Environmental Study Questions in Gujarati

(A) ગાજવીજ દરમિયાન,વીજળીની ઉર્જાને કારણે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજન અને ઓક્સિજન પ્રતિક્રિયા આપીને નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડ ($NO$ અને $NO_2$) બનાવે છે.
આ ઓક્સાઈડ વરસાદના પાણીમાં ઓગળીને નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ બનાવે છે.
આ એસિડના નિર્માણને કારણે વરસાદના પાણીમાં $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા વધે છે.
પરિણામે,વરસાદના પાણીની એસિડિટી વધે છે,જે સામાન્ય વરસાદના પાણીની તુલનામાં $pH$ મૂલ્યમાં ઘટાડો કરે છે.

(A) વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં રહેલા કાર્બનિક નાઈટ્રોજનનું વિઘટનની પ્રક્રિયા દરમિયાન મુખ્યત્વે $NH_3$ (એમોનિયા) સ્વરૂપે અકાર્બનિક નાઈટ્રોજનમાં રૂપાંતર થાય છે. આ એમોનિયા વાતાવરણમાં મુક્ત થઈ શકે છે,નાઈટ્રીફાઈંગ બેક્ટેરિયા દ્વારા નાઈટ્રેટ્સમાં રૂપાંતરિત થઈ શકે છે અથવા વનસ્પતિઓ દ્વારા સીધું જ શોષાઈ શકે છે.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
તે ફાયદાકારક છે કારણ કે ઓઝોન સૂર્યના હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગને અટકાવે છે.
ઓઝોન આપણને સૂર્યના હાનિકારક $UV$ કિરણોત્સર્ગથી બચાવે છે.

(A) સ્મોગ એ વાયુ પ્રદૂષણનો એક પ્રકાર છે. ફોટોકેમિકલ સ્મોગ મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં નાઇટ્રોજનના ઓક્સાઇડ્સ $(NO_x)$ અને અસ્થિર કાર્બનિક સંયોજનો $(VOCs)$ ની હાજરીને કારણે થાય છે,જે સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં પ્રતિક્રિયા આપે છે. ક્લાસિકલ સ્મોગ (લંડન સ્મોગ) ધુમાડો,ધુમ્મસ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ ના મિશ્રણને કારણે થાય છે. તેથી,સલ્ફર અને નાઇટ્રોજનના ઓક્સાઇડ્સની હાજરી સ્મોગનું મુખ્ય કારણ છે.

(D) એન્ટાર્કટિકામાં ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન મુખ્યત્વે ક્લોરિન નાઇટ્રેટ $(ClONO_2)$ અને ક્લોરિન મોનોક્સાઇડ રેડિકલ $(ClO)$ ના નિર્માણને કારણે થાય છે.
આ ઘટકો ધ્રુવીય સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક વાદળોની હાજરીમાં ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ સાથેની પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા બને છે.

(A) ઓક્સિજનની હાજરીમાં (એરોબિક પરિસ્થિતિઓ) દુર્ગંધયુક્ત પદાર્થોના નિર્માણ વિના કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટનની પ્રક્રિયાને $Decay$ (ક્ષય) કહેવામાં આવે છે. $N_2$ સ્થાપન,નાઈટ્રીકરણ અને વિનાઈટ્રીકરણ એ નાઈટ્રોજન ચક્રની વિશિષ્ટ પ્રક્રિયાઓ છે જે આ સામાન્ય વિઘટનનું વર્ણન કરતી નથી.

(B) ટેટ્રા-ઇથિલ લેડ $(TEL)$ ઐતિહાસિક રીતે પેટ્રોલ સાથે એન્ટિ-નોક એજન્ટ તરીકે ઉમેરવામાં આવતું હતું.
દહન દરમિયાન,$TEL$ વિઘટિત થઈને સીસું બનાવે છે,જે દહન ચેમ્બરમાં જમા થઈ શકે છે.
આને રોકવા માટે,બળતણમાં ઇથિલિન ડાયબ્રોમાઇડ $(C_2H_4Br_2)$ ઉમેરવામાં આવે છે.
તે સીસા સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને બાષ્પશીલ લેડ બ્રોમાઇડ $(PbBr_2)$ બનાવે છે,જે પછી એક્ઝોસ્ટ વાયુઓ દ્વારા એન્જિનમાંથી બહાર નીકળી જાય છે.

(D) સપાટી પરના પાણીમાં સામાન્ય રીતે નિલીંબિત ઘન પદાર્થો,બેક્ટેરિયા,શેવાળ અને કાર્બનિક પદાર્થોનું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે ઘણીવાર ખરાબ સ્વાદ અને ગંધ પેદા કરે છે. જોકે તેમાં ઓગળેલા ક્ષાર હોઈ શકે છે,પરંતુ ભૂગર્ભ જળથી તેને અલગ પાડતી સૌથી મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેમાં રહેલી નિલીંબિત અશુદ્ધિઓ છે.

(C) પૃથ્વીના વાતાવરણનું બંધારણ કદ મુજબ આશરે $78\%$ $N_2$ અને $21\%$ $O_2$ છે.
તેથી,વાતાવરણમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં $N_2$ (નાઇટ્રોજન) હાજર છે.

(C) $Al$ (એલ્યુમિનિયમ) અને $Fe$ (આયર્ન) બંનેના ઓક્સાઈડથી સમૃદ્ધ જમીનને $Pedalfers$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ શબ્દ ગ્રીક શબ્દ $pedon$ (જમીન) અને રાસાયણિક સંજ્ઞાઓ $Al$ (એલ્યુમિનિયમ) અને $Fe$ (આયર્ન) પરથી ઉતરી આવ્યો છે.

(A) ઓઝોન ક્ષયન અને ઓઝોન છિદ્રનું મુખ્ય કારણ માનવસર્જિત રસાયણો છે,ખાસ કરીને માનવસર્જિત હેલોકાર્બન રેફ્રિજન્ટ્સ,દ્રાવકો,પ્રોપેલન્ટ્સ અને ફોમ-બ્લોઈંગ એજન્ટ્સ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન,$Freon$,$CFCs$,$HCFCs$,હેલોન્સ),જેને ઓઝોન-ક્ષયકારી પદાર્થો $(ODS)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CF_2Cl_2)$,જે સામાન્ય રીતે ફ્રીઓન તરીકે ઓળખાય છે,તે સ્થિર સંયોજનો છે જે સ્ટ્રેટોસ્ફિયર સુધી પહોંચે છે.
સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા ફોટોકેમિકલ વિઘટન પામે છે અને ક્લોરિન મુક્ત રેડિકલ $(Cl^{\bullet})$ મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન રેડિકલ ઓઝોન $(O_3)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને તેને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનાથી ઓઝોન સ્તરનું ક્ષય થાય છે.

(C) $CF_xCl_y$ સંયોજનો ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ તરીકે ઓળખાય છે.
આ સંયોજનોનો ઉપયોગ થતો નથી કારણ કે તે સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ક્લોરિન રેડિકલ મુક્ત કરીને ઓઝોન સ્તરનું ક્ષય કરે છે.

(A) પાણીમાં ફ્લોરાઈડ આયનોની હાજરી Alizarin $-S$ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ કરીને શોધવામાં આવે છે.
આ કસોટી ફ્લોરાઈડ આયન અને ઝિર્કોનિયમ-એલિઝારિન લેક વચ્ચે બનતા રંગીન સંકીર્ણ પર આધારિત છે,જે રંગને લાલ-જાંબલીમાંથી પીળા રંગમાં બદલે છે.

(C) ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ નો ઉપયોગ એર-કન્ડીશનીંગ અને ઘરેલું રેફ્રિજરેટરમાં ઠંડક માટે થાય છે.
તેની મુખ્ય ખામી એ છે કે તે ઓઝોન સ્તરના ઘટાડા માટે જવાબદાર છે.

(A) ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના એ $1984$ માં થયેલી એક ઔદ્યોગિક હોનારત હતી.
ભોપાલ,મધ્યપ્રદેશમાં આવેલ યુનિયન કાર્બાઇડ ઇન્ડિયા લિમિટેડ $(UCIL)$ ના જંતુનાશક પ્લાન્ટમાંથી મિથાઈલ આઈસોસાયનેટ વાયુ,જેનું સૂત્ર $CH_3-N=C=O$ છે,તેનું ગળતર થયું હતું.

(C) ગૌણ પ્રદૂષકો વાતાવરણમાં પ્રાથમિક પ્રદૂષકોની પ્રતિક્રિયા દ્વારા રચાય છે.
$PAN$ (પેરોક્સિએસીટાઇલ નાઈટ્રેટ) એ ગૌણ પ્રદૂષકનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તે સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રોકાર્બન વચ્ચેની ફોટોકેમિકલ પ્રતિક્રિયા દ્વારા રચાય છે.

(A) $Hb + CO \to HbCO$
કાર્બોક્સિહિમોગ્લોબિન એ ઓક્સિહિમોગ્લોબિન કરતા $200$ ગણું વધુ સ્થાયી છે.

(C) પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં ઉર્જા સ્થાનાંતરણનો $10\%$ નિયમ જણાવે છે કે એક પોષક સ્તર પર ઉપલબ્ધ ઉર્જાના માત્ર $10\%$ જેટલી જ ઉર્જા પછીના પોષક સ્તરમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે.
આ નિયમ $1942$ માં રેમન્ડ લિન્ડેમેન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.

(B) પેટ્રોલ અથવા ડીઝલ જેવા હાઇડ્રોકાર્બનનું અપૂર્ણ દહન ત્યારે થાય છે જ્યારે ઓક્સિજનનો પુરવઠો અપૂરતો હોય.
આ પ્રક્રિયાને કારણે $CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) ને બદલે $CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઇડ) બને છે.
તેથી,ફ્લ્યુ વાયુઓમાં $CO$ ની હાજરી એ અપૂર્ણ દહનનું મુખ્ય સૂચક છે.

(A) ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના માટે $CH_3NCO$ (મિથાઈલ આઈસોસાયનેટ) વાયુ જવાબદાર હતો,જે યુનિયન કાર્બાઈડ પ્લાન્ટમાંથી લીક થયો હતો.

(A) ક્લોરોફલોરો કાર્બન $(CFCs)$,જેમ કે $CCl_2F_2$ (ફ્રીઓન-$12$),સ્થાયી સંયોજનો છે જે સ્ટ્રેટોસ્ફિયર સુધી પહોંચે છે.
સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા ફોટોકેમિકલ વિઘટન પામે છે અને ક્લોરિન મુક્ત રેડિકલ $(Cl^{\bullet})$ મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન રેડિકલ ઓઝોન $(O_3)$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને તેને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે,જેનાથી ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન થાય છે.
તેથી,$CCl_2F_2$ ઓઝોનનું ક્ષયન કરે છે તે વિધાન સાચું છે.

(C) $CF_xCly$ [જ્યાં $x + y = 4$] સંયોજનો ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ તરીકે ઓળખાય છે,જેને સામાન્ય રીતે ફ્રીઓન્સ કહેવામાં આવે છે.
આ સંયોજનો રેફ્રિજન્ટ્સ અને એરોસોલ પ્રોપેલન્ટ્સ તરીકે વ્યાપકપણે વપરાય છે.
જોકે,તે પર્યાવરણ માટે હાનિકારક માનવામાં આવે છે કારણ કે તે નીચલા વાતાવરણમાં રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય અને સ્થિર હોય છે.
જ્યારે તેઓ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા તૂટી જાય છે અને ક્લોરિન મુક્ત રેડિકલ $(Cl^\bullet)$ મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન રેડિકલ ઓઝોન $(O_3)$ નું ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિઘટન કરવા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ઓઝોન સ્તરના ક્ષય તરફ દોરી જાય છે.

(A) સ્ટ્રેટોસ્ફીયરમાં ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ દ્વારા થાય છે.
$CF_2Cl_2$ (ડાયક્લોરોડાયફ્લોરોમિથેન),જે સામાન્ય રીતે ફ્રીઓન-$12$ તરીકે ઓળખાય છે,તે એક $CFC$ છે જે અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગના સંપર્કમાં આવતા ક્લોરિન રેડિકલ $(Cl^{\bullet})$ મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન રેડિકલ ઓઝોન $(O_3)$ ના ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિઘટન માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ઓઝોન સ્તરના ક્ષયન તરફ દોરી જાય છે.

(C) ધુમ્મસ એ વાયુ પ્રદૂષણનો એક પ્રકાર છે જે મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં સલ્ફર (જેમ કે $SO_2$) અને નાઈટ્રોજન (જેમ કે $NO_x$) ના ઓક્સાઈડની હાજરીને કારણે થાય છે. આ પ્રદૂષકો સૂર્યપ્રકાશ અને અન્ય વાતાવરણીય ઘટકો સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને ફોટોકેમિકલ સ્મોગ બનાવે છે.

(B) ક્લોરોફલોરોકાર્બન $(CFCs)$,જેમને ફ્રીઓન્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ રેફ્રિજરેટર અને એર કંડિશનરમાં થાય છે.
જ્યારે આ $CFCs$ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગનું શોષણ કરે છે અને ક્લોરીન મુક્ત મુલકો $(Cl^{\bullet})$ મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરીન મુક્ત મુલકો નીચેની પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા ઓઝોન સ્તરના વિઘટનમાં ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે:
$Cl^{\bullet} + O_3 \rightarrow ClO^{\bullet} + O_2$
$ClO^{\bullet} + O \rightarrow Cl^{\bullet} + O_2$
આમ,સાચો જવાબ $Chlorofluorocarbons$ છે.

(A) તાજમહાલ મુખ્યત્વે એસિડ વર્ષા (ખાસ કરીને $SO_2$ અને $NO_x$ ઉત્સર્જન જે $H_2SO_4$ અને $HNO_3$ બનાવે છે) દ્વારા અસર પામે છે,જે આરસપહાણમાં રહેલા કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. હાઈડ્રોકાર્બન સંયોજનો તાજમહાલના ક્ષયનું પ્રાથમિક કારણ નથી. તેથી,વિધાન $A$ ખોટું છે.

(C) $GWP$ (Global Warming Potential) એ વાતાવરણમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુ દ્વારા કેટલી ગરમી શોષાય છે તેનું માપ છે.
$N_2O$ (નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ) નો $GWP$ આશરે $100$ વર્ષના સમયગાળા માટે $265-298$ જેટલો છે.
$CFC$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) ના $GWP$ મૂલ્યો ખૂબ ઊંચા હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $5,000$ થી $10,000$ કે તેથી વધુ હોય છે.
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$N_2O$ નો $GWP$ એ $CFC$ ના $GWP$ ના આશરે $1/25$ ભાગ જેટલો છે.

(D) જે પ્રદૂષકોનું કુદરતી પ્રક્રિયા દ્વારા વિઘટન થતું નથી તેને અવિઘટનીય પ્રદૂષકો કહેવામાં આવે છે.
$DDT$ (ડાયક્લોરોડાયફિનાઈલટ્રાયક્લોરોઈથેન) એક સ્થાયી કાર્બનિક પ્રદૂષક છે જેનું સરળતાથી વિઘટન થતું નથી.
રેડિયો સક્રિય કચરો તેના લાંબા અર્ધ-આયુષ્યને કારણે લાંબા સમય સુધી જોખમી રહે છે.
ભારે ધાતુઓ જેવી કે પારો,સીસું અને કેડમિયમ એ તત્વો છે અને તેનું જૈવિક કે કુદરતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા વિઘટન થઈ શકતું નથી.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો અવિઘટનીય પ્રદૂષકોના ઉદાહરણો છે.

(C) પુન:પ્રાપ્તિ સ્ત્રોત એ કુદરતી સ્ત્રોત છે જે સમય જતાં કુદરતી રીતે ફરીથી ભરાઈ શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$A$,$C$,અને $D$ ત્રણેય પુન:પ્રાપ્તિ સ્ત્રોત છે.
જો કે,પર્યાવરણીય વિજ્ઞાનના સામાન્ય પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,$C$ (પાણી) એ સૌથી પાયાનો પુન:પ્રાપ્તિ સ્ત્રોત છે જે જળચક્ર દ્વારા સતત રિસાયકલ થાય છે.

(D) ક્લોરોફલોરો કાર્બન $(CFCs)$ નો ઉપયોગ રેફ્રિજરેટર અને એર કંડિશનરમાં રેફ્રિજન્ટ તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે. તેનો ઉપયોગ એરોસોલ પ્રોપેલન્ટ્સ,અગ્નિશામકો અને સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં જેટ વિમાનો દ્વારા પણ થાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો $CFC$ પ્રદૂષણના સ્ત્રોત છે.

(B) સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ એ મુખ્ય વાયુમય હવા પ્રદૂષક છે. ઓછા પ્રમાણમાં પણ,તે અસ્થમા,બ્રોન્કાઇટિસ અને એમ્ફિસેમા જેવા શ્વસન રોગોનું કારણ બને છે. તે શ્વસન માર્ગમાં બળતરા પેદા કરે છે,જેનાથી ઉધરસ,શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને ગળા તથા ફેફસામાં સોજો આવે છે.

(C) ક્ષોભાવરણ એ વાતાવરણનું સૌથી નીચલું સ્તર છે જ્યાં માનવીય પ્રવૃત્તિઓ થાય છે.
ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન અને વાહનોના ધુમાડાને કારણે ક્ષોભાવરણમાં ધૂમ્રધુમ્મસ (ધૂમાડો અને ઝાકળનું મિશ્રણ) અને સલ્ફરના ઓક્સાઈડો ($SO_2$,$SO_3$) જેવા પ્રદૂષકો સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને સાચા છે.

(A) મિથાઈલ મરકેપ્ટન $(CH_3SH)$ એ સલ્ફર ધરાવતું કાર્બનિક સંયોજન છે. તે મુખ્યત્વે કાગળ પલ્પ ઉદ્યોગમાં પલ્પિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન આડપેદાશ તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે,જ્યાં લાકડાના ટુકડાઓને સેલ્યુલોઝ ફાઈબરને અલગ કરવા માટે રસાયણો સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.

(D) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન થવાથી સૂર્યના વધુ પડતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણો પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચે છે. $UV$ કિરણોના વધતા સંપર્કને કારણે ચામડીના રોગો,જેમ કે ચામડીનું કેન્સર અને ચામડીનું અકાળે વૃદ્ધત્વ થવાની શક્યતા સીધી રીતે જોડાયેલી છે. તેથી,ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન આ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ માટે જવાબદાર મુખ્ય પરિબળ છે.

(D) હવાનું પ્રદૂષણ એસિડ વર્ષા અને સમુદ્રના એસિડિફિકેશન જેવી વિવિધ પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ તરફ દોરી જાય છે. સમુદ્રો દ્વારા $CO_2$ નું શોષણ એસિડિટી વધારે છે,જે નાઈટ્રોજન ચક્રને ખોરવે છે. ખાસ કરીને,પ્રદૂષણનું ઉચ્ચ સ્તર અને ત્યારબાદના પર્યાવરણીય ફેરફારો દરિયાઈ વનસ્પતિ માટે નાઈટ્રેટ જેવા આવશ્યક પોષક તત્વોની ઉપલબ્ધતાને અટકાવી શકે છે,જેનાથી દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ પર અસર પડે છે.

(C) પ્રકાશરાસાયણિક ધૂમ્ર-ધુમ્મસ ગરમ,સૂકા અને સૂર્યપ્રકાશવાળા વાતાવરણમાં જોવા મળે છે. તે મુખ્યત્વે નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રોકાર્બનના ઊંચા પ્રમાણ સાથે સંકળાયેલું છે,જે સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને ઓઝોન અને અન્ય ઓક્સિડન્ટ્સ બનાવે છે. આ પ્રકારના ધૂમ્ર-ધુમ્મસને સામાન્ય રીતે $Los \ Angeles$ ધૂમ્ર-ધુમ્મસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે તે શહેરના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે જ્યાં તેનો પ્રથમ વખત વ્યાપકપણે અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો.

(D) મોટા શહેરોમાં વાહનોની વધુ સંખ્યાને કારણે $CO$,$NO_x$,$SO_2$ અને રજકણો જેવા વિવિધ પ્રદૂષકોનું ઉત્સર્જન થાય છે. વાહનોમાંથી નીકળતો આ ધુમાડો શહેરી વિસ્તારોમાં હવાના પ્રદૂષણ માટેનું મુખ્ય કારણ છે.

(A) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં રહેલું ઓઝોન સ્તર સૂર્યના હાનિકારક અલ્ટ્રવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણોને શોષીને એક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે પૃથ્વી પરના જીવન માટે ફાયદાકારક છે.
$O_3$ એ વળેલો (કોણીય) અણુ છે,રેખીય નથી.
$O_3$ નું $O_2$ માં રૂપાંતર ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે,ઉષ્માશોષક નથી.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે તે અલ્ટ્રવાયોલેટ વિકિરણોને રોકે છે અને તે ફાયદાકારક છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ એ વાતાવરણમાં રહેલા વાયુઓ છે જે ગરમીને પકડી રાખે છે અને ગ્રીનહાઉસ અસર માટે જવાબદાર છે.
સામાન્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓમાં $CO_2$,$CH_4$,$N_2O$ અને પાણીની બાષ્પનો સમાવેશ થાય છે.
ઓક્સિજન $(O_2)$ અને નાઇટ્રોજન $(N_2)$ વાતાવરણનો મુખ્ય ભાગ છે પરંતુ તે ઇન્ફ્રારેડ કિરણોત્સર્ગનું શોષણ કરતા નથી,તેથી તેઓ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $O_2$ છે.

(D) $ODS$ એટલે ઓઝોન ક્ષયકારી પદાર્થો $(Ozone \ Depleting \ Substances)$. આ પદાર્થો,જેમ કે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$,સામાન્ય રીતે રેફ્રિજરેટર,અગ્નિશામક ઉપકરણો અને વોટરકુલર જેવી વિવિધ એપ્લિકેશન્સમાં વપરાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) ક્લોરિન મુક્ત મુલકો $(Cl^{\bullet})$ ઓઝોન સ્તરના ક્ષયમાં ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
એક ક્લોરિન મુક્ત મુલક શૃંખલા પ્રતિક્રિયા દ્વારા આશરે $10^5$ (અથવા $1,00,000$) ઓઝોન અણુઓનો નાશ કરી શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$1000$ એ સૌથી નજીકનું મૂલ્ય છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસર મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના જમા થવાને કારણે થાય છે,જે પૃથ્વીની સપાટી પરથી આવતી ગરમીને પકડી રાખે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) એ ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ગ્રીનહાઉસ અસર માટે જવાબદાર સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) જીવાવરણ એ વૈશ્વિક ઇકોસિસ્ટમ છે જે જીવંત સજીવો (biota) અને નિર્જીવ (abiotic) ઘટકોની બનેલી છે,જેમાંથી તેઓ ઊર્જા અને પોષક તત્વો મેળવે છે. તે પૃથ્વીનો એવો વિસ્તાર છે જ્યાં જીવન અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેમાં વાતાવરણ,મૃદાવરણ અને જલાવરણનો સમાવેશ થાય છે.

(C) વાતાવરણને તાપમાન અને ઊંચાઈના આધારે વિવિધ સ્તરોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. પૃથ્વીની સપાટીથી સૌથી નજીકનું સ્તર $Troposphere$ (ક્ષોભાવરણ) છે. તે સપાટીથી સરેરાશ $10-12 \ km$ ની ઊંચાઈ સુધી વિસ્તરેલું છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) જીવાવરણ એ વૈશ્વિક ઇકોલોજીકલ સિસ્ટમ છે જે તમામ જીવંત પ્રાણીઓ અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે,જેમાં લીથોસ્ફીઅર (જમીન),હાઇડ્રોસ્ફીઅર (પાણી) અને વાતાવરણ (હવા) ના તત્વો સાથેની તેમની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,તેમાં ત્રણેય ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે.

(A) લંડન ધૂમ્ર-ધુમ્મસને પરંપરાગત ધૂમ્ર-ધુમ્મસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે ઠંડી અને ભેજવાળી આબોહવામાં જોવા મળે છે અને તે ધુમાડો,ધુમ્મસ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ નું મિશ્રણ છે. તે રિડ્યુસિંગ પ્રકારનું ધૂમ્ર-ધુમ્મસ છે.

(A) ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ માંથી મુક્ત થતા ક્લોરિન મુક્તમુલકો $(Cl^{\bullet})$ ને કારણે થાય છે.
આ ક્લોરિન મુક્તમુલકો ઓઝોન $(O_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્લોરિન મોનોક્સાઇડ મુક્તમુલક $(ClO^{\bullet})$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $Cl^{\bullet}(g) + O_3(g) \rightarrow ClO^{\bullet}(g) + O_2(g)$.

(D) ચામડું કમાવવાનો ઉદ્યોગ (Leather tanning industry) પ્રાણીઓની ચામડી અને કાતરી પર પ્રક્રિયા કરે છે. ચામડીમાંથી વાળ અને માંસ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,મોટી માત્રામાં પ્રાણીજ પ્રોટિન કચરા તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે.