Environmental Study Questions in Gujarati

(C) પર્યાવરણીય રસાયણવિજ્ઞાનના ડેટા મુજબ,વાતાવરણમાં કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ ના મુખ્ય સ્ત્રોતોમાં બળતણનું અપૂર્ણ દહન અને જંગલની આગ જેવી કુદરતી પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે. જંગલમાં લાગેલી આગ વાતાવરણમાં રહેલા કુલ $CO$ માં આશરે $9.5\%$ જેટલો ફાળો આપે છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસરનો ખ્યાલ સૌપ્રથમ $1824$ માં $Jean \ Fourier$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
ત્યારબાદ,$Chamberlin$ અને $Svante \ Arrhenius$ એ વાતાવરણમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડની ભૂમિકા અંગેના સિદ્ધાંતનો વધુ વિકાસ કર્યો હતો.
તેથી,$Chamberlin$ અને $Svante \ Arrhenius$ બંને ગ્રીનહાઉસ અસરના અભ્યાસ સાથે સંકળાયેલા છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) વાતાવરણને તાપમાનના ફેરફારોના આધારે વિવિધ સ્તરોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
ક્ષોભાવરણ (ટ્રોપોસ્ફિયર) દરિયાની સપાટીથી લગભગ $10 \ km$ સુધી વિસ્તરેલું છે.
સમતાપ આવરણ (સ્ટ્રેટ્રોસ્ફિયર) ક્ષોભાવરણની ઉપર આવેલું છે અને તે દરિયાની સપાટીથી $10 \ km$ થી $50 \ km$ સુધી વિસ્તરેલું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $10$ થી $50 \ km$ છે.

(A) ગ્લોબલ વોર્મિંગ પોટેન્શિયલ $(GWP)$ એ માપદંડ છે કે ગ્રીનહાઉસ વાયુ વાતાવરણમાં $CO_2$ ની સાપેક્ષમાં કેટલા સમયગાળામાં (સામાન્ય રીતે $100$ વર્ષ) કેટલી ગરમી શોષે છે.
આશરે $GWP$ મૂલ્યો ($100$ વર્ષ) નીચે મુજબ છે:
$CFCs$: $\approx 5000 - 10000$
$N_2O$: $\approx 273 - 298$
$CH_4$: $\approx 27 - 30$
$CO_2$: $1$
તેથી,સાચો ક્રમ $CFC > N_2O > CH_4 > CO_2$ છે.

(B) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ વાયુઓનો ફાળો નીચે મુજબ છે:
$CO_2$ નો ફાળો $50\%$,$CH_4$ નો $19\%$,$CFCs$ નો $14\%$,$O_3$ નો $12\%$ અને $N_2O$ (હાસ્યવાયુ) નો ફાળો $4\%$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસરનો ખ્યાલ સૌપ્રથમ ફ્રેન્ચ ગણિતશાસ્ત્રી અને ભૌતિકશાસ્ત્રી જિન-બેપ્ટિસ્ટ જોસેફ ફોરિયર દ્વારા $1824$ માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે સૂચવ્યું હતું કે પૃથ્વીનું વાતાવરણ ગ્રીનહાઉસના કાચના આવરણ જેવું કામ કરે છે,જે ગરમીને પકડી રાખે છે અને ગ્રહને ગરમ રાખે છે.

(D) એન્ટાર્કટિકામાં ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન મુખ્યત્વે ક્લોરિન નાઇટ્રેટ $(ClONO_2)$ અને ક્લોરિન મોનોક્સાઇડ $(ClO)$ રેડિકલની બનાવટને કારણે થાય છે.
શિયાળા દરમિયાન,ધ્રુવીય સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક વાદળો બને છે,જે $HCl$ અને $ClONO_2$ ની પ્રતિક્રિયા માટે સપાટી પૂરી પાડે છે,જેનાથી $Cl_2$ ઉત્પન્ન થાય છે.
વસંતઋતુમાં જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ પાછો આવે છે,ત્યારે $Cl_2$ નું ક્લોરિન પરમાણુઓમાં વિઘટન થાય છે,જે ઓઝોન $(O_3)$ ના વિનાશને વેગ આપે છે.

(D) ધૂમ્રધૂમ્મસ (Smog) એ વાયુ પ્રદૂષણનો એક પ્રકાર છે જેમાં ઓઝોન,નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ જેવા હાનિકારક પદાર્થો હોય છે.
આ પ્રદૂષકો વિવિધ પદાર્થો પર નુકસાનકારક અસરો કરે છે.
$1$. ઓઝોનની હાજરીને કારણે ધૂમ્રધૂમ્મસ રબરમાં તિરાડો પાડે છે.
$2$. પ્રદૂષકોના એસિડિક સ્વભાવને કારણે તે મકાનો અને સ્થાપત્યોના રંગમાં ફેરફાર અને તેમનો ક્ષય કરે છે.
તેથી,ધૂમ્રધૂમ્મસ રબર,મકાનો અને સ્થાપત્યો એમ ત્રણેયને અસર કરે છે.

(D) ફોટોકેમિકલ સ્મોગ નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રોકાર્બન પર સૂર્યપ્રકાશની અસરથી બને છે. ફોટોકેમિકલ સ્મોગના મુખ્ય ઘટકોમાં $PAN$ (પેરોક્સિએસીટાઈલ નાઈટ્રેટ),$PBN$ (પેરોક્સિબેન્ઝોઈલ નાઈટ્રેટ) અને ઓઝોન $(O_3)$ નો સમાવેશ થાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ફોટોકેમિકલ સ્મોગના મુખ્ય ઘટકો છે.

(A) વાતાવરણને તાપમાન અને ઊંચાઈના આધારે વિવિધ સ્તરોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે.
વાતાવરણનું સૌથી નીચેનું સ્તર,જે પૃથ્વીની સપાટીથી લગભગ $10$ થી $15 \ km$ સુધી વિસ્તરેલું છે,તેને ક્ષોભાવરણ (Troposphere) કહેવામાં આવે છે.
આ સ્તરમાં આપણે શ્વાસ લઈએ છીએ તેવી હવા હોય છે અને મોટાભાગની હવામાનની ઘટનાઓ અહીં જ થાય છે.

(D) સુએજ (ગટરનું પાણી) એ જલ પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ છે,કારણ કે તેમાં કાર્બનિક પદાર્થો,રોગકારક બેક્ટેરિયા અને અન્ય પ્રદૂષકો હોય છે જે જળાશયોમાં ભળીને પાણીને દૂષિત કરે છે.

(C) ઓઝોન સ્તરના અવક્ષય માટે જવાબદાર મુખ્ય ઘટક ક્લોરિન મુક્ત મુલક $(\dot{Cl})$ છે. વાતાવરણમાં રહેલા ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (CFCs) સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં વિઘટિત થઈને ક્લોરિન મુક્ત મુલક ઉત્પન્ન કરે છે,જે ઓઝોન $(O_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને તેને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે. આ પ્રક્રિયા ઓઝોન સ્તરમાં ઘટાડો કરે છે.

(A) પીવાના પાણીમાં નાઈટ્રેટનું પ્રમાણ $45 \ ppm$ કરતા વધી જાય ત્યારે તે બાળકો માટે હાનિકારક છે. આ સ્થિતિને 'બ્લુ બેબી સિન્ડ્રોમ' અથવા $Methemoglobinemia$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ રોગમાં નાઈટ્રેટ હિમોગ્લોબિનનું રૂપાંતર મેથેમોગ્લોબિનમાં કરીને લોહીની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે.

(B) જ્યારે ક્લોરિન વાયુનો ઉપયોગ કાગળના પલ્પને બ્લીચ કરવા માટે થાય છે,ત્યારે તે લિગ્નીનમાં રહેલા એરોમેટિક વલયો સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડાયઓક્સિન તરીકે ઓળખાતા ઝેરી સંયોજનો બનાવે છે. આ સ્થાયી કાર્બનિક પ્રદૂષકો છે.

(A) $Noosphere$ શબ્દ ગ્રીક શબ્દ $noos$ (મન) અને $sphaira$ (ગોળા) પરથી આવ્યો છે. તે માનવ વિચારના ક્ષેત્ર અથવા માનવ બુદ્ધિ અને પ્રવૃત્તિ દ્વારા પરિવર્તિત જીવાવરણને દર્શાવે છે જે મનુષ્યો માટે ઉપયોગી પર્યાવરણ બની જાય છે.

(D) વિધાન $(1)$ $True$ $(T)$ છે: વનસ્પતિ $C, H,$ અને $O$ ને $CO_2$ અને $H_2O$ માંથી મેળવે છે.
વિધાન $(2)$ $True$ $(T)$ છે: $N, P, K,$ અને $Ca$ જેવા આવશ્યક પોષકતત્વો વનસ્પતિ જમીનમાંથી મેળવે છે.
વિધાન $(3)$ $False$ $(F)$ છે: મિશ્ર ખાતરમાં ફોસ્ફરસ ફોસ્ફેટ સ્વરૂપે અને પોટેશિયમ ક્ષાર ($KCl$ અથવા $K_2SO_4$) સ્વરૂપે હોય છે,$PCl_3$ કે $KO_2$ સ્વરૂપે નહીં.
વિધાન $(4)$ $True$ $(T)$ છે: $NPK$ ખાતર પાક અને શાકભાજીના ઉત્પાદનમાં વધારો કરે છે.
આમ,સાચો ક્રમ $TTFT$ છે.

(A) હવા અને પાણી જેવા કુદરતી પરિબળો દ્વારા જમીનના ફળદ્રુપ ઉપરના પડને દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને $Soil \ erosion$ (જમીનનું ધોવાણ) કહેવામાં આવે છે. આનાથી જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટે છે અને તે એક મોટી પર્યાવરણીય સમસ્યા છે.

(C) સુપરસોનિક જેટ વિમાનો સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઉડે છે. આ વિમાનોના ધુમાડામાં નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ,ખાસ કરીને $NO$ (નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ) હોય છે. આ નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન $(O_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જેનાથી ઓઝોન સ્તરનું ક્ષરણ થાય છે. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $NO(g) + O_3(g) \rightarrow NO_2(g) + O_2(g)$.

(A) વાતાવરણીય પ્રદૂષણ એવા પદાર્થો દ્વારા થાય છે જે પર્યાવરણ અને સજીવો પર હાનિકારક અસરો કરે છે.
$SO_2$ (સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ),$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ),અને $CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઇડ) જાણીતા વાતાવરણીય પ્રદૂષકો છે.
$H_2$ (હાઇડ્રોજન) એ સ્વચ્છ બળતણ છે અને તે દહન પછી વાતાવરણીય પ્રદૂષણ કરતું નથી,કારણ કે તે આડપેદાશ તરીકે માત્ર પાણી $(H_2O)$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) સમતાપ આવરણમાં ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ ને કારણે થાય છે.
$CF_2Cl_2$ (ડાયક્લોરોડાયફ્લોરોમિથેન),જે સામાન્ય રીતે ફ્રીઓન-$12$ તરીકે ઓળખાય છે,તે એક પ્રકારનો $CFC$ છે.
સમતાપ આવરણમાં,આ સંયોજનો અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ હેઠળ વિઘટિત થઈને ક્લોરિન રેડિકલ $(Cl^{\bullet})$ મુક્ત કરે છે,જે ઓઝોન $(O_3)$ નું ઓક્સિજન $(O_2)$ માં રૂપાંતર કરવા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓની ગરમી જકડી રાખવાની ક્ષમતા માટે $GWP$ શબ્દ વપરાય છે,જેનો અર્થ $Global \ Warming \ Potential$ થાય છે.
$GWP$ એ માપે છે કે $1 \ ton$ વાયુનું ઉત્સર્જન ચોક્કસ સમયગાળામાં કેટલી ઉર્જા શોષશે,જે $1 \ ton$ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ના ઉત્સર્જનની સાપેક્ષમાં હોય છે.

(C) તાજમહલને મુખ્યત્વે એસિડ વર્ષાથી ખતરો છે,જે મથુરા ઓઈલ રિફાઈનરી જેવા ઉદ્યોગોમાંથી ઉત્સર્જિત થતા $SO_2$ (સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ) ને કારણે થાય છે.
$SO_2$ વાતાવરણમાં ભેજ અને ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ બનાવે છે,જે સ્મારકના આરસપહાણ $(CaCO_3)$ નું ક્ષરણ કરે છે.

(B) $Biosphere$ (જીવાવરણ) એ વૈશ્વિક ઇકોસિસ્ટમ છે જે જીવંત સજીવો અને નિર્જીવ ઘટકોની બનેલી છે જેમાંથી તેઓ ઉર્જા અને પોષક તત્વો મેળવે છે. તે પૃથ્વી પરના તમામ જીવન અને તેના ભૌતિક પર્યાવરણને આવરી લે છે.

(C) પારંપરિક ધૂમ્રધુમ્મસને લંડન સ્મોગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે ઠંડા અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં ઉદભવે છે.
તે ધુમાડો,ધુમ્મસ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ નું મિશ્રણ છે.

(C) વાતાવરણને તાપમાનના આધારે વિવિધ સ્તરોમાં વહેંચવામાં આવે છે. ક્ષોભ આવરણ એ સૌથી નીચેનું સ્તર છે,જે પૃથ્વીની સપાટીથી $10-12 \ km$ સુધી વિસ્તરેલું છે. સમતાપ આવરણ તેની ઉપર આવેલું છે,જે $50 \ km$ સુધી વિસ્તરેલું છે. $O_2$ અને $N_2$ બંને વાતાવરણના મુખ્ય ઘટકો છે અને તે ક્ષોભ આવરણ તેમજ સમતાપ આવરણ બંનેમાં નોંધપાત્ર સાંદ્રતામાં હાજર હોય છે.

(B) ઔદ્યોગિક કચરાને જલ પ્રદૂષણનું મુખ્ય ઘટક માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં વિવિધ ઝેરી રસાયણો,ભારે ધાતુઓ અને કાર્બનિક પ્રદૂષકો હોય છે જે સીધા જ જળાશયોમાં છોડવામાં આવે છે,જે પાણીની ગુણવત્તાને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.

(B) ગ્રીનહાઉસ અસરનો ખ્યાલ સૌપ્રથમ $1824$ માં $Joseph \ Fourier$ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ,$Svante \ Arrhenius$ અને $Thomas \ Chamberlin$ એ પૃથ્વીના તાપમાન પર વાતાવરણીય કાર્બન ડાયોક્સાઇડની અસર કેવી રીતે થાય છે તેનો જથ્થાત્મક આધાર પૂરો પાડ્યો હતો,જેણે ગ્રીનહાઉસ અસર અને પૃથ્વીના વાતાવરણ વચ્ચેની સામ્યતા સ્થાપિત કરી હતી.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેમાં લીલી વનસ્પતિઓ,શેવાળ અને કેટલાક બેક્ટેરિયા પ્રકાશ ઉર્જાને રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતરિત કરે છે.
એવો અંદાજ છે કે આ પ્રક્રિયા દ્વારા વાર્ષિક આશરે $1800$ અબજ ટન ઓક્સિજન વાતાવરણમાં મુક્ત થાય છે,જે વાયુજીવી સજીવોના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે.

(C) $DDT$ (ડાયક્લોરોડાયફિનાઈલટ્રાયક્લોરોઈથેન) એ એક સ્થાયી કાર્બનિક પ્રદૂષક છે. જ્યારે તેને પાક પર છાંટવામાં આવે છે,ત્યારે તે જમીનમાં જમા થાય છે અને વરસાદના પાણી દ્વારા વહીને જળાશયોમાં ભળે છે,જેનાથી જમીન અને પાણી બંનેનું પ્રદૂષણ થાય છે.

(D) ફ્લોરાઇડ આયનો $(F^-)$ હાઇડ્રોક્સિએપેટાઇટ,$[3Ca_3(PO_4)_2 \cdot Ca(OH)_2]$ ને વધુ સખત ફ્લોરએપેટાઇટ,$[3Ca_3(PO_4)_2 \cdot CaF_2]$ માં રૂપાંતરિત કરીને દાંતના ઇનેમલને સખત બનાવવા માટે જરૂરી છે.
જો કે,જો પીવાના પાણીમાં ફ્લોરાઇડ આયનોની સાંદ્રતા $2 \ ppm$ કરતા વધી જાય,તો તે દાંત પર કથ્થઈ ડાઘા પાડે છે.
વધુ સાંદ્રતા પર ($10 \ ppm$ થી વધુ),તે 'ફ્લુરોસિસ' જેવી હાનિકારક અસરો પેદા કરે છે,જે હાડકાં જકડાઈ જવા અને દાંત પર ડાઘા પડવા માટે જવાબદાર છે.

(B) પ્રકાશરાસાયણિક ધૂમ્રધુમ્મસ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ $(NO_x)$ અને બાષ્પશીલ કાર્બનિક સંયોજનો $(VOCs)$ ની પ્રતિક્રિયા દ્વારા રચાય છે.
$NO_2$ એ કથ્થાઈ રંગનો વાયુ છે જે સૂર્યપ્રકાશનું શોષણ કરે છે અને ફોટોલિસિસ દ્વારા $NO$ અને પરમાણ્વીય ઓક્સિજન $(O)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $NO_2$ પ્રકાશરાસાયણિક ધૂમ્રધુમ્મસમાં જોવા મળતા લાક્ષણિક કથ્થાઈ રંગ માટે જવાબદાર છે.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેમાં લીલી વનસ્પતિઓ અને અન્ય સજીવો પ્રકાશ ઉર્જાનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,વનસ્પતિઓ વાતાવરણમાંથી $CO_2$ શોષે છે. એવો અંદાજ છે કે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા વાર્ષિક આશરે $2200$ કરોડ ટન કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાતાવરણમાંથી દૂર થાય છે.

(A) ગ્લોબલ વોર્મિંગ પોટેન્શિયલ $(GWP)$ એ માપદંડ છે કે ગ્રીનહાઉસ વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ની સાપેક્ષમાં વાતાવરણમાં કેટલી ગરમી જાળવી રાખે છે.
$CH_4$ (મિથેન) ની $GWP$ $CO_2$ ની સરખામણીમાં $100$ વર્ષના સમયગાળામાં આશરે $25$ થી $28$ ગણી હોય છે.

(D) ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે:
$CO_2: 50\%$
$CH_4: 19\%$
$CFC: 17\%$
$O_3: 8\%$
$N_2O: 4\%$
$H_2O: 2\%$
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $H_2O$ (પાણીની વરાળ) નો ફાળો સૌથી ઓછો છે.

(A) એસિડ વર્ષા મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ અને નાઇટ્રોજનના ઓક્સાઇડ્સ ($NO_x$,જેમ કે $NO_2$) ના ઉત્સર્જનને કારણે થાય છે.
આ વાયુઓ વાતાવરણમાં પાણીની વરાળ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ અને નાઇટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ બનાવે છે,જે એસિડ વર્ષા તરીકે જમીન પર પડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $SO_2$ અને $NO_2$ છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસર મુખ્યત્વે ગ્રીનહાઉસ વાયુઓને કારણે થાય છે જે વાતાવરણમાં ગરમીને પકડી રાખે છે.
આ વાયુઓમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$,ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$,મિથેન $(CH_4)$,નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$ અને પાણીની વરાળનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CO_2, CFC, CH_4$ અને $NO_2$ એ જાણીતા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ છે જે ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે.

(A) એસિડવર્ષા મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ $(SO_2)$ અને નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ $(NO_x)$ ના ઉત્સર્જનને કારણે થાય છે.
આ વાયુઓ વાતાવરણમાં પાણીની વરાળ અને ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ અને નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ બનાવે છે,જે એસિડવર્ષા તરીકે જમીન પર પડે છે.

(D) કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ મુખ્યત્વે અશ્મિભૂત ઇંધણ અને કાર્બનિક પદાર્થોના અપૂર્ણ દહન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાં,પેટ્રોરસાયણ ઉદ્યોગ અને કાગળ અને પલ્પ ઉદ્યોગ તેમના સંચાલનમાં સામેલ દહન પ્રક્રિયાઓને કારણે વાતાવરણીય $CO$ ઉત્સર્જનમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે.
તેથી,$B$ અને $C$ બંને $CO$ પ્રદૂષણના મુખ્ય સ્ત્રોત છે.

(D) પાણીના પ્રદૂષણને દૂર કરવા માટે વિવિધ પધ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
$1$. અધિશોષણ પધ્ધતિ: કાર્બનિક પ્રદૂષકોને દૂર કરવા માટે સક્રિયકૃત કાર્બન જેવા અધિશોષકોનો ઉપયોગ થાય છે.
$2$. આયન વિનિમય પધ્ધતિ: અનિચ્છનીય આયનોને બદલે ઇચ્છનીય આયનો લાવવા માટે વપરાય છે,જેનો ઉપયોગ પાણીને નરમ બનાવવા માટે થાય છે.
$3$. પ્રતિપરાસરણ $(RO)$: પીવાના પાણીમાંથી આયનો,અણુઓ અને મોટા કણોને દૂર કરવા માટે અર્ધ-પારગમ્ય પટલનો ઉપયોગ થાય છે.
આ તમામ પધ્ધતિઓ પાણીના શુદ્ધિકરણ અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે અસરકારક હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) કેડમિયમ $(Cd)$ એ એક ભારે ધાતુ છે જે મનુષ્યો અને જળચર જીવો માટે અત્યંત ઝેરી છે. તે પાણીનું જાણીતું પ્રદૂષક છે જે ઔદ્યોગિક કચરો,ખાણકામ અને ખાતરોના ઉપયોગ દ્વારા જળાશયોમાં પ્રવેશી શકે છે. $Na$ અને $K$ થી વિપરીત,જે જૈવિક પ્રક્રિયાઓ માટે આવશ્યક ખનિજો છે,$Cd$ નું કોઈ જૈવિક કાર્ય નથી અને તે શરીરમાં જમા થાય છે,જે 'ઈતાઈ-ઈતાઈ' રોગ જેવી ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું કારણ બને છે.

(D) સમતાપ આવરણમાં ઓઝોન સ્તર સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોનું શોષણ કરીને રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ સ્તરના ક્ષયનને કારણે વધુ $UV$ કિરણો પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચે છે.
$UV$ કિરણોના વધતા સંપર્કને કારણે મનુષ્યો અને પ્રાણીઓમાં ચામડીનું કેન્સર થાય છે,તેમજ આંખો અને રોગપ્રતિકારક શક્તિને પણ નુકસાન થાય છે.

(D) કણીય પ્રદૂષકો એ હવામાં તરતા નાના ઘન કણો અથવા પ્રવાહીના ટીપાં છે.
તેના ઉદાહરણોમાં ધૂળ,ઝાકળ,ધુમાડો અને $Fly \ ash$ નો સમાવેશ થાય છે.
$Carbon \ dioxide$ $(CO_2)$,$Nitric \ oxide$ $(NO)$,અને $Sulfur \ dioxide$ $(SO_2)$ એ વાયુરૂપ પ્રદૂષકો છે.
તેથી,$Fly \ ash$ એ સાચો જવાબ છે.

(C) કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ હીમોગ્લોબિન સાથે જોડાઈને કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિન બનાવે છે,જે ઓક્સિજન-હીમોગ્લોબિન સંકીર્ણ કરતા લગભગ $300$ ગણું વધુ સ્થાયી છે.
જ્યારે કાર્બોક્સિ હીમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ $3$ થી $4\%$ સુધી પહોંચે છે,ત્યારે તે રુધિરની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે,જેનાથી માથાનો દુખાવો,દ્રષ્ટિની નબળાઈ,ગભરામણ અને હૃદય સંબંધિત રોગો થાય છે.

(C) વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા $(WHO)$ અને પર્યાવરણીય માર્ગદર્શિકા દ્વારા નિર્ધારિત ધોરણો મુજબ,પીવાના પાણીમાં લેડની મહત્તમ સ્વીકાર્ય સાંદ્રતા $50 \ ppb$ (પાર્ટ્સ પર બિલિયન) છે.

(B) $CFC$ (ક્લોરોફલોરોકાર્બન) અને $BFC$ (બ્રોમોફલોરોકાર્બન) ઓઝોન સ્તરના ઘટાડા માટે મુખ્ય જવાબદાર છે.
પર્યાવરણીય રસાયણવિજ્ઞાનના ડેટા મુજબ,આ સંયોજનોના આશરે $95$ જાણીતા વ્યુત્પન્નો છે જે $ODS$ (ઓઝોન ક્ષયકારી પદાર્થો) તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે.

(D) ક્ષોભ આવરણ એ પૃથ્વીના વાતાવરણનું સૌથી નીચેનું સ્તર છે. તેમાં કુદરતી અને માનવસર્જિત પ્રવૃત્તિઓને કારણે $SO_x$,$NO_x$ અને $CO_2$ જેવા વિવિધ વાયુમય ઘટકો હાજર હોય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો ક્ષોભ આવરણમાં જોવા મળે છે.