Disorder of circulatory system Questions in Gujarati

(B) મેક્રોસાઇટિક એનિમિયા મુખ્યત્વે વિટામિન $B_{12}$ અથવા ફોલિક એસિડની ઉણપને કારણે થાય છે.
આ સ્થિતિમાં,રક્તકણો સામાન્ય કરતા કદમાં મોટા (મેક્રોસાઇટિક) હોય છે અને તેમાં હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
આયર્નની ઉણપ સામાન્ય રીતે માઇક્રોસાઇટિક હાયપોક્રોમિક એનિમિયા તરફ દોરી જાય છે,મેક્રોસાઇટિક એનિમિયા તરફ નહીં.
તેથી,વિટામિન $B_{12}$ ની ઉણપ એ મેક્રોસાઇટિક એનિમિયાનું સાચું કારણ છે.

(A) હૃદયનો ગણગણાટ (murmur) એ હૃદયમાંથી લોહીના અસામાન્ય અને તોફાની પ્રવાહને કારણે ઉત્પન્ન થતો અવાજ છે. આ અસાધારણ પ્રવાહ મુખ્યત્વે ખામીયુક્ત,સાંકડા અથવા લીક થતા હૃદયના વાલ્વને કારણે થાય છે,જે યોગ્ય રીતે બંધ થતા નથી અથવા સંપૂર્ણપણે ખુલતા નથી,જેના પરિણામે હૃદયના બંધારણમાં કંપન ઉત્પન્ન થાય છે.

(B) વેન્કેબેક ઘટના (જેને મોબિટ્ઝ ટાઇપ-$I$ સેકન્ડ-ડિગ્રી $AV$ બ્લોક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ આંશિક હૃદય બ્લોકનો એક પ્રકાર છે.
આ સ્થિતિમાં,દરેક ક્રમિક ધબકારા સાથે $P-R$ અંતરાલ ક્રમશઃ વધતો જાય છે,જ્યાં સુધી $P$ તરંગ પછી $QRS$ સંકુલ આવતું નથી (એક ધબકારા ચૂકી જાય છે).
ત્યારબાદ આ ચક્ર ફરીથી પુનરાવર્તિત થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $(c)$ છે.
આર્ટેરિયોસ્ક્લેરોસિસ એટલે ધમનીઓની દીવાલોનું જાડું થવું,કઠણ થવું અને તેમની સ્થિતિસ્થાપકતા ગુમાવવી.
એથરોસ્ક્લેરોસિસ એ આર્ટેરિયોસ્ક્લેરોસિસનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે,જેમાં મધ્યમ અને મોટી ધમનીઓના ટ્યુનિકા ઇન્ટરના (અંદરના સ્તર) અને સરળ સ્નાયુઓમાં ચરબીયુક્ત પદાર્થો,ખાસ કરીને કોલેસ્ટ્રોલ અને ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ જમા થાય છે.

(B) $Atherosclerosis$ એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં ધમનીઓ અને ધમનિકાઓની અંદરની દીવાલ પર ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને અન્ય પદાર્થો જમા થવાને કારણે તે સાંકડી થઈ જાય છે. આ સ્થિતિ મુખ્યત્વે હૃદયને રુધિર પૂરું પાડતી રુધિરવાહિનીઓને અસર કરે છે,જેનાથી હૃદય સંબંધિત ગંભીર સમસ્યાઓ સર્જાય છે. તેથી,તેને હૃદય અને રુધિરાભિસરણ તંત્રની બીમારી માનવામાં આવે છે.

(A) પુખ્ત વયની વ્યક્તિના સામાન્ય આરામદાયક હૃદયના ધબકારા સામાન્ય રીતે દર મિનિટે $60$ થી $100$ ની વચ્ચે હોય છે.
$1$. બ્રેડીકાર્ડિયા (Bradycardia) એટલે કે હૃદયના ધબકારા સામાન્ય મર્યાદા કરતા ધીમા હોવા,જે સામાન્ય રીતે દર મિનિટે $60$ ધબકારા કરતા ઓછા હોય છે.
$2$. ટેકીકાર્ડિયા (Tachycardia) એટલે કે હૃદયના ધબકારા સામાન્ય મર્યાદા કરતા ઝડપી હોવા,જે સામાન્ય રીતે દર મિનિટે $100$ ધબકારા કરતા વધારે હોય છે.
$3$. હાયપરપાયસીસ (Hyperpiesis) એ ઉચ્ચ રક્તચાપ અથવા હાયપરટેન્શન માટે વપરાતો શબ્દ છે.
તેથી,સામાન્ય કરતા ધીમા હૃદયના ધબકારાને બ્રેડીકાર્ડિયા કહેવામાં આવે છે.

(B) . ધમનીઓમાં ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને કેલ્શિયમના જમા થવાને કારણે થતા અવરોધને $Atherosclerosis$ (એથરોસ્ક્લેરોસિસ) કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિને કારણે ધમનીઓની દીવાલો સખત અને સાંકડી બને છે. $Emphysema$ (એમ્ફિસેમા) એ ફેફસાંમાં વાયુકોષ્ઠોને નુકસાન થવાથી થતી શ્વસન સંબંધી લાંબા ગાળાની બીમારી છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
જ્યારે ઇન્ટ્રાક્રેનિયલ (ખોપરીની અંદરનું) દબાણ વધે છે,ત્યારે તે 'કુશિંગ રિફ્લેક્સ' તરીકે ઓળખાતી સ્થિતિ તરફ દોરી જાય છે.
આ પ્રતિક્રિયામાં વધેલા ઇન્ટ્રાક્રેનિયલ દબાણ સામે મગજમાં રુધિરનો પ્રવાહ જાળવી રાખવા માટે સિસ્ટમિક બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો થાય છે.
તે જ સમયે,વધેલા બ્લડ પ્રેશરના પ્રતિભાવમાં બેરોરિસેપ્ટર્સ અને વેગસ ચેતાની ઉત્તેજનાને કારણે રિફ્લેક્સ બ્રેડીકાર્ડિયા થાય છે,એટલે કે હૃદયના ધબકારામાં ઘટાડો થાય છે.

(C) રુધિર ગંઠાઈ જતું અટકાવતા રસાયણને એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ (જેમ કે હેપરિન અથવા વોરફેરિન) કહેવામાં આવે છે.
કોરોનરી થ્રોમ્બોસિસ એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં હૃદયના સ્નાયુઓને રુધિર પૂરું પાડતી કોરોનરી ધમનીમાં રુધિરની ગાંઠ (થ્રોમ્બસ) બને છે.
એન્ટિકોએગ્યુલન્ટનો ઉપયોગ કરીને,આ ગાંઠો બનતી અટકાવી શકાય છે અથવા અસ્તિત્વમાં રહેલી ગાંઠોનું સંચાલન કરી શકાય છે,જે તેને આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોરોનરી થ્રોમ્બોસિસ માટે સૌથી ઉપયોગી સારવાર બનાવે છે.
લ્યુકેમિયા એ રુધિર બનાવતી પેશીઓનું કેન્સર છે,એનિમિયા એ રક્તકણોની ઉણપ છે,અને હિમોફિલિયા એ આનુવંશિક વિકાર છે જેમાં રુધિર યોગ્ય રીતે ગંઠાતું નથી,તેથી આ સ્થિતિઓમાં એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ્સ યોગ્ય નથી.

(A) હાયપરટેન્શન એ ઉચ્ચ બ્લડ પ્રેશર (રુધિરદાબ) દર્શાવવા માટે વપરાતો શબ્દ છે.
આ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં ધમનીની દીવાલ પર રુધિરનું દબાણ સતત વધારે રહે છે.
$120/80 \text{ mmHg}$ ને સામાન્ય બ્લડ પ્રેશર ગણવામાં આવે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિના બ્લડ પ્રેશરની વારંવાર તપાસ કરતા તે $140/90 \text{ mmHg}$ કે તેથી વધુ હોય,તો તે હાયપરટેન્શન સૂચવે છે.

(C) આંતરકોષીય પેશીના અવકાશમાં વધારાના પ્રવાહીના સંગ્રહને $Oedema$ (એડીમા અથવા સોજો) કહેવામાં આવે છે.
આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે રુધિર કેશિકાઓ અને તેની આસપાસની પેશીઓ વચ્ચે પ્રવાહીના વહનને નિયંત્રિત કરતા બળોમાં અસંતુલન સર્જાય છે,જેના પરિણામે સોજો આવે છે.

(C) લ્યુકેમિયા એ બ્લડ કેન્સરનો એક પ્રકાર છે જે શરીરમાં લ્યુકોસાઇટ્સ (શ્વેત રક્તકણો) ની સંખ્યામાં અસામાન્ય અને અનિયંત્રિત વધારા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ લ્યુકોસાઇટ્સ સામાન્ય રીતે અપરિપક્વ અને બિન-કાર્યક્ષમ હોય છે,જે સ્વસ્થ રક્તકણોના સામાન્ય ઉત્પાદનમાં અવરોધ ઉભો કરે છે.
તેથી,આ સ્થિતિ માટેનો સાચો શબ્દ લ્યુકેમિયા છે.

(A) એડીમા એટલે પેશીઓના આંતરકોષીય અવકાશમાં પ્રવાહીનો અસામાન્ય ભરાવો.
આ પ્રવાહીના ભરાવાને કારણે સોજો આવે છે,જે ગુરુત્વાકર્ષણની અસરને કારણે સામાન્ય રીતે પગ અને ઘૂંટી જેવા નીચેના ભાગોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,શરીરના ભાગોમાં સોજો આવવો,ખાસ કરીને પગમાં,એ એડીમાનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(A) ડ્રોપ્સી,જેને ઐતિહાસિક રીતે એડીમા (edema) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે શરીરના પેશીઓ,પોલાણો અથવા અંગોમાં સીરસ અથવા પાણીયુક્ત પ્રવાહીના અસામાન્ય ભરાવાને સૂચવે છે. તે કોઈ ચોક્કસ રોગને બદલે એક ક્લિનિકલ સંકેત છે,જે ઘણીવાર હૃદયની નિષ્ફળતા,કિડનીના રોગ અથવા લીવર સિરોસિસ જેવી અંતર્ગત પરિસ્થિતિઓને કારણે થાય છે.

(A) પુખ્ત વ્યક્તિના સામાન્ય આરામદાયક હૃદયના ધબકારા સામાન્ય રીતે દર મિનિટે $60$ થી $100$ ની વચ્ચે હોય છે.
જ્યારે હૃદયના ધબકારા દર મિનિટે $60$ થી નીચે જાય છે,ત્યારે આ સ્થિતિને તબીબી ભાષામાં $Bradycardia$ (બ્રાડીકાર્ડીયા) કહેવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,$Tachycardia$ (ટેકીકાર્ડીયા) એટલે હૃદયના ધબકારા સામાન્ય કરતા ઝડપી હોવા (દર મિનિટે $100$ થી વધુ).

(D) હૃદયની નિષ્ફળતા (Heart failure) એ હૃદયની એવી સ્થિતિ છે જ્યારે તે શરીરની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે અસરકારક રીતે રુધિરનું વહન કરી શકતું નથી. તેને ઘણીવાર 'કન્જેસ્ટિવ હાર્ટ ફેલ્યોર' પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે ફેફસામાં ભરાવો (congestion) એ આ રોગના મુખ્ય લક્ષણોમાંનું એક છે.

(B) જેમ જેમ વ્યક્તિની ઉંમર વધે છે,તેમ ધમનીઓની દીવાલોમાં રચનાત્મક ફેરફારો થાય છે,જેમાં મુખ્યત્વે ઇલાસ્ટિન તંતુઓનો ઘટાડો અને કોલેજનનું જમા થવું સામેલ છે.
આ સ્થિતિને આર્ટિરિયોસ્ક્લેરોસિસ અથવા ધમનીઓનું સખત થવું કહેવામાં આવે છે.
ધમનીઓ ઓછી સ્થિતિસ્થાપક (સખત) બની જતી હોવાથી,તે હૃદયના ચક્ર દરમિયાન અસરકારક રીતે વિસ્તરણ અને સંકોચન પામી શકતી નથી.
પરિણામે,સિસ્ટમિક બ્લડ પ્રેશર જાળવી રાખવા માટે આ સખત નળીઓમાંથી રુધિરને ધકેલવા માટે હૃદયે વધુ બળ લગાવવું પડે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(C) એન્જાઈના પેક્ટોરીસ એ એવી સ્થિતિ છે જે તીવ્ર છાતીના દુખાવા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જે ત્યારે થાય છે જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓને પૂરતો ઓક્સિજન મળતો નથી.
તે કોરોનરી ધમનીના રોગનું એક સામાન્ય લક્ષણ છે,જેમાં કોરોનરી ધમનીઓ સાંકડી થવાને કારણે હૃદય સુધી પહોંચતો રુધિરનો પ્રવાહ ઘટી જાય છે.

(D) કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ $(CAD)$,જેને ઘણીવાર એથરોસ્ક્લેરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે હૃદયના સ્નાયુઓને રુધિર પહોંચાડતી વાહિનીઓને અસર કરે છે.
તે કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવાને કારણે થાય છે,જે કોરોનરી ધમનીઓના પોલાણને સાંકડું બનાવે છે.
આ સાંકડું થવું રુધિરના પ્રવાહને અવરોધે છે,જેના પરિણામે હૃદયના સ્નાયુઓને ઓક્સિજન અને પોષક તત્વોનો અપૂરતો પુરવઠો મળે છે,જે $CAD$ ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(A) ટ્રેકીકાર્ડિયા એ એક તબીબી શબ્દ છે જે સામાન્ય કરતા વધુ ઝડપી હૃદયના ધબકારા માટે વપરાય છે. પુખ્ત વયના લોકોમાં,આને સામાન્ય રીતે પ્રતિ મિનિટ $100$ થી વધુ ધબકારા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. તેનાથી વિપરીત,ધીમા હૃદયના ધબકારા (પ્રતિ મિનિટ $60$ થી ઓછા ધબકારા) ને બ્રેડીકાર્ડિયા (Bradycardia) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) એથેરોસ્કલેરોસીસ એ એક એવી સ્થિતિ છે જે ધમનીઓની દીવાલોમાં કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવા દ્વારા લાક્ષણિક છે. આના કારણે ધમનીઓનો અવકાશ સાંકડો થાય છે,જે રુધિરના પ્રવાહને અવરોધે છે. આ સ્થિતિ મુખ્યત્વે હૃદયના સ્નાયુઓને રુધિર પૂરું પાડતી કોરોનરી ધમનીઓને અસર કરતી હોવાથી,તે હૃદય અને પરિવહન તંત્ર સાથે સંકળાયેલી એક મુખ્ય વિકૃતિ છે.

(D) હૃદયની નિષ્ફળતા (Heart failure) એ હૃદયની એવી અવસ્થા છે જ્યારે તે શરીરની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં રુધિરનું પમ્પિંગ કરી શકતું નથી.
તેને ઘણીવાર 'કોન્જેસ્ટિવ હાર્ટ ફેલ્યોર' પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે ફેફસામાં ભરાવો (congestion) થવો એ આ રોગનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
હાર્ટ એટેક એ રુધિરના અપૂરતા પુરવઠાને કારણે હૃદયના સ્નાયુઓને થતું નુકસાન છે.
કાર્ડિએક અરેસ્ટ એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં હૃદયના ધબકારા બંધ થઈ જાય છે.
એન્જાઈના પેક્ટોરિસ એ હૃદયના સ્નાયુઓ સુધી પૂરતો ઓક્સિજન ન પહોંચવાને કારણે થતા તીવ્ર છાતીના દુખાવાનું લક્ષણ છે.

(B) જેમ જેમ મનુષ્યની ઉંમર વધે છે,તેમ તેમ ધમનીઓની દીવાલોમાં રચનાત્મક ફેરફારો થાય છે,જેમાં મુખ્યત્વે ઇલાસ્ટિન તંતુઓનો ઘટાડો અને કોલેજનનું જમા થવું સામેલ છે. આ સ્થિતિને આર્ટિરિયોસ્ક્લેરોસિસ અથવા ધમનીઓનું સખત થવું કહેવામાં આવે છે. ધમનીઓ ઓછી સ્થિતિસ્થાપક (સખત) બની જતી હોવાથી,તે હૃદયચક્ર દરમિયાન અસરકારક રીતે વિસ્તરણ અને સંકોચન પામી શકતી નથી. પરિણામે,આ સખત નળીઓમાંથી રુધિરને પંપ કરવા માટે હૃદયે વધુ બળ લગાવવું પડે છે,જેનાથી બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો થાય છે. તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(A) એન્જાઈના પેક્ટોરિસ એ છાતીમાં દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતાની સ્થિતિ છે,જે ત્યારે થાય છે જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓને પૂરતા પ્રમાણમાં ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર મળતું નથી. આ સામાન્ય રીતે કોરોનરી ધમનીઓના સાંકડા થવાને કારણે થાય છે,જે હૃદયના સ્નાયુઓને રુધિર પૂરું પાડે છે. તે કોરોનરી ધમનીના રોગનું એક સામાન્ય લક્ષણ છે.

(D) જન્મજાત હૃદય રોગ એટલે હૃદય અથવા મોટી રક્તવાહિનીઓની એવી રચનાત્મક અસાધારણતા જે જન્મથી જ હાજર હોય છે.
$A$. પેટન્ટ ડક્ટસ આર્ટીરીઓસસ $(PDA)$ એ એક એવી સ્થિતિ છે જેમાં જન્મ પછી ડક્ટસ આર્ટીરીઓસસ બંધ થતું નથી.
$B$. પેટન્ટ ફોરામેન ઓવેલ $(PFO)$ એ ડાબા અને જમણા કર્ણક વચ્ચેનું એક છિદ્ર છે જે જન્મ પછી બંધ થતું નથી.
$C$. વેન્ટ્રિક્યુલર સેપ્ટલ ડિફેક્ટ $(VSD)$ એ હૃદયના બે નીચેના ખંડો (ક્ષેપકો) ને અલગ કરતી દીવાલ (પટલ) માં રહેલું છિદ્ર છે.
આ તમામ સ્થિતિઓ જન્મથી હાજર રહેલી રચનાત્મક ખામીઓ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. કાર્ડિયેક અરેસ્ટ: $(IV)$. હૃદયના ધબકારા બંધ થવા.
$B$. હૃદયની નિષ્ફળતા: $(I)$. હૃદય દ્વારા રુધિરનું અસરકારક રીતે વહન ન થવું.
$C$. હાર્ટ એટેક: $(II)$. રુધિરના અપૂરતા પુરવઠાને કારણે હૃદ સ્નાયુઓને અચાનક નુકસાન થવું.
$D$. એન્જાઈના: $(III)$. હૃદ સ્નાયુઓને પૂરતો ઓક્સિજન ન મળવાને કારણે થતો તીવ્ર છાતીનો દુખાવો.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-(IV), B-(I), C-(II), D-(III)$ છે.

(B) હાયપરટેન્શન,જેને સામાન્ય રીતે ઉચ્ચ રક્તદાબ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે એવી સ્થિતિ છે જેમાં બ્લડ પ્રેશર સામાન્ય શ્રેણી $(120/80 \ mmHg)$ કરતા વધારે હોય છે.
લાંબા સમય સુધી રહેતું હાયપરટેન્શન ધમનીઓની દિવાલો પર અતિશય દબાણ લાવે છે,જેનાથી મહત્વપૂર્ણ અંગોને નુકસાન થાય છે.
લાંબા ગાળાના હાયપરટેન્શનથી અસરગ્રસ્ત મુખ્ય અંગો હૃદય (જે હૃદયની નિષ્ફળતા અથવા કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ તરફ દોરી જાય છે),મગજ (સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારે છે) અને કિડની (ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ તરફ દોરી જાય છે) છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. હાઈપરટેન્શન $(a-3)$: ઉચ્ચ રુધિરદાબ મગજ અને કિડની જેવા મહત્વના અંગોને અસર કરે છે.
$2$. એથરોસ્ક્લેરોસિસ $(b-4)$: આ સ્થિતિમાં ધમનીઓમાં કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓ જમા થાય છે,જેનાથી ધમનીઓ સાંકડી બને છે.
$3$. એન્જાઈના $(c-1)$: જેને 'એન્જાઈના પેક્ટોરિસ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હૃદયના સ્નાયુઓને પૂરતો ઓક્સિજન ન મળવાને કારણે થતા તીવ્ર છાતીના દુખાવા દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$4$. હૃદયની નિષ્ફળતા $(d-2)$: આ હૃદયની એવી સ્થિતિ છે જ્યારે તે શરીરની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં રુધિર પમ્પ કરી શકતું નથી.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-3, b-4, c-1, d-2$ છે.

(D) એન્જાઈના, જેને $Angina \text{ } pectoris$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક એવી સ્થિતિ છે જે છાતીમાં તીવ્ર દુખાવા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓને $(myocardium)$ પૂરતો ઓક્સિજન મળતો નથી.
તે કોઈપણ ઉંમરના પુરુષો અને સ્ત્રીઓમાં થઈ શકે છે, પરંતુ તે મધ્યમ વયના અને વૃદ્ધોમાં વધુ સામાન્ય છે.
તે હૃદયમાં રક્તના પ્રવાહને અસર કરતી પરિસ્થિતિઓને કારણે થાય છે.

(C) $1$. $CAD$ (કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ) ને ઘણીવાર એથરોસ્ક્લેરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે હૃદયના સ્નાયુઓને રુધિર પહોંચાડતી વાહિનીઓને અસર કરે છે.
$2$. એન્જાઈના એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં હૃદયના સ્નાયુઓને પૂરતો ઓક્સિજન ન મળવાને કારણે છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો થાય છે,જે રુધિરના પ્રવાહને અસર કરે છે.
$3$. હૃદયની નિષ્ફળતા એટલે હૃદયની એવી સ્થિતિ જ્યારે તે શરીરની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે અસરકારક રીતે રુધિર પંપ કરી શકતું નથી.
તેથી,સાચી જોડ છે: $1-c, 2-a, 3-b$.

(A) રુધિરના કેન્સરને તબીબી ભાષામાં $Leukemia$ (લ્યુકેમિયા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ એક પ્રકારનું કેન્સર છે જે રુધિર અને અસ્થિમજ્જાને અસર કરે છે,જેમાં શ્વેત કણો $(leukocytes)$ નું અસામાન્ય અને અનિયંત્રિત ઉત્પાદન થાય છે.
$Thrombosis$ (થ્રોમ્બોસીસ) એટલે રુધિરવાહિનીમાં રુધિરની ગાંઠ બનવી.
$Hemolysis$ (હિમોલાસીસ) એટલે રક્તકણોનો નાશ થવો.
$Hemophilia$ (હીમોફીલિયા) એ એક આનુવંશિક ખામી છે જેમાં રુધિર ગંઠાઈ જવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે.

(B) કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને અન્ય પદાર્થોના જમા થવાને કારણે ધમનીની દીવાલનું કઠિનીકરણ થવાની પ્રક્રિયાને $Atherosclerosis$ (એથેરોસ્કલેરોસીસ) કહેવામાં આવે છે.
$Arthritis$ (આર્થરાઈટિસ) એ સાંધાના સોજાને લગતી સ્થિતિ છે.
$Aneurysm$ (એન્યુરીઝમ) એ રક્તવાહિનીનું અસામાન્ય ફૂલી જવું છે.
તેથી,ધમનીની દીવાલના કઠિનીકરણ માટેનો સાચો શબ્દ $Atherosclerosis$ છે.

(B) આ આકૃતિમાં,કોરોનરી એન્જિયોપ્લાસ્ટી કરવામાં આવી રહી છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,એથરોસ્ક્લેરોટિક પ્લેક,જે કોરોનરી ધમનીઓમાં જમા થાય છે અને તેને અવરોધે છે,તેને રક્તવાહિનીની દીવાલ સામે દબાવવામાં આવે છે.
આ ધમની દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલ કેથેટર દ્વારા ફુગ્ગા જેવું સાધન ફુલાવીને કરવામાં આવે છે.

(A) રુધિરમાં કોલેસ્ટ્રોલનું પ્રમાણ વધવાથી તે રુધિરવાહિનીઓની દીવાલ પર જમા થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે ધમનીઓ તેમની સ્થિતિસ્થાપકતા ગુમાવે છે અને સખત બની જાય છે.
આ સ્થિતિને આર્ટીરીયોસ્ક્લેરોસિસ (ધમનીઓનું કઠણ થવું) કહેવામાં આવે છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે ખારા પાણીમાં $NaCl$ (સોડિયમ ક્લોરાઈડ) હોય છે. સોડિયમનું વધુ સેવન રક્તવાહિનીઓમાં પાણીનું પ્રમાણ વધારે છે,જે રક્તના કદમાં વધારો કરે છે અને પરિણામે બ્લડ પ્રેશર વધારે છે,જે હાઈપરટેન્શનના દર્દીઓ માટે નુકસાનકારક છે.
જોકે,કારણ ખોટું છે. ખારું પાણી બ્લડ પ્રેશર ઘટાડતું નથી; તેના બદલે,તે બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો કરે છે. તેથી,કારણમાં આપવામાં આવેલું વિધાન વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે.

(N/A) રુધિરાભિસરણ તંત્રની મુખ્ય વિકૃતિઓ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ હાઈપરટેન્શન (ઉચ્ચ રુધિરદાબ): હાઈપરટેન્શન એ સામાન્ય $(120/80 \ mmHg)$ કરતા વધારે રુધિરદાબ માટે વપરાતો શબ્દ છે. આ માપનમાં $120 \ mmHg$ એ સિસ્ટોલિક દબાણ છે અને $80 \ mmHg$ એ ડાયસ્ટોલિક દબાણ છે. જો કોઈ વ્યક્તિના રુધિરદાબના વારંવારના પરીક્ષણમાં $140/90 \ mmHg$ કે તેથી વધુ દબાણ જોવા મળે,તો તે હાઈપરટેન્શન સૂચવે છે. ઉચ્ચ રુધિરદાબ હૃદયના રોગો તરફ દોરી જાય છે અને મગજ તથા મૂત્રપિંડ જેવા મહત્વના અંગોને પણ અસર કરે છે.
$(2)$ કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ $(CAD)$: જેને એથરોસ્ક્લેરોસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હૃદયના સ્નાયુઓને રુધિર પહોંચાડતી વાહિનીઓને અસર કરે છે. તે કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવાને કારણે થાય છે,જે ધમનીઓના પોલાણને સાંકડું બનાવે છે.
$(3)$ એન્જાઈના પેક્ટોરિસ: આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓને પૂરતા પ્રમાણમાં ઓક્સિજન મળતો નથી,જેના પરિણામે છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો થાય છે. તે કોઈપણ ઉંમરના પુરુષો અને સ્ત્રીઓમાં થઈ શકે છે પરંતુ મધ્યમ વયના અને વૃદ્ધ લોકોમાં વધુ સામાન્ય છે.
$(4)$ હાર્ટ ફેલ્યોર (હૃદયની નિષ્ફળતા): આ હૃદયની એવી સ્થિતિ છે જ્યારે તે શરીરની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે અસરકારક રીતે રુધિર પંપ કરી શકતું નથી. તેને ક્યારેક કન્જેસ્ટિવ હાર્ટ ફેલ્યોર પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે ફેફસામાં રુધિરનો ભરાવો થવો એ તેના મુખ્ય લક્ષણોમાંનું એક છે. હાર્ટ ફેલ્યોર એ કાર્ડિયાક અરેસ્ટ (જ્યારે હૃદય ધબકવાનું બંધ કરી દે છે) અથવા હાર્ટ એટેક (જ્યારે રુધિરના અપૂરતા પુરવઠાને કારણે હૃદયના સ્નાયુઓને અચાનક નુકસાન થાય છે) સમાન નથી.

(N/A) $(1)$ ઉચ્ચ રુધિરદાબ,ધૂમ્રપાન અને વધુ પડતો ચરબીયુક્ત ખોરાક અંતઃચ્છદ (endothelium) ને નુકસાન પહોંચાડે છે. આવા ઈજાગ્રસ્ત ભાગોમાં ચરબીયુક્ત પદાર્થોના જમા થવાને કારણે પ્લેક બને છે.
સૌ પ્રથમ,ઈજાગ્રસ્ત કોષો વૃદ્ધિ પામે છે. ત્યારબાદ,અંતઃચ્છદની નીચે આવેલા અરેખિત સ્નાયુઓ તેની સાથે જોડાય છે.
મોટાભાગના લિપિડ અને કોલેસ્ટ્રોલ આ ભાગમાં જમા થાય છે. આ પ્લેક ધમનીઓમાં અવરોધ તરીકે ગોઠવાય છે. આ રુધિર પરિભ્રમણમાં અવરોધ ઊભો કરે છે,જે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે.
$(2)$ ધૂમ્રપાન દરમિયાન નિકોટીન રુધિરમાં ભળે છે અને ધમનિકાઓ સંકોચાય છે,જેનાથી બ્લડ પ્રેશર વધે છે.
ફેફસાંમાં ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટે છે,તેથી બ્લડ પ્રેશર વધે છે. ધૂમ્રપાન દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ હિમોગ્લોબિનની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા ઘટાડે છે અને બ્લડ પ્રેશર સર્જાય છે.
સ્થૂળ વ્યક્તિઓમાં પેશીઓને વધુ પ્રમાણમાં રુધિર પૂરું પાડવું પડે છે,તેથી બ્લડ પ્રેશર વધે છે.

(N/A) $(1)$ થ્રોમ્બસ: ધમનીના ઈજાગ્રસ્ત ભાગમાં ચરબીયુક્ત પદાર્થો જમા થાય છે અને તકતી (plaque) બનાવે છે. જો આ તકતી કાયમી ધોરણે ત્યાં જ રહે,તો તેને થ્રોમ્બસ કહેવામાં આવે છે.
$(2)$ એમ્બોલસ: જ્યારે ધમનીની દીવાલ પર બનેલી તકતી પોતાની જગ્યા છોડી દે છે અને રુધિર સાથે પરિભ્રમણ કરે છે,ત્યારે તેને એમ્બોલસ કહેવામાં આવે છે.

(N/A) એનિમિયા: હિમોગ્લોબિન અથવા રક્તકણોની ઉણપને કારણે લોહીની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો થવાની સ્થિતિ.
$(b)$ એન્જાઈના પેક્ટોરિસ: જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓને પૂરતો ઓક્સિજન ન મળે ત્યારે થતો તીવ્ર છાતીનો દુખાવો.
$(c)$ એથરોસ્ક્લેરોસિસ: કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવાને કારણે ધમનીઓ સાંકડી થવાની સ્થિતિ.
$(d)$ હાઈપરટેન્શન: ઉચ્ચ રક્તદાબ,જેમાં બ્લડ પ્રેશર સતત $120/80 \text{ mmHg}$ કરતા વધારે રહે છે.
$(e)$ હૃદય નિષ્ફળતા: એવી સ્થિતિ જેમાં હૃદય શરીરની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે અસરકારક રીતે લોહી પમ્પ કરી શકતું નથી.
$(f)$ એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ: જ્યારે $Rh$-નેગેટિવ માતા $Rh$-પોઝિટિવ ગર્ભ ધારણ કરે છે,ત્યારે માતાના એન્ટિબોડીઝ દ્વારા ગર્ભના રક્તકણોનો નાશ થવાની સ્થિતિ.

(N/A) હાઈપરટેન્શન: હાઈપરટેન્શન એ સામાન્ય કરતા વધારે રક્તદાબ $(120/80 \ mmHg)$ માટે વપરાતો શબ્દ છે. આ માપનમાં,$120 \ mmHg$ એ સિસ્ટોલિક દબાણ (પમ્પિંગ તબક્કો) દર્શાવે છે અને $80 \ mmHg$ એ ડાયસ્ટોલિક દબાણ (વિશ્રામ તબક્કો) દર્શાવે છે. જો કોઈ વ્યક્તિના રક્તદાબની વારંવાર તપાસ કરતા તે $140/90 \ mmHg$ કે તેથી વધુ હોય,તો તે હાઈપરટેન્શન સૂચવે છે. ઉચ્ચ રક્તદાબ હૃદયના રોગો તરફ દોરી જાય છે અને મગજ તથા કિડની જેવા મહત્વના અંગોને પણ અસર કરે છે.
$(b)$ કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ $(CAD)$: જેને ઘણીવાર એથરોસ્ક્લેરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે હૃદયના સ્નાયુઓને લોહી પહોંચાડતી વાહિનીઓને અસર કરે છે. તે કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવાને કારણે થાય છે,જે ધમનીઓના પોલાણને સાંકડું બનાવે છે.

(C) માખણ,ઘી,વનસ્પતિ તેલ,રેડ મીટ અને ઈંડા જેવા સંતૃપ્ત ચરબીયુક્ત ખોરાકનું વધુ પડતું સેવન લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલનું સ્તર વધારે છે,જેને હાઈપરકોલેસ્ટેરોલેમિયા કહેવામાં આવે છે.
આ રોગના લક્ષણોમાં બ્લડ પ્રેશરમાં વધારો અને હૃદય સંબંધિત વિકૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(A) ટેકીકાર્ડિયા શબ્દનો ઉપયોગ ઝડપી હૃદયના ધબકારા (નાડીના ધબકારા $100$ પ્રતિ મિનિટથી વધુ) માટે થાય છે.
જ્યારે હૃદયના ધબકારા $60$ પ્રતિ મિનિટથી નીચે જાય છે,ત્યારે તેને બ્રેડીકાર્ડિયા (bradycardia) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ $(CAD)$ એ એક સ્થિતિ છે જેને ઘણીવાર એથરોસ્ક્લેરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે કોરોનરી ધમનીઓમાં કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આનાથી ધમનીઓની દીવાલો સખત બને છે અને તેની સ્થિતિસ્થાપકતા ગુમાવે છે,જે હૃદયના સ્નાયુઓને મળતા રુધિરના પુરવઠામાં ઘટાડો કરે છે.

(D) કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ $(CAD)$,જેને ઘણીવાર એથરોસ્ક્લેરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે હૃદયના સ્નાયુઓને રુધિર પહોંચાડતી વાહિનીઓને અસર કરે છે.
તે ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ,કેલ્શિયમ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવાથી થાય છે,જે ધમનીઓના લ્યુમેનને સાંકડી બનાવે છે.
આ સાંકડી ધમનીઓ રુધિરના પ્રવાહને અવરોધે છે,જે હૃદય સંબંધિત જટિલતાઓ તરફ દોરી શકે છે.

(D) કોરોનરી હૃદય રોગ,જેને ઘણીવાર એથરોસ્ક્લેરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે હૃદયના સ્નાયુઓને રક્ત પહોંચાડતી વાહિનીઓને અસર કરે છે. તે કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવાને કારણે થાય છે,જે કોરોનરી ધમનીઓના લ્યુમેનને સાંકડી બનાવે છે. પરિણામે,આ હૃદયના સ્નાયુઓને અપૂરતો રક્ત પુરવઠો પહોંચાડે છે.

(D) હાર્ટ ફેલ્યોર એટલે હૃદયની એવી સ્થિતિ જેમાં તે શરીરની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં રુધિર પંપ કરી શકતું નથી.
તેને ક્યારેક 'કોન્જેસ્ટિવ હાર્ટ ફેલ્યોર' પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે ફેફસામાં ભરાવો (Congestion) એ આ સ્થિતિનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
હાર્ટ ફેલ્યોર એ કાર્ડિયાક અરેસ્ટ કે હાર્ટ એટેક સમાન નથી.
કાર્ડિયાક અરેસ્ટમાં હૃદય ધબકવાનું બંધ કરી દે છે,જ્યારે હાર્ટ એટેકમાં રુધિરના અપૂરતા પુરવઠાને કારણે હૃદયના સ્નાયુઓને અચાનક નુકસાન થાય છે.

(A) થ્રોમ્બોસાઇટોપેનિયા: રુધિર પ્લેટલેટ્સની સંખ્યામાં ઘટાડો થવો તેને થ્રોમ્બોસાઇટોપેનિયા કહેવામાં આવે છે,જેના કારણે શરીરમાંથી અતિશય રક્તસ્ત્રાવ થઈ શકે છે કારણ કે રુધિર ગંઠાઈ જવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે.
હાયપરટેન્શન: આ ઉચ્ચ રુધિર દબાણ (High blood pressure) સૂચવે છે.
એનિમિયા: આ સ્થિતિમાં હિમોગ્લોબિનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે અથવા $RBC$ ની સંખ્યામાં ઘટાડો જોવા મળે છે.
હિમોફિલિયા: આ એક આનુવંશિક વિકાર છે જે શરીરમાં રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને અસર કરે છે,જે ઈજા પછી રક્તસ્ત્રાવ રોકવા માટે જરૂરી છે.

(A) કાર્ડિયાક અરેસ્ટ એટલે હૃદયની વિદ્યુત અને યાંત્રિક પ્રવૃત્તિનું અચાનક અને સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જવું,જેના પરિણામે હૃદયના ધબકારા સંપૂર્ણપણે અટકી જાય છે.
માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન,જેને સામાન્ય રીતે હાર્ટ એટેક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે ત્યારે થાય છે જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓના કોઈ ભાગમાં રક્ત પ્રવાહ અવરોધાય છે,જેના કારણે પેશીઓને નુકસાન થાય છે.
એન્જાઇના પેક્ટોરિસ એ છાતીમાં દુખાવો અથવા અગવડતા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે જે ત્યારે થાય છે જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓને પૂરતું ઓક્સિજનયુક્ત રક્ત મળતું નથી.
હાર્ટ ફેલ્યોર એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં હૃદય શરીરની ચયાપચયની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પૂરતી કાર્યક્ષમતાથી રક્ત પમ્પ કરવામાં અસમર્થ હોય છે,પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે હૃદયના ધબકારા સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયા છે.

(D) હાયપરટેન્શન એટલે કે ઉચ્ચ રક્તદાબ.
એન્જાઇના પેક્ટોરિસ એટલે હૃદયના સ્નાયુઓને પૂરતો ઓક્સિજન ન મળવાને કારણે થતો છાતીનો દુખાવો.
હાર્ટ એટેકને તબીબી ભાષામાં માયોકાર્ડિયલ ઇન્ફાર્ક્શન કહેવામાં આવે છે.
કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ $(CAD)$,જેને ઘણીવાર એથરોસ્ક્લેરોસિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે હૃદયના સ્નાયુઓને લોહી પહોંચાડતી ધમનીઓને અસર કરે છે. તે કેલ્શિયમ,ચરબી,કોલેસ્ટ્રોલ અને તંતુમય પેશીઓના જમા થવાને કારણે થાય છે,જેનાથી ધમનીઓનો માર્ગ સાંકડો થઈ જાય છે.

(C) લ્યુકેમિયા એ બ્લડ કેન્સરનો એક પ્રકાર છે જેમાં અસ્થિમજ્જા (bone marrow) માં શ્વેત રક્તકણો અને તેમના પુરોગામી કોષોનું અનિયંત્રિત પ્રસરણ થાય છે.
હિમોલિસિસ: આ રક્તકણો (erythrocytes) નું તૂટવું અને તેમની સામગ્રીનું આસપાસના પ્રવાહીમાં મુક્ત થવું છે.
હિમોફિલિયા: આ એક આનુવંશિક વિકાર છે જે શરીરમાં રક્ત ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતાને નબળી પાડે છે.
થ્રોમ્બોસિસ: આ રક્તવાહિનીમાં લોહીની ગાંઠ બનવાની પ્રક્રિયા છે.