શ્વસન દરમિયાન વિવિધ સબસ્ટ્રેટ (શ્વસન આધારક) ઓક્સિડાઇઝ થાય છે. શ્વસનાંક $(RQ)$ કેવી રીતે નિર્દેશિત કરે છે કે કયા પ્રકારનો સબસ્ટ્રેટ,એટલે કે કાર્બોહાઇડ્રેટ,ચરબી કે પ્રોટીનનું ઓક્સિડેશન થઈ રહ્યું છે?

(A) શ્વસનાંક $(RQ)$ એ શ્વસન દરમિયાન મુક્ત થતા $CO_2$ ના કદ અને વપરાતા $O_2$ ના કદનો ગુણોત્તર છે.
$RQ = \frac{\text{મુક્ત થતા } CO_2 \text{ નું કદ}}{\text{વપરાતા } O_2 \text{ નું કદ}}$
$RQ$ ના મૂલ્યો શ્વસન આધારકને ઓળખવામાં મદદ કરે છે:
$1$. કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ માટે,$RQ$ નું મૂલ્ય $1$ હોય છે કારણ કે મુક્ત થતા $CO_2$ નું કદ અને વપરાતા $O_2$ નું કદ સમાન હોય છે.
$2$. ચરબી અને પ્રોટીન માટે,$RQ$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા ઓછું $(< 1)$ હોય છે કારણ કે તેમના ઓક્સિડેશન માટે ઉત્પન્ન થતા $CO_2$ ની સાપેક્ષમાં વધુ ઓક્સિજનની જરૂર પડે છે.
$3$. કાર્બનિક એસિડ માટે,$RQ$ નું મૂલ્ય $1$ કરતા વધારે $(> 1)$ હોય છે કારણ કે તેઓ પહેલેથી જ ઓક્સિજનયુક્ત હોય છે અને વપરાતા $O_2$ ની સાપેક્ષમાં વધુ $CO_2$ ઉત્પન્ન કરે છે.