Joints Questions in Gujarati

(B) અંગોની હિલચાલ સ્નાયુઓના સંકોચનથી ઉત્પન્ન થતા બળ દ્વારા હાડકાં ખેંચાવાને કારણે થાય છે。
મેન્ડિબ્યુલર સાંધો શક્તિ માટે રચાયેલ છે, ખાસ કરીને જ્યારે $\text{દાંત}$ $\text{ભીંસવામાં}$ આવે છે。
તે મેન્ડિબલના શીર્ષ અને ટેમ્પોરલ હાડકાના મેન્ડિબ્યુલર ફોસા અને આર્ટિક્યુલર ટ્યુબરકલ વચ્ચે બનેલો સાંધો છે。

(D) કરોડરજ્જુના ક્રમિક મણકાના ઝાયગાપોફિસિસ વચ્ચે સરકતો સાંધો (Gliding Joint) જોવા મળે છે.
આ સાંધામાં,બે હાડકાંના સાંધાના છેડા સપાટ અથવા સહેજ વળાંકવાળા હોય છે જે એકબીજા પર સરકવાની ગતિને મંજૂરી આપે છે.
કાસ્થિમય સાંધા કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચે જોવા મળે છે,ખોપરીના સીવણમાં નહીં.
મીંજા સાંધા એક જ સમતલમાં હલનચલન કરવા દે છે,જેમ કે કોણીમાં અથવા આંગળીના હાડકાં વચ્ચે,કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચે નહીં.
તંતુમય સાંધા એ ખોપરીના સીવણમાં જોવા મળતા અચલ સાંધા છે,આંગળીના હાડકાં વચ્ચે નહીં.

(C) સાઇનોવિયલ પ્રવાહી મુક્ત રીતે હલનચલન કરી શકતા સાંધામાં જોવા મળે છે,જેને સાઇનોવિયલ સાંધા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
સાઇનોવિયલ પટલ સાઇનોવિયલ પ્રવાહીનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે હાડકાંની સાંધાની સપાટીઓ વચ્ચે ઘર્ષણ ઘટાડવા માટે લુબ્રિકન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વધુમાં,તે આર્ટિક્યુલર કાસ્થિને પોષણ પૂરું પાડે છે.

(D) સાઇનોવિયલ સાંધા બે હાડકાંની સાંધાની સપાટીઓ વચ્ચે પ્રવાહીથી ભરેલી સાઇનોવિયલ ગુહાની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. આવી ગોઠવણી નોંધપાત્ર હલનચલન માટે પરવાનગી આપે છે. આ સાંધા મુક્ત રીતે હલનચલન કરી શકે તેવા હોય છે. ઉદાહરણોમાં ખલ-ખિલક સાંધા,મિજાગરા સાંધા,ધરી સાંધા,સરકતા સાંધા અને સેડલ સાંધાનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(C) પિવોટ સાંધો (Pivot joint): એક અસ્થિ બીજા અસ્થિની આસપાસ ફરે છે.
દા.ત.,રેડિયસ અને અલ્ના વચ્ચેનો સાંધો.
ગ્લાઈડિંગ સાંધો (Gliding joint): બે અસ્થિઓ એકબીજા પર સરકી શકે છે; સપાટીઓ સપાટ અથવા વળાંકવાળી હોય છે.
દા.ત.,કાંડાના અસ્થિઓ / ટાર્સલ અસ્થિઓ.
સેડલ સાંધો (Saddle joint): એક અસ્થિનો બહિર્મુખ છેડો બીજા અસ્થિના ઘોડાની જીન (saddle) જેવા ખાડામાં ગોઠવાય છે.
દા.ત.,માનવ અંગૂઠો અને કાર્પલ્સ.
કોણીય સાંધો (Angular joint): બે સમતલમાં હલનચલન કરવા દે છે.
દા.ત.,મેટાકાર્પલ્સ અને ફેલેન્જીસ વચ્ચે.

(C) વિધાન ખોટું છે કારણ કે મહત્તમ હલનચલન $diarthroses$ $(synovial)$ સાંધા પર શક્ય છે,$amphiarthroses$ સાંધા પર નહીં.
$Amphiarthroses$ એ કાસ્થિમય સાંધા છે જે માત્ર મર્યાદિત અથવા થોડી હલનચલન જ આપે છે.
કારણ સાચું છે કારણ કે $synovial$ સાંધાઓમાં $synovial$ પ્રવાહી હોય છે,જે લુબ્રિકન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને લગભગ ઘર્ષણરહિત હલનચલન પ્રદાન કરે છે.
તેથી,વિધાન ખોટું છે,પરંતુ કારણ સાચું છે.

(N/A) પ્યુબિક સિમ્ફિસિસ એ શરીરની મધ્યરેખા પર આવેલું એક કાસ્થિમય સાંધો છે.
તે પેલ્વિક ગર્ડલ (નિતંબ મેખલા) ના બે ભાગોના વક્ષ બાજુએ જોડાણથી બને છે.
આ સાંધામાં તંતુમય કાસ્થિ (fibrous cartilage) હોય છે,જે મર્યાદિત હલનચલન પ્રદાન કરે છે અને ચાલવા કે દોડવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ દરમિયાન આંચકાને શોષવામાં મદદ કરે છે.

(A) કરોડસ્તંભ એ અનેક કશેરુકાઓનો બનેલો છે જે કાસ્થિમય સાંધાઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આંતરકશેરુકા તકતીઓ (intervertebral discs),જે કાસ્થિની બનેલી હોય છે,તે પાસપાસેની કશેરુકાઓ વચ્ચે આવેલી હોય છે.
આ તકતીઓ આંચકા શોષક (shock absorbers) તરીકે કાર્ય કરે છે અને કરોડસ્તંભને મર્યાદિત હલનચલન કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
તેથી,કરોડસ્તંભના પાસપાસેના હાડકાં વચ્ચે કાસ્થિ પેશી હાજર હોય છે.

(B) સાંધાઓનું વર્ગીકરણ તેમની હલનચલન કરવાની ક્ષમતાના આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. તંતુમય સાંધા $(P)$ કોઈ પણ પ્રકારનું હલનચલન થવા દેતા નથી અને તેને અચલ સાંધા $(I)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ: ખોપરીના સીવણ (Sutures).
$2$. કાસ્થિમય સાંધા $(Q)$ અસ્થિઓ વચ્ચે કાસ્થિની હાજરીને કારણે મર્યાદિત અથવા અંશત: હલનચલન થવા દે છે,જેને અંશત: ચલ સાંધા $(II)$ કહેવાય છે. ઉદાહરણ: પાસ-પાસેના કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચેના સાંધા.
$3$. સાયનોવિયલ સાંધા $(R)$ પ્રવાહીથી ભરેલી સાયનોવિયલ ગુહા દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે નોંધપાત્ર હલનચલન થવા દે છે,જેને મુક્તચલ સાંધા $(III)$ કહેવાય છે. ઉદાહરણ: ખલ-ખિલ્લા સાંધા,મિજાગરા સાંધા.
તેથી,સાચું જોડકું $(P-I), (Q-II), (R-III)$ છે.

(A) અગ્રકપાલી અસ્થિ અને પશ્ચકપાલી અસ્થિ વચ્ચેના સાંધાને 'સીવણ' (suture) કહેવામાં આવે છે,જે એક પ્રકારનો તંતુમય સાંધો છે.
તંતુમય સાંધાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં ઘટ્ટ તંતુમય સંયોજક પેશી હોય છે જે અસ્થિઓને એકબીજા સાથે જકડી રાખે છે.
આ સાંધાઓ અચલ (synarthrosis) હોય છે અને મગજને રક્ષણ આપવા માટે ખોપરીના અસ્થિઓને મજબૂતીથી જોડી રાખે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) પ્રથમ કશેરૂકા (એટલાસ) અને બીજી કશેરૂકા (એક્સિસ) વચ્ચેના સાંધાને એટલાન્ટો-એક્સિયલ સાંધો કહેવામાં આવે છે.
આ સાંધો એક પ્રકારનો ધરી સાંધો (pivot joint) છે.
ધરી સાંધા એ સાયનોવિયલ સાંધાનો એક પેટા પ્રકાર છે,જે પરિભ્રમણ ગતિ (જેમ કે માથું 'ના' પાડવા માટે ફેરવવું) માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો જવાબ સાયનોવિયલ સાંધો છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. ખલદસ્તા સાંધો ભુજાસ્થિ અને સ્કંધ મેખલા વચ્ચે જોવા મળે છે $(V)$.
$Q$. મિજાગરા સાંધો કોણીમાં જોવા મળે છે $(I)$.
$R$. ઉખળી સાંધો શિરોધર અને અક્ષક કશેરૂકા વચ્ચે જોવા મળે છે $(IV)$.
$S$. સરકતો સાંધો મણિબંધાસ્થિઓ વચ્ચે જોવા મળે છે $(II)$.
$T$. સેડલ સાંધો અંગૂઠાના મણિબંધાસ્થિ અને પશ્વ બંધાસ્થિ વચ્ચે જોવા મળે છે $(III)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(P-V), (Q-I), (R-IV), (S-II), (T-III)$ છે.

(C) સાયનોવિયલ સાંધાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા બે અસ્થિઓના જોડાણ સ્થાને પ્રવાહીથી ભરેલી સાયનોવિયલ ગુહાની હાજરી છે.
આ પ્રવાહી,જેને સાયનોવિયલ પ્રવાહી કહેવામાં આવે છે,તે આર્ટિક્યુલર કાસ્થિઓ વચ્ચે ઘર્ષણ ઘટાડે છે અને હલનચલન માટે મદદરૂપ થાય છે.
તંતુમય સાંધા હલનચલન દર્શાવતા નથી અને કાસ્થિમય સાંધા મર્યાદિત હલનચલન દર્શાવે છે; આ બંનેમાં પ્રવાહીથી ભરેલી ગુહા હોતી નથી.

(C) સાચું જોડાણ નીચે મુજબ છે:
$A$. કાસ્થિમય સાંધો: આ સાંધા કરોડસ્તંભમાં પાસ-પાસેના કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચે જોવા મળે છે $(A-II)$.
$B$. ઉખલ સાંધો: આ સાંધો હ્યુમરસ અને પેક્ટોરલ ગર્ડલ વચ્ચે જોવા મળે છે,જે પરિભ્રમણ ગતિમાં મદદ કરે છે $(B-IV)$.
$C$. તંતુમય સાંધો: આ સાંધા કોઈ પણ પ્રકારની હલનચલન થવા દેતા નથી અને ખોપરીના ચપટા અસ્થિઓ વચ્ચે જોવા મળે છે,જે ઘટ્ટ તંતુમય સંયોજક પેશીઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે $(C-I)$.
$D$. સેડલ સાંધો: આ સાંધો અંગૂઠાના કાર્પલ અને મેટાકાર્પલ વચ્ચે જોવા મળે છે,જે વધુ હલનચલન માટે જવાબદાર છે $(D-III)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-II, B-IV, C-I, D-III$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
- $A$. તંતુમય સાંધા: આ સાંધા કોઈ પણ પ્રકારનું હલનચલન થવા દેતા નથી। તે ખોપરીના ચપટા હાડકાંમાં જોવા મળે છે, જે સીવની (sutures) સ્વરૂપે ઘટ્ટ તંતુમય સંયોજક પેશીઓની મદદથી જોડાયેલા હોય છે $(A-III)$.
- $B$. કાસ્થિમય સાંધા: આ સાંધા કરોડસ્તંભમાં પાસપાસેના મણકા વચ્ચે જોવા મળે છે અને મર્યાદિત હલનચલન શક્ય બનાવે છે $(B-I)$.
- $C$. મિજાગરા સાંધા: આ એક પ્રકારના સાયનોવિયલ સાંધા છે જે ઘૂંટણમાં જોવા મળે છે અને પ્રચલનમાં મદદ કરે છે $(C-IV)$.
- $D$. ઉખલ સાંધા: આ પણ એક પ્રકારના સાયનોવિયલ સાંધા છે જે હ્યુમરસ અને પેક્ટોરલ ગર્ડલ વચ્ચે જોવા મળે છે અને પરિભ્રમણીય હલનચલન શક્ય બનાવે છે $(D-II)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(B) સાંધા એ હાડકાં વચ્ચે અથવા હાડકાં અને કાસ્થિ વચ્ચેના સંપર્ક બિંદુઓ છે.
$1$. તંતુમય સાંધા કોઈ પણ પ્રકારનું હલનચલન થવા દેતા નથી (દા.ત.,ખોપરીમાં આવેલા સીવણ).
$2$. કાસ્થિ સાંધા હાડકાં વચ્ચે કાસ્થિની હાજરીને કારણે મર્યાદિત હલનચલન થવા દે છે (દા.ત.,કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચે).
$3$. સાઇનોવિયલ સાંધાની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં બે હાડકાંની સાંધાની સપાટીઓ વચ્ચે પ્રવાહીથી ભરેલી સાઇનોવિયલ ગુહા હોય છે. આવી ગોઠવણી નોંધપાત્ર હલનચલન માટે પરવાનગી આપે છે. આ સાંધા પ્રચલન અને અન્ય ઘણી હિલચાલમાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) હ્યુમરસના શીર્ષ અને પેક્ટોરલ ગર્ડલની ગ્લેનોઇડ ગુહા વચ્ચે જોવા મળતા સાંધાને $Ball-and-Socket$ (કંદુક-ખલ્લક) સાંધો કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના સાંધામાં,એક અસ્થિનું ગોળાકાર શીર્ષ બીજા અસ્થિની પ્યાલા જેવી ગુહામાં ગોઠવાયેલું હોય છે.
આ રચના બહુ-અક્ષીય હલનચલન અને પરિભ્રમણની મંજૂરી આપે છે,જે ખભાના સાંધાને હલનચલનની વિશાળ શ્રેણી પ્રદાન કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ઘૂંટણનો સાંધો એ મીઠા સાંધા (hinge joint) નું ઉદાહરણ છે.
મીઠા સાંધો એ સાયનોવિયલ સાંધાનો એક પ્રકાર છે જે મુખ્યત્વે એક જ સમતલમાં હલનચલન કરવાની મંજૂરી આપે છે,જે દરવાજાના મિજાગરા જેવું કાર્ય કરે છે.
તે બે હાડકાંની સાંધાની સપાટીઓ વચ્ચે પ્રવાહીથી ભરેલી સાયનોવિયલ ગુહાની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે સરળ હલનચલનને સરળ બનાવે છે.