ્રતિક્રિયા એક્ઝોથર્મિક છે જેમાં $\Delta H^{\circ} = -25 \text{ kcal mol}^{-1}$.
$Cl-Cl_{(g)} \rightarrow Cl^{\bullet}_{(g)} + Cl^{\bullet}_{(g)} \quad \Delta H^{\circ} = 58 \text{ kcal mol}^{-1}$
$CH_3-Cl_{\text{(g)}} \rightarrow CH_3^{\bullet}{_{\text{(g)}}} + Cl^{\bullet}{_{\text{(g)}}} \quad \Delta H^{\circ} = 85 \text{ kcal mol}^{-1}$ $H-Cl_{(g)} \rightarrow H^{\bullet}_{(g)} + Cl^{\bullet}_{(g)} \quad \Delta H^{\circ} = 103 \text{ kcal mol}^{-1}$
$(1)$ કોલમ $J$ માં $C-H$ બંધ (ઘાટા અક્ષરોમાં દર્શાવેલ) ની કોલમ $K$ માં તેમના $BDE$ સાથેની સાચી જોડી છે:
| કોલમ $J$ અણુ | કોલમ $K$ $BDE \text{ (kcal mol}^{-1})$ |
| $(P)$ $H-CH(CH_3)_2$ | $(i)$ $132$ |
| $(Q)$ $H-CH_2Ph$ | $(ii)$ $110$ |
| $(R)$ $H-CH=CH_2$ | $(iii)$ $95$ |
| $(S)$ $H-C \equiv CH$ | $(iv)$ $88$ |
$(A)$ $P-iii, Q-iv, R-ii, S-i$
$(B)$ $P-i, Q-ii, R-iii, S-iv$
$(C)$ $P-iii, Q-ii, R-i, S-iv$
$(D)$ $P-ii, Q-i, R-iv, S-iii$
$(2)$ નીચેની પ્રતિક્રિયા માટે:
$CH_{4(g)} + Cl_{2(g)} \xrightarrow{\text{light}} CH_3Cl_{(g)} + HCl_{(g)}$
સાચું વિધાન છે:
$(A)$ શરૂઆતનું પગલું એક્ઝોથર્મિક છે જેમાં $\Delta H^{\circ} = -58 \text{ kcal mol}^{-1}$.
$(B)$ $CH_3^{\bullet}$ નિર્માણ સાથે સંકળાયેલ પ્રસારણ પગલું એક્ઝોથર્મિક છે જેમાં $\Delta H^{\circ} = -2 \text{ kcal mol}^{-1}$.
$(C)$ $CH_3Cl$ નિર્માણ સાથે સંકળાયેલ પ્રસારણ પગલું એન્ડોથર્મિક છે જેમાં $\Delta H^{\circ} = +27 \text{ kcal mol}^{-1}$.
$(D)$ પ્રતિક્રિયા એક્ઝોથર્મિક છે જેમાં $\Delta H^{\circ} = -25 \text{ kcal mol}^{-1}$.
A
$A, B$
B
$A, D$
C
$A, C$
D
$A, B, C$
Solution
(B) $(1)$ $BDE$ એ બનતા રેડિકલની સ્થિરતા અને કાર્બન પરમાણુના $s$-કેરેક્ટર પર આધાર રાખે છે.
- $(S)$ $H-C \equiv CH$: $sp$ કાર્બન (સૌથી વધુ $s$-કેરેક્ટર),સૌથી ટૂંકો અને મજબૂત બંધ. $BDE = 132 \text{ kcal mol}^{-1}$ $(i)$.
- $(R)$ $H-CH=CH_2$: $sp^2$ કાર્બન,$sp^3$ કરતા મજબૂત. $BDE = 110 \text{ kcal mol}^{-1}$ $(ii)$.
- $(P)$ $H-CH(CH_3)_2$: સેકન્ડરી રેડિકલ બને છે. $BDE = 95 \text{ kcal mol}^{-1}$ $(iii)$.
- $(Q)$ $H-CH_2Ph$: રેઝોનન્સ સ્ટેબિલાઇઝ્ડ બેન્ઝાઇલ રેડિકલ. $BDE = 88 \text{ kcal mol}^{-1}$ $(iv)$.
સાચી જોડી $(A)$ છે.
$(2)$ $CH_4 + Cl_2 \rightarrow CH_3Cl + HCl$ માટે:
- શરૂઆત: $Cl_2 \rightarrow 2Cl^{\bullet}$,$\Delta H = +58 \text{ kcal mol}^{-1}$ (એન્ડોથર્મિક).
- પ્રસારણ $1$: $CH_4 + Cl^{\bullet} \rightarrow CH_3^{\bullet} + HCl$,$\Delta H = BDE(C-H) - BDE(H-Cl) \approx 105 - 103 = +2 \text{ kcal mol}^{-1}$ (એન્ડોથર્મિક).
- પ્રસારણ $2$: $CH_3^{\bullet} + Cl_2 \rightarrow CH_3Cl + Cl^{\bullet}$,$\Delta H = BDE(Cl-Cl) - BDE(C-Cl) = 58 - 85 = -27 \text{ kcal mol}^{-1}$ (એક્ઝોથર્મિક).
- એકંદરે: $\Delta H = +2 + (-27) = -25 \text{ kcal mol}^{-1}$.
વિધાન $(D)$ સાચું છે. આમ,સાચા વિકલ્પો $(A)$ અને $(D)$ છે.
- $(S)$ $H-C \equiv CH$: $sp$ કાર્બન (સૌથી વધુ $s$-કેરેક્ટર),સૌથી ટૂંકો અને મજબૂત બંધ. $BDE = 132 \text{ kcal mol}^{-1}$ $(i)$.
- $(R)$ $H-CH=CH_2$: $sp^2$ કાર્બન,$sp^3$ કરતા મજબૂત. $BDE = 110 \text{ kcal mol}^{-1}$ $(ii)$.
- $(P)$ $H-CH(CH_3)_2$: સેકન્ડરી રેડિકલ બને છે. $BDE = 95 \text{ kcal mol}^{-1}$ $(iii)$.
- $(Q)$ $H-CH_2Ph$: રેઝોનન્સ સ્ટેબિલાઇઝ્ડ બેન્ઝાઇલ રેડિકલ. $BDE = 88 \text{ kcal mol}^{-1}$ $(iv)$.
સાચી જોડી $(A)$ છે.
$(2)$ $CH_4 + Cl_2 \rightarrow CH_3Cl + HCl$ માટે:
- શરૂઆત: $Cl_2 \rightarrow 2Cl^{\bullet}$,$\Delta H = +58 \text{ kcal mol}^{-1}$ (એન્ડોથર્મિક).
- પ્રસારણ $1$: $CH_4 + Cl^{\bullet} \rightarrow CH_3^{\bullet} + HCl$,$\Delta H = BDE(C-H) - BDE(H-Cl) \approx 105 - 103 = +2 \text{ kcal mol}^{-1}$ (એન્ડોથર્મિક).
- પ્રસારણ $2$: $CH_3^{\bullet} + Cl_2 \rightarrow CH_3Cl + Cl^{\bullet}$,$\Delta H = BDE(Cl-Cl) - BDE(C-Cl) = 58 - 85 = -27 \text{ kcal mol}^{-1}$ (એક્ઝોથર્મિક).
- એકંદરે: $\Delta H = +2 + (-27) = -25 \text{ kcal mol}^{-1}$.
વિધાન $(D)$ સાચું છે. આમ,સાચા વિકલ્પો $(A)$ અને $(D)$ છે.
0 likes
View Solution563
MediumMCQ
હેક્ઝેનના આઈસોમર્સને તેમની શાખાઓ (branching) ના આધારે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ત્રણ અલગ વર્ગોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે. તેમના ઉત્કલન બિંદુનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$I > II > III$
B
$III > II > I$
C
$II > III > I$
D
$III > I > II$
Solution
(B) આલ્કેનનું ઉત્કલન બિંદુ અણુના સપાટીના ક્ષેત્રફળ પર આધાર રાખે છે.
જેમ શાખાઓનું પ્રમાણ વધે છે,તેમ અણુનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના પરિણામે અણુઓ વચ્ચે વાન ડેર વાલ્સ આકર્ષણ બળ નબળું પડે છે.
પરિણામે,શાખાઓ વધવાની સાથે ઉત્કલન બિંદુ ઘટે છે.
આપેલ બંધારણોમાં:
$III$ એ $n$-હેક્ઝેન છે (સીધી શૃંખલા,કોઈ શાખા નથી).
$II$ એ એક શાખા ધરાવતા આઈસોમર્સ દર્શાવે છે (દા.ત.,$2$-મિથાઈલપેન્ટેન અથવા $3$-મિથાઈલપેન્ટેન).
$I$ એ બે શાખાઓ ધરાવતા આઈસોમર્સ દર્શાવે છે (દા.ત.,$2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન અથવા $2,2$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન).
તેથી,ઉત્કલન બિંદુનો ક્રમ $III > II > I$ છે.
જેમ શાખાઓનું પ્રમાણ વધે છે,તેમ અણુનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના પરિણામે અણુઓ વચ્ચે વાન ડેર વાલ્સ આકર્ષણ બળ નબળું પડે છે.
પરિણામે,શાખાઓ વધવાની સાથે ઉત્કલન બિંદુ ઘટે છે.
આપેલ બંધારણોમાં:
$III$ એ $n$-હેક્ઝેન છે (સીધી શૃંખલા,કોઈ શાખા નથી).
$II$ એ એક શાખા ધરાવતા આઈસોમર્સ દર્શાવે છે (દા.ત.,$2$-મિથાઈલપેન્ટેન અથવા $3$-મિથાઈલપેન્ટેન).
$I$ એ બે શાખાઓ ધરાવતા આઈસોમર્સ દર્શાવે છે (દા.ત.,$2,3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન અથવા $2,2$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન).
તેથી,ઉત્કલન બિંદુનો ક્રમ $III > II > I$ છે.
0 likes
View Solution564
DifficultMCQ
જ્યારે $sec$-બ્યુટાઇલસાયક્લોહેક્સેન સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં બ્રોમિન સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
A
$1$-બ્રોમો-$1$-સાયક્લોહેક્સાઇલબ્યુટેન
B
$2$-બ્રોમો-$1$-સાયક્લોહેક્સાઇલબ્યુટેન
C
$1$-બ્રોમો-$2$-સાયક્લોહેક્સાઇલબ્યુટેન
D
$1$-બ્રોમો-$1$-સાયક્લોહેક્સાઇલ-$1$-મિથાઇલપ્રોપેન
Solution
(D) $sec$-બ્યુટાઇલસાયક્લોહેક્સેનની સૂર્યપ્રકાશ $(hv)$ ની હાજરીમાં બ્રોમિન સાથેની પ્રક્રિયા મુક્ત મુલક (free radical) ક્રિયાવિધિ દ્વારા થાય છે.
બ્રોમિનેશન અત્યંત પસંદગીયુક્ત છે અને તે સૌથી વધુ સ્થાયી મુક્ત મુલક મધ્યવર્તીની રચનાને પસંદ કરે છે.
$sec$-બ્યુટાઇલસાયક્લોહેક્સેનમાં,$sec$-બ્યુટાઇલ કાર્બન પરનો હાઇડ્રોજન પરમાણુ (સાયક્લોહેક્સેન રિંગ અને ઇથાઇલ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલ કાર્બન) તૃતીયક હાઇડ્રોજન છે.
આ હાઇડ્રોજનને દૂર કરવાથી તૃતીયક મુક્ત મુલક બને છે,જે ગૌણ અથવા પ્રાથમિક મુલકો કરતા વધુ સ્થાયી છે.
તેથી,બ્રોમિન પરમાણુ આ તૃતીયક કાર્બન પર હુમલો કરે છે અને મુખ્ય નીપજ બનાવે છે.
બ્રોમિનેશન અત્યંત પસંદગીયુક્ત છે અને તે સૌથી વધુ સ્થાયી મુક્ત મુલક મધ્યવર્તીની રચનાને પસંદ કરે છે.
$sec$-બ્યુટાઇલસાયક્લોહેક્સેનમાં,$sec$-બ્યુટાઇલ કાર્બન પરનો હાઇડ્રોજન પરમાણુ (સાયક્લોહેક્સેન રિંગ અને ઇથાઇલ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલ કાર્બન) તૃતીયક હાઇડ્રોજન છે.
આ હાઇડ્રોજનને દૂર કરવાથી તૃતીયક મુક્ત મુલક બને છે,જે ગૌણ અથવા પ્રાથમિક મુલકો કરતા વધુ સ્થાયી છે.
તેથી,બ્રોમિન પરમાણુ આ તૃતીયક કાર્બન પર હુમલો કરે છે અને મુખ્ય નીપજ બનાવે છે.
0 likes
View Solution565
MediumMCQ
નીચે આપેલ આલ્કેન પૈકી કયા આલ્કેનમાં બે દ્વિતીયક (secondary) હાઇડ્રોજન છે?
A
$4-$ઇથાઇલ$-3,4-$ડાયમિથાઇલઓક્ટેન
B
$2,2,4,4-$ટેટ્રામિથાઇલહેક્ઝેન
C
$2,2,3,3-$ટેટ્રામિથાઇલપેન્ટેન
D
$2,2,4,5-$ટેટ્રામિથાઇલહેપ્ટેન
Solution
(C) દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ હાઇડ્રોજન એટલે એવો હાઇડ્રોજન પરમાણુ જે દ્વિતીયક કાર્બન પરમાણુ (બે અન્ય કાર્બન સાથે જોડાયેલ કાર્બન) સાથે જોડાયેલ હોય.
બંધારણોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$. $4-$ઇથાઇલ$-3,4-$ડાયમિથાઇલઓક્ટેન: આ બંધારણમાં પાંચ $2^{\circ}$ કાર્બન છે,જે $10$ દ્વિતીયક હાઇડ્રોજન આપે છે.
$B$. $2,2,4,4-$ટેટ્રામિથાઇલહેક્ઝેન: આ બંધારણમાં બે $2^{\circ}$ કાર્બન ($C3$ અને $C5$) છે,જે $4$ દ્વિતીયક હાઇડ્રોજન આપે છે.
$C$. $2,2,3,3-$ટેટ્રામિથાઇલપેન્ટેન: બંધારણ $CH_3-C(CH_3)_2-C(CH_3)_2-CH_2-CH_3$ છે. એકમાત્ર $2^{\circ}$ કાર્બન $C4$ પર છે,જેની સાથે બે હાઇડ્રોજન જોડાયેલા છે. આમ,તેમાં $2$ દ્વિતીયક હાઇડ્રોજન છે.
$D$. $2,2,4,5-$ટેટ્રામિથાઇલહેપ્ટેન: આ બંધારણમાં બે $2^{\circ}$ કાર્બન ($C3$ અને $C6$) છે,જે $4$ દ્વિતીયક હાઇડ્રોજન આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
બંધારણોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$. $4-$ઇથાઇલ$-3,4-$ડાયમિથાઇલઓક્ટેન: આ બંધારણમાં પાંચ $2^{\circ}$ કાર્બન છે,જે $10$ દ્વિતીયક હાઇડ્રોજન આપે છે.
$B$. $2,2,4,4-$ટેટ્રામિથાઇલહેક્ઝેન: આ બંધારણમાં બે $2^{\circ}$ કાર્બન ($C3$ અને $C5$) છે,જે $4$ દ્વિતીયક હાઇડ્રોજન આપે છે.
$C$. $2,2,3,3-$ટેટ્રામિથાઇલપેન્ટેન: બંધારણ $CH_3-C(CH_3)_2-C(CH_3)_2-CH_2-CH_3$ છે. એકમાત્ર $2^{\circ}$ કાર્બન $C4$ પર છે,જેની સાથે બે હાઇડ્રોજન જોડાયેલા છે. આમ,તેમાં $2$ દ્વિતીયક હાઇડ્રોજન છે.
$D$. $2,2,4,5-$ટેટ્રામિથાઇલહેપ્ટેન: આ બંધારણમાં બે $2^{\circ}$ કાર્બન ($C3$ અને $C6$) છે,જે $4$ દ્વિતીયક હાઇડ્રોજન આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
0 likes
View Solution566
DifficultMCQ
પ્રોપેન અણુનું ફોટોકેમિકલ પરિસ્થિતિમાં ક્લોરિનેશન કરતા બે ડાયક્લોરો નીપજો,$x$ અને $y$ મળે છે. $x$ અને $y$ માંથી,$x$ એ પ્રકાશીય સક્રિય અણુ છે. જ્યારે $x$ ની વધુ પ્રક્રિયા ફોટોકેમિકલ પરિસ્થિતિમાં ક્લોરિન સાથે કરવામાં આવે ત્યારે કેટલી ટ્રાયક્લોરો નીપજો (માત્ર બંધારણીય સમઘટકો ધ્યાનમાં લો) મળશે?
A
$4$
B
$2$
C
$5$
D
$3$
Solution
(D) પ્રોપેન $(CH_3-CH_2-CH_3)$ નું ક્લોરિનેશન બે ડાયક્લોરો નીપજો આપે છે: $1,2-\text{ડાયક્લોરોપ્રોપેન}$ $(CH_3-CHCl-CH_2Cl)$ અને $1,3-\text{ડાયક્લોરોપ્રોપેન}$ $(ClCH_2-CH_2-CH_2Cl)$.
આમાં,$1,2-\text{ડાયક્લોરોપ્રોપેન}$ પ્રકાશીય સક્રિય છે કારણ કે $2$ નંબરનો કાર્બન કાયરલ છે. તેથી,$x$ એ $1,2-\text{ડાયક્લોરોપ્રોપેન}$ $(CH_3-CHCl-CH_2Cl)$ છે.
જ્યારે $x$ $(CH_3-CHCl-CH_2Cl)$ નું વધુ ક્લોરિનેશન કરવામાં આવે છે,ત્યારે એક $H$ પરમાણુને $Cl$ પરમાણુ દ્વારા બદલીને ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેનના બંધારણીય સમઘટકો મળે છે:
$1.$ $C-1$ પર $H$ ને બદલતા: $CH_3-CHCl-CHCl_2$ $(1,1,2-\text{ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેન})$
$2.$ $C-2$ પર $H$ ને બદલતા: $CH_3-CCl_2-CH_2Cl$ $(1,2,2-\text{ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેન})$
$3.$ $C-3$ પર $H$ ને બદલતા: $ClCH_2-CHCl-CH_2Cl$ $(1,2,3-\text{ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેન})$
આમ,$x$ માંથી ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેનના $3$ બંધારણીય સમઘટકો મળે છે.
આમાં,$1,2-\text{ડાયક્લોરોપ્રોપેન}$ પ્રકાશીય સક્રિય છે કારણ કે $2$ નંબરનો કાર્બન કાયરલ છે. તેથી,$x$ એ $1,2-\text{ડાયક્લોરોપ્રોપેન}$ $(CH_3-CHCl-CH_2Cl)$ છે.
જ્યારે $x$ $(CH_3-CHCl-CH_2Cl)$ નું વધુ ક્લોરિનેશન કરવામાં આવે છે,ત્યારે એક $H$ પરમાણુને $Cl$ પરમાણુ દ્વારા બદલીને ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેનના બંધારણીય સમઘટકો મળે છે:
$1.$ $C-1$ પર $H$ ને બદલતા: $CH_3-CHCl-CHCl_2$ $(1,1,2-\text{ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેન})$
$2.$ $C-2$ પર $H$ ને બદલતા: $CH_3-CCl_2-CH_2Cl$ $(1,2,2-\text{ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેન})$
$3.$ $C-3$ પર $H$ ને બદલતા: $ClCH_2-CHCl-CH_2Cl$ $(1,2,3-\text{ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેન})$
આમ,$x$ માંથી ટ્રાયક્લોરોપ્રોપેનના $3$ બંધારણીય સમઘટકો મળે છે.
0 likes
View Solution567
MediumMCQ
નીચે બે વિધાનો આપેલા છે $:$
વિધાન $(I) :$ નિયોપેન્ટેન માત્ર એક મોનોસબસ્ટિટ્યુટેડ વ્યુત્પન્ન બનાવે છે.
વિધાન $(II) :$ નિયોપેન્ટેનનું ગલનબિંદુ $n-$પેન્ટેન કરતા વધારે હોય છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય જવાબ પસંદ કરો $:$
વિધાન $(I) :$ નિયોપેન્ટેન માત્ર એક મોનોસબસ્ટિટ્યુટેડ વ્યુત્પન્ન બનાવે છે.
વિધાન $(II) :$ નિયોપેન્ટેનનું ગલનબિંદુ $n-$પેન્ટેન કરતા વધારે હોય છે.
ઉપરોક્ત વિધાનોના પ્રકાશમાં,નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય જવાબ પસંદ કરો $:$
A
વિધાન $I$ સાચું છે પરંતુ વિધાન $II$ ખોટું છે
B
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે
C
વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને ખોટા છે
D
વિધાન $I$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન $II$ સાચું છે
Solution
(B) વિધાન $(I)$ સાચું છે: નિયોપેન્ટેન ($2,2-$ડાયમિથાઈલપ્રોપેન) માં $12$ સમાન હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે. તેથી,આ હાઈડ્રોજન પરમાણુઓમાંથી કોઈપણનું હેલોજન પરમાણુ દ્વારા વિસ્થાપન માત્ર એક જ મોનોસબસ્ટિટ્યુટેડ વ્યુત્પન્ન,$1-$હેલો$-2,2-$ડાયમિથાઈલપ્રોપેન બનાવે છે.
વિધાન $(II)$ સાચું છે: આલ્કેનનું ગલનબિંદુ સ્ફટિક લેટીસમાં તેની ગોઠવણી પર આધાર રાખે છે. નિયોપેન્ટેન અત્યંત સપ્રમાણ,ગોળાકાર બંધારણ ધરાવે છે,જે તેને રેખીય $n-$પેન્ટેનની તુલનામાં સ્ફટિક લેટીસમાં વધુ કાર્યક્ષમ રીતે ગોઠવવાની મંજૂરી આપે છે. આનાથી ઘન અવસ્થામાં આંતરઆણ્વિય બળો મજબૂત બને છે,જેના પરિણામે $n-$પેન્ટેનની સરખામણીમાં નિયોપેન્ટેનનું ગલનબિંદુ ઊંચું હોય છે.
વિધાન $(II)$ સાચું છે: આલ્કેનનું ગલનબિંદુ સ્ફટિક લેટીસમાં તેની ગોઠવણી પર આધાર રાખે છે. નિયોપેન્ટેન અત્યંત સપ્રમાણ,ગોળાકાર બંધારણ ધરાવે છે,જે તેને રેખીય $n-$પેન્ટેનની તુલનામાં સ્ફટિક લેટીસમાં વધુ કાર્યક્ષમ રીતે ગોઠવવાની મંજૂરી આપે છે. આનાથી ઘન અવસ્થામાં આંતરઆણ્વિય બળો મજબૂત બને છે,જેના પરિણામે $n-$પેન્ટેનની સરખામણીમાં નિયોપેન્ટેનનું ગલનબિંદુ ઊંચું હોય છે.
0 likes
View Solution568
DifficultMCQ
નીચેના સંયોજનના મોનોક્લોરિનેશનથી કેટલા ઉત્પાદનો (સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સ સહિત) મળવાની અપેક્ષા છે? (બંધારણ: $(CH_3)_2CH-CH_2-CH_3$)
A
$2$
B
$3$
C
$5$
D
$6$
Solution
(D) આ સંયોજન $2$-મિથાઈલબ્યુટેન,$(CH_3)_2CH-CH_2-CH_3$ છે. મોનોક્લોરિનેશન ચાર અલગ-અલગ પ્રકારના હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ પર થઈ શકે છે:
$1$. $C_1$ સ્થાન પર વિસ્થાપન: $ClCH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$. આ ઉત્પાદનમાં કાયરલ કેન્દ્ર છે,તેથી તે એનાન્શિયોમર્સની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે ($2$ ઉત્પાદનો).
$2$. $C_2$ સ્થાન પર વિસ્થાપન: $CH_3-CCl(CH_3)-CH_2-CH_3$. આ અકાયરલ ઉત્પાદન છે ($1$ ઉત્પાદન).
$3$. $C_3$ સ્થાન પર વિસ્થાપન: $CH_3-CH(CH_3)-CHCl-CH_3$. આ ઉત્પાદનમાં કાયરલ કેન્દ્ર છે,તેથી તે એનાન્શિયોમર્સની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે ($2$ ઉત્પાદનો).
$4$. $C_4$ સ્થાન પર વિસ્થાપન: $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Cl$. આ અકાયરલ ઉત્પાદન છે ($1$ ઉત્પાદન).
કુલ ઉત્પાદનોની સંખ્યા = $2 + 1 + 2 + 1 = 6$.
$1$. $C_1$ સ્થાન પર વિસ્થાપન: $ClCH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$. આ ઉત્પાદનમાં કાયરલ કેન્દ્ર છે,તેથી તે એનાન્શિયોમર્સની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે ($2$ ઉત્પાદનો).
$2$. $C_2$ સ્થાન પર વિસ્થાપન: $CH_3-CCl(CH_3)-CH_2-CH_3$. આ અકાયરલ ઉત્પાદન છે ($1$ ઉત્પાદન).
$3$. $C_3$ સ્થાન પર વિસ્થાપન: $CH_3-CH(CH_3)-CHCl-CH_3$. આ ઉત્પાદનમાં કાયરલ કેન્દ્ર છે,તેથી તે એનાન્શિયોમર્સની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે ($2$ ઉત્પાદનો).
$4$. $C_4$ સ્થાન પર વિસ્થાપન: $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Cl$. આ અકાયરલ ઉત્પાદન છે ($1$ ઉત્પાદન).
કુલ ઉત્પાદનોની સંખ્યા = $2 + 1 + 2 + 1 = 6$.
0 likes
View Solution569
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન બ્રોમીન પાણીને રંગવિહીન કરતું નથી?
A
સાયક્લોહેક્ઝેન
B
ફિનોલ
C
સ્ટાયરીન
D
એનિલીન
Solution
(A) બ્રોમીન પાણી તે સંયોજનો દ્વારા રંગવિહીન થાય છે જે બ્રોમીન સાથે યોગશીલ પ્રક્રિયા કરે છે,જેમ કે આલ્કીન,અથવા જે સંયોજનો ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી વિસ્થાપન પ્રક્રિયા આપે છે,જેમ કે ફિનોલ અને એનિલીન.
$(1)$ ફિનોલ બ્રોમીન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2,4,6$-ટ્રાયબ્રોમોફિનોલ બનાવે છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે,આમ તે બ્રોમીન પાણીને રંગવિહીન કરે છે.
$(2)$ સ્ટાયરીનમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે,જે બ્રોમીન પાણી સાથે યોગશીલ પ્રક્રિયા કરે છે,જેનાથી રંગવિહીનતા આવે છે.
$(3)$ એનિલીન બ્રોમીન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2,4,6$-ટ્રાયબ્રોમોએનિલીન બનાવે છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે,આમ તે બ્રોમીન પાણીને રંગવિહીન કરે છે.
$(4)$ સાયક્લોહેક્ઝેન એક સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે અને સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં બ્રોમીન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી,તેથી તે તેને રંગવિહીન કરતું નથી.
તેથી,સાયક્લોહેક્ઝેન બ્રોમીન પાણીને રંગવિહીન કરતું નથી.
$(1)$ ફિનોલ બ્રોમીન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2,4,6$-ટ્રાયબ્રોમોફિનોલ બનાવે છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે,આમ તે બ્રોમીન પાણીને રંગવિહીન કરે છે.
$(2)$ સ્ટાયરીનમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે,જે બ્રોમીન પાણી સાથે યોગશીલ પ્રક્રિયા કરે છે,જેનાથી રંગવિહીનતા આવે છે.
$(3)$ એનિલીન બ્રોમીન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2,4,6$-ટ્રાયબ્રોમોએનિલીન બનાવે છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે,આમ તે બ્રોમીન પાણીને રંગવિહીન કરે છે.
$(4)$ સાયક્લોહેક્ઝેન એક સંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે અને સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં બ્રોમીન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી,તેથી તે તેને રંગવિહીન કરતું નથી.
તેથી,સાયક્લોહેક્ઝેન બ્રોમીન પાણીને રંગવિહીન કરતું નથી.
0 likes
View Solution570
MediumMCQ
આપેલા સંયોજનોમાં,કોનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી વધુ છે $:-$
A
$n-$પેન્ટેન
B
$n-$બ્યુટેન
C
નિયોપેન્ટેન
D
આઈસોપેન્ટેન
Solution
(A) આલ્કેનનું ઉત્કલનબિંદુ અણુના સપાટીના ક્ષેત્રફળ પર આધાર રાખે છે.
જેમ શાખાઓ વધે છે,તેમ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના પરિણામે વાન ડર વાલ્સ આકર્ષણ બળો નબળા પડે છે.
$n-$પેન્ટેન એ સીધી શૃંખલા ધરાવતો આલ્કેન છે જેનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ આપેલા આઈસોમર્સમાં સૌથી વધુ છે,જેના કારણે આંતરઆણ્વીય બળો સૌથી મજબૂત હોય છે.
તેથી,$n-$પેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી વધુ છે.
જેમ શાખાઓ વધે છે,તેમ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના પરિણામે વાન ડર વાલ્સ આકર્ષણ બળો નબળા પડે છે.
$n-$પેન્ટેન એ સીધી શૃંખલા ધરાવતો આલ્કેન છે જેનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ આપેલા આઈસોમર્સમાં સૌથી વધુ છે,જેના કારણે આંતરઆણ્વીય બળો સૌથી મજબૂત હોય છે.
તેથી,$n-$પેન્ટેનનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી વધુ છે.
0 likes
View Solution571
MediumMCQ
$2$-methylbutane દ્વારા બનતા મોનોક્લોરિનેટેડ ઉત્પાદનોની સંખ્યા શોધો। $(\text{માત્ર બંધારણીય સમઘટકો})$
A
$3$
B
$4$
C
$2$
D
$5$
Solution
(B) $2$-methylbutane નું બંધારણ $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ છે।
મોનોક્લોરિનેટેડ બંધારણીય સમઘટકોની સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે દરેક વિશિષ્ટ હાઇડ્રોજન પરમાણુને ક્લોરિન પરમાણુ સાથે બદલીએ છીએ:
$1$. $CH$ સાથે જોડાયેલા ટર્મિનલ $CH_3$ સમૂહ પરના હાઇડ્રોજનને બદલતા $1$-chloro-$2$-methylbutane મળે છે: $CH_2Cl-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$.
$2$. $CH$ સમૂહ પરના હાઇડ્રોજનને બદલતા $2$-chloro-$2$-methylbutane મળે છે: $CH_3-CCl(CH_3)-CH_2-CH_3$.
$3$. $CH_2$ સમૂહ પરના હાઇડ્રોજનને બદલતા $2$-methyl-$3$-chlorobutane મળે છે: $CH_3-CH(CH_3)-CHCl-CH_3$.
$4$. $CH_2$ સાથે જોડાયેલા ટર્મિનલ $CH_3$ સમૂહ પરના હાઇડ્રોજનને બદલતા $1$-chloro-$3$-methylbutane મળે છે: $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Cl$.
આમ,કુલ $4$ અલગ-અલગ બંધારણીય સમઘટકો બને છે।
મોનોક્લોરિનેટેડ બંધારણીય સમઘટકોની સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે દરેક વિશિષ્ટ હાઇડ્રોજન પરમાણુને ક્લોરિન પરમાણુ સાથે બદલીએ છીએ:
$1$. $CH$ સાથે જોડાયેલા ટર્મિનલ $CH_3$ સમૂહ પરના હાઇડ્રોજનને બદલતા $1$-chloro-$2$-methylbutane મળે છે: $CH_2Cl-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$.
$2$. $CH$ સમૂહ પરના હાઇડ્રોજનને બદલતા $2$-chloro-$2$-methylbutane મળે છે: $CH_3-CCl(CH_3)-CH_2-CH_3$.
$3$. $CH_2$ સમૂહ પરના હાઇડ્રોજનને બદલતા $2$-methyl-$3$-chlorobutane મળે છે: $CH_3-CH(CH_3)-CHCl-CH_3$.
$4$. $CH_2$ સાથે જોડાયેલા ટર્મિનલ $CH_3$ સમૂહ પરના હાઇડ્રોજનને બદલતા $1$-chloro-$3$-methylbutane મળે છે: $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2Cl$.
આમ,કુલ $4$ અલગ-અલગ બંધારણીય સમઘટકો બને છે।
0 likes
View Solution572
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયા સાચી છે?
A
$2 CH_4 + O_2 \xrightarrow{Cu / 523 \ K / 100 \ atm} 2 CH_3OH$ (મિથેનોલ)
B
$CH_4 + O_2 \xrightarrow{Mo_2O_3} HCHO + H_2O$ (મિથેનાલ)
C
$(CH_3)_3CH \xrightarrow{KMnO_4} (CH_3)_3COH$ (ટર્ટ-બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ)
D
ઉપરના તમામ
Solution
(D) આપેલ તમામ પ્રક્રિયાઓ આલ્કેનની પ્રમાણિત નિયંત્રિત ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયાઓ છે:
$1$. $Cu$ સાથે $523 \ K$ અને $100 \ atm$ પર મિથેનનું નિયંત્રિત ઓક્સિડેશન મિથેનોલ આપે છે: $2 CH_4 + O_2 \xrightarrow{Cu / 523 \ K / 100 \ atm} 2 CH_3OH$.
$2$. $Mo_2O_3$ સાથે મિથેનનું નિયંત્રિત ઓક્સિડેશન મિથેનાલ આપે છે: $CH_4 + O_2 \xrightarrow{Mo_2O_3} HCHO + H_2O$.
$3$. $KMnO_4$ સાથે તૃતીયક હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતા આલ્કેનનું ઓક્સિડેશન અનુરૂપ તૃતીયક આલ્કોહોલ આપે છે: $(CH_3)_3CH \xrightarrow{KMnO_4} (CH_3)_3COH$.
$1$. $Cu$ સાથે $523 \ K$ અને $100 \ atm$ પર મિથેનનું નિયંત્રિત ઓક્સિડેશન મિથેનોલ આપે છે: $2 CH_4 + O_2 \xrightarrow{Cu / 523 \ K / 100 \ atm} 2 CH_3OH$.
$2$. $Mo_2O_3$ સાથે મિથેનનું નિયંત્રિત ઓક્સિડેશન મિથેનાલ આપે છે: $CH_4 + O_2 \xrightarrow{Mo_2O_3} HCHO + H_2O$.
$3$. $KMnO_4$ સાથે તૃતીયક હાઇડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતા આલ્કેનનું ઓક્સિડેશન અનુરૂપ તૃતીયક આલ્કોહોલ આપે છે: $(CH_3)_3CH \xrightarrow{KMnO_4} (CH_3)_3COH$.
0 likes
View Solution573
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ ઓળખો: $CH_3-CH_2-COONa \xrightarrow{\text{Kolbe's Electrolysis}}$
A
$CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$
B
$CH_3-CH_3$
C
$CH_3-CH(CH_3)-CH_3$
D
$CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$
Solution
(D) સોડિયમ પ્રોપિયોનેટ $(CH_3-CH_2-COONa)$ નું કોલ્બે વિદ્યુતવિભાજન એ કાર્બોક્સિલેટ આયનના ડિકાર્બોક્સિલેશન દ્વારા આલ્કાઈલ રેડિકલ બનાવે છે.
$2CH_3-CH_2-COO^- \rightarrow 2CH_3-CH_2-COO^{\bullet} + 2e^-$
$2CH_3-CH_2-COO^{\bullet} \rightarrow 2CH_3-CH_2^{\bullet} + 2CO_2$
ત્યારબાદ ઈથાઈલ રેડિકલ $(CH_3-CH_2^{\bullet})$ એકબીજા સાથે જોડાઈને બ્યુટેન $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_3)$ બનાવે છે.
$CH_3-CH_2^{\bullet} + CH_3-CH_2^{\bullet} \rightarrow CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$
$2CH_3-CH_2-COO^- \rightarrow 2CH_3-CH_2-COO^{\bullet} + 2e^-$
$2CH_3-CH_2-COO^{\bullet} \rightarrow 2CH_3-CH_2^{\bullet} + 2CO_2$
ત્યારબાદ ઈથાઈલ રેડિકલ $(CH_3-CH_2^{\bullet})$ એકબીજા સાથે જોડાઈને બ્યુટેન $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_3)$ બનાવે છે.
$CH_3-CH_2^{\bullet} + CH_3-CH_2^{\bullet} \rightarrow CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$
0 likes
View Solution574
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિ એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા દર્શાવે છે: $R' - X \xrightarrow{Na / \text{ether}} ?$. આ વુર્ટ્ઝ (Wurtz) પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયામાં બનતી નીપજ ઓળખો.
A
$R' - R'$
B
$R' - Na$
C
$R' - OH$
D
$R' - O - R'$
Solution
(A) દર્શાવેલ પ્રક્રિયા વુર્ટ્ઝ (Wurtz) પ્રક્રિયા છે,જેનો ઉપયોગ આલ્કાઈલ હેલાઈડમાંથી ઉચ્ચ આલ્કેન બનાવવા માટે થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(R' - X)$ ના બે અણુઓ શુષ્ક ઈથરની હાજરીમાં ધાત્વિક સોડિયમ $(Na)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સંમિત આલ્કેન $(R' - R')$ અને સોડિયમ હેલાઈડ $(NaX)$ બનાવે છે. સામાન્ય સમીકરણ આ મુજબ છે: $2R' - X + 2Na \xrightarrow{\text{dry ether}} R' - R' + 2NaX$. તેથી,બનતી નીપજ $R' - R'$ છે.
0 likes
View Solution575
MediumMCQ
$CH_3COOH$ $\xrightarrow{\text{Sodalime}} (A)$ $\xrightarrow{Br_2 / hv} (B)$ $\xrightarrow[KOH]{\text{Aq.}} (C)$ શું છે $:-$
A
$CH_4$
B
$CH_3OH$
C
$CH_3Cl$
D
$C_2H_5OH$
Solution
(B) પગલું $1$: $CH_3COOH$ નું સોડાલાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથે ડિકાર્બોક્સિલેશન કરવાથી મિથેન $(CH_4)$ મળે છે.
$CH_3COOH + NaOH \xrightarrow{\Delta} CH_4 + Na_2CO_3$ $(A = CH_4)$
પગલું $2$: મિથેનનું ફ્રી રેડિકલ બ્રોમિનેશન કરવાથી મિથાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3Br)$ મળે છે.
$CH_4 + Br_2 \xrightarrow{hv} CH_3Br + HBr$ $(B = CH_3Br)$
પગલું $3$: મિથાઈલ બ્રોમાઈડની જલીય $KOH$ સાથે ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રક્રિયા કરવાથી મિથેનોલ $(CH_3OH)$ મળે છે.
$CH_3Br + KOH_{(aq)} \rightarrow CH_3OH + KBr$ $(C = CH_3OH)$
આમ,અંતિમ નીપજ $(C)$ એ $CH_3OH$ છે.
$CH_3COOH + NaOH \xrightarrow{\Delta} CH_4 + Na_2CO_3$ $(A = CH_4)$
પગલું $2$: મિથેનનું ફ્રી રેડિકલ બ્રોમિનેશન કરવાથી મિથાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3Br)$ મળે છે.
$CH_4 + Br_2 \xrightarrow{hv} CH_3Br + HBr$ $(B = CH_3Br)$
પગલું $3$: મિથાઈલ બ્રોમાઈડની જલીય $KOH$ સાથે ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રક્રિયા કરવાથી મિથેનોલ $(CH_3OH)$ મળે છે.
$CH_3Br + KOH_{(aq)} \rightarrow CH_3OH + KBr$ $(C = CH_3OH)$
આમ,અંતિમ નીપજ $(C)$ એ $CH_3OH$ છે.
0 likes
View Solution576
EasyMCQ
$STP$ પર નીચેનામાંથી કયું સંયોજન પાણીમાં સૌથી ઓછું દ્રાવ્ય છે?
A
$C_2H_5OH$
B
$CH_3OH$
C
$CH_3NH_2$
D
$CH_4$
Solution
(D) પાણીમાં દ્રાવ્યતા એ અણુની પાણીના અણુઓ સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે.
$C_2H_5OH$,$CH_3OH$ અને $CH_3NH_2$ એ ધ્રુવીય અણુઓ છે જે પાણી સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવી શકે છે,તેથી તે દ્રાવ્ય છે.
$CH_4$ (મિથેન) એ અધ્રુવીય હાઇડ્રોકાર્બન છે.
અધ્રુવીય અણુઓ પાણી સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવતા નથી અને પાણીમાં તેમની દ્રાવ્યતા ખૂબ ઓછી હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $CH_4$ સૌથી ઓછું દ્રાવ્ય સંયોજન છે.
$C_2H_5OH$,$CH_3OH$ અને $CH_3NH_2$ એ ધ્રુવીય અણુઓ છે જે પાણી સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવી શકે છે,તેથી તે દ્રાવ્ય છે.
$CH_4$ (મિથેન) એ અધ્રુવીય હાઇડ્રોકાર્બન છે.
અધ્રુવીય અણુઓ પાણી સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવતા નથી અને પાણીમાં તેમની દ્રાવ્યતા ખૂબ ઓછી હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $CH_4$ સૌથી ઓછું દ્રાવ્ય સંયોજન છે.
0 likes
View Solution577
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી ઓછું છે?
A
$CH_3-O-CH_2-CH_3$
B
$CH_3-COOH$
C
$CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$
D
$CH_3-CH_2-CH_2-OH$
Solution
(C) સૌથી ઓછું ઉત્કલનબિંદુ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક અણુમાં હાજર આંતરઆણ્વિય બળોનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1$. $CH_3-COOH$ (ઇથેનોઇક એસિડ) મજબૂત હાઇડ્રોજન બંધ દર્શાવે છે અને ડાયમર બનાવે છે,જે ખૂબ ઊંચું ઉત્કલનબિંદુ ધરાવે છે.
$2$. $CH_3-CH_2-CH_2-OH$ (પ્રોપેન$-1-$ઓલ) હાઇડ્રોજન બંધ દર્શાવે છે,પરિણામે તેનું ઉત્કલનબિંદુ ઊંચું હોય છે.
$3$. $CH_3-O-CH_2-CH_3$ (મિથોક્સિઇથેન) એક ઈથર છે,જે દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણ દર્શાવે છે પરંતુ તેમાં હાઇડ્રોજન બંધ હોતો નથી.
$4$. $CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$ ($n$-બ્યુટેન) એક આલ્કેન છે,જે માત્ર નબળા લંડન ડિસ્પર્શન બળો દર્શાવે છે.
આમ,$n$-બ્યુટેનમાં સૌથી નબળા આંતરઆણ્વિય બળો હોવાથી તેનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી ઓછું છે.
$1$. $CH_3-COOH$ (ઇથેનોઇક એસિડ) મજબૂત હાઇડ્રોજન બંધ દર્શાવે છે અને ડાયમર બનાવે છે,જે ખૂબ ઊંચું ઉત્કલનબિંદુ ધરાવે છે.
$2$. $CH_3-CH_2-CH_2-OH$ (પ્રોપેન$-1-$ઓલ) હાઇડ્રોજન બંધ દર્શાવે છે,પરિણામે તેનું ઉત્કલનબિંદુ ઊંચું હોય છે.
$3$. $CH_3-O-CH_2-CH_3$ (મિથોક્સિઇથેન) એક ઈથર છે,જે દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણ દર્શાવે છે પરંતુ તેમાં હાઇડ્રોજન બંધ હોતો નથી.
$4$. $CH_3-CH_2-CH_2-CH_3$ ($n$-બ્યુટેન) એક આલ્કેન છે,જે માત્ર નબળા લંડન ડિસ્પર્શન બળો દર્શાવે છે.
આમ,$n$-બ્યુટેનમાં સૌથી નબળા આંતરઆણ્વિય બળો હોવાથી તેનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી ઓછું છે.
0 likes
View Solution578
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં મળતી નીપજ ઓળખો:
$n CH_3 MgI + n H_2 O \xrightarrow{\text{dry ether}} \text{product}$
$n CH_3 MgI + n H_2 O \xrightarrow{\text{dry ether}} \text{product}$
A
$n MgI$ અને $n CH_4$
B
$\frac{n}{2} C_2 H_6$
C
$n CH_3 OH$ અને $n MgI$
D
$n CH_4$ અને $n MgI(OH)$
Solution
(D) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો $(RMgX)$ સક્રિય હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે પાણી,આલ્કોહોલ અથવા એમાઇન) સાથે પ્રક્રિયા કરીને અનુરૂપ હાઇડ્રોકાર્બન બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$n CH_3 MgI + n H_2 O \rightarrow n CH_4 + n Mg(OH)I$
અહીં,$CH_3 MgI$ (મિથાઈલ મેગ્નેશિયમ આયોડાઈડ) $H_2 O$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_4$ (મિથેન) અને $Mg(OH)I$ (હાઈડ્રોક્સી મેગ્નેશિયમ આયોડાઈડ) બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$n CH_3 MgI + n H_2 O \rightarrow n CH_4 + n Mg(OH)I$
અહીં,$CH_3 MgI$ (મિથાઈલ મેગ્નેશિયમ આયોડાઈડ) $H_2 O$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_4$ (મિથેન) અને $Mg(OH)I$ (હાઈડ્રોક્સી મેગ્નેશિયમ આયોડાઈડ) બનાવે છે.
0 likes
View Solution579
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાઓની શ્રેણીમાં નીપજ $Z$ ને ઓળખો: $CH_3CH_2OH$ $\xrightarrow{SOCl_2, \Delta} X$ $\xrightarrow{Mg, \text{Dry ether}} Y$ $\xrightarrow{NH_3} Z + Mg(Cl)(NH_2)$
A
ઈથાઈલ ક્લોરાઈડ
B
ઈથાઈલ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ
C
ઈથાઈલ એમાઈન
D
ઈથેન
Solution
(D) પગલું $1$: ઈથેનોલની $SOCl_2$ (થાયોનાઈલ ક્લોરાઈડ) સાથેની પ્રક્રિયાથી ઈથાઈલ ક્લોરાઈડ $(X)$ મળે છે.
$CH_3CH_2OH + SOCl_2 \rightarrow CH_3CH_2Cl + SO_2 + HCl$
તેથી,$X = CH_3CH_2Cl$ (ઈથાઈલ ક્લોરાઈડ).
પગલું $2$: ઈથાઈલ ક્લોરાઈડની સૂકા ઈથરમાં $Mg$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ઈથાઈલ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ $(Y)$ મળે છે,જે ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક છે.
$CH_3CH_2Cl + Mg \xrightarrow{\text{Dry ether}} CH_3CH_2MgCl$
તેથી,$Y = CH_3CH_2MgCl$ (ઈથાઈલ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ).
પગલું $3$: ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(Y)$ ની એમોનિયા $(NH_3)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી આલ્કેન $(Z)$ અને મેગ્નેશિયમ ક્ષાર મળે છે.
$CH_3CH_2MgCl + NH_3 \rightarrow CH_3CH_3 + Mg(Cl)(NH_2)$
તેથી,$Z = CH_3CH_3$ (ઈથેન).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
$CH_3CH_2OH + SOCl_2 \rightarrow CH_3CH_2Cl + SO_2 + HCl$
તેથી,$X = CH_3CH_2Cl$ (ઈથાઈલ ક્લોરાઈડ).
પગલું $2$: ઈથાઈલ ક્લોરાઈડની સૂકા ઈથરમાં $Mg$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ઈથાઈલ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ $(Y)$ મળે છે,જે ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક છે.
$CH_3CH_2Cl + Mg \xrightarrow{\text{Dry ether}} CH_3CH_2MgCl$
તેથી,$Y = CH_3CH_2MgCl$ (ઈથાઈલ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ).
પગલું $3$: ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(Y)$ ની એમોનિયા $(NH_3)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી આલ્કેન $(Z)$ અને મેગ્નેશિયમ ક્ષાર મળે છે.
$CH_3CH_2MgCl + NH_3 \rightarrow CH_3CH_3 + Mg(Cl)(NH_2)$
તેથી,$Z = CH_3CH_3$ (ઈથેન).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
0 likes
View Solution580
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાઓની શ્રેણીમાં નીપજ '$Z$' ને ઓળખો.
$C_2H_5OH$ $\xrightarrow[\Delta]{SOCl_2} X$ $\xrightarrow[\text{Dry ether}]{Mg} Y$ $\xrightarrow{NH_3} Z$
$C_2H_5OH$ $\xrightarrow[\Delta]{SOCl_2} X$ $\xrightarrow[\text{Dry ether}]{Mg} Y$ $\xrightarrow{NH_3} Z$
A
ઈથાઈલ ક્લોરાઈડ
B
ઈથાઈલ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઈડ
C
ઈથાઈલ એમાઈન
D
ઈથેન
Solution
(D) પ્રક્રિયાની શ્રેણી નીચે મુજબ છે:
$1$. $C_2H_5OH + SOCl_2 \xrightarrow{\Delta} C_2H_5Cl (X) + SO_2 + HCl$
$2$. $C_2H_5Cl + Mg \xrightarrow{\text{Dry ether}} C_2H_5MgCl (Y)$ (ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક)
$3$. $C_2H_5MgCl + NH_3 \rightarrow C_2H_6 (Z) + Mg(NH_2)Cl$
ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો સક્રિય હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે $NH_3$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને અનુરૂપ આલ્કેન બનાવે છે. તેથી,નીપજ $Z$ એ ઈથેન છે.
$1$. $C_2H_5OH + SOCl_2 \xrightarrow{\Delta} C_2H_5Cl (X) + SO_2 + HCl$
$2$. $C_2H_5Cl + Mg \xrightarrow{\text{Dry ether}} C_2H_5MgCl (Y)$ (ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક)
$3$. $C_2H_5MgCl + NH_3 \rightarrow C_2H_6 (Z) + Mg(NH_2)Cl$
ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો સક્રિય હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે $NH_3$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને અનુરૂપ આલ્કેન બનાવે છે. તેથી,નીપજ $Z$ એ ઈથેન છે.
0 likes
View Solution581
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં વપરાતા પ્રક્રિયક $(A)$ ને ઓળખો.
A
$NH_3$
B
$RNH_2$
C
$H_2O$
D
$CH_3OH$
Solution
(A) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો $(RMgX)$ સક્રિય હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ (જેમ કે $O, N, S$ સાથે જોડાયેલ $H$) ધરાવતા સંયોજનો પ્રત્યે ખૂબ જ પ્રતિક્રિયાશીલ હોય છે.
આપેલ પ્રક્રિયામાં,$C_2H_5MgBr$ એ એમોનિયા $(NH_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇથેન $(C_2H_6)$ અને મેગ્નેશિયમ બ્રોમામાઇડ $(Mg(NH_2)Br)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_2H_5MgBr + NH_3 \rightarrow C_2H_6 + Mg(NH_2)Br$.
તેથી,પ્રક્રિયક $(A)$ એ $NH_3$ છે.
આપેલ પ્રક્રિયામાં,$C_2H_5MgBr$ એ એમોનિયા $(NH_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇથેન $(C_2H_6)$ અને મેગ્નેશિયમ બ્રોમામાઇડ $(Mg(NH_2)Br)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_2H_5MgBr + NH_3 \rightarrow C_2H_6 + Mg(NH_2)Br$.
તેથી,પ્રક્રિયક $(A)$ એ $NH_3$ છે.
0 likes
View Solution582
EasyMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં નીપજ $P$ ઓળખો: $C_2H_5MgBr + NH_3 \rightarrow P$
A
$C_2H_5Br$
B
$HC \equiv CH$
C
$C_2H_6$
D
$H_2C=CH_2$
Solution
(C) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(C_2H_5MgBr)$ અને એમોનિયા $(NH_3)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ એસિડ-બેઝ પ્રક્રિયા છે.
$NH_3$ પ્રોટોન દાતા તરીકે વર્તે છે અને ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકમાં ઇથાઇલ ગ્રુપ $(C_2H_5^-)$ બેઝ તરીકે વર્તે છે.
$C_2H_5MgBr + NH_3 \rightarrow C_2H_6 + Mg(NH_2)Br$.
આમ,નીપજ $P$ એ ઇથેન $(C_2H_6)$ છે.
$NH_3$ પ્રોટોન દાતા તરીકે વર્તે છે અને ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકમાં ઇથાઇલ ગ્રુપ $(C_2H_5^-)$ બેઝ તરીકે વર્તે છે.
$C_2H_5MgBr + NH_3 \rightarrow C_2H_6 + Mg(NH_2)Br$.
આમ,નીપજ $P$ એ ઇથેન $(C_2H_6)$ છે.
0 likes
View Solution583
DifficultMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં નીપજ $X$ ને ઓળખો: $CH_3-CH_2-COONa \xrightarrow[\Delta]{\text{soda-lime}} X + Na_2CO_3$
A
પ્રોપેન
B
ઈથેન
C
મિથેન
D
બ્યુટેન
Solution
(B) સોડિયમ પ્રોપેનોએટ $(CH_3-CH_2-COONa)$ ની સોડા-લાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડિકાર્બોક્સિલેશન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,કાર્બોક્સિલ સમૂહ $Na_2CO_3$ તરીકે દૂર થાય છે અને આલ્કાઈલ સમૂહ મૂળ ક્ષાર કરતા એક કાર્બન પરમાણુ ઓછો ધરાવતો આલ્કેન બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-COONa + NaOH \xrightarrow{CaO, \Delta} CH_3-CH_3 + Na_2CO_3$.
આમ,નીપજ $X$ એ ઈથેન $(CH_3-CH_3)$ છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,કાર્બોક્સિલ સમૂહ $Na_2CO_3$ તરીકે દૂર થાય છે અને આલ્કાઈલ સમૂહ મૂળ ક્ષાર કરતા એક કાર્બન પરમાણુ ઓછો ધરાવતો આલ્કેન બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-COONa + NaOH \xrightarrow{CaO, \Delta} CH_3-CH_3 + Na_2CO_3$.
આમ,નીપજ $X$ એ ઈથેન $(CH_3-CH_3)$ છે.
0 likes
View Solution584
MediumMCQ
સોડિયમ એસિટેટ અને સોડાલાઈમની પ્રક્રિયાથી શું મળે છે?
A
$butane$
B
$ethane$
C
$methane$
D
$propane$
Solution
(C) સોડિયમ એસિટેટની સોડાલાઈમ $(NaOH + CaO)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડીકાર્બોક્સિલેશન પ્રક્રિયા છે.
$CH_{3}COONa + NaOH \xrightarrow{\Delta} CH_{4} + Na_{2}CO_{3}$
અહીં,સોડિયમ એસિટેટ સોડાલાઈમ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મિથેન વાયુ અને સોડિયમ કાર્બોનેટ બનાવે છે.
$CH_{3}COONa + NaOH \xrightarrow{\Delta} CH_{4} + Na_{2}CO_{3}$
અહીં,સોડિયમ એસિટેટ સોડાલાઈમ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મિથેન વાયુ અને સોડિયમ કાર્બોનેટ બનાવે છે.
0 likes
View Solution585
EasyMCQ
આલ્કેનમાં $C-C$ બંધની બંધ લંબાઈ કેટલી હોય છે જેમાં તમામ કાર્બન પરમાણુઓ $sp^{3}$ સંકરણ ધરાવે છે ($pm$ માં)?
A
$154$
B
$133$
C
$112$
D
$120$
Solution
(A) આલ્કેનમાં, તમામ કાર્બન પરમાણુઓ $sp^{3}$ સંકરણ ધરાવે છે।
કાર્બન-કાર્બન $(C-C)$ બંધ દરેક કાર્બન પરમાણુમાંથી એક $sp^{3}$ કક્ષકના અતિવ્યાપન દ્વારા રચાય છે।
$C-C$ એકલ બંધની બંધ લંબાઈ $1.54$ $\mathring{A}$ છે, જે $154$ $pm$ ને સમાન છે।
આ તમામ બંધ સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ છે।
કાર્બન-કાર્બન $(C-C)$ બંધ દરેક કાર્બન પરમાણુમાંથી એક $sp^{3}$ કક્ષકના અતિવ્યાપન દ્વારા રચાય છે।
$C-C$ એકલ બંધની બંધ લંબાઈ $1.54$ $\mathring{A}$ છે, જે $154$ $pm$ ને સમાન છે।
આ તમામ બંધ સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ છે।
0 likes
View Solution586
MediumMCQ
પેટ્રોલમાં ભેળવવામાં આવતું ટેટ્રા-ઈથાઈલ લેડ (tetraethyl lead) શેના તરીકે કાર્ય કરે છે?
A
કૂલિંગ એજન્ટ
B
એન્ટી-નોકિંગ એજન્ટ
C
બ્લીચિંગ એજન્ટ
D
ઉપરનામાંથી કોઈ નહીં
Solution
(B) ટેટ્રા-ઈથાઈલ લેડ $(TEL)$ ને પેટ્રોલમાં એન્ટી-નોકિંગ એજન્ટ તરીકે ઉમેરવામાં આવે છે.
તે પેટ્રોલનો ઓક્ટેન નંબર વધારે છે,જે એન્જિનમાં નોકિંગની સમસ્યા ઘટાડે છે.
તે પેટ્રોલનો ઓક્ટેન નંબર વધારે છે,જે એન્જિનમાં નોકિંગની સમસ્યા ઘટાડે છે.
0 likes
View Solution587
EasyMCQ
અનડેકેન અને ડોડેકેન ના મોલર દળમાં શું તફાવત છે?
A
$10 \ g \ mol^{-1}$
B
$20 \ g \ mol^{-1}$
C
$140 \ g \ mol^{-1}$
D
$14 \ g \ mol^{-1}$
Solution
(D) અનડેકેન એ $C_{11}H_{24}$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતો આલ્કેન છે.
ડોડેકેન એ $C_{12}H_{26}$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતો આલ્કેન છે.
સમધર્મી શ્રેણીના આ બે ક્રમિક સભ્યો વચ્ચેનો તફાવત એક $CH_2$ સમૂહ છે.
$CH_2$ સમૂહનું મોલર દળ $(1 \times 12.01) + (2 \times 1.008) \approx 14.02 \ g \ mol^{-1}$ છે,જે આશરે $14 \ g \ mol^{-1}$ થાય છે.
ડોડેકેન એ $C_{12}H_{26}$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતો આલ્કેન છે.
સમધર્મી શ્રેણીના આ બે ક્રમિક સભ્યો વચ્ચેનો તફાવત એક $CH_2$ સમૂહ છે.
$CH_2$ સમૂહનું મોલર દળ $(1 \times 12.01) + (2 \times 1.008) \approx 14.02 \ g \ mol^{-1}$ છે,જે આશરે $14 \ g \ mol^{-1}$ થાય છે.
0 likes
View Solution588
MediumMCQ
અનડેકેન (undecane) માં હાજર કાર્બન પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા ઓળખો.
A
$9$
B
$11$
C
$10$
D
$20$
Solution
(B) આલ્કેનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}$ છે.
અનડેકેન એ $n = 11$ ધરાવતું આલ્કેન છે.
તેથી,અનડેકેનનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{11}H_{24}$ છે.
આમ,અનડેકેનમાં કાર્બન પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા $11$ છે.
અનડેકેન એ $n = 11$ ધરાવતું આલ્કેન છે.
તેથી,અનડેકેનનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{11}H_{24}$ છે.
આમ,અનડેકેનમાં કાર્બન પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા $11$ છે.
0 likes
View Solution589
MediumMCQ
ડોડેકેન (dodecane) માં $-CH_2-$ સમૂહોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$12$
B
$10$
C
$15$
D
$13$
Solution
(B) ડોડેકેનનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{12}H_{26}$ છે.
તે $CH_3-(CH_2)_{10}-CH_3$ બંધારણીય સૂત્ર ધરાવતો સીધી શૃંખલાવાળો આલ્કેન છે.
આ બંધારણમાં,બે છેડાના કાર્બન $-CH_3$ સમૂહો છે અને બાકીના કાર્બન $-CH_2-$ સમૂહો છે.
તેથી,$-CH_2-$ સમૂહોની સંખ્યા $10$ છે.
તે $CH_3-(CH_2)_{10}-CH_3$ બંધારણીય સૂત્ર ધરાવતો સીધી શૃંખલાવાળો આલ્કેન છે.
આ બંધારણમાં,બે છેડાના કાર્બન $-CH_3$ સમૂહો છે અને બાકીના કાર્બન $-CH_2-$ સમૂહો છે.
તેથી,$-CH_2-$ સમૂહોની સંખ્યા $10$ છે.
0 likes
View Solution590
EasyMCQ
કોઈપણ બે પાડોશી આલ્કેન વચ્ચેના મોલર દળમાં કેટલો તફાવત હોય છે?
A
$12 \ g \ mol^{-1}$
B
$10 \ g \ mol^{-1}$
C
$15 \ g \ mol^{-1}$
D
$14 \ g \ mol^{-1}$
Solution
(D) સમધર્મી શ્રેણીના ક્રમિક સભ્યો $-CH_2-$ સમૂહ દ્વારા અલગ પડે છે.
કાર્બન પરમાણુનું મોલર દળ $12 \ g \ mol^{-1}$ છે અને બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓનું દળ $2 \times 1 \ g \ mol^{-1} = 2 \ g \ mol^{-1}$ છે.
તેથી,કોઈપણ બે પાડોશી આલ્કેન વચ્ચેના મોલર દળમાં તફાવત $12 + 2 = 14 \ g \ mol^{-1}$ છે.
કાર્બન પરમાણુનું મોલર દળ $12 \ g \ mol^{-1}$ છે અને બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓનું દળ $2 \times 1 \ g \ mol^{-1} = 2 \ g \ mol^{-1}$ છે.
તેથી,કોઈપણ બે પાડોશી આલ્કેન વચ્ચેના મોલર દળમાં તફાવત $12 + 2 = 14 \ g \ mol^{-1}$ છે.
0 likes
View Solution591
EasyMCQ
આઇસોબ્યુટેનમાં અનુક્રમે કેટલા પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક કાર્બન પરમાણુઓ હાજર છે?
A
$0, 1$ અને $3$
B
$3, 1$ અને $0$
C
$3, 0$ અને $1$
D
$1, 0$ અને $3$
Solution
(C) આઇસોબ્યુટેનનું બંધારણ $(CH_3)_3CH$ છે.
આ બંધારણમાં:
$1$. પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ કાર્બન પરમાણુ માત્ર એક અન્ય કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે. આઇસોબ્યુટેનમાં આવા ત્રણ $CH_3$ સમૂહો છે.
$2$. દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ કાર્બન પરમાણુ બે અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે. આઇસોબ્યુટેનમાં આવા કોઈ કાર્બન પરમાણુઓ નથી.
$3$. તૃતીયક $(3^{\circ})$ કાર્બન પરમાણુ ત્રણ અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે. મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ ત્રણ $CH_3$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે તૃતીયક કાર્બન છે.
આમ,આઇસોબ્યુટેનમાં $3$ પ્રાથમિક,$0$ દ્વિતીયક અને $1$ તૃતીયક કાર્બન પરમાણુ છે.
આ બંધારણમાં:
$1$. પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ કાર્બન પરમાણુ માત્ર એક અન્ય કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે. આઇસોબ્યુટેનમાં આવા ત્રણ $CH_3$ સમૂહો છે.
$2$. દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ કાર્બન પરમાણુ બે અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે. આઇસોબ્યુટેનમાં આવા કોઈ કાર્બન પરમાણુઓ નથી.
$3$. તૃતીયક $(3^{\circ})$ કાર્બન પરમાણુ ત્રણ અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે. મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ ત્રણ $CH_3$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે તૃતીયક કાર્બન છે.
આમ,આઇસોબ્યુટેનમાં $3$ પ્રાથમિક,$0$ દ્વિતીયક અને $1$ તૃતીયક કાર્બન પરમાણુ છે.
0 likes
View Solution592
MediumMCQ
અનડેકેનનું આણ્વીય સૂત્ર શું છે?
A
$C_{11}H_{24}$
B
$C_9H_{18}$
C
$C_{12}H_{26}$
D
$C_{20}H_{42}$
Solution
(A) અનડેકેન એ $11$ કાર્બન પરમાણુઓ ધરાવતો આલ્કેન છે. આલ્કેન માટેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}$ છે.
$n = 11$ માટે,આણ્વીય સૂત્ર $C_{11}H_{2(11)+2} = C_{11}H_{24}$ થાય છે.
તેનું બંધારણીય સૂત્ર $CH_3-(CH_2)_9-CH_3$ છે.
$n = 11$ માટે,આણ્વીય સૂત્ર $C_{11}H_{2(11)+2} = C_{11}H_{24}$ થાય છે.
તેનું બંધારણીય સૂત્ર $CH_3-(CH_2)_9-CH_3$ છે.
0 likes
View Solution593
MediumMCQ
આઇસોબ્યુટેનના એક અણુમાં તૃતીયક કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(A) આઇસોબ્યુટેનનું બંધારણ $CH_3-CH(CH_3)-CH_3$ છે.
તૃતીયક કાર્બન પરમાણુ એટલે એવો કાર્બન પરમાણુ જે અન્ય ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલો હોય.
આઇસોબ્યુટેનમાં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ ત્રણ મિથાઈલ સમૂહો $(-CH_3)$ સાથે જોડાયેલો છે.
તેથી,આઇસોબ્યુટેનના એક અણુમાં $1$ તૃતીયક કાર્બન પરમાણુ હોય છે.
તૃતીયક કાર્બન પરમાણુ એટલે એવો કાર્બન પરમાણુ જે અન્ય ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલો હોય.
આઇસોબ્યુટેનમાં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ ત્રણ મિથાઈલ સમૂહો $(-CH_3)$ સાથે જોડાયેલો છે.
તેથી,આઇસોબ્યુટેનના એક અણુમાં $1$ તૃતીયક કાર્બન પરમાણુ હોય છે.
0 likes
View Solution594
MediumMCQ
નીચેના આલ્કેન માટે ઉત્કલનબિંદુનો ઉતરતો ક્રમ ઓળખો:
$(i)$ $n$-પેન્ટેન
$(ii)$ આઈસોપેન્ટેન
$(iii)$ નિયોપેન્ટેન
$(i)$ $n$-પેન્ટેન
$(ii)$ આઈસોપેન્ટેન
$(iii)$ નિયોપેન્ટેન
A
આઈસોપેન્ટેન $>$ $n$-પેન્ટેન $>$ નિયોપેન્ટેન
B
નિયોપેન્ટેન $>$ આઈસોપેન્ટેન $>$ $n$-પેન્ટેન
C
$n$-પેન્ટેન $>$ આઈસોપેન્ટેન $>$ નિયોપેન્ટેન
D
આઈસોપેન્ટેન $>$ નિયોપેન્ટેન $>$ $n$-પેન્ટેન
Solution
(C) આલ્કેનનું ઉત્કલનબિંદુ અણુના સપાટીના ક્ષેત્રફળ પર આધાર રાખે છે.
જેમ આલ્કેન શૃંખલામાં શાખાઓ વધે છે,તેમ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના પરિણામે વાન ડર વાલ્સ આકર્ષણ બળો નબળા પડે છે.
તેથી,શાખાઓ વધવાની સાથે ઉત્કલનબિંદુ ઘટે છે.
$n$-પેન્ટેન એ સીધી શૃંખલા ધરાવતો આલ્કેન છે જેનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ સૌથી વધુ છે,ત્યારબાદ આઈસોપેન્ટેન (એક શાખા) આવે છે,અને નિયોપેન્ટેન (બે શાખાઓ) નું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ સૌથી ઓછું છે.
આમ,ઉત્કલનબિંદુનો ઉતરતો ક્રમ છે: $n$-પેન્ટેન $>$ આઈસોપેન્ટેન $>$ નિયોપેન્ટેન.
જેમ આલ્કેન શૃંખલામાં શાખાઓ વધે છે,તેમ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના પરિણામે વાન ડર વાલ્સ આકર્ષણ બળો નબળા પડે છે.
તેથી,શાખાઓ વધવાની સાથે ઉત્કલનબિંદુ ઘટે છે.
$n$-પેન્ટેન એ સીધી શૃંખલા ધરાવતો આલ્કેન છે જેનું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ સૌથી વધુ છે,ત્યારબાદ આઈસોપેન્ટેન (એક શાખા) આવે છે,અને નિયોપેન્ટેન (બે શાખાઓ) નું સપાટીનું ક્ષેત્રફળ સૌથી ઓછું છે.
આમ,ઉત્કલનબિંદુનો ઉતરતો ક્રમ છે: $n$-પેન્ટેન $>$ આઈસોપેન્ટેન $>$ નિયોપેન્ટેન.
0 likes
View Solution595
EasyMCQ
$LPG$ મુખ્યત્વે નીચેનામાંથી શેનું બનેલું છે?
A
$methane$
B
$hydrogen$
C
$acetylene$
D
$butane$
Solution
(D) $LPG$ (લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ) એ બળતણ તરીકે વપરાતા હાઇડ્રોકાર્બન વાયુઓનું મિશ્રણ છે.
તે મુખ્યત્વે $butane$ $(C_4H_{10})$ અને $propane$ $(C_3H_8)$ ધરાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$butane$ એ મુખ્ય ઘટક છે.
તે મુખ્યત્વે $butane$ $(C_4H_{10})$ અને $propane$ $(C_3H_8)$ ધરાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$butane$ એ મુખ્ય ઘટક છે.
0 likes
View Solution596
DifficultMCQ
જો એક આલ્કેન પાંચ બંધારણીય સમઘટકો ધરાવતું હોય,તો તેના $n$ મોલ અણુઓમાં કાર્બન પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$4$
B
$3$
C
$5$
D
$6$
Solution
(D) જ્યારે આલ્કેનમાં $6$ કાર્બન પરમાણુઓ (હેક્ઝેન,$C_6H_{14}$) હોય ત્યારે તે પાંચ બંધારણીય સમઘટકો દર્શાવે છે.
તેથી,આવા આલ્કેન અણુઓના $n$ મોલમાં,કાર્બન પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા $6 \times n = 6n$ થાય.
$C_6H_{14}$ ના બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH_3-(CH_2)_4-CH_3$ (હેક્ઝેન)
$2$. $CH_3-CH(CH_3)-(CH_2)_2-CH_3$ ($2$-મિથાઈલપેન્ટેન)
$3$. $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($3$-મિથાઈલપેન્ટેન)
$4$. $CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-CH_3$ ($2$,$2$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન)
$5$. $CH_3-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_3$ ($2$,$3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન)
તેથી,આવા આલ્કેન અણુઓના $n$ મોલમાં,કાર્બન પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા $6 \times n = 6n$ થાય.
$C_6H_{14}$ ના બંધારણીય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH_3-(CH_2)_4-CH_3$ (હેક્ઝેન)
$2$. $CH_3-CH(CH_3)-(CH_2)_2-CH_3$ ($2$-મિથાઈલપેન્ટેન)
$3$. $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($3$-મિથાઈલપેન્ટેન)
$4$. $CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-CH_3$ ($2$,$2$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન)
$5$. $CH_3-CH(CH_3)-CH(CH_3)-CH_3$ ($2$,$3$-ડાયમિથાઈલબ્યુટેન)
0 likes
View Solution597
EasyMCQ
એવા આલ્કેનનું આણ્વીય સૂત્ર ઓળખો જે ફક્ત બે અલગ-અલગ બંધારણીય સમઘટકો દર્શાવે છે.
A
$C_2H_6$
B
$C_3H_8$
C
$C_4H_{10}$
D
$C_6H_{14}$
Solution
(C) $C_4H_{10}$ (બ્યુટેન) આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતો આલ્કેન બરાબર બે બંધારણીય સમઘટકો દર્શાવે છે: $n$-બ્યુટેન અને $2$-મિથાઈલપ્રોપેન (આઈસોબ્યુટેન).
| $2$ કાર્બન પરમાણુઓ | ઈથેન: $0$ બંધારણીય સમઘટકો |
| $3$ કાર્બન પરમાણુઓ | પ્રોપેન: $0$ બંધારણીય સમઘટકો |
| $4$ કાર્બન પરમાણુઓ | બ્યુટેન: $2$ બંધારણીય સમઘટકો ($n$-બ્યુટેન અને $2$-મિથાઈલપ્રોપેન) |
| $6$ કાર્બન પરમાણુઓ | હેક્ઝેન: $5$ બંધારણીય સમઘટકો |
0 likes
View Solution598
MediumMCQ
જો કોઈ આલ્કેન અણુ ત્રણ બંધારણીય સમઘટકો ધરાવતું હોય,તો તેના $n$ મોલ અણુમાં '$C$' પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા કેટલી થાય ($n$ માં)?
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$
Solution
(C) ત્રણ બંધારણીય સમઘટકો ધરાવતો આલ્કેન પેન્ટેન $(C_5H_{12})$ છે.
ત્રણ સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $n$-પેન્ટેન: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$
$2$. આઇસોપેન્ટેન ($2$-મિથાઇલબ્યુટેન): $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$
$3$. નિયોપેન્ટેન ($2$,$2$-ડાયમિથાઇલપ્રોપેન): $CH_3-C(CH_3)_2-CH_3$
પેન્ટેનના એક અણુમાં $5$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
તેથી,પેન્ટેનના $n$ મોલમાં,'$C$' પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા $5 \times n = 5n$ થાય.
ત્રણ સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $n$-પેન્ટેન: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$
$2$. આઇસોપેન્ટેન ($2$-મિથાઇલબ્યુટેન): $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$
$3$. નિયોપેન્ટેન ($2$,$2$-ડાયમિથાઇલપ્રોપેન): $CH_3-C(CH_3)_2-CH_3$
પેન્ટેનના એક અણુમાં $5$ કાર્બન પરમાણુઓ હોય છે.
તેથી,પેન્ટેનના $n$ મોલમાં,'$C$' પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા $5 \times n = 5n$ થાય.
0 likes
View Solution599
MediumMCQ
જો કોઈ આલ્કેન ત્રણ બંધારણીય સમઘટકો ધરાવતું હોય,તો તેનું આણ્વીય સૂત્ર શું હશે?
A
$C_3H_8$
B
$C_4H_{10}$
C
$C_5H_{12}$
D
$C_6H_{14}$
Solution
(C) આલ્કેન માટે બંધારણીય સમઘટકોની સંખ્યા કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા સાથે વધે છે. માહિતી મુજબ:
$1$. $C_3H_8$ (પ્રોપેન): $0$ બંધારણીય સમઘટકો.
$2$. $C_4H_{10}$ (બ્યુટેન): $2$ બંધારણીય સમઘટકો ($n$-બ્યુટેન અને આઇસોબ્યુટેન).
$3$. $C_5H_{12}$ (પેન્ટેન): $3$ બંધારણીય સમઘટકો ($n$-પેન્ટેન,આઇસોપેન્ટેન અને નિયોપેન્ટેન).
$4$. $C_6H_{14}$ (હેક્ઝેન): $5$ બંધારણીય સમઘટકો.
તેથી,ત્રણ બંધારણીય સમઘટકો ધરાવતો આલ્કેન $C_5H_{12}$ છે.
$1$. $C_3H_8$ (પ્રોપેન): $0$ બંધારણીય સમઘટકો.
$2$. $C_4H_{10}$ (બ્યુટેન): $2$ બંધારણીય સમઘટકો ($n$-બ્યુટેન અને આઇસોબ્યુટેન).
$3$. $C_5H_{12}$ (પેન્ટેન): $3$ બંધારણીય સમઘટકો ($n$-પેન્ટેન,આઇસોપેન્ટેન અને નિયોપેન્ટેન).
$4$. $C_6H_{14}$ (હેક્ઝેન): $5$ બંધારણીય સમઘટકો.
તેથી,ત્રણ બંધારણીય સમઘટકો ધરાવતો આલ્કેન $C_5H_{12}$ છે.
0 likes
View SolutionHydrocarbons — Alkane · Frequently Asked Questions
1Are these Hydrocarbons questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a Hydrocarbons Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.