Structure and function of heart Questions in Gujarati

(D) માનવ હૃદયની શરીરરચનાના આકૃતિના આધારે,'$X$' તરીકે લેબલ થયેલ વાહિની એ ઉર્ધ્વ મહાશિરા (Superior Vena Cava) છે.
તે એક મોટી શિરા છે જે શરીરના ઉપરના ભાગો (માથું,ગરદન અને હાથ) માંથી ઓક્સિજનવિહીન રુધિરને હૃદયના જમણા કર્ણકમાં લાવે છે.
અન્ય વિકલ્પો ખોટા છે કારણ કે:
- ફુપ્ફુસીય શિરાઓ ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરને ડાબા કર્ણકમાં લાવે છે.
- અગ્ર મહાશિરા (Inferior Vena Cava) શરીરના નીચેના ભાગોમાંથી ઓક્સિજનવિહીન રુધિરને જમણા કર્ણકમાં લાવે છે.
- કોરોનરી શિરાઓ હૃદયના સ્નાયુઓમાંથી રુધિરને કોરોનરી સાઇનસમાં લાવે છે.

(D) બ્રેડીકાર્ડિયા એ એવી સ્થિતિ છે જે સામાન્ય કરતા ધીમા હૃદયના ધબકારા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
એક સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિમાં, સામાન્ય આરામદાયક હૃદયના ધબકારા સામાન્ય રીતે પ્રતિ મિનિટ $60$ થી $100$ ની વચ્ચે હોય છે.
જ્યારે હૃદયના ધબકારા પ્રતિ મિનિટ $60$ થી નીચે જાય છે, ત્યારે તેને ક્લિનિકલ રીતે બ્રેડીકાર્ડિયા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $AV$ (કર્ણક-ક્ષેપક) વાલ્વ, જેમાં ટ્રાયકસપિડ વાલ્વ અને માઈટ્રલ (બાયકસપિડ) વાલ્વનો સમાવેશ થાય છે, તે ક્ષેપકની દીવાલોના પેપિલરી સ્નાયુઓ સાથે $Chordae \text{ } tendineae$ તરીકે ઓળખાતા તંતુમય દોરીઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
આ રચનાઓ ક્ષેપકના સંકોચન (સિસ્ટોલ) દરમિયાન વાલ્વને કર્ણકોમાં ઉલટા થતા અટકાવે છે.

(D) ક્ષેપકોની અંદરની સપાટી લીસી હોતી નથી પરંતુ તેમાં અનિયમિત સ્નાયુબદ્ધ ઉપસેલા ભાગો હોય છે જેને $trabeculae$ $carneae$ (ટ્રેબેક્યુલી કાર્ની) કહેવામાં આવે છે.
આ ઉપસેલા ભાગો ક્ષેપકોના સંકોચનમાં મદદ કરે છે અને ક્ષેપકની દીવાલ સામે રુધિરની સક્શન અસરને અટકાવે છે.
$Chordae$ $tendinae$ એ તંતુમય દોરીઓ છે જે વાલ્વને પેપિલરી સ્નાયુઓ સાથે જોડે છે.
$Papillary$ $muscles$ એ ક્ષેપકની દીવાલમાંથી નીકળતા શંકુ આકારના પ્રવર્ધો છે જે $chordae$ $tendinae$ ને જકડી રાખે છે.
$Interventricular$ $septum$ એ દીવાલ છે જે ડાબા અને જમણા ક્ષેપકને અલગ કરે છે.

(B) માનવ હૃદયમાં વિશિષ્ટ પ્રકારના હૃદયના સ્નાયુઓ આવેલા હોય છે જેને નોડલ પેશી કહેવામાં આવે છે.
$1$. $SA$ નોડ (સાઈનો-એટ્રિયલ નોડ) જમણા કર્ણકના ઉપરના જમણા ખૂણામાં આવેલો હોય છે.
$2$. $AV$ નોડ (એટ્રિયો-વેન્ટ્રિક્યુલર નોડ) જમણા કર્ણકના નીચેના ડાબા ખૂણામાં,એટ્રિયો-વેન્ટ્રિક્યુલર પટલની નજીક આવેલો હોય છે.
$3$. $AV$ બંડલ એ $AV$ નોડમાંથી આગળ વધે છે અને એટ્રિયો-વેન્ટ્રિક્યુલર પટલમાંથી પસાર થાય છે.
$4$. પુરકિંજે તંતુઓ એ વિશિષ્ટ સ્નાયુ તંતુઓ છે જે $AV$ બંડલમાંથી ઉદ્ભવે છે અને ક્ષેપકના સ્નાયુઓમાં ફેલાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $AV$ નોડ છે.

(D) રુધિરાભિસરણ તંત્રની શોધ $William \ Harvey$ દ્વારા $1628$ માં કરવામાં આવી હતી. તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે રુધિર હૃદય દ્વારા પંપ થઈને બંધ પરિભ્રમણ તંત્રમાં સમગ્ર શરીરમાં પરિભ્રમણ કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
હૃદયચક્ર દરમિયાન,હૃદયના બે મુખ્ય અવાજો ઉત્પન્ન થાય છે.
પ્રથમ હૃદયનો અવાજ,જેને 'લબ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે કર્ણક-ક્ષેપક વાલ્વ (ત્રિદલ અને દ્વિદલ વાલ્વ) ના બંધ થવાને કારણે ક્ષેપક સંકોચનની શરૂઆતમાં ઉત્પન્ન થાય છે.
બીજો હૃદયનો અવાજ,જેને 'ડબ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ક્ષેપક શિથિલનની શરૂઆતમાં અર્ધચંદ્રાકાર વાલ્વના બંધ થવાને કારણે ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,અવાજોનો ક્રમ દ્વિદલ અને ત્રિદલ વાલ્વનું બંધ થવું અને ત્યારબાદ અર્ધચંદ્રાકાર વાલ્વનું બંધ થવું છે.

(B) સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
માનવ હૃદયની વહન પ્રણાલીમાં:
$p$ એ સાયનો-એટ્રિયલ નોડ $(SAN)$ દર્શાવે છે,જે જમણા કર્ણકમાં આવેલું હોય છે.
$q$ એ એટ્રિયો-વેન્ટ્રિક્યુલર નોડ $(AVN)$ દર્શાવે છે,જે આંતરકર્ણક પટલના પાયાની નજીક આવેલું હોય છે.
$r$ એ બંડલ ઓફ હિસ દર્શાવે છે,જે $AVN$ માંથી ઉદ્ભવે છે અને આંતરક્ષેપક પટલમાંથી પસાર થાય છે.
$s$ એ આંતરક્ષેપક પટલ (Interventricular septum) દર્શાવે છે,જે બે ક્ષેપકોને અલગ કરતી દીવાલ છે.

(A) ફેફસાંમાંથી શુદ્ધ (ઓક્સિજનયુક્ત) રુધિર ફુપ્ફુસીય શિરાઓ દ્વારા હૃદયમાં પાછું લાવવામાં આવે છે,જે ડાબા કર્ણકમાં ખુલે છે.
ત્યાંથી,રુધિર ડાબા ક્ષેપકમાં જાય છે અને ત્યારબાદ શરીરના બાકીના ભાગોમાં પંપ કરવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સાયનોએટ્રિયલ $(SA)$ નોડ,જેને હૃદયના કુદરતી પેસમેકર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે જમણા કર્ણકમાં આવેલું હોય છે.
તે લયબદ્ધ વિદ્યુત આવેગો ઉત્પન્ન કરે છે જે દરેક હૃદયના ધબકારાની શરૂઆત કરે છે.
આ આવેગો હૃદયના સ્નાયુઓમાં ફેલાય છે,જેના કારણે કર્ણકોનું સંકોચન થાય છે અને હૃદયના ધબકારાનો દર નક્કી થાય છે,આમ તે હૃદયના ધબકારાની આવૃત્તિ જાળવી રાખે છે.