Environmental Study Questions in Gujarati

(B) $Acid \ rain$ માં $H_2SO_4$ અને $HNO_3$ હોય છે,જે $Taj \ Mahal$ ના આરસપહાણમાં રહેલા કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આ રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાને કારણે સ્મારકનું ક્ષરણ અને વિકૃતિકરણ થાય છે.

(C) વાતાવરણમાં $SO_2$ ની હાજરી એક જાણીતું પ્રદૂષક છે જે વનસ્પતિના દેહધર્મવિજ્ઞાનને અસર કરે છે. $SO_2$ ની વધુ સાંદ્રતા ફૂલની કળીઓમાં જડતા પેદા કરે છે,જેના કારણે તે ખરી પડે છે.

(A) ફોટોકેમિકલ સ્મોગ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ $(NO_x)$,અસ્થિર કાર્બનિક સંયોજનો $(VOCs)$ અને ઓઝોન $(O_3)$ ની પ્રતિક્રિયા દ્વારા રચાય છે.
$N_2$ એ એક નિષ્ક્રિય વાયુ છે જે વાતાવરણના આશરે $78\%$ ભાગમાં હોય છે અને તે ફોટોકેમિકલ સ્મોગના નિર્માણમાં પરિણમતી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓમાં ભાગ લેતું નથી.

(C) $BOD$ (બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ) મૂલ્ય એ પાણીમાં રહેલા કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન માટે બેક્ટેરિયા દ્વારા જરૂરી ઓગળેલા ઓક્સિજનના જથ્થાનું માપ છે.
શુદ્ધ પાણીનું $BOD$ મૂલ્ય સામાન્ય રીતે $5 \ ppm$ કરતા ઓછું હોય છે.
ખૂબ જ પ્રદૂષિત પાણીનું $BOD$ મૂલ્ય સામાન્ય રીતે $17 \ ppm$ કે તેથી વધુ હોય છે.
તેથી,$4 \ ppm$ $BOD$ ધરાવતું પાણી શુદ્ધ ગણાય છે અને $18 \ ppm$ $BOD$ ધરાવતું પાણી ખૂબ જ પ્રદૂષિત ગણાય છે.

(D) ફોટોકેમિકલ સ્મોગ અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ પર સૂર્યપ્રકાશની અસરથી બને છે.
તેના સામાન્ય ઘટકોમાં ઓઝોન $(O_3)$,નાઇટ્રિક ઓક્સાઇડ $(NO)$,એક્રોલીન $(CH_2=CHCHO)$,ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(HCHO)$,અને પેરોક્સિએસીટાઇલ નાઇટ્રેટ ($PAN$,$CH_3-C(=O)OONO_2$) નો સમાવેશ થાય છે.
$CF_2Cl_2$ (ફ્રીઓન-$12$) એ ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFC)$ છે જે સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સ્તરના ઘટાડા માટે જવાબદાર છે,પરંતુ તે ફોટોકેમિકલ સ્મોગનો ઘટક નથી.

(A) ઉપલા સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં રહેલું ઓઝોન સ્તર સૂર્યના હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણોને શોષી લે છે.
આ વિકિરણો સામાન્ય રીતે $200-315\, nm$ (અથવા $200-340\, nm$) ની તરંગલંબાઇ ધરાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$200-315\, nm$ એ ઓઝોન સ્તર દ્વારા ફિલ્ટર થતા વિકિરણો માટેનો સાચો વિસ્તાર છે.

(B) પ્લાસ્ટિકની થેલીઓનો ઉપયોગ કરવો એ પર્યાવરણ માટે હાનિકારક છે કારણ કે પ્લાસ્ટિક જૈવ-અવિઘટનીય (non-biodegradable) છે અને પ્રદૂષણ ફેલાવે છે. તેથી,તે પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવાની આપણી જવાબદારીની વિરુદ્ધ છે.

(C) ઉપરના સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સ્તર $(O_3)$ હોય છે,જે સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગથી પૃથ્વીનું રક્ષણ કરે છે. વાતાવરણમાં મુક્ત થતા $CFCs$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં પહોંચે છે,જ્યાં તેઓ ફોટોકેમિકલ વિઘટન દ્વારા ક્લોરિન રેડિકલ મુક્ત કરે છે. આ રેડિકલ ઓઝોનના વિનાશને વેગ આપે છે,જેનાથી ઓઝોનમાં ગાબડાં પડે છે. પરિણામે,આ ઓઝોન ગાબડાં પૃથ્વીની સપાટી પર વધુ તીવ્રતાના $UV$ કિરણોત્સર્ગને પહોંચવા દે છે. તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે અને કારણ એ વિધાનમાં વર્ણવેલ ઘટનાના પરિણામને સમજાવે છે.

(B) પીવાના પાણીમાં કોપરની મહત્તમ નિર્ધારિત સાંદ્રતા $3 \ ppm$ છે.
આ સાંદ્રતાથી વધુ પ્રમાણ પાણીને ઝેરી બનાવે છે.

(C) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ આપણા અસ્તિત્વ માટે યોગ્ય આબોહવા જાળવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
$CO_2$ સૂર્યમાંથી આવતી ગરમીને પકડી રાખવાનો ગુણધર્મ ધરાવે છે. તેથી,કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું સ્તર જેટલું ઊંચું,તેટલી વધુ ગરમી પકડાઈ જશે.
આનાથી પૃથ્વીના તાપમાનમાં વધારો થાય છે,જેના પરિણામે ગ્લોબલ વોર્મિંગ થાય છે.
તેથી,આપણે કહી શકીએ કે વાતાવરણમાં $CO_2$ નું વધુ પડતું ઉત્સર્જન ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં પરિણમે છે.

(C) સમુદ્ર સપાટીથી $10 \, km$ થી $50 \, km$ ની વચ્ચેના વાતાવરણના સ્તરને સમતાપાવરણ (stratosphere) કહેવામાં આવે છે.

(B) $Troposphere$ એ વાતાવરણનો સૌથી નીચલો સ્તર છે,જે પૃથ્વીની સપાટીથી લગભગ $10-15 \ km$ સુધી વિસ્તરેલો છે.
આ તે પ્રદેશ છે જ્યાં વાદળોની રચના સહિતની મોટાભાગની હવામાનની ઘટનાઓ બને છે.
મનુષ્યો અને અન્ય જીવંત સજીવો પૃથ્વીની સપાટી પર રહેતા હોવાથી,આપણે પણ $Troposphere$ માં જ રહીએ છીએ.
તેથી,વાદળોની રચના અને માનવ જીવન બંને $Troposphere$ માં થાય છે.

(A) ફોટોકેમિકલ સ્મોગ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં થાય છે અને તેમાં $O_3$ અને $NO_2$ જેવા ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટોનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. તેથી,તેને ઓક્સિડાઇઝિંગ સ્મોગ પણ કહેવામાં આવે છે.

(A) ફોટોકેમિકલ સ્મોગ વાહનો અને કારખાનાઓમાંથી મુક્ત થતા નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ ($NO$,$NO_2$) અને હાઇડ્રોકાર્બન પર સૂર્યપ્રકાશની અસરથી બને છે.
આ પ્રદૂષકો સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં પ્રતિક્રિયા આપીને ઓઝોન $(O_3)$,ફોર્માલ્ડિહાઇડ,એક્રોલીન અને પેરોક્સિએસીટાઇલ નાઇટ્રેટ $(PAN)$ જેવા ગૌણ પ્રદૂષકો ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,તેના નિર્માણ માટે જવાબદાર મુખ્ય પ્રજાતિઓ $NO$,$NO_2$,$O_3$ અને હાઇડ્રોકાર્બન છે.

(B) $NO_2$ અને હાઇડ્રોકાર્બન એ ફોટોકેમિકલ સ્મોગના પ્રાથમિક પુરોગામી (precursors) છે. વાહનો અને કારખાનાઓ દ્વારા વાતાવરણમાં નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ્સ $(NO_x)$ મુક્ત થાય છે,જે સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં હાઇડ્રોકાર્બન સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને ફોટોકેમિકલ સ્મોગ બનાવે છે.

(A) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ ઇન્ફ્રારેડ કિરણોનું શોષણ કરે છે અને ગરમીનું ઉત્સર્જન કરે છે. આ ગરમી વાતાવરણમાંથી બહાર નીકળી શકતી નથી,જેના પરિણામે પૃથ્વીની સપાટી ગરમ થાય છે,જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ગ્રીનહાઉસ અસર તરફ દોરી જાય છે.

(D) વાહનોના એક્ઝોસ્ટમાંથી ઉત્સર્જિત થતું $Lead$ એક હાનિકારક પ્રદૂષક છે કારણ કે તે પર્યાવરણમાં ધૂળ તરીકે અનિશ્ચિત સમયગાળા માટે રહે છે.
તે શહેરી વિસ્તારોમાં મુખ્ય વાયુ પ્રદૂષક છે.
એનિમિયા,નબળાઈ,કિડની ફેલ્યોર અને ન્યુરોલોજીકલ ડિસઓર્ડર એ મનુષ્યોમાં $Lead$ ઝેરના લક્ષણો છે.
બાળકો પુખ્ત વયના લોકો કરતા $Lead$ ઝેર માટે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Lead$ છે.

(D) જીવાવરણ એ તમામ જીવંત સજીવો અને પર્યાવરણ સાથેની તેમની આંતરક્રિયાઓથી બનેલી વૈશ્વિક ઇકોસિસ્ટમ છે.
તે પૃથ્વીના તમામ પ્રદેશોને આવરી લે છે જે જીવનને ટેકો આપે છે.
આમાં સ્થાવરણ (જમીન),જલાવરણ (પાણી) અને વાતાવરણ (હવા) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,જીવાવરણ એ એવો વિસ્તાર છે જ્યાં જીવન અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે સ્થાવરણ,જલાવરણ અને વાતાવરણમાં ફેલાયેલું છે.

(A) જીવાવરણ એ વૈશ્વિક ઇકોસિસ્ટમ છે જે જીવંત સજીવો અને નિર્જીવ ઘટકોની બનેલી છે,જેમાંથી તેઓ ઊર્જા અને પોષક તત્વો મેળવે છે. તે પૃથ્વી પરનો એવો વિસ્તાર છે જ્યાં જીવન અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને જ્યાં સજીવો એકબીજા સાથે અને તેમના પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.

(B) $Coal$ (કોલસો),અશ્મિભૂત ઇંધણ,ક્રૂડ ઓઈલ,કુદરતી ગેસ વગેરે તમામ હાઇડ્રોકાર્બન ઇંધણ છે. આને ઉર્જાના બિન-પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોત કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમને ફરીથી બનતા લાખો વર્ષો લાગે છે. તેનાથી વિપરિત,જળ ઉર્જા પુનઃપ્રાપ્ય છે કારણ કે તે જળચક્ર દ્વારા પુનઃજીવિત થાય છે. ઉપરાંત,પવન ઉર્જા અને સૌર ઉર્જા એ ઉર્જાના પુનઃપ્રાપ્ય સ્ત્રોતો છે કારણ કે તે સરળતાથી ફરીથી મેળવી શકાય છે.

(A) Noosphere એ પર્યાવરણનો પર્યાય છે.
તે માનવ વિચારનું ક્ષેત્ર છે.
Noosphere એ પૃથ્વીના વિકાસના તબક્કાઓમાં ત્રીજો તબક્કો છે,જે ભૂ-મંડળ (નિર્જીવ પદાર્થ) અને જીવાવરણ (જૈવિક જીવન) પછી આવે છે.

(B) પૃથ્વી પર અથવા તેની આસપાસના જીવંત સજીવો $Biosphere$ (જીવાવરણ) બનાવે છે.
તે તમામ ઇકોસિસ્ટમનો વૈશ્વિક સરવાળો છે.
તેને પૃથ્વી પર જીવનનો વિસ્તાર,એક બંધ સિસ્ટમ અને મોટાભાગે સ્વ-નિયમનકારી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(C) જીવાવરણ એ તમામ ઇકોસિસ્ટમનો વૈશ્વિક સરવાળો છે. તેને પૃથ્વી પરના જીવનના ક્ષેત્ર અથવા સજીવો દ્વારા રોકાયેલ વિસ્તાર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) પૃથ્વીનું વાતાવરણ ઊંચાઈ સાથે તાપમાનમાં થતા ફેરફારોના આધારે સ્તરોમાં વહેંચાયેલું છે. પૃથ્વીની સપાટીથી શરૂ કરીને ઉપરની તરફ જતાં,ક્રમ આ મુજબ છે:
$1$. ટ્રોપોસ્ફિયર ($0$ થી $12 \ km$)
$2$. સ્ટ્રેટોસ્ફિયર ($12$ થી $50 \ km$)
$3$. મેસોસ્ફિયર ($50$ થી $80 \ km$)
$4$. થર્મોસ્ફિયર ($80$ થી $700 \ km$)
$5$. એક્સોસ્ફિયર ($700$ થી $10,000 \ km$)
તેથી,પૃથ્વીની સપાટીથી શરૂ થતો સાચો ક્રમ ટ્રોપોસ્ફિયર,સ્ટ્રેટોસ્ફિયર,મેસોસ્ફિયર અને થર્મોસ્ફિયર છે.

(D) $Biosphere$ (જીવાવરણ) એ વૈશ્વિક ઇકોલોજીકલ સિસ્ટમ છે જે પૃથ્વી પરના તમામ સજીવો અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે,જેમાં લિથોસ્ફિયર,જીઓસ્ફિયર,હાઇડ્રોસ્ફિયર અને વાતાવરણના ઘટકો સાથેની તેમની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.

(D) જીવાવરણ એ વૈશ્વિક ઇકોલોજીકલ સિસ્ટમ છે જે તમામ જીવંત પ્રાણીઓ અને તેમના સંબંધોને એકીકૃત કરે છે,જેમાં મૃદાવરણ,જલાવરણ અને વાતાવરણના ઘટકો સાથેની તેમની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે.

(D) પરમાણુ વિસ્ફોટો પર નિયંત્રણ રાખવાથી કિરણોત્સર્ગી પ્રદૂષણ ઘટશે.
ગટરના પાણીને જળાશયોમાં છોડતા પહેલા તેને ગટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ અથવા એફલુઅન્ટ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ $(ETP)$ માં શુદ્ધ કરીને ગટરના પ્રદૂષણને અટકાવી શકાય છે.
ઇલેક્ટ્રિક સંચાલિત વાહનો વાહનોના ધુમાડાને નિયંત્રિત કરશે અને શહેરોમાં હવાની ગુણવત્તામાં સુધારો કરશે.
તેથી,આપેલ તમામ પદ્ધતિઓ પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા માટે અસરકારક છે.

(C) જો પાણીનું પ્રદૂષણ તેના વર્તમાન દરે ચાલુ રહેશે,તો તે અંતે જળાશયોમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનના ઘટાડા તરફ દોરી જશે. આનાથી જલીય વનસ્પતિઓ અને જળચર પ્રાણીઓ માટે ઓક્સિજનના અણુઓ અનુપલબ્ધ બને છે,જે તેમના મૃત્યુનું કારણ બને છે. પ્રદૂષકો ઘણીવાર સુપોષકતા (eutrophication) નું કારણ બને છે,જે ઓક્સિજનનો વપરાશ કરે છે અને જલીય ઇકોસિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડે છે.

(A) એસિડ વર્ષા મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ ($NO_x$,જેમ કે $NO_2$) ના ઉત્સર્જનને કારણે થાય છે.
આ વાયુઓ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં પાણીની વરાળ,ઓક્સિજન અને અન્ય રસાયણો સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ અને નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ બનાવે છે.
આ એસિડ પછી વરસાદ સાથે જમીન પર પડે છે,જેના પરિણામે એસિડ વર્ષા થાય છે.

(C) પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ એટલે આપણી હવા,જમીન અને પાણીના ભૌતિક,રાસાયણિક અને જૈવિક લાક્ષણિકતાઓમાં થતો અનિચ્છનીય ફેરફાર.
વધતી જતી વસ્તી,ઝડપી ઔદ્યોગિકીકરણ અને ખેતી તથા જંગલોના વિનાશ જેવી માનવીય પ્રવૃત્તિઓના પરિણામે,પૃથ્વી પર વિવિધ પ્રદૂષકોનો ભરાવો થયો છે જે આડપેદાશ તરીકે મુક્ત થાય છે.
આ ફેરફારો અનિચ્છનીય અને માનવ માટે હાનિકારક છે.

(B) આજકાલ મોટર વાહનો વાયુ પ્રદૂષણનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. જેમ જેમ વસ્તી વધે છે,તેમ રસ્તા પર મોટર વાહનોની સંખ્યા પણ વધે છે. આ વાહનો $CO_2$,$CO$,$NO_x$ અને રજકણોનું વધુ પ્રમાણમાં ઉત્સર્જન કરે છે,જે વાયુ પ્રદૂષણમાં મુખ્ય ફાળો આપે છે.

(A) ઉપલી જમીન (Top soil) એ જમીનનો મહત્વનો ભાગ છે અને તે છોડ માટે પોષણનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
પાણી,પવન,ગુરુત્વાકર્ષણ અથવા બરફ જેવા કુદરતી પરિબળો દ્વારા ઉપલી જમીનનું નુકસાન અથવા ખલેલ પહોંચાડવાની પ્રક્રિયાને જમીનનું ધોવાણ (Soil erosion) કહેવામાં આવે છે.

(A) એસિડ વર્ષા એ વરસાદ અથવા અન્ય કોઈ પણ પ્રકારનો વરસાદ છે જે અસામાન્ય રીતે એસિડિક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં હાઇડ્રોજન આયનોનું પ્રમાણ વધારે (ઓછું $pH$) હોય છે.
એસિડ વર્ષા મુખ્યત્વે સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ $(NO_x)$ ના ઉત્સર્જનને કારણે થાય છે,જે વાતાવરણમાં પાણીના અણુઓ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને એસિડ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$2SO_2 + O_2 + 2H_2O \rightarrow 2H_2SO_4$
$4NO_2 + O_2 + 2H_2O \rightarrow 4HNO_3$
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$SO_2$ એ એસિડ વર્ષા માટેનું મુખ્ય કારણ છે.

(B) $CO_2$ એ ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે.
ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ગરમીને પકડી રાખવા માટે જવાબદાર છે.
આ પકડાયેલી ગરમી પૃથ્વી પર તાપમાન જાળવવામાં મદદ કરે છે.
પરંતુ,પૃથ્વી પર $CO_2$ ની સાંદ્રતામાં વધારો થવાથી વાતાવરણમાં વધુ ગરમી પકડાઈ જશે.
પરિણામે,પૃથ્વીનું તાપમાન વધશે,અને આને ગ્લોબલ વોર્મિંગ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.

(D) વનસ્પતિ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે,જેમાં તેઓ વાતાવરણમાંથી $CO_2$ શોષે છે અને આડપેદાશ તરીકે $O_2$ મુક્ત કરે છે.
તેથી,વધુ વૃક્ષો વાવવાથી હવામાં $CO_2$ નું પ્રમાણ ઘટાડવામાં અને $O_2$ નું પ્રમાણ વધારવામાં મદદ મળે છે,જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ ઘટાડવામાં અને વાતાવરણમાં વાયુઓનું સંતુલન જાળવવામાં મદદરૂપ થાય છે.

(D) સ્મોગ એ વિવિધ પ્રદૂષકોનું મિશ્રણ છે.
ફોટોકેમિકલ સ્મોગના સામાન્ય ઘટકોમાં પેરોક્સિએસીટાઇલ નાઈટ્રેટ $(PAN)$,પેરોક્સિબેન્ઝોઈલ નાઈટ્રેટ $(PBN)$,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ અને હાઈડ્રોજન પેરોક્સાઈડ $(H_2O_2)$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સ્મોગના ઘટકો છે.

(D) ઓઝોન સ્તર,જે $O_3$ અણુઓનું બનેલું છે,તે સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં આવેલું છે.
તે સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક $UV$ કિરણોત્સર્ગને શોષીને રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,$O_3$ પૃથ્વી પરના જીવનને $UV$ કિરણોત્સર્ગની હાનિકારક અસરોથી બચાવે છે.

(B) ઓઝોન એ વાતાવરણમાં જોવા મળતો વાયુ છે જે ઓક્સિજનના $3$ પરમાણુઓનો બનેલો છે.
જ્યારે ઉર્જાસભર $UV$ કિરણોત્સર્ગ ઓક્સિજનના અણુઓ $(O_2)$ ને અલગ ઓક્સિજન પરમાણુઓ $(O)$ માં વિભાજિત કરે છે ત્યારે વાતાવરણમાં ઓઝોન બને છે.
આ મુક્ત ઓક્સિજન પરમાણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ બનાવવા માટે ઓક્સિજનના અણુઓ સાથે ફરીથી જોડાઈ શકે છે.
$O_2 + UV \rightarrow O + O$
$O + O_2 \rightarrow O_3$
ઓઝોનના અણુઓ પણ $UV$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા મુક્ત પરમાણુ અને ઓક્સિજનના અણુમાં વિઘટિત થઈ શકે છે.
આમ,સૂર્યમાંથી આવતા $UV$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા વાતાવરણમાં ઓઝોન સતત બનતો અને નાશ પામતો રહે છે.

(B) ઓક્સિજન પ્રસરણ દ્વારા પાણીમાં પ્રવેશે છે અને પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનને જાળવી રાખવાની ક્ષમતા હોય છે. જ્યારે ગટરનું અશુદ્ધ પાણી જળાશયોમાં છોડવામાં આવે છે,ત્યારે તે કાર્બનિક પદાર્થોથી સમૃદ્ધ હોય છે. પાણીમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવો આ કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન માટે ઓગળેલા ઓક્સિજનનો ઉપયોગ કરે છે,જેને બાયોલોજિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ $(BOD)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $BOD$ નું મૂલ્ય જેટલું વધારે,પાણીમાં ઓગળેલા ઓક્સિજનનું પ્રમાણ તેટલું જ ઓછું. ઓક્સિજનના આ ઘટાડાને કારણે માછલીઓમાં હાયપોક્સિયા થાય છે,જેના પરિણામે તેઓ મૃત્યુ પામે છે.

(A) ઓટોમોબાઈલ એક્ઝોસ્ટમાં $CO$,$CO_2$,$NO_x$ અને ન બળેલા હાઈડ્રોકાર્બન જેવા વિવિધ વાયુઓ હોય છે.
તેમાં,બળતણના અપૂર્ણ દહનને કારણે ઓટોમોબાઈલ એક્ઝોસ્ટમાંથી મુક્ત થતું $CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઈડ) સૌથી વધુ ઝેરી અને પ્રાથમિક પ્રદૂષક માનવામાં આવે છે.
જોકે $CO_2$ મોટી માત્રામાં હાજર હોય છે,પરંતુ તાત્કાલિક સ્વાસ્થ્ય પર થતી અસરની દ્રષ્ટિએ $CO$ સૌથી જોખમી પ્રદૂષક છે.

(D) સૂર્યપ્રકાશમાં રહેલા મોટાભાગના અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગનું શોષણ ઓઝોન સ્તર દ્વારા થાય છે,જે સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં આવેલું છે.
આ ઓઝોન સ્તર પૃથ્વીની સપાટીને હાનિકારક $UV$ કિરણોત્સર્ગથી સુરક્ષિત કરે છે.
પૃથ્વીની સપાટી પર પહોંચતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગમાંથી લગભગ $99$ ટકા $UVA$ કિરણોત્સર્ગ હોય છે.

(D) ગ્લોબલ વોર્મિંગ એ પૃથ્વીની આબોહવા પ્રણાલીના સરેરાશ તાપમાનમાં લાંબા ગાળાનો વધારો છે.
તે ધ્રુવીય બરફ અને ગ્લેશિયર્સના પીગળવા તરફ દોરી જાય છે,જેના કારણે સમુદ્રના સ્તરમાં વધારો થાય છે,જે સંભવિતપણે $flood$ (પૂર) નું કારણ બની શકે છે.
વાતાવરણીય તાપમાન અને દબાણની પેટર્નમાં ફેરફાર $cyclone$ (ચક્રવાત) જેવી આત્યંતિક હવામાન ઘટનાઓની આવર્તન અને તીવ્રતામાં વધારો કરી શકે છે.
વધુમાં,આબોહવાની પેટર્નમાં ફેરફાર અને વધતું તાપમાન ઇકોસિસ્ટમને નકારાત્મક અસર કરી શકે છે,જેનાથી $decrease in forest productivity$ (જંગલની ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો) થાય છે.
તેથી,ઉલ્લેખિત તમામ પરિણામો ગ્લોબલ વોર્મિંગના સંભવિત પરિણામો છે.

(A) $DDT$ અને $BHC$ એ ક્લોરિનેટેડ કાર્બનિક સંયોજનો છે જે પર્યાવરણમાં લાંબા સમય સુધી ટકી રહેતા પ્રદૂષકો તરીકે જાણીતા છે.
વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે આ પદાર્થો કેન્સરજનક (carcinogens) તરીકે કાર્ય કરી શકે છે,કારણ કે પ્રયોગશાળાના પ્રાણીઓ પરના અભ્યાસોમાં તેઓએ યકૃત અને પ્રજનન તંત્ર પર નકારાત્મક અસરો દર્શાવી છે.
તેથી,$DDT$ ને સંભવિત માનવ કેન્સરજનક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) માછલીઓ ગરમ અને ઠંડા પાણીમાં સમાન રીતે સારી રીતે વધે છે તે વિધાન ખોટું છે.
મોટાભાગની માછલીઓની પ્રજાતિઓ માટે તાપમાનની એક ચોક્કસ મર્યાદા હોય છે જેમાં તેઓ વિકાસ પામે છે.
પાણીના તાપમાનમાં અચાનક ફેરફાર અથવા અતિશય તાપમાન (ખૂબ ગરમ કે ખૂબ ઠંડું) જળચર જીવો માટે ઘાતક બની શકે છે,કારણ કે તે તેમની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ અને પાણીમાં ઓક્સિજનની દ્રાવ્યતાને અસર કરે છે.

(D) વાતાવરણમાં $CFCs$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) ની હાજરી એ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સ્તરના ક્ષયનું મુખ્ય કારણ છે.
$CFCs$ રેફ્રિજરેટર,એર કંડિશનર અને એરોસોલ સ્પ્રેમાંથી મુક્ત થાય છે.
સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,$CFCs$ યુવી કિરણોત્સર્ગ હેઠળ તૂટીને ક્લોરિન રેડિકલ $(Cl^{\bullet})$ મુક્ત કરે છે,જે ઓઝોન $(O_3)$ નું ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિઘટન કરે છે.
આ ક્ષયને કારણે 'ઓઝોન હોલ' બને છે,જેનાથી સૂર્યના હાનિકારક યુવી કિરણો પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચે છે.

(C) સિલિકોસિસ એ સિલિકા ધરાવતી ધૂળના શ્વાસમાં લેવાથી થતો ફેફસાનો રોગ છે.
સિમેન્ટ પ્લાન્ટ અને ચૂનાના પથ્થરની ખાણોમાં સિલિકા,ચૂનો અને એલ્યુમિના ધરાવતી ધૂળના સંપર્કમાં આવતા હોવાથી,ત્યાં કામ કરતા કામદારોને $Silicosis$ થવાનું જોખમ સૌથી વધુ હોય છે.

(A) $CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઇડ) એ ગ્રીનહાઉસ વાયુ નથી કારણ કે તે ઇન્ફ્રારેડ $(IR)$ વિકિરણોનું અસરકારક રીતે શોષણ કરતું નથી.
$CH_4$,$O_3$ અને $H_2O$ ની વરાળ જેવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ વાતાવરણમાં ગરમીને પકડી રાખે છે,જ્યારે $CO$ ગ્રીનહાઉસ અસર અથવા ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપતું નથી.

(C) સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં જે સ્મોગ બને છે તેને ફોટોકેમિકલ સ્મોગ કહેવામાં આવે છે.
આ ઉનાળાના મહિનાઓમાં થાય છે જ્યારે વાતાવરણમાં $NO_2$ અને હાઇડ્રોકાર્બન મોટી માત્રામાં હાજર હોય છે.
વાતાવરણમાં $O_3$,$PAN$,આલ્ડિહાઇડ્સ અને કીટોન્સનું પ્રમાણ વધે છે.
$SO_2$ એ ફોટોકેમિકલ સ્મોગનો ઘટક નથી; તે સામાન્ય રીતે ક્લાસિકલ (સલ્ફરસ) સ્મોગ સાથે સંકળાયેલ છે.

(A) ક્લાસિકલ સ્મોગ ઠંડા અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં થાય છે.
તે ધુમાડો,ધુમ્મસ અને $SO_2$ નું મિશ્રણ છે.
તેમાં રિડ્યુસિંગ પ્રકૃતિના સંયોજનો હોય છે.
વિકલ્પ $A$ ફોટોકેમિકલ સ્મોગનું વર્ણન કરે છે,જે ઓટોમોબાઈલ અને ફેક્ટરીઓ દ્વારા ઉત્સર્જિત નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રોકાર્બન પર સૂર્યપ્રકાશની ક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) સ્વચ્છ પાણીનું $BOD$ મૂલ્ય $5 \ ppm$ કરતા ઓછું હોય છે.
જો $BOD$ મૂલ્ય $12 \ ppm$ કે તેથી વધુ હોય,તો પાણીને અત્યંત પ્રદૂષિત માનવામાં આવે છે.
તેથી,$5 \ ppm$ કરતા ઓછું $BOD$ મૂલ્ય સૂચવે છે કે પાણી સ્વચ્છ છે અને તેમાં દ્રાવ્ય ઓક્સિજનનું પ્રમાણ વધુ છે,જે જળચર જીવનને મદદરૂપ થાય છે.