Protista (Unicellular eukaryotes) Questions in Gujarati

(C) $Chrysophytes$ (જેમાં ડાયેટમ્સ અને સોનેરી લીલનો સમાવેશ થાય છે) માં ખોરાક તેલના ટીપાં અને લ્યુકોસાઈન (ક્રાયસોલેમિનારિન) નામના કાર્બોદિત સ્વરૂપે સંગ્રહિત થાય છે.
તેથી,તેલ અને લ્યુકોસાઈન એ ડાયેટમ્સમાં લાક્ષણિક સંગ્રહિત ખોરાક છે.

(B) ડાયેટમ્સ એ $Bacillariophyceae$ (જેને $Diatomophyceae$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) વર્ગમાં આવે છે.
આ સજીવોની કોષદીવાલ સિલિકાથી બનેલી હોય છે, જે અવિનાશી કવચ બનાવે છે.
જ્યારે ડાયેટમ્સ મૃત્યુ પામે છે, ત્યારે તેમની સિલિકાયુક્ત કોષદીવાલો કરોડો વર્ષો સુધી સમુદ્ર કે તળાવના તળિયે જમા થાય છે, જે 'ડાયેટોમેસિયસ અર્થ' અથવા 'કૈસલગર' તરીકે ઓળખાતા જાડા થર બનાવે છે.
આ પદાર્થ છિદ્રાળુ અને રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે, જેનો ઉપયોગ ગાળણ, પોલિશિંગ અને અવાજ રોધક તરીકે થાય છે.

(B) કેટલાક દરિયાઈ ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ,જેમ કે $Gonyaulax$,ઝડપથી ગુણન પામે છે અને સમુદ્રમાં 'રેડ ટાઇડ્સ' (લાલ ભરતી) સર્જે છે. આ સજીવો સેક્સિટોક્સિન તરીકે ઓળખાતા શક્તિશાળી ઝેરી દ્રવ્યોનો સ્ત્રાવ કરે છે. જ્યારે આ ઝેર શેલફિશ જેવા દરિયાઈ સજીવો દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે તેમના પેશીઓમાં જમા થાય છે. જ્યારે મનુષ્યો આ દૂષિત શેલફિશનું સેવન કરે છે,ત્યારે સેક્સિટોક્સિન માનવ આહાર શૃંખલામાં પ્રવેશે છે અને પેરાલિટીક શેલફિશ પોઈઝનિંગનું કારણ બને છે,જે લકવામાં પરિણમે છે.

(B) પેરામાયલમ એ એક કાર્બોદિત ($\beta-1,3$-ગ્લુકનનો એક પ્રકાર) છે જે $Euglenoids$ (યુગ્લેનોઈડ્સ) માં મુખ્ય સંગ્રહિત પોલિસેકેરાઈડ તરીકે કાર્ય કરે છે. વનસ્પતિઓ સ્ટાર્ચ તરીકે ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે,તેનાથી વિપરીત $Euglenoids$ ખોરાકનો સંગ્રહ $Paramylum$ (પેરામાયલમ) કણિકાઓના સ્વરૂપમાં કરે છે,જે સામાન્ય રીતે કોષરસમાં જોવા મળે છે.

(B) સ્લાઈમ મોલ્ડ એ મૃતોપજીવી પ્રોટિસ્ટ છે. અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં,તેઓ $Plasmodium$ (પ્લાઝમોડિયમ) નામની રચના બનાવે છે જે વિકાસ પામીને ઘણા ફૂટ સુધી ફેલાઈ શકે છે. જ્યારે પરિસ્થિતિ પ્રતિકૂળ બને છે,ત્યારે $Plasmodium$ વિભેદિત થઈને ફળદ્રુપ કાય (fruiting bodies) બનાવે છે,જેની ટોચ પર બીજાણુઓ (spores) હોય છે. આ બીજાણુઓ પાસે મજબૂત કોષદીવાલ હોય છે. તેઓ અત્યંત પ્રતિરોધક હોય છે અને પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં પણ ઘણા વર્ષો સુધી જીવંત રહી શકે છે. 'અનાવૃત' શબ્દ વનસ્પતિજન્ય તબક્કા $(Plasmodium)$ માટે વપરાય છે,જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે. તેથી,તેઓ તેમના વનસ્પતિજન્ય તબક્કા દરમિયાન અનાવૃત હોય છે,એટલે કે જ્યારે તેઓ પ્રજનન કરતા નથી.

(A) ડાયનોફ્લેજેલેટ $Gonyaulax$ એ 'સકસીટોકસીન' (saxitoxin) નામનું શક્તિશાળી ન્યુરોટોક્સિન ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતું છે.
આ ઝેરી તત્વ તે શેલફિશમાં એકઠું થાય છે જે આ ડાયનોફ્લેજેલેટ્સનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
જ્યારે મનુષ્યો આ દૂષિત શેલફિશનું સેવન કરે છે,ત્યારે તેનાથી પેરાલિટીક શેલફિશ પોઈઝનિંગ $(PSP)$ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ડાયેટમ્સ એ સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા હેઠળના ક્રાયસોફાઇટ્સ જૂથના સૂક્ષ્મ,એકકોષીય પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે.
તેમની કોષદીવાલ સિલિકાની બનેલી હોય છે,જે તેમને ભારે બનાવે છે.
તેમની ભારે કોષદીવાલ અને પક્ષ્મો કે કશા જેવા પ્રચલન અંગોના અભાવને કારણે,તેઓ સક્રિય રીતે તરી શકતા નથી.
તેના બદલે,તેઓ પાણીના પ્રવાહમાં નિષ્ક્રિય રીતે તરે છે,જેને પ્લવક (Floating) પ્રકારનું હલનચલન કહેવામાં આવે છે.

(A) ડાયેટમ્સ એ પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રોટિસ્ટ છે જે તેમના ખોરાકનો સંગ્રહ તેલના ટીપાં (ચરબી) અને લ્યુકોસિન (એક પ્રકારનો કાર્બોદિત) સ્વરૂપે કરે છે.
આ તેલના ટીપાં પાણી કરતા હલકા હોય છે,જે ડાયેટમ્સને ઉત્પ્લાવકતા (buoyancy) આપે છે,જેના કારણે તેઓ પાણીની સપાટી પર તરી શકે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે મહત્તમ પ્રકાશ મેળવી શકે છે.

(B) $Pyrrophyta$ (જેને ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સમૂહની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેમની કોષની બહારની સપાટી પર આવેલી કઠણ સેલ્યુલોઝની બનેલી કોષદિવાલ છે,જે ઘણીવાર પ્લેટો જેવી રચના બનાવે છે. તેઓ સામાન્ય રીતે બે કશા $(biflagellate)$ ધરાવે છે,જેમાંથી એક લંબવર્તી અને બીજી આડી ખાંચમાં ગોઠવાયેલી હોય છે. તેથી,આ લક્ષણો $Pyrrophyta$ માટે વિશિષ્ટ છે.

(B) યુગ્લેનોઈડ્સ એ પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિના સભ્યો છે, જેમનામાં કોષદીવાલને બદલે પ્રોટીનયુક્ત સ્તર હોય છે જેને છાદી (pellicle) કહે છે. તેઓ તેમનો ખોરાક $Paramylum$ (પેરામાયલોન) કણિકાઓના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત કરે છે. $Paramylum$ એ એક પોલીસેકેરાઈડ છે જે રાસાયણિક રીતે સ્ટાર્ચ જેવું જ છે, ખાસ કરીને તે $\beta-1,3-glucan$ છે. તેથી, તેને સ્ટાર્ચની રૂપાંતરીત નિપજ માનવામાં આવે છે.

(A) "અગ્નિલીલ" (Fire algae) શબ્દ $Pyrrophyta$ (જેને $Dinoflagellates$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) સમૂહના સભ્યો માટે વપરાય છે.
આ સજીવોને "અગ્નિલીલ" કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમની ઘણી પ્રજાતિઓ જૈવ-પ્રદીપ્તિ (bioluminescence) દર્શાવે છે, જે સમુદ્રમાં ચમકતો પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે, અને કેટલીક પ્રજાતિઓ "રેડ ટાઈડ" (લાલ ભરતી) સર્જે છે જેનો રંગ અગ્નિ જેવો લાલ દેખાઈ શકે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) આપેલ આકૃતિ $R.H. Whittaker$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ દર્શાવે છે. આ પદ્ધતિમાં,પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિ એ આદિકોષકેન્દ્રી મોનેરા અને જટિલ બહુકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સૃષ્ટિઓ (વનસ્પતિ સૃષ્ટિ,ફૂગ અને પ્રાણી સૃષ્ટિ) વચ્ચેની કડી તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,'$A$' એ પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિ દર્શાવે છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ $Amoeba$ (અમીબા) છે,જે સૃષ્ટિ $Protista$ (પ્રજીવ) માં સમાવિષ્ટ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવ છે.
સુકોષકેન્દ્રી સજીવ હોવાથી,તે સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને વિવિધ પટલમય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર,રસધાની અને લાયસોઝોમ ધરાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચું વિધાન છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ $Paramecium$ (પેરામીશિયમ) છે,જે સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટામાં આવતું પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે.
$Paramecium$ એ સુકોષકેન્દ્રી સજીવ છે.
સુકોષકેન્દ્રી કોષો સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ (જેમ કે કણાભસૂત્ર,આકુંચક રસધાની વગેરે) ધરાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચું વિધાન છે.

(A) $Protozoa$ (પ્રજીવ) સમૂહમાં આવતા સજીવો એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી છે. તેઓ શ્વસન,ઉત્સર્જન અને પ્રજનન જેવી તમામ મહત્વપૂર્ણ જીવન પ્રક્રિયાઓ એક જ કોષની અંદર પૂર્ણ કરે છે. તેની સામે,$Porifera$ (સછિદ્ર),$Coelenterata$ (કોષ્ઠાંત્રિ) અને $Platyhelminthes$ (પૃથુકૃમિ) બહુકોષીય સજીવો છે જે વિવિધ સ્તરનું શારીરિક આયોજન ધરાવે છે.

(D) પ્રજીવ (Protozoa) એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે. તેમના શરીરના વિવિધ આકારો અને બંધારણને કારણે,પ્રજીવની વિવિધ જાતિઓમાં અલગ-અલગ પ્રકારની સમમિતિ જોવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે,અમીબા જેવી કેટલીક જાતિઓ અસમમિતિય હોય છે,જ્યારે ફ્લેજેલેટ્સ અથવા સિલિયેટ્સ જેવી અન્ય જાતિઓમાં અરીય અથવા દ્વિપાર્શ્વ સમમિતિ જોવા મળી શકે છે. તેથી,પ્રજીવ સમુદાયમાં તમામ પ્રકારની સમમિતિ જોવા મળે છે.

(B) પ્રજીવ $(Protozoa)$ સમુદાયના સજીવો એકકોષી અને સુકોષકેન્દ્રી હોય છે. આ સજીવોમાં,એક જ કોષ શ્વસન,ઉત્સર્જન,પાચન અને પ્રજનન જેવી તમામ મહત્વપૂર્ણ જીવન પ્રક્રિયાઓ કરે છે. અન્ય વિકલ્પો જેવા કે કોષ્ઠાંત્રિ $(Coelenterata)$,પૃથુકૃમિ $(Platyhelminthes)$ અને સૂત્રકૃમિ $(Nematoda)$ એ પ્રાણીસૃષ્ટિ $(Animalia)$ ના સભ્યો છે અને તે બહુકોષી સજીવો છે.

(A) પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. પ્રજીવો (Protozoa) એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેમને પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. સછિદ્ર,પૃથુકૃમિ અને સૂત્રકૃમિ એ પ્રાણી સૃષ્ટિ (Animalia) ના સભ્યો છે.

(A) $Protozoa$ (પ્રજીવ) શબ્દ ગ્રીક શબ્દો $protos$ જેનો અર્થ 'પ્રથમ' અને $zoon$ જેનો અર્થ 'પ્રાણી' થાય છે,તેમાંથી ઉતરી આવ્યો છે. આમ,$Protozoa$ નો શાબ્દિક અર્થ 'પ્રથમ પ્રાણીઓ' થાય છે. આ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જેમને પરંપરાગત રીતે સૌથી સરળ પ્રાણીઓ માનવામાં આવતા હતા.

(B) પ્રજીવ (Protozoa) એ સૂક્ષ્મ,એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે. તેઓ એકકોષી હોવાથી,તેઓ માત્ર એક જ કોષના બનેલા હોય છે અને તેથી તેમાં પેશીઓ,અંગો કે અંગતંત્રોનો અભાવ હોય છે. સછિદ્ર (Porifera) બહુકોષી છે (કોષીય સ્તરનું આયોજન),જ્યારે કોષ્ઠાંત્રિ અને પૃથુકૃમિમાં અનુક્રમે પેશી અને અંગ સ્તરનું આયોજન જોવા મળે છે.

(D) પ્રજીવ એ વિષમપોષી સજીવો છે જે વિવિધ પ્રકારની પોષણ પદ્ધતિઓ દર્શાવે છે.
$1$. પ્રાણીસમ પોષણ: અમીબા જેવા ઘણા પ્રજીવો ઘન ખોરાકના કણોનું અંતઃગ્રહણ કરે છે.
$2$. મૃતપરોપજીવી પોષણ: કેટલાક પ્રજીવો પર્યાવરણમાંથી દ્રાવ્ય કાર્બનિક પદાર્થોનું શોષણ કરે છે.
$3$. પરોપજીવી પોષણ: પ્લાઝમોડિયમ અને ટ્રાયપેનોસોમા જેવા ઘણા પ્રજીવો પોષણ મેળવવા માટે અન્ય સજીવોની અંદર કે બહાર રહે છે.
આથી,પ્રજીવ સમુદાયમાં આ તમામ પોષણ પદ્ધતિઓ જોવા મળે છે.

(B) પ્રજીવ (Protozoa) એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે. તેઓ તેમના સમૂહના આધારે વિવિધ પ્રકારના પ્રચલન અંગો ધરાવે છે:
$1$. અમીબાયુક્ત પ્રજીવો $Pseudopodia$ (ખોટાપગ) દ્વારા પ્રચલન કરે છે.
$2$. કશાધારી પ્રજીવો $Flagella$ (કશા) દ્વારા પ્રચલન કરે છે.
$3$. પક્ષ્મધારી પ્રજીવો $Cilia$ (વ્રજકેશ) દ્વારા પ્રચલન કરે છે.
$4$. બીજાણુધારી સજીવોમાં વિશિષ્ટ પ્રચલન અંગોનો અભાવ હોય છે.
આમ,પ્રજીવોના પ્રચલન માટે $Pseudopodia$ (ખોટાપગ) એ મુખ્ય લાક્ષણિક રચના ગણાય છે,તેથી વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(C) પ્રજીવ (Protista) સૃષ્ટિમાં અલિંગી પ્રજનન દ્વિભાજન,બહુભાજન અને કલિકાસર્જન જેવી પદ્ધતિઓ દ્વારા થાય છે. સંયુગ્મન એ લિંગી પ્રજનનની એક પ્રક્રિયા છે જે પેરામિશિયમ જેવા કેટલાક પ્રજીવોમાં જોવા મળે છે,જેમાં બે સજીવો જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરે છે. તેથી,સંયુગ્મન એ અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિ નથી.

(B) પ્રજીવ (Protozoa) એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમૂહ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Opalina$ એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે જે ઉભયજીવીઓના મળાશયમાં સહભોજી તરીકે રહે છે.
$Hyalonema$ (ગ્લાસ સ્પોન્જ),$Spongilla$ (મીઠા પાણીની વાદળી) અને $Coral$ (પરવાળા - કોષ્ઠાંત્રી) એ પ્રાણી સૃષ્ટિના સભ્યો છે,જે અનુક્રમે સછિદ્ર (Porifera) અને કોષ્ઠાંત્રી (Cnidaria) સમુદાયમાં આવે છે.

(D) પ્રજીવ (Protozoa) ને એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેઓ સરળ શરીર રચના ધરાવે છે જ્યાં જીવનની તમામ પ્રવૃત્તિઓ એક જ કોષની અંદર થાય છે. તેઓ એક અથવા વધુ કોષકેન્દ્રો ધરાવી શકે છે (દા.ત.,પેરામીશિયમમાં એક મહાકોષકેન્દ્ર અને એક લઘુકોષકેન્દ્ર હોય છે). તેથી વિકલ્પ $D$ સાચો છે. વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે સમમિતિમાં ઘણી વિવિધતા જોવા મળે છે. વિકલ્પ $B$ એ સમુદાય કોષ્ઠાંત્રી (Cnidaria) નું લક્ષણ છે. વિકલ્પ $C$ એ સમુદાય પૃથુકૃમિ (Platyhelminthes) નું લક્ષણ છે.

(D) $Euglena$ (યુગ્લીના) ને વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ વચ્ચેની જોડતી કડી માનવામાં આવે છે કારણ કે તે વનસ્પતિ અને પ્રાણી બંનેના લક્ષણો ધરાવે છે.
તેમાં હરિતદ્રવ્ય હોય છે અને સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે (સ્વપોષી પોષણ),જે વનસ્પતિ જેવું લક્ષણ છે.
સૂર્યપ્રકાશની ગેરહાજરીમાં,તે કાર્બનિક પદાર્થોનું ભક્ષણ કરીને વિષમપોષી તરીકે વર્તે છે,જે પ્રાણી જેવું લક્ષણ છે.
વધુમાં,તેમાં મજબૂત કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે,જે પ્રાણી કોષોનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(D) $Amoeba$ (અમીબા) માં,આકુંચક રસધાની એ એક વિશિષ્ટ અંગિકા છે જે આસૃતિ નિયમન (osmoregulation) માટે જવાબદાર છે.
તે કોષરસમાંથી વધારાનું પાણી એકત્રિત કરે છે અને આંતરિક પાણીનું સંતુલન અને આસૃતિ દબાણ જાળવવા માટે તેને કોષની બહાર કાઢે છે.
મીઠા પાણીના પર્યાવરણમાં જ્યાં પાણી સતત આસૃતિ દ્વારા કોષમાં પ્રવેશતું હોય છે,ત્યાં $Amoeba$ ના અસ્તિત્વ માટે આ પ્રક્રિયા આવશ્યક છે.

(C) $Paramecium$ (પેરામિશિયમ) એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે જે કોષકેન્દ્રીય દ્વિવિધતા (nuclear dimorphism) દર્શાવે છે.
તેમાં બે પ્રકારના કોષકેન્દ્ર હોય છે:
$1$. એક મોટું,મૂત્રપિંડ આકારનું બૃહદ કોષકેન્દ્ર (macronucleus),જે વનસ્પતિક કાર્યો અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓનું નિયંત્રણ કરે છે.
$2$. એક નાનું,ગોળાકાર લઘુકોષકેન્દ્ર (micronucleus),જે પ્રજનન અને સંયુગ્મન (conjugation) દરમિયાન જનીનિક પુનઃસંયોજનમાં ભાગ લે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ એક બૃહદ કોષકેન્દ્ર અને એક લઘુકોષકેન્દ્ર છે.

(D) સૃષ્ટિ $Protista$ માં વિવિધ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે પોષણની વિવિધ પદ્ધતિઓ દર્શાવે છે.
$1$. કેટલાક પ્રજીવો જેવા કે $Chrysophytes$ અને $Dinoflagellates$ પ્રકાશસંશ્લેષી (સ્વયંપોષી) હોય છે.
$2$. ઘણા પ્રજીવો જેવા કે $Protozoans$ પ્રાણીસમ પોષણ (ખોરાકના કણોનું અંતઃગ્રહણ) દર્શાવે છે.
$3$. કેટલાક પ્રજીવો મૃતોપજીવી હોય છે (મૃત કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષણ મેળવે છે).
$4$. અન્ય પરોપજીવી હોય છે (બીજા સજીવો પર કે તેની અંદર રહીને પોષણ મેળવે છે).
તેથી,$Protista$ સમુદાય આ તમામ પદ્ધતિઓનું મિશ્રણ દર્શાવે છે,જે વિકલ્પ $D$ ને સૌથી યોગ્ય ઉત્તર બનાવે છે.

(A) $Protista$ સૃષ્ટિમાં વિવિધ પ્રકારના એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. આ સજીવોમાં રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક રીતે ઘણી વિવિધતા જોવા મળે છે,તેથી તેમનું વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે તેમના પ્રચલન (હલનચલન) ની પદ્ધતિ અથવા વિશિષ્ટ પ્રચલન અંગિકાઓની હાજરીના આધારે કરવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Protists$ ને કશાધારી (કશા દ્વારા),પક્ષ્મધારી (પક્ષ્મો દ્વારા) અને અમીબા જેવા (ખોટા પગ દ્વારા) જૂથોમાં વહેંચવામાં આવે છે.

(D) પ્રજીવો (Protists) ને એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રીય સજીવો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટાના તમામ સભ્યો સુકોષકેન્દ્રીય કોષીય આયોજન ધરાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ ધરાવે છે.
અન્ય વિકલ્પો જેવા કે પરાવલંબી પોષણ,આકુંચક રસધાની અને ખોટાપગ બધા જ પ્રજીવોમાં જોવા મળતા નથી (દા.ત.,ડાયેટમ્સ જેવા પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રજીવોમાં ખોટાપગ કે આકુંચક રસધાની હોતા નથી).

(A) પૃથ્વી પર સૌપ્રથમ ઉદ્વિકસિત થયેલા સુકોષકેન્દ્રી સજીવો પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિના એકકોષી સજીવો હતા. તેઓ આશરે $1.5$ થી $2$ અબજ વર્ષ પહેલાં અંતઃસહજીવન (endosymbiosis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા આદિકોષકેન્દ્રી પૂર્વજોમાંથી ઉદ્વિકસિત થયા હતા. સાયનો બૅક્ટેરીયા એ આદિકોષકેન્દ્રી છે,જ્યારે હરિત લીલ અને દ્વિઅંગીઓ એ બહુકોષી અથવા વધુ જટિલ સુકોષકેન્દ્રી સમૂહો છે જેનો ઉદ્વિકાસ ઘણો મોડો થયો હતો.

(D) $R.H. Whittaker$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત $5$-સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં તમામ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
મોનેરા સૃષ્ટિમાં એકકોષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
ફૂગ મોટાભાગે બહુકોષીય (ઈસ્ટ સિવાય) અને પરપોષી હોય છે.
લીલ એ એક વૈવિધ્યસભર જૂથ છે જે વિવિધ સૃષ્ટિઓમાં ફેલાયેલું છે,પરંતુ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવોને ખાસ કરીને પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) સૃષ્ટિ $Protista$ (પ્રજીવ) માં વિવિધ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સમુદાયના સભ્યો વિવિધ પોષણ પદ્ધતિઓ દર્શાવે છે:
$1$. પ્રાણીસમ પોષણ (દા.ત.,$Amoeba$).
$2$. મૃતોપજીવી પોષણ (દા.ત.,સ્લાઈમ મોલ્ડ્સ).
$3$. પરોપજીવી પોષણ (દા.ત.,$Plasmodium$,$Trypanosoma$).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) ખોટા પગો (Pseudopodia) એ $Amoeba$ જેવા સજીવોમાં જોવા મળતા કામચલાઉ કોષરસના પ્રવર્ધો છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે પ્રચલન અને કોષભક્ષણ (phagocytosis) દ્વારા ખોરાકના કણોને ગ્રહણ કરવા માટે થાય છે. પક્ષ્મો (Cilia) એ વાળ જેવી રચનાઓ છે જે $Paramecium$ જેવા સજીવોમાં પ્રચલન અને ખોરાકના કણોને કોષમુખ (cytostome) તરફ ધકેલવામાં મદદ કરે છે. તેથી,બંને રચનાઓ આ પ્રક્રિયાઓમાં સંકળાયેલી છે.

(D) $Protozoa$ (પ્રજીવ) શબ્દ ગ્રીક શબ્દો $protos$ (જેનો અર્થ 'પ્રથમ' થાય છે) અને $zoon$ (જેનો અર્થ 'પ્રાણી' થાય છે) પરથી ઉતરી આવ્યો છે. તેથી,ઉત્ક્રાંતિના ક્રમમાં $Protozoa$ ને 'પ્રથમ પ્રાણીઓ' તરીકે ગણવામાં આવે છે. તેઓ એકકોષીય,સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે પ્રાણીઓ જેવા લક્ષણો ધરાવે છે,જેમ કે પ્રચલન અને પરપોષી પોષણ.

(A) $Opalina$ એ ઉભયજીવીઓના આંતરડામાં જોવા મળતા પરોપજીવી પ્રજીવોનું એક પ્રજાતિ છે. જોકે તેઓ બહુકોષકેન્દ્રીય છે,તેમ છતાં તેમને રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક રીતે એકકોષી ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં પેશીઓ અથવા અંગોમાં કોષીય વિભેદનનો અભાવ હોય છે અને એકકોષીય દેહમાં કોષકેન્દ્રો વચ્ચે કોઈ કોષીય સીમાઓ હોતી નથી. તેનાથી વિપરીત,$Hyalonema$ અને $Leucosolenia$ એ બહુકોષીય સછિદ્ર (Porifera) સમુદાયના પ્રાણીઓ છે,અને $Vaucheria$ એ કોએનોસાઇટિક (બહુકોષકેન્દ્રીય) લીલ છે,જે તેની જટિલ તંતુમય રચનાને કારણે $Opalina$ ની જેમ એકકોષી ગણાતી નથી.

(C) પ્રજીવોનું વર્ગીકરણ તેમના પ્રચલન અંગોના આધારે કરવામાં આવે છે.
અમીબા પ્રચલન માટે ખોટા પગ (pseudopodia) નો ઉપયોગ કરે છે.
પેરામિશિયમ એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવ છે જે હલનચલન માટે પક્ષ્મો (cilia) નો ઉપયોગ કરે છે.
યુગ્લીના એ કશાધારી પ્રજીવ છે જે પ્રચલન માટે ચાબુક જેવી કશા (flagellum) ધરાવે છે.
પ્લાસ્મોડિયમ એ બીજાણુધારી (sporozoan) છે અને તેના ચેપી તબક્કામાં પ્રચલન અંગો હોતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ યુગ્લીના છે.

(D) પ્રજીવ (Protozoans) એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે.
તેઓ પ્રજાતિના આધારે વિવિધ પ્રકારની શરીરની સમમિતિ દર્શાવે છે.
કેટલાક પ્રજીવો જેવા કે $Amoeba$ અસમમિતિય હોય છે.
કેટલાક જેવા કે $Paramecium$ દ્વિપાર્શ્વ સમમિતિ દર્શાવે છે.
અન્ય જેવા કે $Actinosphaerium$ અરીય સમમિતિ દર્શાવે છે.
તેથી,પ્રજીવો આ તમામ પ્રકારની સમમિતિ દર્શાવી શકે છે.

(A) $Amoeba$ (અમીબા) એ અમીબાસદૃશ પ્રજીવોના સમૂહમાં આવે છે.
આ સજીવો ખોટાપગ (Pseudopodia) બહાર કાઢીને પ્રચલન કરે છે અને પોતાનો ખોરાક પકડે છે.
ખોટાપગ એ કોષરસના પ્રવાહ દ્વારા બનતા કામચલાઉ કોષરસના પ્રવર્ધો છે.
કશાઓ અને પક્ષ્મો અનુક્રમે કશાધારી અને પક્ષ્મધારી પ્રજીવોના લક્ષણો છે.

(C) આપેલ આકૃતિ યુગ્લીના (Euglena) દર્શાવે છે,જે એકકોષીય પ્રોટિસ્ટ છે.
$a$ તરીકે દર્શાવેલ રચના એ લાંબી,ચાબુક જેવી ઉપાંગ છે જે પ્રચલન માટે વપરાય છે,જેને કશા (Flagellum) કહેવામાં આવે છે.
પક્ષ્મો (Cilia) એ ટૂંકી,વાળ જેવી રચનાઓ છે,જ્યારે પિલી અને ફ્રિમ્બ્રી એ બેક્ટેરિયામાં જોવા મળતી સપાટીની રચનાઓ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) પ્રજીવો (Protozoans),જેમ કે પેરામીશિયમ,મુખ્યત્વે $Conjugation$ (સંયુગ્મન) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા લિંગી પ્રજનન દર્શાવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,બે સજીવો એકબીજાની નજીક આવે છે અને કોષરસ સેતુ (cytoplasmic bridge) દ્વારા જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરે છે,જે જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે.
કલિકાસર્જન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે અને પ્રજીવોમાં સામાન્ય રીતે જટિલ બહુકોષીય લિંગી પ્રજનન અંગોનો અભાવ હોય છે.

(B) યુગ્લીના $(Euglena)$ એવું સજીવ છે જે પ્રચલન માટે કશાનો ઉપયોગ કરે છે.
યુગ્લીના એ સૃષ્ટિ $Protista$ હેઠળ આવતા કશાધારી પ્રજીવોના સમૂહમાં સમાવિષ્ટ છે.
આ સજીવોમાં એક અથવા વધુ કશા હોય છે,જે ચાબુક જેવી રચનાઓ છે અને તે હલનચલનમાં મદદ કરે છે.
પ્લેનેરિયા પ્રચલન માટે પક્ષ્મોનો ઉપયોગ કરે છે,પ્લાઝમોડિયમમાં તેના ચેપી તબક્કામાં કોઈ વિશિષ્ટ પ્રચલન અંગો હોતા નથી,અને વાઉચેરિયા એ એક પરોપજીવી સૂત્રકૃમિ છે.

(C) $Opalina$ એ પરોપજીવી પક્ષ્મધારી જેવા આદિજીવો (protists) નું એક પ્રજાતિ છે. ઐતિહાસિક રીતે,તેમને $Protozoa$ (પ્રજીવ) સમુદાયમાં (ખાસ કરીને $Ciliata$ અથવા $Opalinata$ વર્ગ હેઠળ) વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા હતા કારણ કે તેઓ એકકોષીય,સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે. જોકે આધુનિક વર્ગીકરણમાં તેમને $Chromalveolata$ (અથવા $Stramenopiles$) સુપરગ્રુપ હેઠળ મૂકવામાં આવે છે,પરંતુ પરંપરાગત જૈવિક વર્ગીકરણના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,તેમને $Protozoa$ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) $Chlamydomonas$ એ એકકોષી લીલનું પ્રજાતિ છે. તે એક સૂક્ષ્મદર્શી સજીવ છે જે પ્રચલન માટે કશા ધરાવે છે. તેની સરખામણીમાં,મોસ એ બહુકોષી દ્વિઅંગી (bryophytes) છે,હંસરાજ એ બહુકોષી ત્રિઅંગી (pteridophytes) છે,અને સમુદ્રફૂલ એ $Cnidaria$ સમુદાયના બહુકોષી પ્રાણીઓ છે.

(A) આકુંચક રસધાની એ ઘણા મીઠા પાણીના પ્રજીવોમાં આશૃતિનિયમન (osmoregulation) અને ઉત્સર્જન સાથે સંકળાયેલી અંગિકા છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પક્ષ્મધારી પ્રજીવો (જેમ કે $Paramecium$) માં આકુંચક રસધાની હોય છે,જે આશૃતિ દ્વારા કોષમાં પ્રવેશતા વધારાના પાણીને બહાર કાઢવાનું કાર્ય કરે છે.
બેક્ટેરિયા અને લીલમાં આકુંચક રસધાની હોતી નથી કારણ કે તેમની પાસે કોષદીવાલ હોય છે જે આશૃતિના દબાણ સામે રક્ષણ આપે છે.

(A) પક્ષ્મધારી (ciliates) એ પ્રજીવોનો એક સમૂહ છે જે તેમની સપાટી પર પક્ષ્મ (cilia) તરીકે ઓળખાતી વાળ જેવી અંગિકાઓની હાજરી દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$Paramecium$ એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવનું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
$Euglena$ એ કશાધારી (flagellate) છે,$Earthworm$ એ નૂપુરક (annelid) છે અને $Fungi$ એ અલગ સૃષ્ટિમાં આવે છે.

(A) પક્ષ્મ ધરાવતો સજીવ $Paramecium$ (પેરામિશિયમ) છે.
$Paramecium$ એ સૃષ્ટિ $Protista$ (પ્રજીવ) હેઠળના પક્ષ્મધારી પ્રજીવોના સમૂહમાં આવે છે.
આ સજીવોના શરીરની સપાટી પર હજારોની સંખ્યામાં પક્ષ્મ આવેલા હોય છે,જે પ્રચલન કરવામાં અને ખોરાકને મુખાગ્ર (gullet) તરફ ધકેલવામાં મદદ કરે છે.
$Euglena$ કશા (flagella) ધરાવે છે,વાદળી (sponges) એ બહુકોષીય પ્રાણીઓ છે,અને $Ascaris$ (કરમિયું) એ પરોપજીવી ગોળ કૃમિ છે.

(B) $S -$ વિધાન: પેરામિશિયમ એ પક્ષ્મધારી પ્રજીવોના સમૂહમાં આવે છે કારણ કે તેની શરીરની સપાટી પર હજારો પક્ષ્મો (cilia) આવેલા હોય છે,જે પ્રચલન અને ખોરાક પકડવામાં મદદ કરે છે.
$R -$ કારણ: યુગ્લિના એ કશાધારી પ્રજીવોના સમૂહમાં આવે છે કારણ કે તેમાં પ્રચલન માટે કશા (flagella) આવેલી હોય છે.
બંને વિધાનો સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા હેઠળના પ્રજીવોના વર્ગીકરણ અંગેના જૈવિક રીતે સાચા તથ્યો છે.
જોકે,યુગ્લિના કશાધારી છે તે હકીકત પેરામિશિયમ પક્ષ્મધારી છે તેની સમજૂતી આપતી નથી. આ બંને અલગ-અલગ સજીવોના સ્વતંત્ર લક્ષણો છે.
તેથી,બંને સાચા છે,પરંતુ $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) આકુંચક રસધાની એ $Amoeba$ જેવા ઘણા મીઠા પાણીના પ્રજીવોમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ અંગિકા છે.
તે કોષરસમાંથી વધારાનું પાણી એકત્રિત કરીને તેને કોષની બહાર કાઢવાનું કાર્ય કરે છે, જેને જલનિયમન (osmoregulation) કહેવામાં આવે છે.
વધુમાં, તે પાણીમાં ઓગળેલા ચયાપચયના નકામા પદાર્થોના ઉત્સર્જનમાં પણ મદદ કરે છે.
તેથી, આકુંચક રસધાની ઉત્સર્જન અને જલનિયમન બંને સાથે સંકળાયેલ છે.