Gibberellins Questions in Gujarati

(B) ડાંગરનો બકાને (મૂર્ખ રોપ) રોગ $Fusarium \text{ } moniliforme$ નામની ફૂગને કારણે થાય છે.
આ ફૂગની પૂર્ણ અવસ્થા $Gibberella \text{ } fujikuroi$ $(ascomycete)$ છે.
આ ફૂગ જિબરેલિન નામનો વનસ્પતિ વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરે છે, જે ડાંગરના પ્રકાંડમાં અતિશય લંબાઈ પ્રેરે છે, જેના પરિણામે રોગના લક્ષણો જોવા મળે છે.

(A) જીબરેલીન સૌપ્રથમ ડાંગરના છોડમાંથી મેળવવામાં આવ્યું હતું જે 'બકાને રોગ' (મૂર્ખ છોડનો રોગ) થી પીડાતા હતા. આ રોગ $Gibberella$ $fujikuroi$ નામની ફૂગ દ્વારા થાય છે.

(B) જીબરેલીન્સ એ નિર્બળ એસિડિક વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે જીબાન રિંગ બંધારણ ધરાવે છે.
તેઓ મુખ્યત્વે અખંડ છોડમાં કોષ વિસ્તરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે જાણીતા છે.
જીબરેલીન્સનો એક વિશિષ્ટ અને સુસ્થાપિત ગુણધર્મ એ છે કે તેઓ જનીનિક રીતે વામન છોડ,જેમ કે વામન મકાઈ અથવા વામન વટાણામાં આંતરગાંઠની લંબાઈમાં વધારો કરે છે,જેનાથી તે સામાન્ય ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

(B) $Gibberellins$ (જિબરેલિન) એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે પુષ્પસર્જન માટે જરૂરી ચોક્કસ પ્રકાશની જરૂરિયાતોને બદલી શકે છે. ખાસ કરીને,$long-day$ (લાંબા દિવસની) વનસ્પતિઓમાં,$Gibberellic$ $acid$ $(GA)$ નો ઉપયોગ કરવાથી,વનસ્પતિઓને $short-day$ (ટૂંકા દિવસની) પરિસ્થિતિમાં ઉગાડવામાં આવે તો પણ તેમાં પુષ્પસર્જન પ્રેરી શકાય છે,જે લાંબા સમય સુધી પ્રકાશની જરૂરિયાતને અસરકારક રીતે દૂર કરે છે.

(A) $Gibberellins$ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો છે જે મુખ્યત્વે આંતરગાંઠોના વિસ્તરણને પ્રેરે છે.
આ પ્રક્રિયા એટલા માટે થાય છે કારણ કે $Gibberellins$ પ્રકાંડના પેશીઓમાં ઝડપી કોષ વિભાજન અને કોષ વિસ્તરણ બંનેને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,તેઓ પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરવા માટે જવાબદાર છે,ખાસ કરીને એવી વનસ્પતિઓમાં જે રોઝેટ (rosette) વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.

(B) જિબરેલિન્સ $(GA)$ ઘણી લાંબા દિવસની વનસ્પતિઓમાં પુષ્પસર્જનને પ્રેરિત કરવા માટે લાંબા પ્રકાશકાળના વિકલ્પ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વધુમાં,$GA$ કોબીજ અને બીટ જેવી રોઝેટ (rosette) વનસ્પતિઓમાં બોલ્ટિંગ (પુષ્પસર્જન પહેલાં આંતરગાંઠનું લંબાવું) પ્રેરે છે,જેનો વ્યાપારી ધોરણે વહેલા બીજ ઉત્પાદન માટે ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(B) જિબરેલિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે ઘણી દીર્ઘ દિવસીય વનસ્પતિઓમાં લાંબા દિવસોની જરૂરિયાતને બદલી શકે છે.
જ્યારે દીર્ઘ દિવસીય વનસ્પતિઓને લઘુ દિવસીય પરિસ્થિતિમાં ઉગાડવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ પુષ્પસર્જન કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે કારણ કે તેમાં જિબરેલિનનું અંતર્જાત ઉત્પાદન અપૂરતું હોય છે.
જો કે,જો આ વનસ્પતિઓને બાહ્ય જિબરેલિક એસિડ આપવામાં આવે,તો તેમને બિન-પ્રેરક લઘુ દિવસીય પરિસ્થિતિમાં પણ પુષ્પસર્જન માટે પ્રેરિત કરી શકાય છે.

(D) જિબરેલિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે બીજ અને કલિકાની સુષુપ્તાવસ્થા તોડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
શિયાળામાં,નીચા તાપમાનને કારણે બટાકાના કંદ ઘણીવાર સુષુપ્ત અવસ્થામાં રહે છે.
જિબરેલિનનો ઉપયોગ કરવાથી આ સુષુપ્તાવસ્થા તૂટે છે અને બટાકાના કંદના ઝડપી અંકુરણ (sprouting) ને પ્રોત્સાહન મળે છે.

(D) જિબરેલિન્સ $(GA)$ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકોનો એક સમૂહ છે.
વનસ્પતિ દેહધર્મવિદ્યામાં વ્યાપક સંશોધનને કારણે ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ સહિત વિવિધ સજીવોમાંથી $100$ થી વધુ પ્રકારના જિબરેલિન્સ ઓળખવામાં આવ્યા છે.
જોકે,પ્રમાણિત પાઠ્યપુસ્તકના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં જ્યાં $60$ એ સૌથી વધુ વિકલ્પ તરીકે આપવામાં આવ્યો છે,તે સ્ત્રોત સામગ્રીના પ્રકાશન સમયે જાણીતી સંખ્યા દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) જિબરેલીન્સ $(GA)$ એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે દલપત્રોની વૃદ્ધિ અને ગોઠવણીના નિયમન સહિત વિવિધ વિકાસલક્ષી પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે। સંશોધન દર્શાવે છે કે જિબરેલીન્સ $Cassia \text{ } fistula$ અને $Rosa \text{ } indica$ જેવી કેટલીક વનસ્પતિઓના દલપત્રોમાં હાજર હોય છે, જ્યાં તેઓ દલપત્રોની ચુસ્ત ગોઠવણી અને વિસ્તરણમાં મદદ કરે છે। તેથી, $A$ અને $B$ બંને વૈજ્ઞાનિક રીતે માન્ય ઉદાહરણો છે, પરંતુ પ્રમાણભૂત વનસ્પતિશાસ્ત્રના $MCQ$ ના સંદર્ભમાં, $Cassia \text{ } fistula$ ને વારંવાર ટાંકવામાં આવે છે।

(A) $GA$ (જીબરેલીન્સ) આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી (intercalary meristem) ની પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજિત કરે છે,જે આંતરગાંઠોની લંબાઈમાં વધારો પ્રેરે છે. આ ઘટનાને $Bolting$ અસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે ખાસ કરીને કોબીજ અને બીટ જેવા છોડમાં પુષ્પસર્જન પહેલાં જોવા મળે છે.

(B) જીબરેલીન્સ $(GA)$ આંતરગાંઠોની લંબાઈ વધારવા માટે જાણીતા છે,જે પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરે છે. જોકે ઓક્સિન્સ અને જીબરેલીન્સ બંને પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરી શકે છે,પરંતુ જીબરેલીન્સ ખાસ કરીને જનીનિક રીતે વામન (રોઝેટ) વનસ્પતિઓમાં આંતરગાંઠોની લંબાઈ વધારવાની ક્ષમતા માટે જાણીતા છે. ઓક્સિન્સ મુખ્યત્વે અગ્રસ્થ પ્રભુત્વ અને અગ્રસ્થ ભાગમાં કોષોના કદમાં વધારો કરે છે,જ્યારે જીબરેલીન્સ આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશીઓને ઉત્તેજિત કરીને ધરીની લંબાઈ વધારે છે. તેથી,ઓક્સિન્સની તુલનામાં જીબરેલીન્સ સાથે સંકળાયેલી સૌથી વિશિષ્ટ શારીરિક અસર આંતરગાંઠોના વિકાસ દ્વારા થતી પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો છે.

(C) ચોખાનો 'ફૂલિશ સીડલિંગ' (બકાને) રોગ $Gibberella$ $fujikuroi$ નામની ફૂગ દ્વારા થાય છે.
જાપાની વૈજ્ઞાનિક $E.$ $Kurosawa$ એ નોંધ્યું હતું કે જ્યારે ચોખાના તંદુરસ્ત રોપાઓને આ ફૂગના નિર્જીવ ગાળણ (sterile filtrate) સાથે સારવાર આપવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાં રોગના લક્ષણો જોવા મળે છે.
આ સક્રિય પદાર્થને પાછળથી ઓળખી કાઢવામાં આવ્યો અને તેને $Gibberellic$ $acid$ $(GA_3)$ તરીકે સ્ફટિકીકરણ કરવામાં આવ્યું.

(B) જીબરેલિક એસિડ $(GA_3)$ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકનો એક પ્રકાર છે જેને જીબરેલિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેની શોધ સૌપ્રથમ ઈ. કુરોસાવા દ્વારા $Gibberella \, fujikuroi$ નામની ફૂગમાં કરવામાં આવી હતી, જે ડાંગરના છોડમાં 'બકાને' (મૂર્ખ રોપા) રોગનું કારણ બને છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) જિબરેલિન માટેની બાયોએસેમાં વામન મકાઈના પર્ણપત્રની લંબાઈ વધારવાની કસોટી અને જવના અડધા બીજના ભ્રૂણપોષની કસોટી (જેને $\alpha$-એમાયલેઝ બાયોએસે તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નો સમાવેશ થાય છે.
જવના ભ્રૂણપોષની કસોટીમાં,જિબરેલિન $\alpha$-એમાયલેઝના સંશ્લેષણને પ્રેરે છે,જે સ્ટાર્ચનું શર્કરામાં વિઘટન કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(B) બીજ અંકુરણ દરમિયાન,ભ્રૂણ $Gibberellins$ $(GA)$ મુક્ત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો બીજના એલ્યુરોન સ્તર સુધી પહોંચે છે.
$Gibberellins$ જળવિભાજનકારી ઉત્સેચકો,ખાસ કરીને $\alpha$-એમાયલેઝના સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ ઉત્સેચકો સંગ્રહિત સ્ટાર્ચનું સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે,જે વધતા ભ્રૂણને ઉર્જા પૂરી પાડે છે અને આમ બીજની સુષુપ્તતા દૂર કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$GA_3$ (જિબરેલિક એસિડ) એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
કોબીજ જેવી વનસ્પતિઓ,જે અકાઉલેસન્ટ (કાંડવિહીન) હોય છે અથવા રોઝેટ (ગુલાબ જેવી) આકાર ધરાવે છે,તેમાં $GA_3$ નો છંટકાવ કરવાથી 'બોલ્ટિંગ' (bolting) ની પ્રક્રિયા થાય છે,જે પુષ્પ સર્જન પહેલાં આંતરગાંઠોની ઝડપી લંબાઈમાં વધારો છે.
આ પ્રક્રિયા વનસ્પતિની વૃદ્ધિની આદતને કોમ્પેક્ટ રોઝેટમાંથી લાંબા પ્રકાંડમાં ધરમૂળથી બદલી નાખે છે.

(A) જીબરેલિન એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકોનો એક સમૂહ છે. પ્રથમ જીબરેલિન, $GA_3$, ઈ. કુરોસાવા દ્વારા $Gibberella \, fujikuroi$ નામની ફૂગમાંથી શોધવામાં આવ્યું હતું, જે ડાંગરના છોડમાં 'બકાને' (મૂર્ખ રોપ) રોગનું કારણ બને છે. તેથી, જીબરેલિન ફૂગમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) જીબરેલીન $(GA)$ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો છે જે મુખ્યત્વે પ્રકાંડ અને આંતરગાંઠોની લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
તેઓ આંતરવિષ્ટ વર્ધનશીલ પેશી (intercalary meristem) ની પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજિત કરે છે,જે વનસ્પતિની ધરીની લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
તેથી,$GA$ વનસ્પતિઓની લંબાઈ વધારવામાં મદદરૂપ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. જીબરેલીન્સ સૌપ્રથમ $Gibberella$ $fujikuroi$ (જેને $Fusarium$ $moniliforme$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નામની ફૂગમાં શોધાયા હતા,જે એસ્કોમાયસેટીસ (ascomycetous) પ્રકારની ફૂગ છે. આ શોધ ડાંગરના છોડમાં થતા 'બકાને' (foolish seedling) રોગના અભ્યાસ દરમિયાન કરવામાં આવી હતી.

(D) જીબરેલીન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે બીજ અને કલિકાઓ,જેમાં બટાકાના કંદનો પણ સમાવેશ થાય છે,તેની સુષુપ્ત અવસ્થા તોડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે $\alpha$-એમાયલેઝ જેવા જળવિભાજનકારી ઉત્સેચકોના સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરે છે,જે સંગ્રહિત સ્ટાર્ચનું સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે,જે અંકુરણ અને ફણગા ફૂટવા માટે જરૂરી ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
$ABA$ (એબ્સિસિક એસિડ) વૃદ્ધિ અવરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે અને સુષુપ્તતાને પ્રોત્સાહન આપે છે,જ્યારે જીબરેલીન વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવા માટે $ABA$ ના વિરોધી તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) જિબરેલિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે બીજની સુષુપ્ત અવસ્થા તોડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ અનાજના દાણાના એલ્યુરોન સ્તરમાં $\alpha$-એમાયલેઝ જેવા જળવિભાજનકારી ઉત્સેચકોના સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ ઉત્સેચકો સંગ્રહિત સ્ટાર્ચનું સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે,જે ભ્રૂણના વિકાસ અને અંકુરણ માટે જરૂરી ઊર્જા પૂરી પાડે છે.

(D) જવના બીજના અંકુરણ દરમિયાન,ભ્રૂણ જિબરેલિન મુક્ત કરે છે.
આ જિબરેલિન ભ્રૂણપોષના સમસ્તરીય સ્તર (aleurone layer) સુધી પ્રસરણ પામે છે.
પ્રતિભાવમાં,સમસ્તરીય સ્તર જળવિભાજનકારી ઉત્સેચકો,ખાસ કરીને $\alpha$-એમાયલેઝ અને પ્રોટીએઝનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે.
આ ઉત્સેચકો સંગ્રહિત સ્ટાર્ચનું સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે,જે વધતા ભ્રૂણને ઊર્જા પૂરી પાડે છે,આમ તે બીજના અંકુરણને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(C) જીબરેલીન્સની શોધ સૌપ્રથમ જાપાની વૈજ્ઞાનિક $E. Kurosawa$ દ્વારા $Gibberella$ $fujikuroi$ નામની ફૂગથી સંક્રમિત ડાંગરના રોપાઓમાંથી કરવામાં આવી હતી. આ ફૂગ એક પરોપજીવી એસ્કોમાયસેટ છે જે ડાંગરના છોડમાં 'બકાને' (મૂર્ખ રોપા) રોગનું કારણ બને છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) $GA$ (જિબરેલિક એસિડ) એ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે અનાજના દાણાના અંકુરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
અંકુરણ દરમિયાન, $GA$ એલ્યુરોન સ્તરમાં $\alpha$-એમાયલેઝ જેવા હાઇડ્રોલિટીક ઉત્સેચકોના સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરે છે.
આ ઉત્સેચકો સંગ્રહિત સ્ટાર્ચને સરળ શર્કરામાં તોડે છે, જે વધતા ભ્રૂણને ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
તેથી, $GA$ અંકુરણ માટે જરૂરી ખોરાક સામગ્રીના ચયાપચયને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(D) જિબરેલિન $(GA)$ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકોનો એક સમૂહ છે જે સ્વભાવે એસિડિક હોય છે. તે મેવાલોનિક એસિડ પથ દ્વારા સંશ્લેષિત ડાયટરપીન્સ છે. તે શર્કરા,સ્ટીરોલ કે વિટામિન નથી,તેથી સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.

(C) જનીનિક વામનતા એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં છોડ તેમના જનીનિક બંધારણને કારણે ટૂંકા રહે છે.
જિબરેલિન્સ $(GA)$ એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
જ્યારે જનીનિક રીતે વામન છોડ (જેમ કે મકાઈ અથવા વટાણા) પર $GA$ નો છંટકાવ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આંતરગાંઠની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી વામનતા દૂર થાય છે અને છોડ સામાન્ય ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

(B) જીબરેલીન્સ ભ્રૂણપોષના એલ્યુરોન સ્તરમાં $\alpha$-એમાયલેઝ,પ્રોટીએઝ અને લાઈપેઝ જેવા જલવિભાજન ઉત્સેચકોના સંશ્લેષણને પ્રેરિત કરીને બીજના અંકુરણને પ્રોત્સાહન આપે છે.
આ ઉત્સેચકો સંગ્રહિત ખોરાકના જથ્થા (સ્ટાર્ચ,પ્રોટીન અને લિપિડ્સ) ને સરળ,દ્રાવ્ય સ્વરૂપોમાં તોડે છે,જે વિકાસ પામતા ભ્રૂણને પોષણ આપવા માટે સ્થાનાંતરિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વસંતીકરણની શારીરિક ઉત્તેજનાને 'વર્નાલિન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
એવું અવલોકન કરવામાં આવ્યું છે કે $Gibberellins$ નો ઉપયોગ ઘણી વનસ્પતિઓમાં પુષ્પસર્જન માટે જરૂરી ઠંડીની સારવાર (વસંતીકરણ) ની જરૂરિયાતને બદલી શકે છે.
તેથી,$Gibberellins$ વસંતીકરણની પ્રક્રિયા માટે અસરકારક વિકલ્પ બની શકે છે.

(B) જીબરેલીન્સ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો છે જે અમુક વનસ્પતિઓમાં જાતીય અભિવ્યક્તિને અસર કરે છે.
$Cucumis$ (દા.ત. કાકડી) જેવી પ્રજાતિઓમાં,જીબરેલીન્સનો ઉપયોગ આનુવંશિક રીતે માદા છોડ પર નર પુષ્પોના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.
આ એક સુસ્થાપિત શારીરિક અસર છે જ્યાં હોર્મોનલ સારવાર દ્વિસદની અથવા એકસદની વનસ્પતિઓમાં જાતિની બાહ્યરૂપ અભિવ્યક્તિને બદલે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
જિબરેલિન $(GA_3)$ એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
જ્યારે $GA_3$ નો છંટકાવ જનીનિક રીતે વામન છોડ (જેમ કે મકાઈ અથવા વટાણા) પર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે કોષોની લંબાઈ અને કોષ વિભાજનને ઉત્તેજિત કરીને જનીનિક વામનતાને દૂર કરે છે,જેનાથી છોડ ઊંચા થાય છે.

(C) બોલ્ટીંગ એ બીટ,કોબીજ અને ઘણી રોઝેટ (ગુલાબવત) વનસ્પતિઓમાં પુષ્પસર્જન પહેલાં આંતરગાંઠની લંબાઈમાં થતો વધારો છે.
જીબરેલિન્સ $(GA_3)$ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો છે જે આંતરગાંઠની લંબાઈમાં વધારો પ્રેરે છે.
આથી,રોઝેટ વનસ્પતિઓમાં બોલ્ટીંગની પ્રક્રિયા માટે જીબરેલિન્સ જવાબદાર છે.

(C) જીબરેલિન એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકોનો એક સમૂહ છે જે મુખ્યત્વે વનસ્પતિઓમાં પ્રકાંડની લંબાઈ અને આંતરગાંઠની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
તેઓ કોષવિભાજન અને કોષવિસ્તરણને ઉત્તેજિત કરીને જનીનિક રીતે વામન (રોઝેટ) વનસ્પતિઓમાં આંતરગાંઠોના વિસ્તરણને પ્રોત્સાહન આપે છે.
તેથી,આંતરગાંઠના વિસ્તરણ માટે $Gibberellin$ (જીબરેલિન) સાચો જવાબ છે.

(B) $Gibberellins$ $(GA)$ ની સૌથી મહત્વની શારીરિક અસર આનુવંશિક વામનતાને દૂર કરવાની છે.
જ્યારે આનુવંશિક રીતે વામન વનસ્પતિઓ (જેમ કે વામન વટાણા અથવા વામન મકાઈ) ને $Gibberellic$ $acid$ ની સારવાર આપવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ સામાન્ય ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરે છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે વામન વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે $GA$ નું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
$GA$ નો બાહ્ય પુરવઠો આંતરગાંઠોના ઝડપી વિસ્તૃતીકરણને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી વામનતા દૂર થાય છે.
સામાન્ય (ઊંચી) વનસ્પતિઓની ઊંચાઈ પર $GA$ ની કોઈ નોંધપાત્ર અસર થતી નથી.

(D) ડાંગરમાં 'મૂર્ખ છોડ' (foolish seedling) રોગ,જેને 'બકાને' (bakanae) રોગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Gibberella$ $fujikuroi$ નામની ફૂગ દ્વારા થાય છે.
ઈ. કુરોસાવાએ નોંધ્યું હતું કે જ્યારે તંદુરસ્ત ડાંગરના છોડને આ ફૂગના નિષ્કર્ષ (filtrate) સાથે સારવાર આપવામાં આવે છે,ત્યારે તેમાં આ રોગના લક્ષણો જોવા મળે છે.
આ સક્રિય પદાર્થોને પાછળથી જીબરેલિક એસિડ $(GA)$ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા હતા.
આમ,$GA$ ની શોધ આ રોગના અભ્યાસ પરથી થઈ હતી.

(A) જીબરેલિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે બીજ અને કલિકાની સુષુપ્તતા તોડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. બટાકાના કંદના કિસ્સામાં,સુષુપ્તતા તોડવા અને અંકુરણને ઉત્તેજિત કરવા માટે જીબરેલિન (ખાસ કરીને $GA_3$) નો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે. $ABA$ (એબ્સિસિક એસિડ) વૃદ્ધિ અવરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે અને સુષુપ્તતાને પ્રોત્સાહન આપે છે,જ્યારે $IAA$ (ઇન્ડોલ$-3-$એસેટિક એસિડ) એ ઓક્સિન છે જે મુખ્યત્વે કોષ વિસ્તરણમાં સામેલ છે. તેથી,સાચો જવાબ જીબરેલિન છે.

(B) ઘણા બીજમાં,જીબરેલિન $(Gibberellins)$ એલ્યુરોન સ્તરમાં $\alpha-amylase$ જેવા જલવિભાજક ઉત્સેચકોના સંશ્લેષણને પ્રેરીને બીજાંકુરણને ઉત્તેજે છે.
આ ઉત્સેચકો સંગ્રહિત સ્ટાર્ચનું સરળ શર્કરામાં વિઘટન કરે છે,જે ભ્રૂણના વિકાસ માટે જરૂરી ઊર્જા પૂરી પાડે છે.
તેથી,બીજાંકુરણને ઉત્તેજવા માટેની પ્રાથમિક પદ્ધતિ એ પાચક ઉત્સેચકોનું નિર્માણ છે જે સંગ્રહિત ખોરાકને ગતિશીલ બનાવે છે.

(A) $Gibberellins$ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો છે જે વિવિધ દેહધાર્મિક ક્રિયાઓને પ્રેરે છે. $Gibberellic$ $Acid$ $(GA)$ ની સૌથી મહત્વની અસર જનીનિક દૃષ્ટિએ નીચા (વામન) છોડ (જેમ કે મકાઈ અથવા વટાણા) માં આંતરગાંઠનું વિસ્તરણ કરવાની છે. આ પ્રક્રિયાને 'બોલ્ટિંગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $GA$ ઊંચા છોડમાં વામનત્વ પેદા કરતું નથી,અને તે સામાન્ય રીતે મૂળના નિર્માણને ઉત્તેજિત કરતું નથી (જે $Auxins$ નું કાર્ય છે). પર્ણોનું પીળા પડવું એ પોષક તત્વોની ઉણપ અથવા વૃદ્ધત્વની નિશાની છે,$GA$ ની પ્રાથમિક અસર નથી.

(B) : જિબરેલિન એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે બીજ અંકુરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. અંકુરણ દરમિયાન,જિબરેલિન અનાજના બીજના એલ્યુરોન સ્તરમાં હાઇડ્રોલિટીક ઉત્સેચકો,જેમ કે $\alpha$-એમાયલેઝના સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરે છે. આ ઉત્સેચકો સંગ્રહિત સ્ટાર્ચને સરળ શર્કરામાં તોડે છે,જે પછી વિકાસ પામતા ભ્રૂણને ઉર્જા પૂરી પાડવા માટે સ્થાનાંતરિત થાય છે. આમ,જિબરેલિન અંકુરિત બીજમાં ખોરાકના સંગ્રહને મુક્ત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
અંકુરણ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા બીજમાં રહેલ સુષુપ્ત ભ્રૂણ સક્રિય વૃદ્ધિ પામીને છોડ બનાવે છે.
અંકુરણ પ્રક્રિયાનું પ્રથમ પગલું પાણીનું શોષણ અને અંતઃચૂષણ (imbibition) દ્વારા બીજના પેશીઓનું પુનઃજલીયકરણ છે.
અંતઃચૂષણ પછી,ભ્રૂણ જિબરેલિન મુક્ત કરે છે,જે એલ્યુરોન સ્તરને $\alpha$-એમાયલેઝ જેવા જળવિભાજનકારી ઉત્સેચકોનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરવા માટે સંકેત આપે છે.
$\alpha$-એમાયલેઝ એન્ડોસ્પર્મ (ભ્રૂણપોષ) માં સંગ્રહિત સ્ટાર્ચનું ગ્લુકોઝ જેવી સરળ શર્કરામાં જળવિભાજન કરે છે.
આ શર્કરા ઉર્જા ઉત્પાદન માટે શ્વસન સબસ્ટ્રેટ તરીકે અને વૃદ્ધિ માટે જરૂરી નવા અણુઓના સંશ્લેષણ માટે કાર્બન સ્કેલેટનના સ્ત્રોત તરીકે આવશ્યક છે.

(D) ડાંગરના છોડમાં 'ફુલિશ સીડલિંગ' (બકાને રોગ) ફૂગના રોગકારક $Gibberella$ $\text{fujikuroi}$ દ્વારા થાય છે.
$1926$ માં, ઇ. કુરોસાવાએ અહેવાલ આપ્યો કે આ ફૂગથી સંક્રમિત ડાંગરના રોપાઓ અસામાન્ય રીતે લાંબા અને પાતળા થઈ ગયા હતા, જેને 'ફુલિશ સીડલિંગ' નામ આપવામાં આવ્યું હતું.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે આ લક્ષણો ફૂગ દ્વારા સ્ત્રવિત થતા પદાર્થને કારણે હતા.
પાછળથી, આ પદાર્થને જિબરેલિક એસિડ $(GA)$ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો, જે એક પ્રકારનું જિબરેલિન છે.

(B) જિબરેલીન્સ એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકો છે જે ઘણી શારીરિક અસરો દર્શાવે છે:
$1$. $(b)$ જીર્ણતામાં વિલંબ: જિબરેલીન્સ પાંદડા અને ફળોના વૃદ્ધત્વને વિલંબિત કરે છે,જેનાથી ફળો ઝાડ પર લાંબા સમય સુધી રહી શકે છે.
$2$. $(e)$ અનિષેકફલન (parthenocarpy) પ્રેરે છે: જિબરેલીન્સ ટામેટા જેવી જાતિઓમાં બીજ વગરના ફળોના વિકાસને પ્રેરી શકે છે.
$3$. $(f)$ માદા પુષ્પોને પ્રોત્સાહન: કાકડી જેવા છોડમાં,જિબરેલીન્સ માદા પુષ્પોની સંખ્યામાં વધારો કરે છે.
અગ્રસ્થ પ્રભુત્વ મુખ્યત્વે ઓક્સિન દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જિબરેલીન્સ દ્વારા નહીં. ધરીની લંબાઈમાં વધારો એ એક લાક્ષણિક અસર છે,પરંતુ $(b, e, f)$ એ $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકોમાં જિબરેલીન્સને આભારી શારીરિક પ્રતિભાવોનો પ્રમાણભૂત સમૂહ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(C) જિબરેલિનની શોધ સૌ પ્રથમ $E$. $\text{Kurosawa}$ દ્વારા $Gibberella$ $\text{fujikuroi}$ ફૂગમાં કરવામાં આવી હતી.
$GA_3$ (જિબરેલિક એસિડ) એ સૌ પ્રથમ અલગ કરવામાં આવેલ અને રાસાયણિક રીતે ઓળખાયેલ જિબરેલિન હતું.
તે સંશોધન અને ખેતીમાં સૌથી વધુ અભ્યાસ કરાયેલ અને વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતું જિબરેલિન છે.
તેથી, $GA_3$ ને સૌ પ્રથમ શોધાયેલ જિબરેલિન માનવામાં આવે છે.

(B) જિબરેલિન એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવોનો એક સમૂહ છે જે પ્રકાંડની લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
જિનેટિકલી વામન છોડમાં, $Gibberellic$ એસિડ $(GA)$ નો છંટકાવ કરવાથી આંતરગાંઠની લંબાઈમાં વધારો થાય છે, જેનાથી છોડની વામનતા દૂર થાય છે અને છોડ સામાન્ય ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરી શકે છે।
આ ઘટનાને વામનતાનું નિવારણ કહેવામાં આવે છે।

(D) ડાંગરના છોડમાં 'ફુલિશ સીડલિંગ' (બકાને રોગ) ફૂગ $Gibberella fujikuroi$ દ્વારા થાય છે.
ઈ. કુરોસાવાએ અહેવાલ આપ્યો હતો કે જ્યારે ડાંગરના સ્વસ્થ રોપાઓને આ ફૂગના જંતુરહિત ગાળણ (filtrate) સાથે સારવાર આપવામાં આવી ત્યારે તેમાં આ રોગના લક્ષણો જોવા મળ્યા હતા.
આ અસર માટે જવાબદાર સક્રિય પદાર્થને પાછળથી $Gibberellic Acid$ $(GA)$ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો હતો.
આમ, $GA$ ની શોધ આ રોગના અભ્યાસ સાથે જોડાયેલી છે.

(B) ઈ. કુરોસાવા $(1926)$ એ ડાંગરના છોડમાં 'બકાને' (મૂર્ખ છોડ) રોગના લક્ષણો નોંધ્યા હતા, જે $Gibberella$ $fujikuroi$ ફૂગના ચેપને કારણે થતા હતા.
તેમણે શોધ્યું કે આ રોગ માટે જવાબદાર સક્રિય પદાર્થ જીબરેલિક એસિડ $(GA_3)$ હતો.
આ શોધાયેલું પ્રથમ જીબરેલિન હતું.

(B) $GAs$ (જિબરેલિન્સ) એ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકોનો એક સમૂહ છે જે રાસાયણિક રીતે એસિડિક પ્રકૃતિ ધરાવે છે. તે ટર્પેનોઇડ માર્ગ દ્વારા સંશ્લેષિત ડાયટર્પીન્સ છે. તેમાં કાર્બોક્સિલ સમૂહો હોવાને કારણે,તેઓ એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે.

(D) બોલ્ટિંગ એટલે બીટ અને કોબીજ જેવા રોઝેટ આદત ધરાવતા છોડમાં ફૂલો આવતા પહેલા આંતરગાંઠનું વિસ્તરણ થવું.
જિબરેલિન $(GA)$ એ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે આ આંતરગાંઠના વિસ્તરણને પ્રોત્સાહન આપે છે,જેનાથી બોલ્ટિંગ થાય છે.
$IAA$ અને $NAA$ એ ઓક્સિન છે,જે મુખ્યત્વે કોષના વિસ્તરણ અને અગ્રસ્થ પ્રભુત્વમાં સામેલ છે.
કાઈનેટિન એ સાયટોકાઈનિનનો એક પ્રકાર છે,જે કોષ વિભાજનને પ્રોત્સાહન આપે છે.
તેથી,સાચો જવાબ જિબરેલિન છે.

(D) ડાંગરના 'ફુલિશ સીડલિંગ' (બકાને રોગ) માટે $Gibberella fujikuroi$ નામની ફૂગ જવાબદાર છે.
આ રોગ ઈ. કુરોસાવા દ્વારા ડાંગરના એવા રોપાઓમાં જોવા મળ્યો હતો જે અસામાન્ય રીતે લાંબા અને પાતળા થઈ ગયા હતા.
પાછળથી જાણવા મળ્યું કે આ ફૂગ એક રાસાયણિક પદાર્થનો સ્ત્રાવ કરે છે, જેને જીબરેલિન તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું, જે આ અતિશય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.