ETS Questions in Gujarati

(D) સાયટોક્રોમ એ આયર્ન ધરાવતા હિમોપ્રોટીન છે જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ માં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે મુખ્યત્વે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં આવેલા હોય છે,પરંતુ તે આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં કોષરસસ્તર $(plasmalemma)$ સાથે પણ જોડાયેલા હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$plasmalemma$ એ સાચો જવાબ છે જ્યાં સાયટોક્રોમ જોવા મળે છે,ખાસ કરીને બેક્ટેરિયલ શ્વસન અથવા ચોક્કસ પટલ-આધારિત કાર્યોના સંદર્ભમાં.

(B) ઘણા શ્વસન ઉત્સેચકો,જેમ કે સાયટોક્રોમ્સ અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં સામેલ આયર્ન-સલ્ફર પ્રોટીન,ધાત્વિક કોફેક્ટર અથવા પ્રોસ્થેટિક સમૂહ તરીકે આયર્ન $(Fe)$ ધરાવે છે.
કોષીય શ્વસન દરમિયાન થતી રેડોક્સ પ્રતિક્રિયાઓ માટે આયર્ન આવશ્યક છે,કારણ કે તે સરળતાથી ફેરસ $(Fe^{2+})$ અને ફેરિક $(Fe^{3+})$ અવસ્થાઓ વચ્ચે બદલાઈ શકે છે.

(B) સાયટોક્રોમ ઓક્સિડેઝ એક ઉત્સેચક છે જેમાં લોહ $(Fe)$ અને તાંબુ $(Cu)$ આવશ્યક સહ-કારક તરીકે હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Fe$ એ સાચું તત્વ છે. લોહ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$,પ્રકાશસંશ્લેષણ અને શ્વસનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે કારણ કે તે સાયટોક્રોમમાં રહેલા હિમ જૂથનો મુખ્ય ઘટક છે.

(D) પ્રકાશસંશ્લેષણ અને શ્વસન બંનેમાં,$ATP$ નું સંશ્લેષણ કેમિયોસ્મોસિસ અથવા ઓક્સિડેટિવ/ફોટોફોસ્ફોરાયલેશન તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ પર આધાર રાખે છે.
જેમ જેમ ઇલેક્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રોન વાહકોની શ્રેણી (જેમ કે સાયટોક્રોમ) માંથી પસાર થાય છે,તેમ તેઓ ઊર્જા ગુમાવે છે.
આ મુક્ત થયેલી ઊર્જાનો ઉપયોગ પ્રોટોન $(H^+)$ ને પટલની આરપાર પંપ કરવા માટે થાય છે,જેનાથી પ્રોટોન ગ્રેડિયન્ટ સર્જાય છે.
$ATP$ સિન્થેઝ દ્વારા આ ગ્રેડિયન્ટના વિસર્જનથી $ADP$ નું $ATP$ માં ફોસ્ફોરાયલેશન થાય છે.
તેથી,$ATP$ સંશ્લેષણ માટેની ઊર્જા ઇલેક્ટ્રોનના વહનમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) સાયટોક્રોમ એ આયર્ન ધરાવતા હિમોપ્રોટીન છે જે શ્વસનની ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અને પ્રકાશસંશ્લેષણની ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન બંનેમાં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ રેડોક્સ પ્રતિક્રિયાઓમાં ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરને સરળ બનાવે છે,જે બંને ચયાપચયના માર્ગોમાં એક પાયાની પ્રક્રિયા છે.

(B) $ATP$ સંશ્લેષણ માટેનો રસાયણ-આસૃતિવાદ (Chemiosmotic hypothesis),જેને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પીટર મિશેલ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
આ સિદ્ધાંત સમજાવે છે કે કેવી રીતે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલ પર પ્રોટોન ઢાળ (proton gradient) $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચક દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.

(C) શ્વસન એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જેમાં ઉર્જા મુક્ત કરવા માટે કાર્બનિક સંયોજનોનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
જારક શ્વસનમાં,ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર ઓક્સિજન $(O_2)$ છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ઓક્સિજન હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ અને ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ સાથે જોડાઈને પાણી $(H_2O)$ બનાવે છે.
તેથી,$O_2$ હાઇડ્રોજન સાથે જોડાઈને $H_2O$ બનાવે છે તે વિધાન જારક શ્વસનના અંતિમ તબક્કાનું વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ વર્ણન છે.

(D) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ માં રિડ્યુસ્ડ કો-એન્ઝાઇમ્સ ($NADH$ અને $FADH_2$) ના ઓક્સિડેશન દરમિયાન $ATP$ સંશ્લેષણની પ્રક્રિયાને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા કણાભસૂત્ર (mitochondria) ના અંદરના પટલમાં થાય છે.
કણાભસૂત્રને કોન્ડ્રિયોસોમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન એ શ્વસન દ્વારા કોન્ડ્રિયોસોમ દ્વારા $ATP$ નું નિર્માણ છે.

(D) સાયટોક્રોમ એ આયર્ન ધરાવતા હિમોપ્રોટીન છે જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ માં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણમાં, સાયટોક્રોમ (જેમ કે $cytochrome \, b_6$ અને $cytochrome \, f$) થાઇલેકોઇડ પટલમાં સ્થિત પ્રકાશસંશ્લેષી ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનના આવશ્યક ઘટકો છે.
શ્વસનમાં, સાયટોક્રોમ (જેમ કે $cytochrome \, b, c_1, c, a,$ અને $a_3$) કણાભસૂત્રીય ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનના મહત્વપૂર્ણ ઘટકો છે.
તેથી, બંને પ્રક્રિયાઓ ઊર્જા અથવા રાસાયણિક ક્ષમતા ઉત્પન્ન કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણ માટે સાયટોક્રોમનો ઉપયોગ કરે છે.

(C) ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન એ ચયાપચયનો એક માર્ગ છે જેમાં કોષો પોષક તત્વોના ઓક્સિડેશન માટે ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ કરે છે,જેનાથી મુક્ત થતી ઊર્જાનો ઉપયોગ $ATP$ બનાવવા માટે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા કોષીય શ્વસનના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં થાય છે,જેને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,રેડોક્સ પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન દાતાઓ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન $O_2$ જેવા ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનારાઓ તરફ સ્થાનાંતરિત થાય છે,અને મુક્ત થયેલી ઊર્જાનો ઉપયોગ $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ બનાવવા માટે થાય છે.

(D) સાયટોક્રોમ એ આયર્ન ધરાવતા હિમોપ્રોટીન છે જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ માં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં આવેલા હોય છે અને ઇલેક્ટ્રોનને ઓક્સિજન સુધી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે કોષીય શ્વસન દરમિયાન $ATP$ ના સંશ્લેષણ તરફ દોરી જાય છે.

(B) ક્રિસ્ટી એ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલના ગડીઓ છે,જેમાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ સંકુલ અને $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચકો આવેલા હોય છે. આ ઘટકો ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન માટે આવશ્યક છે,જે જારક શ્વસનનો અંતિમ તબક્કો છે. તેથી,ક્રિસ્ટી પર આવેલા ઉત્સેચકો સીધી રીતે જારક શ્વસન સાથે સંકળાયેલા છે.

(D) ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ દરમિયાન $ATP$ નું સંશ્લેષણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,રિડ્યુસ્ડ કો-એન્ઝાઇમ્સ ($NADH$ અને $FADH_2$) ના ઓક્સિડેશન દરમિયાન મુક્ત થતી ઉર્જાનો ઉપયોગ $ADP$ ના ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ બનાવવા માટે થાય છે.
તેથી,આ યુગ્મિત પ્રતિક્રિયા દ્વારા બનતી અંતિમ નીપજ $ATP$ છે.

(D) જારક શ્વસનમાં $ATP$ ઉત્પાદનની ક્રિયાવિધિ,ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ અને રસાયણ-આસૃતિ (chemiosmosis) દ્વારા ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન,પીટર મિશેલ દ્વારા આપવામાં આવી હતી. તેમણે રસાયણ-આસૃતિનો સિદ્ધાંત (chemiosmotic hypothesis) રજૂ કર્યો હતો,જે સમજાવે છે કે કેવી રીતે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલ પર પ્રોટોન ઢાળ $ATP$ સિન્થેઝ દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.

(C) શ્વસન અને પ્રકાશસંશ્લેષણ બંનેમાં ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા અથવા રિડક્શન કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ નો ઉપયોગ થાય છે.
સાયટોક્રોમ એ આયર્ન ધરાવતા હિમોપ્રોટીન છે જે કણાભસૂત્ર (શ્વસન) અને હરિતકણ (પ્રકાશસંશ્લેષણ) બંનેની ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમમાં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાયટોક્રોમ બંને પ્રક્રિયાઓમાં સામાન્ય છે.

(B) કોષીય શ્વસનની ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા $(ETS)$ માં,ઓક્સિજન $(O_2)$ અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન ગ્રાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે શૃંખલાના છેલ્લા સાયટોક્રોમમાંથી ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ સ્વીકારે છે અને માઇટોકોન્ડ્રિયલ મેટ્રિક્સમાંથી પ્રોટોન $(H^+)$ સાથે જોડાઈને પાણી $(H_2O)$ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલામાં ઇલેક્ટ્રોનનો પ્રવાહ જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે,જે ઓક્સિડેટીવ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણને શક્ય બનાવે છે.

(C) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ દ્વારા એક $NADH_2$ (અથવા $NADH + H^+$) અણુના ઓક્સિડેશનથી $3$ $ATP$ અણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
તે જ રીતે,એક $FADH_2$ અણુના ઓક્સિડેશનથી $2$ $ATP$ અણુઓ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$FADH_2$ તેના ઇલેક્ટ્રોન કોમ્પ્લેક્સ-$II$ (સક્સિનેટ ડિહાઈડ્રોજનેઝ) ને આપે છે.
$FADH_2$ એ કોમ્પ્લેક્સ-$I$ પછી $ETS$ માં પ્રવેશતું હોવાથી,તે પ્રથમ પ્રોટોન પમ્પિંગ સાઇટને બાયપાસ કરે છે.
પરિણામે,$NADH$ ની સરખામણીમાં $FADH_2$ ના એક અણુના ઓક્સિડેશનથી ઓછા પ્રોટોન પમ્પ થાય છે,જેના પરિણામે $ATP$ ના $2$ અણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) કણાભસૂત્રની ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં, ચોક્કસ સંકુલ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોનનું સ્થળાંતર એ મેટ્રિક્સમાંથી આંતર-પટલ અવકાશમાં પ્રોટોન $(H^+)$ ના પમ્પિંગ સાથે જોડાયેલું છે।
ખાસ કરીને, $Cyt$ $b$ થી $Cyt$ $c_1$ (સંકુલ $III$ નો ભાગ) સુધી ઇલેક્ટ્રોનનું સ્થળાંતર એ આંતરિક કણાભસૂત્રીય પટલની આરપાર પ્રોટોનના સ્થળાંતર સાથે સંકળાયેલું છે।
આ પ્રોટોન ઢાળ એક પ્રોટોન પ્રેરક બળ બનાવે છે જે $ATP$ સિન્થેઝ (\text{સંકુલ} $V$) દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે।
તેથી, $Cyt$ $b$ થી $Cyt$ $c_1$ સુધી ઇલેક્ટ્રોનનું વહન એ ઉર્જા-જોડાણ પ્રક્રિયાનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે જે $ATP$ નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે।

(A) કણાભસૂત્રમાં $ATP$ નું સંશ્લેષણ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ દરમિયાન ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા થાય છે.
ઓક્સિજન ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં,ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન અટકી જાય છે,જે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલ પર પ્રોટોન ગ્રેડિયન્ટ બનતા અટકાવે છે.
આ ગ્રેડિયન્ટ $ATP$ સિન્થેઝ ઉત્સેચક માટે $ADP$ નું $ATP$ માં રૂપાંતર કરવા માટે આવશ્યક છે.

(B) ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં $NADH$ અથવા $FADH_2$ માંથી ઇલેક્ટ્રોન વાહકોની શ્રેણી દ્વારા $O_2$ માં ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતરિત થવાથી $ATP$ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં થાય છે, જ્યાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ અને $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલ આવેલા હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ દરમિયાન મુક્ત થતી ઉર્જાનો ઉપયોગ પ્રોટોનને આંતરપટલીય અવકાશમાં પમ્પ કરવા માટે થાય છે, જે પ્રોટોન ગ્રેડિયન્ટ બનાવે છે અને તે $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.

(C) ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં $NADH$ અથવા $FADH_2$ માંથી ઇલેક્ટ્રોન વાહકોની શ્રેણી દ્વારા $O_2$ માં ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણના પરિણામે $ATP$ બને છે.
આ પ્રક્રિયા કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં થાય છે.
ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં આવેલી હોય છે,જ્યાં ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન દરમિયાન મુક્ત થતી ઉર્જાનો ઉપયોગ $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ ના સંશ્લેષણ માટે થાય છે.

(C) સાયટોક્રોમ એ આયર્ન ધરાવતા હિમોપ્રોટીન છે જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેઓ કણાભસૂત્રના આંતરિક પટલમાં એક સંકુલમાંથી બીજા સંકુલમાં ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણને સરળ બનાવે છે.
ઇલેક્ટ્રોનની આ ગતિ પ્રોટોન ઢાળ (proton gradient) બનાવવા માટે આવશ્યક છે,જે અંતે ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણ તરફ દોરી જાય છે.

(A) જારક શ્વસનમાં ગ્લાયકોલિસિસ,લિંક રિએક્શન,ક્રેબ્સ ચક્ર અને ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ નો સમાવેશ થાય છે.
ગ્લાયકોલિસિસ કોષરસમાં થાય છે,જ્યારે ક્રેબ્સ ચક્ર અને $ETS$ કણાભસૂત્રની અંદર થાય છે.
મોટાભાગના $ATP$ અણુઓ $ETS$ દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે,જે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલ પર થાય છે.
તેથી,જારક શ્વસનની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા જે મહત્તમ $ATP$ અણુઓ આપે છે તે મુખ્યત્વે કણાભસૂત્રમાં પૂર્ણ થાય છે.

(B) ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ દ્વારા રિડ્યુસ્ડ કો-એન્ઝાઇમ્સ ($NADH$ અને $FADH_2$) ના ઓક્સિડેશન દરમિયાન મુક્ત થતી ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માંથી $ATP$ નું સંશ્લેષણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયા જારક શ્વસન દરમિયાન કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં થાય છે.
તેથી,તે શ્વસનમાં $ATP$ નું નિર્માણ છે.

(A) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,$NADH + H^+$ અને $FADH_2$ જેવા રિડ્યુસ્ડ કો-એન્ઝાઇમ્સનું ઓક્સિડેશન થઈને $NAD^+$ અને $FAD$ પુનઃ પ્રાપ્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન સંકુલમાં ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણ દ્વારા થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આ કો-એન્ઝાઇમ્સમાંથી હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ (જે ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન ધરાવે છે) દૂર થવાથી તેઓ તેમના ઓક્સિડાઇઝ્ડ સ્વરૂપમાં પાછા ફરે છે,જેનાથી તેઓ આગળની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓમાં ભાગ લઈ શકે છે.

(C) સાયટોક્રોમ $a_3$ એ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ નું અંતિમ સાયટોક્રોમ છે.
તેમાં $Fe^{+++}$ અને $Cu^{++}$ બંને આયનો આવેલા હોય છે.
તે $Fe^{+++}$ કેન્દ્ર દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારે છે અને $Cu^{++}$ કેન્દ્ર દ્વારા ઓક્સિજન $(O_2)$ ને ઇલેક્ટ્રોનનું દાન કરે છે,જે આ પ્રક્રિયામાં અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન ગ્રાહક છે.

(C) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,જે કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં થાય છે,ઇલેક્ટ્રોન સંકુલની શ્રેણીમાંથી પસાર થાય છે.
ઓક્સિજન $(O_2)$ શૃંખલાના અંતે અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન $(H^+)$ સાથે જોડાઈને પાણી $(H_2O)$ બનાવે છે,જે જારક શ્વસનની અંતિમ નીપજ છે.

(C) ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં $NADH$ અથવા $FADH_2$ માંથી ઇલેક્ટ્રોનનું વહન ઇલેક્ટ્રોન વાહકોની શ્રેણી દ્વારા $O_2$ તરફ થવાથી $ATP$ નું નિર્માણ થાય છે. આ પ્રક્રિયા કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં થાય છે. આ પ્રક્રિયા માટે જરૂરી ઉત્સેચકો અને પ્રોટીન સંકુલ (જેમ કે સંકુલ $I$ થી $IV$ અને $ATP$ સિન્થેઝ) કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.

(B) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,અંતિમ સાયટોક્રોમ $Cyt$ $a_3$ છે.
$Cyt$ $a_3$ માં આયર્ન અને કોપર બંને કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
તે $Cyt$ $a$ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે અને તેને ઓક્સિજનને આપે છે,જે અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર છે.
તે શૃંખલાનો છેલ્લો ઘટક હોવાથી જે ઇલેક્ટ્રોનને ઓક્સિજન સુધી પહોંચાડે છે,તેને અંતિમ સાયટોક્રોમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,ઇલેક્ટ્રોન તેમના વધતા રિડોક્સ પોટેન્શિયલના ક્રમમાં ગોઠવાયેલા સાયટોક્રોમની શ્રેણી દ્વારા સ્થાનાંતરિત થાય છે.
આ સુનિશ્ચિત કરે છે કે ઇલેક્ટ્રોનનો પ્રવાહ વધુ ઇલેક્ટ્રોનેગેટિવ સંયોજનથી અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર,જે ઓક્સિજન $({O_2})$ છે,સુધી તબક્કાવાર રીતે થાય છે.
સાયટોક્રોમ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન પરિવહનનો સાચો ક્રમ $Cyt$ $b \rightarrow Cyt$ $c \rightarrow Cyt$ $a \rightarrow Cyt$ $a_3$ છે.

(C) $Fe-S$ (આયર્ન-સલ્ફર) સંકુલ એ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(E.T.S.)$ નો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે.
તે $NADH$ ડીહાઈડ્રોજેનેઝ (સંકુલ $I$) થી યુબિકવિનોન $(CoQ)$ સુધી ઇલેક્ટ્રોનનું વહન કરવા માટે જવાબદાર છે.
જોકે સાયટોક્રોમ પણ ઇલેક્ટ્રોન વહનમાં ભાગ લે છે,પરંતુ $Fe-S$ કેન્દ્રો ખાસ કરીને સંકુલની અંદર ઇલેક્ટ્રોન વહનના પ્રારંભિક તબક્કામાં સામેલ હોય છે.

(A) $ATP$ એ ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતરિત કરતો અણુ નથી.
તે ઉર્જા સંગ્રહ કરતો અણુ છે,તેથી તેને કોષની ઉર્જા ચલણ (energy currency) કહેવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,$NAD^+$,$Fe-S$ પ્રોટીન અને $Co-enzyme Q$ એ ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ ના આવશ્યક ઘટકો છે જે ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણમાં ભાગ લે છે.

(D) સાયટોક્રોમ્સ એ આયર્ન ધરાવતા હિમોપ્રોટીન છે જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇનમાં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં હિમ સમૂહ હોય છે,જે $Fe$ ધરાવતું પોર્ફિરિન રંજકદ્રવ્ય છે.
ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સાયટોક્રોમમાં રહેલો આયર્ન પરમાણુ $Fe^{3+}$ અને $Fe^{2+}$ અવસ્થાઓ વચ્ચે પ્રતિવર્તી ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન અનુભવે છે $(Fe^{3+} + e^- \to Fe^{2+})$.

(A) સાયટોક્રોમ્સ એ પ્રોટીન સંકુલ છે જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ સંકુલ કણાભસૂત્રની અંતઃ કલામાં ગોઠવાયેલા હોય છે,ખાસ કરીને ક્રિસ્ટીમાં,જે અંતઃ કલાના ગડીઓ છે અને આ પ્રક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
તેથી,સાયટોક્રોમ્સ માટેનું યોગ્ય સ્થાન કણાભસૂત્રના ક્રિસ્ટી છે.

(B) સાચો જવાબ $O_2$ છે.
ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,ઓક્સિજન અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન સાથે જોડાઈને પાણીના અણુઓ બનાવે છે,જે ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનના સતત પ્રવાહ માટે આવશ્યક છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $\frac{1}{2}O_2 + 2e^- + 2H^+ \to H_2O$.

(A) કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ માં સાયટોક્રોમ્સનો સાચો ક્રમ $cyt$ $b \rightarrow cyt$ $c_1 \rightarrow cyt$ $c \rightarrow cyt$ $a \rightarrow cyt$ $a_3$ છે.
ઇલેક્ટ્રોન $cyt$ $b$ થી $cyt$ $c_1$ માં,ત્યારબાદ $cyt$ $c$ માં અને અંતે $cyt$ $a$-$a_3$ સંકુલમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે,જે તેમને ઓક્સિજનમાં સ્થાનાંતરિત કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $cyt$ $b$,$cyt$ $c$,$cyt$ $a$-$cyt$ $a_3$ છે.

(C) કોષના કણાભસૂત્રની ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,યુબિકવિનોન $(Q)$ થી સાયટોક્રોમ $c$ $(C)$ સુધીના ઇલેક્ટ્રોનનું વહન પ્રોટોન $(H^+)$ ને આંતર-પટલીય અવકાશમાં પમ્પ કરે છે,જે $H^+$ મુક્ત કરતું સ્થાન છે.
ત્યારબાદ,સાયટોક્રોમ $aa_3$ (સાયટોક્રોમ $c$ ઓક્સિડેઝ) થી ઓક્સિજન $(O_2)$ સુધીના ઇલેક્ટ્રોનનું વહન પાણી $(H_2O)$ બનાવવા માટે મેટ્રિક્સમાંથી પ્રોટોનનો વપરાશ કરે છે,આમ તે $H^+$ શોષણ કરતું સ્થાન છે.
તેથી,$Q \to C$ એ $H^+$ મુક્ત કરતું સ્થાન છે અને $aa_3 \to O_2$ એ $H^+$ શોષણ કરતું સ્થાન છે.

(D) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,ઇલેક્ટ્રોન કોએન્ઝાઇમ $Q$ $(Ubiquinone)$,સાયટોક્રોમ-$b$,સાયટોક્રોમ-$c_1$,સાયટોક્રોમ-$c$,સાયટોક્રોમ-$a$,અને સાયટોક્રોમ-$a_3$ સહિતના વાહકોની શ્રેણી દ્વારા સ્થાનાંતરિત થાય છે.
કોએન્ઝાઇમ $Q$,સાયટોક્રોમ-$c$,અને સાયટોક્રોમ-$a$ એ બધા કણાભસૂત્રના આંતરિક પટલમાં મધ્યવર્તી ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
પાણી $(H_2O)$ એ અંતિમ ઉત્પાદન છે જે $ETS$ સાંકળના અંતે ઓક્સિજન દ્વારા ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારવામાં આવે ત્યારે બને છે,પરંતુ તે પોતે ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરતું નથી.

(D) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ એ પ્રોટીન સંકુલ અને ઇલેક્ટ્રોન વાહક અણુઓની શ્રેણી છે જે સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં આવેલી હોય છે.
આ ઉત્સેચકો $NADH$ અને $FADH_2$ માંથી ઓક્સિજન સુધી ઇલેક્ટ્રોનના વહનને સરળ બનાવે છે,જે $ATP$ સંશ્લેષણ માટે પ્રોટોન ગ્રેડિયન્ટ બનાવવા માટે પ્રોટોનને પમ્પ કરવાની પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલ છે.
તેથી,આ ઉત્સેચકો માટેનું યોગ્ય સ્થાન કણાભસૂત્ર છે.

(B) ગ્લુકોઝના સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન દરમિયાન, મોટાભાગના $ATP$ અણુઓ $Electron \text{ } Transport \text{ } Chain$ $(ETC)$ દરમિયાન ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
ગ્લાયકોલિસિસ અને $Kreb's \text{ } cycle$ દરમિયાન, સબસ્ટ્રેટ-લેવલ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા માત્ર થોડી માત્રામાં $ATP$ (અથવા $GTP$) ઉત્પન્ન થાય છે.
જો કે, અગાઉના તબક્કાઓમાં ઉત્પન્ન થયેલા રિડ્યુસ્ડ કો-એન્ઝાઇમ્સ ($NADH$ અને $FADH_2$) ઇલેક્ટ્રોનને $ETC$ માં દાન કરે છે, જે $ATP \text{ } synthase$ સંકુલ દ્વારા મોટી સંખ્યામાં $ATP$ અણુઓના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.

(C) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,$NAD^+$ અને $FAD^+$ જેવા ઇલેક્ટ્રોન વાહકો સહઉત્સેચક તરીકે કાર્ય કરે છે જે ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન સ્વીકારીને રિડક્શન પામે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$NAD^+$ એક હાઇડ્રાઇડ આયન $(H^-)$ સ્વીકારે છે,જેમાં બે ઇલેક્ટ્રોન અને એક પ્રોટોન હોય છે,જેથી $NADH$ બને છે.
તે જ રીતે,$FAD^+$ બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ (દરેક એક ઇલેક્ટ્રોન અને એક પ્રોટોન ધરાવે છે) સ્વીકારીને $FADH_2$ બનાવે છે.
તેથી,$NAD^+$ અને $FAD^+$ એ ઓક્સિડાઇઝ્ડ સ્વરૂપો છે જે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સફરની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે હાઇડ્રાઇડ આયન અથવા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓને સ્વીકારવા માટે સક્ષમ છે.

(A) ઈલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં આવેલી હોય છે.
યુબિકવિનોન $(Coenzyme Q)$ એક મોબાઈલ ઈલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે જે કોમ્પ્લેક્સ $I$ ($NADH$ ડીહાઈડ્રોજનેઝ) અને કોમ્પ્લેક્સ $III$ (સાયટોક્રોમ $bc_1$ કોમ્પ્લેક્સ) વચ્ચે,તેમજ કોમ્પ્લેક્સ $II$ (સક્સિનેટ ડીહાઈડ્રોજનેઝ) અને કોમ્પ્લેક્સ $III$ વચ્ચે ઈલેક્ટ્રોનનું વહન કરે છે.
તેથી,યુબિકવિનોન એ ઈલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે.

(B) વનસ્પતિઓમાં જારક શ્વસન માટે ઓક્સિજન અનિવાર્ય છે. તે ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન તંત્ર $(ETS)$ માં અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન ગ્રાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) સાયનાઈડ,એઝાઈડ અને કાર્બન મોનોક્સાઈડ ઈલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઈન $(ETC)$ ના શક્તિશાળી અવરોધકો તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ખાસ કરીને સાયટોક્રોમ c ઓક્સિડેઝ (કોમ્પ્લેક્સ $IV$) ને લક્ષ્ય બનાવે છે.
સાયટોક્રોમ $a_3$ માં રહેલા હિમ ગ્રુપના આયર્ન કેન્દ્ર સાથે જોડાઈને,આ પદાર્થો ઓક્સિજનમાં ઈલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણને અટકાવે છે.
પરિણામે,ઈલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઈન બ્લોક થઈ જાય છે,ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન અટકી જાય છે અને કોષીય શ્વસનનો એકંદર દર નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.

(D) ક્રેબ્સ ચક્ર (અથવા $TCA$ ચક્ર) સીધો $O_2$ નો ઉપયોગ કરતું નથી. જોકે,તેને ચાલુ રાખવા માટે ઇલેક્ટ્રોન વાહકો તરીકે $NAD^+$ અને $FAD$ ની જરૂર પડે છે. આ ચક્ર દરમિયાન,તેઓ $NADH$ અને $FADH_2$ માં રિડક્શન પામે છે. ચક્રને સતત ચાલુ રાખવા માટે,ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ દ્વારા $NADH$ અને $FADH_2$ માંથી $NAD^+$ અને $FAD$ નું પુનઃસર્જન થવું જરૂરી છે. $ETS$ ને કાર્ય કરવા માટે અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે $O_2$ ની જરૂર હોય છે. તેથી,$O_2$ પરોક્ષ રીતે $NAD^+$ અને $FAD$ ના પુનઃસર્જનને મંજૂરી આપીને ક્રેબ્સ ચક્રને જાળવી રાખે છે.

(C) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં,સાયટોક્રોમ ઓક્સિડેઝ (કોમ્પ્લેક્સ $IV$) એ અંતિમ ઉત્સેચક સંકુલ છે.
તે સાયટોક્રોમ $c$ માંથી આણ્વિય ઓક્સિજન $({O_2})$ સુધી ઇલેક્ટ્રોનનું વહન કરવામાં મદદ કરે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તે ${O_2}$ ને પાણી $(H_2O)$ માં રિડ્યુસ કરવા માટે $2$ ઇલેક્ટ્રોન અને $2$ પ્રોટોન $(H^+)$ સ્વીકારે છે.
તેથી,તે અંતિમ ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર સંકુલ તરીકે કાર્ય કરે છે જે પાણીના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.

(C) શ્વસન પ્રક્રિયામાં, સબસ્ટ્રેટના ઓક્સિડેશન દરમિયાન મુક્ત થતી ઊર્જાનો ઉપયોગ $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટ $(Pi)$ માંથી $ATP$ નું સંશ્લેષણ કરવા માટે થાય છે।
જ્યારે આ પ્રક્રિયા ઓક્સિજનની હાજરીમાં (જારક તબક્કો) થાય છે અને તે ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલી હોય છે, ત્યારે તેને ખાસ કરીને ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન કહેવામાં આવે છે।
$ADP + Pi \xrightarrow{\text{Oxidative Phosphorylation}} ATP$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે।

(A) ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન $(ETC)$ એ પ્રોટીન સંકુલ અને ઇલેક્ટ્રોન વાહકોની શ્રેણી છે જે કણાભસૂત્રના અંતઃપટલમાં ગોઠવાયેલી હોય છે. આ સંકુલ (સંકુલ $I$ થી $IV$) $NADH$ અને $FADH_2$ માંથી ઇલેક્ટ્રોનને ઓક્સિજન સુધી પહોંચાડવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે,જેનાથી અંતઃપટલની આરપાર પ્રોટોન ઢાળ (proton gradient) સર્જાય છે,જે $ATP$ સિન્થેઝ દ્વારા $ATP$ ના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે.

(B) સાયટોક્રોમ એ આયર્ન $(Fe)$ ધરાવતા હિમોપ્રોટીન છે જે કોષીય શ્વસન અને પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન શૃંખલા $(ETC)$ માં ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં હિમ સમૂહ હોય છે,જે $Fe$ ધરાવતી પોરફાયરીન વલય રચના છે.
આ હિમ સમૂહ તેમને પ્રતિવર્તી ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન (રેડોક્સ) પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવા દે છે,જે ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણને સરળ બનાવે છે.
તેથી,સાયટોક્રોમને $Fe$ યુક્ત પોરફાયરીન રંજકદ્રવ્યો તરીકે યોગ્ય રીતે વર્ણવવામાં આવે છે.