Protista (Unicellular eukaryotes) Questions in Gujarati

(A) પક્ષ્મ (cilia) એ કોષરસસ્તરના વાળ જેવી રચનાઓ છે.
$Paramecium$ (પેરામિશિયમ) એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે જે પ્રચલન માટે અને ખોરાકને મુખખાંચમાં ધકેલવા માટે પક્ષ્મોનો ઉપયોગ કરે છે.
$Euglena$ (યુગ્લિના) કશા (flagella) દ્વારા પ્રચલન કરે છે.
$Amoeba$ (અમીબા) ખોટા પગ (pseudopodia) દ્વારા પ્રચલન કરે છે.
$Opalina$ (ઓપાલિના) પણ પક્ષ્મધારી છે,પરંતુ $Paramecium$ એ પક્ષ્મધારી સજીવનું સૌથી પ્રચલિત પાઠ્યપુસ્તકનું ઉદાહરણ છે.

(A) એકકોષી સજીવ એટલે એવું સજીવ જે માત્ર એક જ કોષનું બનેલું હોય છે.
$A$. $Paramecium$ એ સૃષ્ટિ $Protista$ માં આવતું એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવ છે.
$B$. $Yeast$ એ એકકોષી ફૂગ છે.
$C$. $Chlamydomonas$ એ એકકોષી લીલ છે.
$D$. $Bacteria$ એ એકકોષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
આપેલા તમામ વિકલ્પો એકકોષી સજીવો દર્શાવે છે,પરંતુ જૈવિક વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં $Paramecium$ એ પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિનું લાક્ષણિક એકકોષી ઉદાહરણ છે.

(B) $Paramecium$ (પેરામિશિયમ) એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે જે કોષકેન્દ્રીય દ્વરૂપતા (nuclear dimorphism) દર્શાવે છે.
તેમાં બે પ્રકારના કોષકેન્દ્ર હોય છે: એક મોટું,મૂત્રપિંડ આકારનું મહાકોષકેન્દ્ર (macronucleus),જે ચયાપચયની ક્રિયાઓનું નિયંત્રણ કરે છે,અને એક નાનું,ગોળાકાર લઘુકોષકેન્દ્ર (micronucleus),જે પ્રજનનમાં ભાગ લે છે.
તેથી,$Paramecium$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) સૃષ્ટિ $Protista$ માં સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો વૈવિધ્યસભર સમૂહ સમાવિષ્ટ છે. આ સજીવોમાં વિવિધ પ્રકારના જીવન સ્વરૂપો જોવા મળે છે,જેમાં વનસ્પતિ જેવી લાક્ષણિકતાઓ ધરાવતા સજીવો (જેમ કે લીલ,જે ઘણીવાર ચલિત હોય છે) અને પ્રાણી જેવી લાક્ષણિકતાઓ ધરાવતા સજીવો (જેમ કે પ્રજીવો,જે પણ ઘણીવાર ચલિત હોય છે)નો સમાવેશ થાય છે. જૈવિક વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં,$Protista$ વનસ્પતિ જેવી (પ્રકાશસંશ્લેષી) અને પ્રાણી જેવી (પરપોષી) બંને લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે,જેમાંના ઘણા સજીવો પ્રચલન માટે પક્ષ્મો,કશા અથવા ખોટા પગ જેવી રચનાઓ ધરાવે છે. તેથી,$Protista$ માં જોવા મળતી વિવિધતા માટે ચલિત વનસ્પતિ જેવી અને પ્રાણી જેવી રચનાઓનું હોવું એ સૌથી સચોટ વર્ણન છે.

(C) ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ એ એકકોષીય,સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિમાં સમાવિષ્ટ છે. તેઓ મુખ્યત્વે દરિયાઈ અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે. તેમની પાસે બે કશા (flagella) હોય છે,તેથી તેમને 'ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ' કહેવામાં આવે છે. તેઓ મોનેરા (જે આદિકોષકેન્દ્રી છે) કે ફૂગ (જે વિષમપોષી છે અને કાઈટીનની કોષદીવાલ ધરાવે છે) નથી.

(C) $\text{પ્રોટીસ્ટા}$ સૃષ્ટિમાં મુખ્યત્વે જલીય, સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે। જોકે મોટાભાગના સભ્યો એકકોષી છે, પરંતુ કેટલીક લીલ જેવી રચનાઓ બહુકોષી હોય છે। $\text{મોનેરા}$ સૃષ્ટિમાં આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે। $\text{ફૂગ}$ સૃષ્ટિ મુખ્યત્વે બહુકોષી છે (ઈસ્ટ સિવાય)। $\text{મેટાઝુઆ}$ (પ્રાણીસૃષ્ટિ) બહુકોષી છે। તેથી, $\text{પ્રોટીસ્ટા}$ સાચો જવાબ છે કારણ કે તેમાં એકકોષી અને બહુકોષી બંને પ્રકારના સુકોષકેન્દ્રી સ્વરૂપોનો સમાવેશ થાય છે।

(B) સૃષ્ટિ $Protista$ માં તમામ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. આ સજીવો મુખ્યત્વે જલીય હોય છે અને તેઓ વનસ્પતિ,પ્રાણીઓ અને ફૂગ સાથે સંબંધ ધરાવતી કડી સમાન છે. બહુકોષીય સુકોષકેન્દ્રીઓની સરખામણીમાં તેમની રચના સાદી હોય છે.

(C) $Whittaker$ ની પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,$Euglena$ (યુગ્લીનોઇડ) અને $Dinoflagellates$ (પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રોટિસ્ટ્સનો એક સમૂહ) નો સમાવેશ $Protista$ (પ્રોટિસ્ટા) સૃષ્ટિમાં થાય છે.
$Protista$ સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) કેટલીક લીલ,ખાસ કરીને બદામી લીલ $(Phaeophyceae)$ માં વનસ્પતિ દેહ હોલ્ડફાસ્ટ,સ્ટાઈપ અને ફ્રોન્ડમાં વિભેદિત થયેલો હોય છે.
આ સજીવો $Whittaker$ ની પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ $Protista$ સૃષ્ટિમાં આવે છે,કારણ કે લીલનો સમાવેશ $Protista$ (પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રોટિસ્ટા) માં કરવામાં આવ્યો છે.
$Holdfast$ વનસ્પતિને આધાર સાથે જોડે છે,$stipe$ એ દાંડી તરીકે કાર્ય કરે છે,અને $frond$ એ પર્ણ જેવું પ્રકાશસંશ્લેષી અંગ છે.

(A) પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સજીવો મુખ્યત્વે જલજ હોય છે.
તેઓ વનસ્પતિઓ,પ્રાણીઓ અને ફૂગ સાથે કડીરૂપ સંબંધ ધરાવે છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે પ્રોટિસ્ટામાં ક્રાયસોફાઇટ્સ,ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ,યુગ્લીનોઇડ્સ,સ્લાઇમ મોલ્ડ્સ અને પ્રજીવોનો સમાવેશ થાય છે,જે એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી અને મુખ્યત્વે જલજ છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે બૅક્ટેરિયા અને સાયનોબૅક્ટેરિયા મોનેરા સૃષ્ટિમાં આવે છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે ફૂગ એ ફૂગ સૃષ્ટિમાં આવે છે.

(B) પેરામિશિયમ $(Paramecium)$ એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવ છે. $R.H. Whittaker$ દ્વારા આપવામાં આવેલી પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોને પ્રોટીસ્ટા $(Protista)$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. તેથી,પેરામિશિયમનો સમાવેશ પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં થાય છે.

(B) $\text{પ્રોટીસ્ટા}$ સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સજીવો મુખ્યત્વે જલજ હોય છે અને તે વનસ્પતિઓ, પ્રાણીઓ અને ફૂગ જેવા અન્ય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો સાથે કડીરૂપ છે.
આ સમૂહમાં ક્રાયસોફાઇટ્સ, ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ, યુગ્લીનોઇડ્સ, સ્લાઇમ મોલ્ડ્સ અને પ્રજીવોનો સમાવેશ થાય છે.

(C) $Whittaker$ ની વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
સ્લાઈમ મોલ્ડ અને ડાયનોફલેજેલેટ્સ બંને પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિના સભ્યો છે.
નીલહરિત લીલ એ મોનેરા (સાયનોબેક્ટેરિયા) સૃષ્ટિમાં આવે છે,જ્યારે મશરૂમ એ ફૂગ (Fungi) સૃષ્ટિમાં આવે છે.
અહીં આપેલા વિકલ્પોમાં $B$ અને $C$ બંને પ્રોટીસ્ટા છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે ડાયનોફલેજેલેટ્સ એ પ્રોટીસ્ટાનું મુખ્ય જૂથ છે.

(B) પેરામિશિયમ $(Paramecium)$ એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવ છે.
વ્હીટેકરની પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોને પ્રોટીસ્ટા $(Protista)$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
પેરામિશિયમ એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે,જે પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિનો એક ભાગ છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ પેરામીશિયમ (Paramecium) છે,જે સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા (Protista) માં આવે છે.
પ્રોટિસ્ટ હોવાને કારણે,તે એક સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) સજીવ છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષો સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ (જેમ કે કણાભસૂત્ર,આંકુચક રસધાની વગેરે) ધરાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ એ સાચું વિધાન છે.

(D) $Protista$ (પ્રજીવ) સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રીય સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સજીવો મુખ્યત્વે જલીય હોય છે અને વનસ્પતિ,પ્રાણીઓ અને ફૂગ સાથે કડીરૂપ સંબંધ ધરાવે છે.
$Slime$ $molds$ (સ્લાઈમ મોલ્ડ),$Euglenoids$ (યુગ્લીનોઈડ્સ) અને $Protozoans$ (પ્રજીવો) એ બધા જ $Protista$ સૃષ્ટિના સભ્યો છે.
તેથી,આ તમામ સજીવો સાદા,મુખ્યત્વે જલીય,એકકોષીય અને સુકોષકેન્દ્રીય હોય છે.

(B) ખોટું વિધાન એ છે કે યુગ્લીનોઈડ્સ બહુકોષીય છે. વાસ્તવમાં,યુગ્લીનોઈડ્સ (જેમ કે $Euglena$) એકકોષીય,સુકોષકેન્દ્રી પ્રોટિસ્ટ છે. તેમની પાસે કોષદીવાલને બદલે પેલિકલ નામનું પ્રોટીનયુક્ત સ્તર હોય છે. ફૂગ પરપોષી છે અને કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષક તત્વોનું અવશોષણ કરે છે. કોનિફર્સ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષો ધરાવતા જટિલ બહુકોષીય વનસ્પતિઓ છે. પ્રાણીઓ પરપોષી છે અને સામાન્ય રીતે તેમનો ખોરાક અંતઃગ્રહણ દ્વારા મેળવે છે.

(A) $Protista$ (પ્રોટીસ્ટા) સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સજીવો મુખ્યત્વે જલીય હોય છે અને તેઓ વનસ્પતિ,પ્રાણીઓ અને ફૂગ જેવા અન્ય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો સાથે કડી સમાન છે.
તેઓ સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ ધરાવે છે.

(A) પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,લીલ (ખાસ કરીને ક્લેમિડોમોનાસ જેવા એકકોષીય સ્વરૂપો) પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
દ્વિઅંગી અને મોસ એ વનસ્પતિ સૃષ્ટિ (Plantae) ના સભ્યો છે.
યીસ્ટ એ એકકોષીય ફૂગ છે જે ફૂગ સૃષ્ટિ (Fungi) માં આવે છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને સ્પષ્ટ અંગિકાઓ ધરાવે છે,જે સુકોષકેન્દ્રી કોષની લાક્ષણિકતા છે (ખાસ કરીને,તે અમીબા જેવા આદિજીવ જેવું દેખાય છે).
સુકોષકેન્દ્રી કોષો કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ અને ગોલ્ગી પ્રસાધન જેવી વિવિધ પટલમય અંગિકાઓની હાજરી દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે તે દર્શાવેલ સજીવના સુકોષકેન્દ્રી સ્વભાવનું સચોટ વર્ણન કરે છે.

(B) વિધાન $X$ ખોટું છે કારણ કે આપેલ વર્ણન (સખત કોષદિવાલ અને જનીનદ્રવ્ય તરીકે ન્યુક્લિઓ પ્રોટીન) વાયરસ અથવા ચોક્કસ આદિકોષકેન્દ્રીય રચનાઓ માટે લાક્ષણિક છે,પ્રોટિસ્ટા જેવા સજીવોના સામાન્ય જૂથ માટે નહીં.
વિધાન $Y$ સાચું છે કારણ કે યુગ્લિના,ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ,અમીબા અને પેરામિશિયમ એ બધા સૃષ્ટિ $Protista$ ના સભ્યો છે.
આમ,વિધાન $X$ ખોટું છે અને વિધાન $Y$ સાચું છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સ્લાઈમ મોલ્ડ એ મૃતોપજીવી પ્રોટિસ્ટ છે. તેમાં ભ્રૂણનું નિર્માણ થતું નથી; ભ્રૂણનું નિર્માણ એ વનસ્પતિ સૃષ્ટિ (Kingdom Plantae) નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
બેક્ટેરિયા પેપ્ટીડોગ્લાયકેનથી બનેલી સખત કોષદીવાલ ધરાવે છે.
થીઓફ્રેસ્ટસને વનસ્પતિઓના વર્ગીકરણ માટે 'વનસ્પતિશાસ્ત્રના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મોસ એ વનસ્પતિ સૃષ્ટિનો સભ્ય છે અને તેની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે બેક્ટેરિયા અને એનાબીના (સાઇનૉબેક્ટેરિયા) આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે. તેમની પાસે પટલમય કોષકેન્દ્ર હોતું નથી અને તેમનું જનીનદ્રવ્ય સુકોષકેન્દ્રી રંગસૂત્રદ્રવ્યની જેમ ન્યુક્લિઓપ્રોટીન સ્વરૂપે હોતું નથી; તેના બદલે,તેમની પાસે નગ્ન વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે જેને ન્યુક્લિઓઇડ કહેવાય છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે યુગ્લીના એ પ્રોટિસ્ટા (સુકોષકેન્દ્રી) છે અને તે સુસ્પષ્ટ,પટલમય કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) પ્રોટીસ્ટા એ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે. તેઓ પોષણ અને પ્રચલનની વિવિધ પદ્ધતિઓ દર્શાવે છે. ઘણા પ્રોટીસ્ટા ચલિત હોય છે,જે પ્રચલન માટે પક્ષ્મ,કશા અથવા ખોટા પગનો ઉપયોગ કરે છે (જેને ઘણીવાર આદિજીવો અથવા પ્રાણીસમાન પ્રોટીસ્ટા કહેવામાં આવે છે). કેટલાક પ્રોટીસ્ટા અચલિત અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે,જે વનસ્પતિઓ જેવા દેખાય છે (દા.ત.,અમુક લીલ). તેથી,પ્રોટીસ્ટામાં અચલિત વનસ્પતિસમાન સ્વરૂપો અને ચલિત પ્રાણીસમાન સ્વરૂપો બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

(D) પ્રોટીસ્ટા એ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે. તેઓ પોષણ અને પ્રચલનની વિવિધ પદ્ધતિઓ દર્શાવે છે.
$1$. પ્રોટીસ્ટા સજીવો પ્રચલન કરી શકે તેવા (પક્ષ્મ,કશા અથવા ખોટા પગ દ્વારા) અથવા અપ્રચલિત હોઈ શકે છે.
$2$. તેઓ પ્રાણીઓ (પ્રજીવો),વનસ્પતિઓ (લીલ) અથવા ફૂગ (શ્લેષ્મ ફૂગ) જેવું સામ્ય ધરાવી શકે છે.
$3$. પ્રોટીસ્ટામાં વિવિધ પ્રકારના સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે પ્રચલન કરી શકે છે અથવા અપ્રચલિત હોઈ શકે છે અને તેઓ પ્રાણીઓ,વનસ્પતિઓ અથવા ફૂગના લક્ષણો દર્શાવી શકે છે,તેથી તેઓ આપેલ તમામ સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (આપેલ પૈકી એકપણ નહીં) છે.

(D) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેઓ કોષકેન્દ્રપટલથી આવરિત સુયોજિત કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
તેઓ કોષરસમાં પટલમય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગી પ્રસાધન વગેરે ધરાવે છે.
જલજ સુકોષકેન્દ્રી સજીવો (જેમ કે લીલ,પ્રજીવો વગેરે) સાચા સુકોષકેન્દ્રી હોવાથી,તેઓ આ તમામ લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $(A), (B)$ અને $(C)$ ત્રણેય સાચા છે.

(C, D) જૈવિક વર્ગીકરણના ઉત્ક્રાંતિવાદ મુજબ,સૃષ્ટિ $Protista$ એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotes) અને જટિલ સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotes) સજીવો વચ્ચેની કડી તરીકે કાર્ય કરે છે. તે વ્યાપકપણે સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે વનસ્પતિ,પ્રાણીઓ અને ફૂગ જેવા બહુકોષીય સજીવો પ્રોટિસ્ટાના વિવિધ જૂથોમાંથી ઉદ્ભવ્યા છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ પ્રોટિસ્ટામાંથી ઉદ્ભવ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે.

(B) સૃષ્ટિ $Protista$ માં વિવિધ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. તેને વનસ્પતિ,પ્રાણીઓ અને ફૂગ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે. ઘણા ચલિત પ્રાણી જેવા સજીવો,જેમ કે પ્રજીવો $(Protozoans)$,પૂર્વજ પ્રોટિસ્ટ્સમાંથી ઉત્ક્રાંતિ પામ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેથી,ચલિત પ્રાણી સ્વરૂપો $Protista$ માંથી ઉતરી આવ્યા છે.

(C) આર. એચ. વ્હીટેકરે $1969$ માં પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ રજૂ કરી હતી.
આ પદ્ધતિ અનુસાર,પાંચ સૃષ્ટિઓ મોનેરા,પ્રોટિસ્ટા,ફૂગ,વનસ્પતિ અને પ્રાણી છે.
ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ એ એકકોષીય,સુકોષકેન્દ્રી અને પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે.
તેઓ સુકોષકેન્દ્રી અને એકકોષીય હોવાથી,તેમને પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.

(B) $Protista$ (પ્રોટિસ્ટા) સૃષ્ટિ એ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે. આ સૃષ્ટિના સભ્યો પોષણની વિવિધ પદ્ધતિઓ દર્શાવે છે. કેટલાક પ્રોટિસ્ટ,જેમ કે લીલ,પ્રકાશસંશ્લેષી (સ્વપોષી) હોય છે,જ્યારે અન્ય,જેમ કે સ્લાઈમ મોલ્ડ,અવશોષણ (મૃતોપજીવી) દ્વારા પોષક તત્વો મેળવે છે. તેથી,જે સૃષ્ટિમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ અને અવશોષણ બંને કરી શકતા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે તે $Protista$ છે.

(A) : ડાયેટમની કોષદીવાલ સિલિકાની બનેલી હોય છે,જે તેમને અવિનાશી અને સડવા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
આ કારણોસર,તેઓ અબજો વર્ષો સુધી જમા થઈને 'ડાયેટમેસિયસ અર્થ' બનાવે છે.
તેથી,ડાયેટમની કોષદીવાલ સરળતાથી નાશ પામે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
સૃષ્ટિ $Protista$ માં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સમૂહમાં પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રજીવો જેવા કે ક્રાયસોફાઇટ્સ,ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ અને યુગ્લીનોઇડ્સ,તેમજ મૃતોપજીવી પ્રજીવો જેવા કે સ્લાઇમ મોલ્ડ્સ અને વિવિધ પ્રજીવ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. ક્રાયસોફાઈટ્સમાં ડાયેટમ્સ અને સોનેરી લીલ (ડેસ્મિડ્સ)નો સમાવેશ થાય છે.
ડાયેટમ્સમાં,કોષદીવાલ બે પાતળા ઓવરલેપિંગ કવચ બનાવે છે,જે સાબુદાનીની જેમ એકબીજામાં ફિટ થઈ જાય છે.
આ દીવાલોમાં સિલિકા જમા થયેલું હોય છે,તેથી તે નાશ પામતી નથી.
આ બે કવચને એપિથેકા (ઉપરનું) અને હાયપોથેકા (નીચેનું) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $(A) :$ જાતિવિકાસીય વર્ગીકરણ વિકસાવવા માટે,અમેરિકન વર્ગીકરણશાસ્ત્રી $R.H. Whittaker$ $(1969)$ એ તમામ સજીવોને પાંચ માપદંડોના આધારે પાંચ સૃષ્ટિમાં વિભાજિત કર્યા:
$(i)$ કોષ રચનાની જટિલતા (આદિકોષકેન્દ્રી અને સુકોષકેન્દ્રી).
$(ii)$ શરીર રચનાની જટિલતા (એકકોષી અને બહુકોષી).
$(iii)$ પોષણ પદ્ધતિ.
$(iv)$ નિવસનતંત્રીય જીવનશૈલી (ઉત્પાદકો,વિઘટકો અને ઉપભોક્તાઓ).
$(v)$ જાતિવિકાસીય સંબંધો.
તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોને $Monera$ સૃષ્ટિમાં અને તમામ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવોને $Protista$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા. $Protista$ સૃષ્ટિએ $Chlamydomonas$ અને $Chlorella$ (જે અગાઉ કોષદીવાલની હાજરીને કારણે $Plantae$ માં લીલ તરીકે મૂકવામાં આવ્યા હતા) ને $Paramecium$ અને $Amoeba$ (જે અગાઉ કોષદીવાલના અભાવને કારણે $Animalia$ માં મૂકવામાં આવ્યા હતા) સાથે એકસાથે લાવી દીધા. આ પુનઃવર્ગીકરણ એટલા માટે થયું કારણ કે વર્ગીકરણના માપદંડો બદલાયા હતા.

(A) : પ્રોટિસ્ટામાં તમામ એકકોષીય અને વસાહતી સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. પ્રોટિસ્ટાના કોષો લાક્ષણિક રીતે સુકોષકેન્દ્રી હોય છે,જેમાં કણાભસૂત્ર,હરિતકણ,ગોલ્ગી પ્રસાધન,અંતઃકોષરસજાળ અને કોષકેન્દ્ર જેવી પટલમય અંગિકાઓ જોવા મળે છે.
પ્રોટિસ્ટાને સામાન્ય રીતે એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનું સૃષ્ટિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફૂગ સૃષ્ટિમાં હરિતદ્રવ્યવિહીન,બીજાણુ ઉત્પન્ન કરતા,પરપોષી,બહુકોષીય અથવા બહુકોષકેન્દ્રી સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે (એકકોષીય યીસ્ટનો પણ ફૂગમાં સમાવેશ થાય છે કારણ કે તેમનું લિંગી પ્રજનન કેટલીક ફૂગ જેવું જ હોય છે).
મોનેરા મૂળભૂત રીતે એકકોષીય આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
આર્કિયા (પ્રાચીન બેક્ટેરિયા) પણ મોનેરાનો એક પ્રકાર છે જે ઊંચું તાપમાન,વધુ ક્ષારયુક્ત વાતાવરણ અને એસિડિક $pH$ જેવા આત્યંતિક પર્યાવરણમાં જીવે છે.

(A) : સ્લાઈમ મોલ્ડ એ વિશિષ્ટ પ્રકારના પ્રોટિસ્ટા છે જે સામાન્ય રીતે અમીબા જેવો આકાર ધારણ કરે છે,પરંતુ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં તેઓ ફળદ્રુપ કાય (fruiting bodies) વિકસાવે છે જે બીજાણુઓ મુક્ત કરે છે,જે ઉપરછલ્લી રીતે ફૂગના બીજાણુધાની (sporangia) જેવા દેખાય છે.
$Physarales$ ગોત્રમાં $Physarum$ પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેમના ફળદ્રુપ કાય (બીજાણુધાની) કેલ્શિયમ ક્ષારની વિપુલ માત્રાની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
આ ગોત્રમાં $142$ પ્રજાતિઓ છે જે $12$ પ્રજાતિઓ (genera) હેઠળ મૂકવામાં આવી છે.
$Physarum$ $polycephalum$ એ સૌથી જાણીતી પ્રજાતિ છે.
તેનો દૈહિક તબક્કો બહુકોષકેન્દ્રીય,દ્વિકીય,હોલોકાર્પિક પ્લાઝમોડિયમ છે,જે સંગમન (syngamy) ની નીપજ છે.

(B) સાચો જવાબ છે.
$Protista$ એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનું સૃષ્ટિ છે.
આ સમૂહમાં પરપોષી,સ્વયંપોષી અને કેટલાક એવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ અનુસાર તેમની પોષણ પદ્ધતિ બદલી શકે છે.
$Protists$ મીઠા પાણી,ખારા પાણી,જમીનમાં અને અન્ય સજીવોની અંદર સહજીવી તરીકે જોવા મળે છે.
$Trypanosoma$,$Noctiluca$,$Monocystis$ અને $Giardia$ એ બધા એકકોષીય પ્રોટિસ્ટ છે.

(B) $Paramoecium$ (પેરામીશિયમ) એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે.
તેના શરીરની સપાટી પર હજારો પક્ષ્મો આવેલા હોય છે.
આ પક્ષ્મો મુખ્યત્વે બે કાર્યો કરે છે:
$1$. તેઓ સંકલિત રીતે હલનચલન કરીને પ્રચલનમાં મદદ કરે છે.
$2$. તેઓ પાણીમાં પ્રવાહ ઉત્પન્ન કરે છે જે ખોરાકને કોષગ્રસની (cytopharynx) માં પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.

(B) $Amoeba$ માં કૂટપાદ (Pseudopodia) એ કોષકાયના કામચલાઉ પ્રવર્ધો છે.
આ રચનાઓ $Protoplasm$ (કોષરસ) ના પ્રવાહ અથવા કોષરસીય પ્રવાહને કારણે રચાય છે.
આ હલનચલનમાં કોષરસનું સોલ-જેલ રૂપાંતરણ સામેલ છે,જેમાં અંતઃકોષરસ કૂટપાદના પ્રવર્ધમાં વહે છે,જે સજીવને હલનચલન કરવામાં અને ખોરાક મેળવવામાં મદદ કરે છે.

(D) પ્રજીવોને પ્રાણીઓના આદિ સંબંધીઓ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પરપોષી છે અને શિકારી અથવા પરોપજીવી તરીકે જીવન જીવે છે. તેઓ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેમનામાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે અને તેઓ પ્રાણીઓ જેવા લક્ષણો ધરાવે છે,જેમ કે પ્રચલન અને ખોરાકનું અંતઃગ્રહણ.

(A) $Trypanosoma$ એ એક પરોપજીવી પ્રજીવ છે જે કશાધારી પ્રજીવોના સમૂહમાં આવે છે.
આ સજીવો પ્રચલન માટે કશા (flagella) ધરાવે છે.
તેઓ મનુષ્યોમાં સ્લીપિંગ સિકનેસ (sleeping sickness) જેવા રોગો ફેલાવવા માટે જાણીતા છે.

(C) સ્લીપિંગ સિકનેસ (આફ્રિકન ટ્રાયપેનોસોમિયાસિસ) એ $Trypanosoma$ પ્રજાતિના પ્રજીવો દ્વારા થતો રોગ છે. ખાસ કરીને, $Trypanosoma$ $brucei$ આ રોગ માટે જવાબદાર છે. આ સજીવો કશાધારી પ્રોટિસ્ટ છે જે યજમાનના રુધિર અને પેશીઓમાં રહે છે અને તે સેટ્સે માખી દ્વારા ફેલાય છે.

(D) ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ મોટે ભાગે દરિયાઈ અને પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે.
તેમની કોષદીવાલની બહારની સપાટી પર સખત સેલ્યુલોઝની તકતીઓ હોય છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે બે કશા ધરાવે છે: એક આયામ અને બીજી અનુપ્રસ્થ રીતે કોષદીવાલની તકતીઓ વચ્ચેની ખાંચમાં ગોઠવાયેલી હોય છે.
કોષદીવાલ સિલિકાથી જડિત હોવી એ ડાયેટમ્સ (ક્રાયસોફાઇટ્સ) નું લક્ષણ છે,ડાયનોફ્લેજેલેટ્સનું નહીં.
તેથી,વિકલ્પ $D$ એ ડાયનોફ્લેજેલેટ્સનું લક્ષણ નથી.

(B) પ્રજીવોનો સમૂહ જેને $Sporozoans$ (બીજાણુધારી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં એવા વિવિધ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જેમના જીવનચક્રમાં ચેપી બીજાણુ જેવો તબક્કો હોય છે.
$Plasmodium$ (મેલેરિયાનો પરોપજીવી) એ બીજાણુધારીનું સૌથી જાણીતું ઉદાહરણ છે,જે મનુષ્યમાં મેલેરિયા ફેલાવે છે.
આ સજીવો અંતઃપરોપજીવી છે અને તેમના પુખ્ત તબક્કામાં પ્રચલન માટેના અંગોનો અભાવ હોય છે.

(D) Entamoeba અને Plasmodium બંને સૃષ્ટિ Protista માં આવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેઓને પ્રજીવો (protozoans) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
Entamoeba histolytica એ અમીબા જેવું પ્રજીવ છે,જ્યારે Plasmodium એ સ્પોરોઝોઅન પ્રજીવ છે.
બંને એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે અને મનુષ્યોમાં રોગકારક પરોપજીવી તરીકે જાણીતા છે.

(C) ડાયેટમ્સ એ સૂક્ષ્મ,પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે જે $Chrysophyceae$ વર્ગ (સૃષ્ટિ $Protista$) માં આવે છે.
તેઓ મીઠા પાણી અને દરિયાઈ બંને પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
મહાસાગરોમાં,ડાયેટમ્સ મુખ્ય ઉત્પાદકો છે,જે જલીય આહાર શૃંખલાનો પાયો બનાવે છે.
તેમની સુંદર,સિલિકાયુક્ત કોષદીવાલને કારણે તેમને ઘણીવાર 'દરિયાના રત્નો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) $Euglena$ (યુગ્લીના) મિશ્રપોષી (mixotrophic) પોષણ દર્શાવે છે. સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં,તેમાં હરિતકણ (chloroplasts) હોવાને કારણે તે વનસ્પતિની જેમ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે (સ્વયંપોષી પોષણ). સૂર્યપ્રકાશની ગેરહાજરીમાં,તે કાર્બનિક પદાર્થો પર નિર્ભર રહીને વિષમપોષી તરીકે વર્તે છે. તેથી,તેમાં વનસ્પતિ જેવું પોષણ જોવા મળે છે તેમ કહેવાય છે.

(A) ક્રાયસોફાઇટ્સમાં ડાયેટમ્સ અને સોનેરી લીલ (ડેસ્મિડ્સ) નો સમાવેશ થાય છે. તેઓ મીઠા પાણી તેમજ દરિયાઈ પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે. તેઓ સૂક્ષ્મદર્શી હોય છે અને પાણીના પ્રવાહમાં નિષ્ક્રિય રીતે તરે છે,તેથી જ તેમને સામૂહિક રીતે પ્લવકો (planktons) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ મુખ્યત્વે દરિયાઈ અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.
$Gonyaulax$ એ એક પ્રકારનું ડાયનોફ્લેજેલેટ છે જે ઝડપથી ગુણન પામે છે,જેના કારણે સમુદ્ર લાલ દેખાય છે,જેને સામાન્ય રીતે 'રેડ ટાઈડ્સ' (લાલ ભરતી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,$Gonyaulax$ સાચો જવાબ છે.

(B) $Euglena$ એ સૃષ્ટિ $Protista$ નો સભ્ય છે અને $Euglenoids$ સમૂહમાં આવે છે.
$1$. $Euglena$ માં કોષદીવાલને બદલે પ્રોટીનનું બનેલું સ્તર હોય છે જેને $pellicle$ કહેવાય છે,જે તેમના શરીરને લવચીક બનાવે છે.
$2$. તેઓ મુખ્યત્વે સ્થિર મીઠા પાણીમાં જોવા મળે છે,દરિયાઈ પર્યાવરણમાં નહીં.
$3$. તેઓ મિશ્રપોષી પોષણ દર્શાવે છે (સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં પ્રકાશસંશ્લેષી અને સૂર્યપ્રકાશની ગેરહાજરીમાં મૃતપજીવી/પરપોષી),પરંતુ સૌથી વિશિષ્ટ રચનાત્મક લાક્ષણિકતા $pellicle$ છે.
$4$. સિલિકાના કવચ $Chrysophytes$ (ડાયેટમ્સ) ની લાક્ષણિકતા છે,$Euglenoids$ ની નહીં.