R.Q. Questions in Gujarati

(D) ફાફડાથોર $(Opuntia)$ એ એક માંસલ વનસ્પતિ છે જે ક્રેસુલેસિયન એસિડ મેટાબોલિઝમ $(CAM)$ દર્શાવે છે.
$CAM$ વનસ્પતિઓમાં,પાણીનો વ્યય અટકાવવા માટે દિવસ દરમિયાન વાયુરંધ્રો બંધ રહે છે અને $CO_2$ ગ્રહણ કરવા માટે રાત્રે ખુલે છે.
રાત્રિ દરમિયાન,$CO_2$ નું કાર્બનિક એસિડ્સ (જેમ કે મેલિક એસિડ) માં સ્થાપન થાય છે,અને દિવસ દરમિયાન,આ એસિડ્સનું ડિકાર્બોક્સિલેશન થઈને કેલ્વિન ચક્ર માટે $CO_2$ મુક્ત થાય છે.
આંતરિક રીતે મુક્ત થયેલ $CO_2$ નો પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે પુનઃઉપયોગ થતો હોવાથી,દિવસ દરમિયાન વાતાવરણ સાથે વાયુઓનો કોઈ ચોખ્ખો વિનિમય થતો નથી.
પરિણામે,$Opuntia$ જેવી $CAM$ વનસ્પતિઓ માટે શ્વસનાંક $(R.Q.)$ નું મૂલ્ય $0$ હોય છે.

(C) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
કાર્બોદિત પદાર્થો માટે,$RQ = 1$ હોય છે.
ચરબી (ફેટ્સ) માટે,$RQ < 1$ હોય છે.
કાર્બનિક એસિડ (જેમ કે મેલિક એસિડ અથવા ઓક્ઝેલિક એસિડ) માટે,મુક્ત થતા $CO_2$ નું પ્રમાણ વપરાતા $O_2$ ના પ્રમાણ કરતા વધારે હોય છે,જેના પરિણામે $RQ > 1$ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) શ્વસનાંક $(R.Q.)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ચરબી માટે,$R.Q.$ સામાન્ય રીતે $0.7$ ની આસપાસ હોય છે.
જેથી $0.7 < 1$ હોવાથી,ચરબીનો $R.Q.$ $1$ કરતા ઓછો હોય છે.
આનું કારણ એ છે કે ચરબી કાર્બોદિતો કરતા વધુ રિડક્શન પામેલી હોય છે અને તેના સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન માટે વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
કાર્બોદિત પદાર્થો માટે, રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે: $C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{ઉર્જા}$.
અહીં, મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ $6$ છે અને વપરાતા $O_2$ નું કદ $6$ છે.
તેથી, $RQ = 6/6 = 1.0$.
આમ, ગુણોત્તર $1:1$ (અથવા $1$) હોવાથી, સબસ્ટ્રેટ કાર્બોદિત છે.

(B) શ્વસન ગુણાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થયેલ $CO_2$ ના કદ અને વપરાયેલ $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ટ્રાયપામિટિન $(C_{51}H_{98}O_6)$ માટે જારક શ્વસનનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2C_{51}H_{98}O_6 + 145O_2 \rightarrow 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થયેલ } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાયેલ } O_2 \text{ નું કદ}}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$RQ = \frac{102}{145} \approx 0.7$
તેથી, ટ્રાયપામિટિન માટે શ્વસન ગુણાંકનું સાચું મૂલ્ય $0.7$ છે.

(C) શ્વસન ગુણાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ઓક્ઝેલિક એસિડના જારક શ્વસન માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$(COOH)_2 + 1/2 O_2 \rightarrow 2 CO_2 + H_2O$
અહીં,મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ $2$ છે અને વપરાતા $O_2$ નું કદ $0.5$ છે.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{2}{0.5} = 4.0$.
તેથી,ઓક્ઝેલિક એસિડનો $RQ$ $4.0$ છે.

(D) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
અજારક શ્વસનમાં $CO_2$ મુક્ત થાય છે,પરંતુ $O_2$ વપરાતો નથી.
તેથી,સૂત્ર મુજબ: $RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{\text{મૂલ્ય}}{0} = \infty$.
આમ,અજારક શ્વસન માટે $RQ$ અનંત હોય છે.

(C) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ઓક્ઝેલિક એસિડ માટે જારક શ્વસનનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$(COOH)_2 + 1/2 O_2 \rightarrow 2CO_2 + H_2O$
અહીં,મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ $2$ છે અને વપરાતા $O_2$ નું કદ $0.5$ છે.
તેથી,$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{2}{0.5} = 4.0$.
આમ,ઓક્ઝેલિક એસિડનો $RQ$ $4.0$ છે.

(C) શ્વસન ગુણાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ગ્લુકોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ ના સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{Energy}$
આ સમીકરણ મુજબ, $6$ અણુ $CO_2$ ઉત્પન્ન થાય છે અને $6$ અણુ $O_2$ વપરાય છે.
તેથી, $RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{6}{6} = 1$.
આમ, ગ્લુકોઝનો $RQ$ $1$ છે.

(D) ચરબીના અણુ (જેમ કે ટ્રાયપામિટિન) ના જારક શ્વસન માટે રાસાયણિક સમીકરણને સંતુલિત કરવા માટે, આપણે દ્રવ્ય સંચયના નિયમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
સામાન્ય સમીકરણ $2(C_{51}H_{98}O_6) + 145 O_2 \rightarrow 102 CO_2 + 98 H_2O + \text{energy}$ છે.
$1$. કાર્બન પરમાણુઓ: પ્રક્રિયક બાજુએ $2 \times 51 = 102$ અને નીપજ બાજુએ $102$.
$2$. હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ: પ્રક્રિયક બાજુએ $2 \times 98 = 196$ અને નીપજ બાજુએ $98 \times 2 = 196$.
$3$. ઓક્સિજન પરમાણુઓ: $(2 \times 6) + (145 \times 2) = 12 + 290 = 302$ પ્રક્રિયક બાજુએ, અને $(102 \times 2) + 98 = 204 + 98 = 302$ નીપજ બાજુએ.
આમ, સાચો પ્રક્રિયક $2(C_{51}H_{98}O_6)$ છે અને ઉત્પન્ન થતું પાણી $98 H_2O$ છે.

(D) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર $(RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}})$.
કાર્બોદિત (દા.ત. ગ્લુકોઝ) માટે સમીકરણ: $C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{ઉર્જા}$.
અહીં, $RQ = \frac{6}{6} = 1.0$.
તેની સામે, ચરબી અને પ્રોટીન કાર્બોદિત કરતા વધુ રિડક્શન પામેલા હોય છે, જેનો અર્થ છે કે તેમાં કાર્બનની સાપેક્ષમાં ઓક્સિજન ઓછો હોય છે. પરિણામે, તેમને સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન માટે વધુ બાહ્ય ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે, જેના કારણે તેમનો $RQ$ $1.0$ કરતા ઓછો (સામાન્ય રીતે ચરબી માટે $0.7$ અને પ્રોટીન માટે $0.9$) હોય છે.
તેથી, કાર્બોદિતનો $RQ$ વધારે હોય છે કારણ કે તે પહેલેથી જ આંશિક રીતે ઓક્સિજનયુક્ત હોય છે, જેથી સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન માટે વાતાવરણીય ઓક્સિજનની ઓછી જરૂર પડે છે.

(D) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
જ્યારે કાર્બોદિત પદાર્થો શ્વસન આધારક તરીકે વપરાય છે,ત્યારે $RQ$ નું મૂલ્ય $1$ હોય છે.
જ્યારે ચરબી શ્વસન આધારક તરીકે વપરાય છે,ત્યારે $RQ$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા ઓછું,સામાન્ય રીતે $0.7$ ની આસપાસ હોય છે.
જ્યારે પ્રોટીન શ્વસન આધારક તરીકે વપરાય છે,ત્યારે $RQ$ નું મૂલ્ય આશરે $0.9$ હોય છે.

(A) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ટ્રાયપામિટિન $(C_{51}H_{98}O_6)$ જેવા ચરબીયુક્ત પદાર્થો માટે જારક શ્વસનનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2(C_{51}H_{98}O_6) + 145O_2 \rightarrow 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$
$RQ$ ની ગણતરી:
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{102}{145} \approx 0.7$
તેથી, ટ્રાયપામિટિનનો $RQ$ $0.7$ છે.

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$
શ્વસન આધારક (જેમ કે કાર્બોદિત,ચરબી અથવા પ્રોટીન) ના રાસાયણિક સ્વભાવ મુજબ ઉત્પન્ન થતા $CO_2$ અને વપરાતા $O_2$ નું પ્રમાણ બદલાતું હોવાથી,$RQ$ નું મૂલ્ય મુખ્યત્વે શ્વસન આધારકના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.

(A) શ્વસનાંક $(R.Q.)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
સૂત્ર: $R.Q. = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$
આપેલ રાસાયણિક સમીકરણ મુજબ: $2(C_{51}H_{98}O_6) + 145 O_2 \rightarrow 102 CO_2 + 98 H_2O + \text{ઉર્જા}$
મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ = $102$
વપરાતા $O_2$ નું કદ = $145$
$R.Q. = \frac{102}{145} \approx 0.703$
તેથી, $R.Q.$ આશરે $0.7$ છે, જે ચરબી (ટ્રાયઓલીન) માટે લાક્ષણિક છે.

(C) $R.Q.$ એટલે શ્વસનાંક (Respiratory Quotient).
તે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તેનું સૂત્ર છે: $R.Q. = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) રેસ્પિરીમીટર $(Respirometer)$ એ એક એવું સાધન છે જેનો ઉપયોગ સજીવના શ્વસનદરને માપવા માટે થાય છે,જેમાં ઓક્સિજન અને/અથવા કાર્બન ડાયોક્સાઇડના વિનિમયના દરને માપવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને શ્વસનાંક $(RQ)$ ની ગણતરી કરવા માટે થાય છે,જે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થયેલા $CO_2$ ના કદ અને વપરાયેલા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર છે.
ઓક્ઝેનોમીટરનો ઉપયોગ વનસ્પતિની વૃદ્ધિ માપવા માટે થાય છે.
પોટોમીટરનો ઉપયોગ બાષ્પોત્સર્જનનો દર માપવા માટે થાય છે.
મેનોમીટર એ દબાણ માપવા માટે વપરાતું સામાન્ય સાધન છે.

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ફેટી ઍસિડ માટે, ઓક્સિડેશનની પ્રક્રિયામાં ઉત્પન્ન થતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડની સાપેક્ષમાં વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, ટ્રાયપામિટિન (એક ફેટી ઍસિડ) ના ઓક્સિડેશનની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $2(C_{51}H_{98}O_6) + 145O_2 \rightarrow 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$.
$RQ$ ની ગણતરી કરતા: $RQ = \frac{\text{Volume of } CO_2}{\text{Volume of } O_2} = \frac{102}{145} \approx 0.7$.
આમ, $0.7 < 1$ હોવાથી, ફેટી ઍસિડ માટે $RQ$ હંમેશા $1$ કરતા ઓછો હોય છે.

(B) શ્વસન ગુણાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ટ્રાયપામિટિન $(C_{51}H_{98}O_6)$ જેવા ફેટી એસિડ માટે, જારક શ્વસનનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2(C_{51}H_{98}O_6) + 145O_2 \rightarrow 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$
$RQ$ ની ગણતરી:
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{102}{145} \approx 0.7$
તેથી, ટ્રાયપામિટિન માટે $RQ$ નું મૂલ્ય $0.7$ છે.

(B) શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદના ગુણોત્તરને શ્વસનાંક $(RQ)$ કહેવામાં આવે છે.
તેનું સૂત્ર છે: $RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$.
આપેલ સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ મુજબ: $2(C_{51}H_{98}O_6) + 145O_2 \to 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$.
અહીં, મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ $102$ છે અને વપરાતા $O_2$ નું કદ $145$ છે.
તેથી, $RQ = \frac{102}{145} \approx 0.703$, જે આશરે $0.7$ થાય છે.
આ મૂલ્ય ચરબીયુક્ત પદાર્થો (જેમ કે ટ્રાયપામિટિન) માટે લાક્ષણિક છે.

(N/A) શ્વસનાંક $(RQ)$ અથવા શ્વસન ગુણોત્તર એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
$RQ$ નું મૂલ્ય શ્વસન આધારક (respiratory substrate) ના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે. કાર્બોદિતો માટે તેનું મૂલ્ય $1$ હોય છે.
ચરબી માટે $RQ$ નું મૂલ્ય હંમેશા $1$ કરતા ઓછું હોય છે,કારણ કે કાર્બોદિતોની સરખામણીમાં ચરબીના સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન માટે વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ટ્રાયપામિટિન (એક ફેટી એસિડ) ના શ્વસનમાં $102$ અણુ $CO_2$ મુક્ત થાય છે અને $145$ અણુ $O_2$ વપરાય છે. તેથી,ટ્રાયપામિટિન માટે $RQ$ નું મૂલ્ય $102 / 145 = 0.7$ થાય છે.

જારક શ્વસન દરમિયાન,$O_{2}$ વપરાય છે અને $CO_{2}$ મુક્ત થાય છે.
શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_{2}$ ના કદ અને વપરાતા $O_{2}$ ના કદના ગુણોત્તરને શ્વસનાંક $(RQ)$ કહેવામાં આવે છે.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_{2} \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_{2} \text{ નું કદ}}$
શ્વસનાંક શ્વસન દરમિયાન વપરાતા શ્વસન આધારક (substrate) ના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
કાર્બોદિતોનો $RQ$: જ્યારે કાર્બોદિતોનો આધારક તરીકે ઉપયોગ થાય છે અને તેનું સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન થાય છે,ત્યારે $RQ$ $1$ હોય છે,કારણ કે સમાન માત્રામાં $CO_{2}$ મુક્ત થાય છે અને $O_{2}$ વપરાય છે.
સમીકરણ: $C_{6}H_{12}O_{6} + 6O_{2} \longrightarrow 6CO_{2} + 6H_{2}O + \text{ઉર્જા}$
$RQ = \frac{6CO_{2}}{6O_{2}} = 1.0$
ચરબીનો $RQ$: જ્યારે શ્વસનમાં ચરબીનો ઉપયોગ થાય છે,ત્યારે $RQ$ $1$ કરતા ઓછો હોય છે. ટ્રાયપામિટિન ફેટી એસિડ માટેની ગણતરી નીચે મુજબ છે:
$2(C_{51}H_{98}O_{6}) + 145O_{2} \longrightarrow 102CO_{2} + 98H_{2}O + \text{ઉર્જા}$
$RQ = \frac{102CO_{2}}{145O_{2}} \approx 0.7$
પ્રોટીન: જ્યારે પ્રોટીન શ્વસન આધારક હોય છે,ત્યારે આ ગુણોત્તર લગભગ $0.9$ હોય છે.
જ્યારે કાર્બનિક એસિડનો શ્વસન માટે ઉપયોગ થાય છે,ત્યારે $RQ$ $1$ કરતા વધારે રહે છે.
ઉદાહરણ: ઓક્ઝેલિક એસિડના શ્વસન માટેનું સમીકરણ:
$2(COOH)_{2} + O_{2} \longrightarrow 4CO_{2} + 2H_{2}O + \text{ઉર્જા}$
$RQ = \frac{4CO_{2}}{1O_{2}} = 4.0$

(D) વનસ્પતિઓમાં શ્વસનનો દર ઓક્સિડેશન પામતા શ્વસન સબસ્ટ્રેટના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ (ગ્લુકોઝ),ચરબી અને પ્રોટીન જેવા વિવિધ સબસ્ટ્રેટ્સનું રાસાયણિક બંધારણ અને ઉર્જાનું પ્રમાણ અલગ-અલગ હોય છે.
જ્યારે આ સબસ્ટ્રેટ્સનું ઓક્સિડેશન થાય છે,ત્યારે વપરાતા $O_2$ અને મુક્ત થતા $CO_2$ નું પ્રમાણ બદલાય છે,જે શ્વસનાંક $(RQ)$ અને શ્વસનના એકંદર દરને અસર કરે છે.
તેથી,સબસ્ટ્રેટ ગ્લુકોઝ,ચરબી કે પ્રોટીન છે તેના આધારે શ્વસનનો દર બદલાય છે.

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
કાર્બોદિત પદાર્થો માટે જારક શ્વસનનું રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે: $C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{ઉર્જા}$.
અહીં, મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ $6$ છે અને વપરાતા $O_2$ નું કદ $6$ છે.
તેથી, $RQ = \frac{6CO_2}{6O_2} = 1.0$.
આમ, કાર્બોદિત પદાર્થો માટે $RQ$ નું મૂલ્ય $1.0$ છે.

(N/A) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
ચરબી (દા.ત., ટ્રાયપામિટિન) માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2(C_{51}H_{98}O_6) + 145O_2 \rightarrow 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$
$RQ = \frac{102}{145} \approx 0.7$
આ કિંમત $1$ કરતા ઓછી હોવાથી તે દર્શાવે છે કે ચરબીનો ઉપયોગ શ્વસન આધારક તરીકે થાય છે.

(A) રાસાયણિક સૂત્ર $C_{51}H_{98}O_6$ એ ટ્રાયપામિટિન (Tripalmitin) ને અનુરૂપ છે, જે વનસ્પતિઓમાં શ્વસન સબસ્ટ્રેટ તરીકે વપરાતું સામાન્ય ફેટી એસિડ (ચરબી) છે.
$NCERT$ જીવવિજ્ઞાનમાં શ્વસનાંક $(RQ)$ ની ગણતરીના સંદર્ભમાં, સમીકરણ $2(C_{51}H_{98}O_6) + 145O_2 \rightarrow 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$ નો ઉપયોગ ચરબીના $RQ$ ને દર્શાવવા માટે થાય છે, જે આશરે $0.7$ છે.

(A) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
કાર્બોદિત પદાર્થો માટે $RQ$ નું મૂલ્ય $1.0$ હોય છે.
પ્રોટીન માટે $RQ$ નું મૂલ્ય આશરે $0.9$ હોય છે.
ટ્રાયપામિટીન (એક પ્રકારની ચરબી) માટે $RQ$ નું મૂલ્ય $0.7$ હોય છે,કારણ કે કાર્બોદિતની સરખામણીમાં ચરબીના સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન માટે વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.

(D) શ્વસન ગુણાંક $(RQ)$ એ શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડના કદ અને વપરાતા ઓક્સિજનના કદનો ગુણોત્તર છે.
તેને નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$.

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_{2}$ ના કદ અને વપરાતા $O_{2}$ ના કદનો ગુણોત્તર.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_{2} \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_{2} \text{ નું કદ}}$
કારણ કે વપરાતા $O_{2}$ અને મુક્ત થતા $CO_{2}$ નું પ્રમાણ શ્વસન આધારકના રાસાયણિક સ્વરૂપ (જેમ કે કાર્બોદિત,ચરબી અથવા પ્રોટીન) પર આધાર રાખે છે,તેથી $RQ$ નું મૂલ્ય તે મુજબ બદલાય છે.

(C) શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થયેલા કાર્બન ડાયોક્સાઇડના કદ અને વપરાયેલા ઓક્સિજનના કદના ગુણોત્તરને શ્વસનાંક $(RQ)$ કહેવામાં આવે છે.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થયેલ } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાયેલ } O_2 \text{ નું કદ}}$
જો $RQ < 1.0$ હોય,તો તેનો અર્થ એ છે કે વપરાયેલ $O_2$ નું કદ મુક્ત થયેલા $CO_2$ ના કદ કરતા વધારે છે.
આ સામાન્ય રીતે ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે ચરબી અથવા પ્રોટીન જેવા શ્વસન આધારકોનું ઓક્સિડેશન થાય છે,કારણ કે તે કાર્બોદિતો કરતા વધુ રિડક્શન પામેલા હોય છે.
કાર્બોદિતો માટે,$RQ = 1.0$ હોય છે. કાર્બનિક એસિડ માટે,$RQ > 1.0$ હોય છે. માંસલ વનસ્પતિઓ (succulents) માટે,$RQ = 0$ હોય છે.

(D) શ્વસન ગુણાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
જ્યારે ચરબી (fats) શ્વસન cơ-સ્તર તરીકે વપરાય છે,ત્યારે $RQ$ નું મૂલ્ય હંમેશા $1$ કરતા ઓછું (સામાન્ય રીતે $0.7$ ની આસપાસ) હોય છે.
દિવેલાના બીજ ચરબીયુક્ત હોય છે,તેથી તેમાં $RQ$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા ઓછું જોવા મળે છે.
તેની સામે,ઘઉં,બાજરી અને કઠોળ જેવા કાર્બોદિત પદાર્થોમાં $RQ$ નું મૂલ્ય સામાન્ય રીતે $1$ હોય છે.

(B) $RQ$ (શ્વસનાંક) એ શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તે મુખ્યત્વે ઓક્સિડેશન પામતા શ્વસન આધારકની પ્રકૃતિ પર આધાર રાખે છે.
કાર્બોદિત પદાર્થો માટે $RQ$ નું મૂલ્ય $1$ હોય છે. ચરબી અને પ્રોટીન માટે તે $1$ કરતા ઓછું હોય છે,અને કાર્બનિક એસિડ માટે તે $1$ કરતા વધારે હોય છે.

(C) $Respirometer$ (શ્વસનમાપક) એ એક પ્રયોગશાળાનું સાધન છે જેનો ઉપયોગ સજીવના શ્વસન દરને માપવા માટે થાય છે,જેમાં ઓક્સિજન અને/અથવા કાર્બન ડાયોક્સાઇડના વિનિમયના દરને માપવામાં આવે છે.
તે ખાસ કરીને શ્વસનાંક $(RQ)$ નક્કી કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે,જે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થયેલા કાર્બન ડાયોક્સાઇડના કદ અને વપરાયેલા ઓક્સિજનના કદનો ગુણોત્તર છે.

(C) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
જ્યારે શ્વસન cơ-પદાર્થ તરીકે ચરબી (fats) અથવા પ્રોટીનનો ઉપયોગ થાય છે,ત્યારે $RQ$ નું મૂલ્ય સામાન્ય રીતે $1$ કરતા ઓછું હોય છે.
એરંડાના બીજ તેલીબિયાં છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં ચરબીયુક્ત પદાર્થો (લિપિડ્સ) પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે.
અંકુરિત એરંડાના બીજમાં ચરબી મુખ્ય શ્વસન cơ-પદાર્થ હોવાથી,તેનું $RQ$ મૂલ્ય $1$ કરતા ઓછું (આશરે $0.7$) હોય છે.

(C) $RQ$ (શ્વસનાંક) એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થયેલા $CO_2$ ના કદ અને વપરાયેલા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થયેલ } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાયેલ } O_2 \text{ નું કદ}}$
જો $RQ < 1$ હોય,તો તેનો અર્થ એ છે કે મુક્ત થયેલ $CO_2$ નું કદ વપરાયેલ $O_2$ ના કદ કરતા ઓછું છે.
અહીં $0.6 < 1$ હોવાથી,શ્વસન cơ પદાર્થના ઓક્સિડેશન દરમિયાન મુક્ત થયેલા $CO_2$ કરતા વધુ ઓક્સિજન વપરાયો છે.

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_{2}$ ના કદ અને વપરાતા $O_{2}$ ના કદનો ગુણોત્તર.
સૂત્ર છે: $RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_{2} \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_{2} \text{ નું કદ}}$.
આપેલ સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ મુજબ:
$2(C_{51}H_{98}O_{6}) + 145O_{2} \rightarrow 102CO_{2} + 98H_{2}O + \text{Energy}$.
અહીં, મુક્ત થતા $CO_{2}$ ના અણુઓની સંખ્યા $102$ છે અને વપરાતા $O_{2}$ ના અણુઓની સંખ્યા $145$ છે.
તેથી, $RQ = \frac{102}{145} \approx 0.7$.
આ સબસ્ટ્રેટ ફેટી એસિડ (ટ્રાયપામિટિન) હોવાથી, $RQ$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા ઓછું છે.

(D) અજારક શ્વસનમાં $CO_{2}$ મુક્ત થાય છે, પરંતુ ઓક્સિજનનો વપરાશ થતો નથી.
શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે મુક્ત થતા $CO_{2}$ ના કદ અને વપરાતા $O_{2}$ ના કદનો ગુણોત્તર.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_{2} \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_{2} \text{ નું કદ}}$
અજારક શ્વસનમાં (દા.ત., યીસ્ટમાં આથવણ), ગ્લુકોઝનું વિઘટન ઓક્સિજનના ઉપયોગ વગર ઇથેનોલ અને $CO_{2}$ માં થાય છે:
$C_{6}H_{12}O_{6} \xrightarrow{\text{ઝાયમેઝ}} 2C_{2}H_{5}OH + 2CO_{2} + \text{ઉર્જા}$
અહીં વપરાતા $O_{2}$ નું કદ $0$ હોવાથી, $RQ = \frac{2}{0}$ થાય, જે અનંત $(\infty)$ છે.

(D) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થયેલા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ના કદ અને વપરાયેલા ઓક્સિજન $(O_2)$ ના કદનો ગુણોત્તર.
$Opuntia$ જેવા માંસલ છોડમાં, પાણીનો વ્યય અટકાવવા માટે દિવસ દરમિયાન વાયુરંધ્રો બંધ રહે છે. રાત્રિ દરમિયાન, તેઓ $CO_2$ ગ્રહણ કરે છે અને તેને કાર્બનિક એસિડ (જેમ કે મેલિક એસિડ) તરીકે સંગ્રહિત કરે છે. દિવસ દરમિયાન, આ કાર્બનિક એસિડનું ડિકાર્બોક્સિલેશન થાય છે અને $CO_2$ મુક્ત થાય છે, જેનો ઉપયોગ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં થાય છે.
આ છોડમાં શ્વસન પ્રક્રિયા દરમિયાન વાતાવરણમાં કોઈ $CO_2$ મુક્ત થતો નથી, તેથી મુક્ત થયેલા $CO_2$ નું કદ $0$ હોય છે.
તેથી, $RQ = \frac{\text{મુક્ત થયેલ } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાયેલ } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{0}{O_2} = 0$.

(D) $R.Q.$ (શ્વસનાંક) એ મુક્ત થયેલા $CO_2$ ના કદ અને વપરાયેલા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર છે.
કાર્બોદિત પદાર્થો માટે $R.Q.$ નું મૂલ્ય $1.0$ હોય છે.
ચરબી માટે $R.Q.$ નું મૂલ્ય આશરે $0.7$ હોય છે.
પ્રોટીન માટે $R.Q.$ નું મૂલ્ય આશરે $0.9$ હોય છે.
કાર્બનિક એસિડ માટે $R.Q.$ નું મૂલ્ય $1.0$ કરતા વધારે હોય છે કારણ કે તે ઓક્સિજનયુક્ત સંયોજનો છે.
ઉદાહરણ તરીકે,મેલિક એસિડનું $R.Q.$ $1.33$ છે અને ઓક્ઝેલિક એસિડ માટે તે $4.0$ છે.

(D) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થયેલા $CO_2$ ના કદ અને વપરાયેલા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
જ્યારે શ્વસન પદાર્થો (જેમ કે ચરબી અને પ્રોટીન) માં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઓછું હોય,ત્યારે તેમના સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન માટે વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.
પરિણામે,વપરાયેલા $O_2$ નું કદ મુક્ત થયેલા $CO_2$ ના કદ કરતા ઘણું વધારે હોય છે.
તેથી,આવા પદાર્થો માટે $RQ$ નું મૂલ્ય હંમેશા એક કરતા ઓછું હોય છે (દા.ત.,ચરબી માટે $RQ$ આશરે $0.7$ અને પ્રોટીન માટે આશરે $0.9$ છે).

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એ મુક્ત થતા $CO_{2}$ ના કદ અને વપરાતા $O_{2}$ ના કદનો ગુણોત્તર છે.
$1$. $(c) C_{18}H_{36}O_{2}$ (ચરબી/સ્ટીઅરિક એસિડ) માટે: $RQ \approx 0.7$
$2$. $(b) C_{6}H_{12}O_{6}$ (કાર્બોદિત/ગ્લુકોઝ) માટે: $RQ = 1.0$
$3$. $(a) C_{4}H_{6}O_{5}$ (કાર્બનિક એસિડ/મેલિક એસિડ) માટે: $RQ = 1.33$
$4$. $(d) \text{માંસલ વનસ્પતિઓ (રાત્રિ દરમિયાન)}$ માટે: $RQ = 0$ (અપૂર્ણ ઓક્સિડેશન/$CAM$ ચયાપચયને કારણે).
આ મૂલ્યોને ચડતા ક્રમમાં (સૌથી ઓછાથી સૌથી વધુ) ગોઠવતા: $0 < 0.7 < 1.0 < 1.33$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(d), (c), (b), (a)$ છે.

(D) શ્વસન ગુણાંક $(RQ)$ એ મુક્ત થયેલા $CO_2$ અને વપરાયેલા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર છે.
તેલીબિયાંના અંકુરણ દરમિયાન,ચરબીનું ઓક્સિડેશન થાય છે,જેના માટે $RQ$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા ઓછું (આશરે $0.7$) હોય છે. તેથી,વિધાન $(A)$ ખોટું છે.
કોષો માટે ગ્લુકોઝ એ પસંદગીનું ઉર્જા બળતણ છે,ચરબી નહીં. તેથી,કારણ $(R)$ પણ ખોટું છે.
આમ,સાચો જવાબ વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) શ્વસનાંક $(RQ)$ એ શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર છે.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$
$RQ$ ના મૂલ્યો શ્વસન આધારકને ઓળખવામાં મદદ કરે છે:
$1$. કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ માટે,$RQ$ નું મૂલ્ય $1$ હોય છે કારણ કે મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ અને વપરાતા $O_2$ નું કદ સમાન હોય છે.
$2$. ચરબી અને પ્રોટીન માટે,$RQ$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા ઓછું $(< 1)$ હોય છે કારણ કે તેમના ઓક્સિડેશન માટે ઉત્પન્ન થતા $CO_2$ ની સાપેક્ષમાં વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.
$3$. કાર્બનિક એસિડ માટે,$RQ$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા વધારે $(> 1)$ હોય છે કારણ કે તેઓ પહેલેથી જ ઓક્સિજનયુક્ત હોય છે અને વપરાતા $O_2$ ની સાપેક્ષમાં વધુ $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) શ્વસનાંક $(RQ)$ ની વ્યાખ્યા શ્વસનની પ્રક્રિયા દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદના ગુણોત્તર તરીકે કરવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે, તેને આ રીતે દર્શાવવામાં આવે છે: $RQ = \frac{\text{મુક્ત થતો } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$.
આ મૂલ્ય કયા પ્રકારના શ્વસન આધારકનું ઓક્સિડેશન થઈ રહ્યું છે (દા.ત. કાર્બોદિત, ચરબી અથવા પ્રોટીન) તે નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
કાર્બોદિતના સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ: $C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{Energy}$.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{6}{6} = 1$.
તેથી, કાર્બોદિત માટે $RQ$ નું મૂલ્ય $1$ છે.

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
પ્રોટીન માટે,$RQ$ નું મૂલ્ય સામાન્ય રીતે એમિનો એસિડના બંધારણના આધારે $0.7$ થી $0.9$ ની વચ્ચે હોય છે.
જોકે,પ્રમાણિત જૈવિક સંદર્ભોમાં,પ્રોટીન માટે $0.9$ મૂલ્ય સામાન્ય રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$
આપેલ પ્રક્રિયામાં: $2(C_{51}H_{98}O_6) + 145O_2 \rightarrow 102CO_2 + 98H_2O + \text{Energy}$
મુક્ત થતા $CO_2$ ના અણુઓની સંખ્યા = $102$
વપરાતા $O_2$ ના અણુઓની સંખ્યા = $145$
$RQ = \frac{102}{145} \approx 0.7$
આ પ્રક્રિયા ફેટી એસિડ (ટ્રાયપામિટિન) ના ઓક્સિડેશનને દર્શાવે છે, જેનો $RQ$ સામાન્ય રીતે આશરે $0.7$ હોય છે。

(B) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
આલ્કોહોલિક આથવણમાં, ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં ગ્લુકોઝનું વિઘટન ઇથેનોલ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં થાય છે:
$C_6H_{12}O_6 \rightarrow 2C_2H_5OH + 2CO_2 + \text{Energy}$
અહીં ઓક્સિજન વપરાતો નથી $(O_2 = 0)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ મુક્ત થાય છે, તેથી $RQ$ ની ગણતરી નીચે મુજબ થાય છે:
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}} = \frac{2}{0} = \infty$
તેથી, આલ્કોહોલિક આથવણ માટે $RQ$ અનંત છે.

(A) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
લેક્ટિક એસિડ આથવણમાં,ગ્લુકોઝનું રૂપાંતર લેક્ટિક એસિડમાં થાય છે,જેમાં $O_2$ વપરાતો નથી અને $CO_2$ મુક્ત થતો નથી $(C_6H_{12}O_6 \rightarrow 2C_3H_6O_3)$.
અહીં મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ $0$ હોવાથી,$RQ$ ની કિંમત $0/0$ થાય છે,જે ગાણિતિક રીતે અવ્યાખ્યાયિત છે,પરંતુ જૈવિક સંદર્ભમાં તેને $0$ ગણવામાં આવે છે કારણ કે કોઈ $CO_2$ ઉત્પન્ન થતો નથી.

(A) શ્વસનાંક $(RQ)$ એટલે શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર.
કાર્બોદિતો માટે, જારક શ્વસનનું રાસાયણિક સમીકરણ આ મુજબ છે: $C_6H_{12}O_6 + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 6H_2O + \text{ઉર્જા}$.
આ સમીકરણ પરથી જોઈ શકાય છે કે $6$ અણુ $CO_2$ ઉત્પન્ન થાય છે અને $6$ અણુ $O_2$ વપરાય છે.
તેથી, $RQ = \frac{6CO_2}{6O_2} = 1$.
આમ, $RQ$ નું મૂલ્ય $1$ છે કારણ કે મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ અને વપરાતા $O_2$ નું કદ સમાન છે, તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.