વર્ણન કરો: શ્વસનાંક (Respiratory Quotient).

જારક શ્વસન દરમિયાન,$O_{2}$ વપરાય છે અને $CO_{2}$ મુક્ત થાય છે.
શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_{2}$ ના કદ અને વપરાતા $O_{2}$ ના કદના ગુણોત્તરને શ્વસનાંક $(RQ)$ કહેવામાં આવે છે.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_{2} \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_{2} \text{ નું કદ}}$
શ્વસનાંક શ્વસન દરમિયાન વપરાતા શ્વસન આધારક (substrate) ના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
કાર્બોદિતોનો $RQ$: જ્યારે કાર્બોદિતોનો આધારક તરીકે ઉપયોગ થાય છે અને તેનું સંપૂર્ણ ઓક્સિડેશન થાય છે,ત્યારે $RQ$ $1$ હોય છે,કારણ કે સમાન માત્રામાં $CO_{2}$ મુક્ત થાય છે અને $O_{2}$ વપરાય છે.
સમીકરણ: $C_{6}H_{12}O_{6} + 6O_{2} \longrightarrow 6CO_{2} + 6H_{2}O + \text{ઉર્જા}$
$RQ = \frac{6CO_{2}}{6O_{2}} = 1.0$
ચરબીનો $RQ$: જ્યારે શ્વસનમાં ચરબીનો ઉપયોગ થાય છે,ત્યારે $RQ$ $1$ કરતા ઓછો હોય છે. ટ્રાયપામિટિન ફેટી એસિડ માટેની ગણતરી નીચે મુજબ છે:
$2(C_{51}H_{98}O_{6}) + 145O_{2} \longrightarrow 102CO_{2} + 98H_{2}O + \text{ઉર્જા}$
$RQ = \frac{102CO_{2}}{145O_{2}} \approx 0.7$
પ્રોટીન: જ્યારે પ્રોટીન શ્વસન આધારક હોય છે,ત્યારે આ ગુણોત્તર લગભગ $0.9$ હોય છે.
જ્યારે કાર્બનિક એસિડનો શ્વસન માટે ઉપયોગ થાય છે,ત્યારે $RQ$ $1$ કરતા વધારે રહે છે.
ઉદાહરણ: ઓક્ઝેલિક એસિડના શ્વસન માટેનું સમીકરણ:
$2(COOH)_{2} + O_{2} \longrightarrow 4CO_{2} + 2H_{2}O + \text{ઉર્જા}$
$RQ = \frac{4CO_{2}}{1O_{2}} = 4.0$