Urine Formation Questions in Gujarati

(B) એક પુખ્ત મનુષ્ય સામાન્ય રીતે પ્રતિદિવસ આશરે $1$ થી $1.5$ લિટર મૂત્ર ઉત્સર્જિત કરે છે.
આ પ્રમાણ વ્યક્તિના પાણીના સેવન,શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ પર આધારિત હોઈ શકે છે.
મૂત્રપિંડ રુધિરને ગાળે છે અને શરીરમાં પાણીનું સંતુલન જાળવી રાખે છે,જેના પરિણામે ઉત્સર્ગ પદાર્થ તરીકે મૂત્રનું નિર્માણ થાય છે.

(C) કિડની દ્વારા પ્રતિ મિનિટ બનતા ગાળણના જથ્થાને ગ્લોમેર્યુલર ફિલ્ટરેશન રેટ $(\text{GFR})$ કહેવામાં આવે છે.
એક સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં, $\text{GFR}$ આશરે $125\ ml/\text{minute}$ હોય છે, જે દિવસ દરમિયાન કુલ આશરે $180\ \text{liters}$ જેટલું થાય છે.
કારણમાં આપેલી કિંમત $(25\ ml/\text{minute})$ ખોટી છે.
તેથી, વિધાન સાચું છે, પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(C) વિધાન $i$ ખોટું છે કારણ કે અફરન્ટ આર્ટેરિઓલનો વ્યાસ ઇફરન્ટ આર્ટેરિઓલ કરતા મોટો હોય છે,જે ગ્લોમેર્યુલસમાં ઉચ્ચ હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ ઉત્પન્ન કરે છે.
વિધાન $ii$ સાચું છે; કોલોઇડલ ઓસ્મોટિક દબાણ (પ્લાઝ્મા પ્રોટીન દ્વારા ઉત્પન્ન) આશરે $30 \ mmHg$ હોય છે,જે ગાળણ દબાણની વિરુદ્ધ કાર્ય કરે છે.
વિધાન $iii$ સાચું છે; પોડોસાઇટ્સ એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે જેથી કેટલીક જગ્યાઓ બાકી રહે છે જેને ફિલ્ટ્રેશન સ્લિટ્સ અથવા સ્લિટ છિદ્રો કહેવામાં આવે છે,જે અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
તેથી,વિધાન $ii$ અને $iii$ સાચા છે.

(C) વિધાન $i$ સાચું છે: ગ્લોમેર્યુલર કેશિકાઓ એફરન્ટ આર્ટેરિઓલની શાખાઓ દ્વારા બને છે અને ગાળણની પ્રક્રિયા માટે તેની દીવાલ અત્યંત પાતળી હોય છે.
વિધાન $ii$ સાચું છે: એફરન્ટ આર્ટેરિઓલનો વ્યાસ એફરન્ટ આર્ટેરિઓલ કરતા વધારે હોય છે,જે ગ્લોમેર્યુલસમાં ઉચ્ચ હાઈડ્રોસ્ટેટિક દબાણ ઉત્પન્ન કરે છે.
વિધાન $iii$ અયોગ્ય છે: ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ એ પ્રોટીનવિહીન પ્લાઝ્મા છે,પરંતુ તે રુધિર પ્લાઝ્મા સાથે આઈસોટોનિક હોય છે,એસિડિક હોતું નથી.
વિધાન $iv$ અયોગ્ય છે: $PCT$ (નજીડના ગૂંચળાદાર નલિકા) કોષો હાઈ-થ્રેશોલ્ડ પદાર્થો (જેમ કે ગ્લુકોઝ અને એમિનો એસિડ) નું સક્રિય રીતે પુનઃશોષણ કરે છે. સલ્ફેટ્સ અને નાઈટ્રેટ્સ જેવા લો-થ્રેશોલ્ડ પદાર્થોનું પુનઃશોષણ ખૂબ મર્યાદિત માત્રામાં થાય છે અને તે સામાન્ય રીતે $PCT$ માં સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ સક્રિય રીતે શોષાતા નથી.
તેથી,વિધાન $iii$ અને $iv$ અયોગ્ય છે.

(A) અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશન એ મૂત્ર નિર્માણનું પ્રથમ પગલું છે જે માલપિઘિયન કાય (ગ્લોમેરુલસ + બાઉમેનની કોથળી) માં થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,રુધિરનું ગ્લોમેરુલસમાં ઉચ્ચ હાઇડ્રોસ્ટેટિક દબાણ હેઠળ ગાળણ થાય છે.
બનેલું ગ્લોમેરુલર ગાળણ બંધારણમાં રુધિર પ્લાઝ્મા જેવું જ હોય છે,પરંતુ તેમાં મોટા પ્રોટીન અને રુધિર કોષોનો અભાવ હોય છે.
તેથી,એ વિધાન કે ગાળણ એ મૂત્ર જેવું હોય છે તે ખોટું છે,કારણ કે મૂત્ર વધુ સાંદ્ર હોય છે અને તેમાં યુરિયા જેવા ચયાપચયના નકામા પદાર્થો હોય છે,જે નલિકાકીય પુનઃશોષણ અને સ્ત્રાવ દરમિયાન બદલાય છે.
અસરકારક ગાળણ દબાણ $(EFP)$ ખરેખર આશરે $10 \text{ mm Hg}$ હોય છે.

(B) બાઉમેનની કોથળીનું અંતઃસ્તર (visceral layer) $podocytes$ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષોનું બનેલું હોય છે.
આ $podocytes$ એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે તેમની વચ્ચે કેટલીક સૂક્ષ્મ જગ્યાઓ રહે છે,જેને $filtration$ $slits$ અથવા $slit$ $pores$ કહેવામાં આવે છે.
આ પટલ દ્વારા રુધિરનું ગાળણ એટલી ઝીણવટપૂર્વક થાય છે કે પ્રોટીન સિવાયના પ્લાઝ્માના લગભગ તમામ ઘટકો બાઉમેનની કોથળીના પોલાણમાં પ્રવેશે છે.
તેથી,ગાળણ સ્લિટ્સ એ $podocytes$ ના પગ જેવા પ્રવર્ધો (pedicels) વચ્ચેની સૂક્ષ્મ જગ્યાઓ છે.

(A) મૂત્ર નિર્માણમાં ત્રણ મુખ્ય પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ (અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશન): આ પ્રથમ પગલું છે જેમાં રુધિર ગ્લોમેર્યુલસ દ્વારા બાઉમેનની કોથળીમાં ગળાય છે.
$2$. પુનઃશોષણ: ગ્લુકોઝ,એમિનો એસિડ અને પાણી જેવા આવશ્યક પદાર્થો ગાળણમાંથી પાછા રુધિરમાં શોષાય છે.
$3$. નલિકામય સ્ત્રાવ: $H^+$,$K^+$ અને એમોનિયા જેવા વધારાના નકામા પદાર્થો ગાળણમાં સ્ત્રવિત થાય છે.
તેથી,પ્રથમ પગલું અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશન છે.

(B) કિડની દ્વારા દરરોજ આશરે $180$ લિટર ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ગણતરી ગ્લોમેર્યુલર ફિલ્ટરેશન રેટ $(GFR)$ પર આધારિત છે, જે તંદુરસ્ત વ્યક્તિમાં આશરે $125 \ mL$ પ્રતિ મિનિટ હોય છે.
ગણતરી: $125 \ mL/min \times 60 \ min/hr \times 24 \ hr/day = 180,000 \ mL/day = 180 \ \text{લિટર/દિવસ}$.

(A) મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયા રુધિરના ગાળણથી શરૂ થાય છે,જે ગ્લોમેર્યુલસમાં થાય છે. આ પ્રક્રિયાને ગ્લોમેર્યુલર ગાળણ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,રુધિરને ગ્લોમેર્યુલર કેશિકા અને બાઉમેન્સ કેપ્સ્યુલની પટલ દ્વારા એટલી ઝીણવટપૂર્વક ગાળવામાં આવે છે કે પ્લાઝ્માના પ્રોટીન સિવાયના લગભગ તમામ ઘટકો બાઉમેન્સ કેપ્સ્યુલના અવકાશમાં પસાર થાય છે.
તેથી,ગ્લોમેર્યુલર ફિલ્ટ્રેટ એ મૂળભૂત રીતે રુધિર પ્લાઝ્મા છે જેમાંથી પ્રોટીન દૂર કરવામાં આવ્યા છે,અને તેને સામાન્ય રીતે પ્રોટીનરહિત પ્લાઝ્મા (Deproteinized plasma) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયામાં પ્રથમ તબક્કો રુધિરનું ગાળણ છે.
આ પ્રક્રિયા $Glomerulus$ (રુધિરકેશિકા ગુચ્છ) માં થાય છે,જે $Bowman's$ કોથળીની અંદર આવેલી રુધિરકેશિકાઓનું જાળું છે.
આ વિશિષ્ટ પ્રક્રિયાને ગ્લોમેરુલર ગાળણ કહેવામાં આવે છે,જેમાં રુધિર ઊંચા દબાણ હેઠળ ગળાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
પ્લાઝ્મા પ્રોટીન એ મોટા અણુઓ છે જે અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન ગ્લોમેર્યુલર ફિલ્ટ્રેશન પટલમાંથી પસાર થઈ શકતા નથી.
પરિણામે,તેઓ ગ્લોમેર્યુલસની રુધિર કેશિકાઓમાં જ રહે છે.
તેની સામે,યુરિયા,પાણી અને ગ્લુકોઝ જેવા પદાર્થો એટલા નાના હોય છે કે તે પોડોસાઇટ્સની ગાળણ સ્લિટ્સ અને બેઝમેન્ટ મેમ્બ્રેનમાંથી પસાર થઈ શકે છે,જેનો અર્થ છે કે ગ્લોમેર્યુલર ફિલ્ટ્રેટમાં તેમની સાંદ્રતા શરૂઆતમાં રુધિર પ્લાઝ્મામાં તેમની સાંદ્રતા જેવી જ હોય છે.