Gujarati

Mix Examples - Our Environment Questions in Gujarati

Class 10 Science · Our Environment · Mix Examples - Our Environment

181+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 31 of 181 questions in Gujarati

151
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોને દ્વિતીય કક્ષાના ઉપભોગીઓ કહેવામાં આવે છે?
A
લીલી વનસ્પતિ
B
માંસાહારી
C
તૃણાહારી
D
ઉચ્ચ કક્ષાના માંસાહારી

Solution

(B) પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં,આહાર શૃંખલા એક ચોક્કસ ક્રમ અનુસરે છે:
$1$. ઉત્પાદકો (લીલી વનસ્પતિ) પ્રથમ પોષક સ્તરે હોય છે.
$2$. પ્રાથમિક ઉપભોગીઓ (તૃણાહારીઓ) સીધા ઉત્પાદકો પર આધાર રાખે છે.
$3$. દ્વિતીય કક્ષાના ઉપભોગીઓ (માંસાહારીઓ) પ્રાથમિક ઉપભોગીઓનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
$4$. તૃતીય અથવા ઉચ્ચ કક્ષાના માંસાહારીઓ દ્વિતીય કક્ષાના ઉપભોગીઓ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,જે માંસાહારી પ્રાણીઓ તૃણાહારીઓને ખાય છે,તેમને દ્વિતીય કક્ષાના ઉપભોગીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
152
EasyMCQ
તૃણાહારીઓ કયા પ્રકારના જૈવિક ઘટકો છે?
A
ઉત્પાદકો
B
પ્રથમ કક્ષાના ઉપભોગીઓ
C
દ્વિતીય કક્ષાના ઉપભોગીઓ
D
તૃતીય કક્ષાના ઉપભોગીઓ

Solution

(B) પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં,સજીવોને તેમના પોષણના સ્ત્રોતના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ઉત્પાદકો (સ્વપોષીઓ) સૂર્યપ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે.
તૃણાહારીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જે સીધા ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ) પર ખોરાક માટે આધાર રાખે છે.
તેઓ વનસ્પતિઓનો સીધો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરતા હોવાથી,તેમને પ્રથમ કક્ષાના ઉપભોગીઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
153
EasyMCQ
કયા સજીવો વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના મૃત શરીરમાંથી પોષણ મેળવે છે?
A
તૃણાહારીઓ
B
માંસાહારીઓ
C
વિઘટકો
D
ઉત્પાદકો

Solution

(C) વિઘટકો એવા સજીવો છે,જેમ કે બેક્ટેરિયા અને ફૂગ,જે મૃત વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓના જટિલ કાર્બનિક પદાર્થોનું સરળ પદાર્થોમાં વિઘટન કરે છે.
તેઓ પોષક તત્વોને ફરીથી જમીનમાં મુક્ત કરીને નિવસનતંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેનો ઉપયોગ ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ) દ્વારા ફરીથી કરી શકાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (વિઘટકો) છે.
154
EasyMCQ
નીચેના પૈકી કયું મિશ્રાહારી સજીવ છે?
A
દેડકો
B
બિલાડી
C
હરણ
D
વાઘ

Solution

(B) મિશ્રાહારી સજીવ એટલે એવું સજીવ જે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ બંનેનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
$A$. દેડકો: તે માંસાહારી છે,જે મુખ્યત્વે કીટકોનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
$B$. બિલાડી: બિલાડીને સામાન્ય રીતે માંસાહારી ગણવામાં આવે છે,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોમાં તે અન્ય વિકલ્પોની સરખામણીમાં વધુ વૈવિધ્યસભર ખોરાક લે છે. જોકે,વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ તે માંસાહારી છે. હરણ તૃણાહારી છે અને વાઘ માંસાહારી છે. આપેલા વિકલ્પોમાં બિલાડીને ઘણીવાર સામાન્ય અભ્યાસક્રમમાં મિશ્રાહારીના ઉદાહરણ તરીકે લેવામાં આવે છે.
155
EasyMCQ
આહારશૃંખલામાં દ્વિતીય પોષક સ્તર તરીકે કયા સજીવો હોય છે?
A
તૃણાહારીઓ
B
માંસાહારીઓ
C
વિઘટકો
D
ઉત્પાદકો

Solution

(A) આહારશૃંખલામાં પોષક સ્તરો નીચે મુજબ ગોઠવાયેલા હોય છે:
$1$. પ્રથમ પોષક સ્તરમાં ઉત્પાદકો (સ્વયંપોષીઓ) જેમ કે વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. દ્વિતીય પોષક સ્તરમાં પ્રાથમિક ઉપભોગીઓનો સમાવેશ થાય છે,જે તૃણાહારીઓ (વનસ્પતિ ખાનારા પ્રાણીઓ) છે.
$3$. તૃતીય પોષક સ્તરમાં દ્વિતીય ઉપભોગીઓનો સમાવેશ થાય છે,જે માંસાહારીઓ છે.
તેથી,તૃણાહારીઓ દ્વિતીય પોષક સ્તરનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
156
EasyMCQ
આહારશૃંખલામાં પ્રાથમિક માંસાહારીઓ કયું પોષક સ્તર ધરાવે છે?
A
પ્રથમ
B
દ્વિતીય
C
તૃતીય
D
ચતુર્થ

Solution

(C) આહારશૃંખલામાં પોષક સ્તરો નીચે મુજબ ગોઠવાયેલા હોય છે:
$1$. $T_1$ (પ્રથમ પોષક સ્તર): ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ).
$2$. $T_2$ (દ્વિતીય પોષક સ્તર): પ્રાથમિક ઉપભોગીઓ (તૃણાહારીઓ).
$3$. $T_3$ (તૃતીય પોષક સ્તર): દ્વિતીય ઉપભોગીઓ (પ્રાથમિક માંસાહારીઓ).
$4$. $T_4$ (ચતુર્થ પોષક સ્તર): તૃતીય ઉપભોગીઓ (ઉચ્ચ માંસાહારીઓ).
તેથી,પ્રાથમિક માંસાહારીઓ તૃતીય પોષક સ્તર $(T_3)$ ધરાવે છે.
157
EasyMCQ
નીચેના પૈકી કયું સજીવ આહારશૃંખલાનું પ્રથમ પોષક સ્તર રચે છે?
A
હરણ
B
ઘાસ
C
સિંહ
D
વિઘટકો

Solution

(B) કોઈપણ આહારશૃંખલાનું પ્રથમ પોષક સ્તર ઉત્પાદકો દ્વારા બનેલું હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવવામાં સક્ષમ હોય છે.
સ્થળજ નિવસનતંત્રમાં,લીલી વનસ્પતિઓ અથવા ઘાસ પ્રાથમિક ઉત્પાદકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,ઘાસ પ્રથમ પોષક સ્તર રચે છે,ત્યારબાદ પ્રાથમિક ઉપભોગીઓ (હરણ જેવા તૃણાહારીઓ) અને દ્વિતીય ઉપભોગીઓ (સિંહ જેવા માંસાહારીઓ) આવે છે.
158
EasyMCQ
નીચેના પૈકી શાનો સમાવેશ ભૂમીય (Edaphic) પરિબળોમાં થાય છે?
A
તાપમાન
B
વસવાટ
C
પવન
D
જમીનનું બંધારણ

Solution

(D) ભૂમીય પરિબળો (Edaphic factors) એ જૈવિક પરિબળો છે જે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં જોવા મળતી જમીનના ભૌતિક અથવા રાસાયણિક બંધારણ સાથે સંબંધિત છે.
તેમાં જમીનનું બંધારણ,જમીનનો પ્રકાર,જમીનની $pH$ અને ખનિજ તત્વોનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$D$ (જમીનનું બંધારણ) એ ભૂમીય પરિબળ છે,જ્યારે તાપમાન અને પવન એ આબોહવાકીય પરિબળો છે.
159
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઉચ્ચ કક્ષાનું માંસાહારી પ્રાણી છે?
A
બાજ
B
તીતીઘોડો
C
દેડકો
D
હરણ

Solution

$(A)$ ઉચ્ચ કક્ષાનું માંસાહારી પ્રાણી (અથવા સર્વોચ્ચ શિકારી) એ આહાર શૃંખલાના અંતે રહેલું સજીવ છે, જેનો કુદરતી રીતે કોઈ શિકારી હોતો નથી।
આપેલા વિકલ્પોમાં, $\text{બાજ}$ સૌથી ઉચ્ચ પોષક સ્તર ધરાવે છે કારણ કે તે સાપ અથવા નાના સસ્તન પ્રાણીઓ જેવા પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક ઉપભોક્તાઓનો શિકાર કરે છે, તેથી તે ઉચ્ચ કક્ષાનું માંસાહારી પ્રાણી છે।
$\text{તીતીઘોડો}$ એ પ્રાથમિક ઉપભોક્તા (શાકાહારી) છે, $\text{દેડકો}$ એ દ્વિતીયક ઉપભોક્તા (માંસાહારી) છે અને $\text{હરણ}$ એ પ્રાથમિક ઉપભોક્તા (શાકાહારી) છે।
160
EasyMCQ
નિવસનતંત્રમાં આહારશૃંખલા દ્વારા શાનું વહન થાય છે?
A
પાણી અને ખનિજ દ્રવ્યોનું
B
શક્તિ અને પોષક દ્રવ્યોનું
C
સૂર્યપ્રકાશ અને પાણીનું
D
શક્તિ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનું

Solution

(B) આહારશૃંખલા એ નિવસનતંત્રમાં વિવિધ સજીવો વચ્ચેના પોષણ સંબંધોને દર્શાવે છે.
$1$. જ્યારે સજીવો એકબીજાનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે ત્યારે આહારશૃંખલામાં શક્તિનું વહન થાય છે. આ શક્તિનો મુખ્ય સ્ત્રોત સૂર્ય છે,જે ઉત્પાદકોથી ગ્રાહકો તરફ વહન પામે છે.
$2$. પોષક દ્રવ્યો (દ્રવ્ય) પણ આહારશૃંખલા દ્વારા ચક્રીય રીતે વહન પામે છે,કારણ કે કાર્બનિક દ્રવ્યો એક પોષક સ્તરથી બીજા પોષક સ્તર તરફ જાય છે અને અંતે વિઘટકો દ્વારા ફરીથી જમીનમાં ભળી જાય છે.
આથી,આહારશૃંખલા દ્વારા શક્તિ અને પોષક દ્રવ્યો બંનેનું વહન થાય છે.
161
EasyMCQ
પરિસ્થિતિકીય તંત્ર (ecosystem) માટે ઉર્જાનો મુખ્ય સ્ત્રોત કયો છે?
A
સૂર્યપ્રકાશ
B
પાણી
C
મિશ્રાહારીઓ
D
જમીન

Solution

(A) $\text{પૃથ્વી}$ પરના લગભગ તમામ પરિસ્થિતિકીય તંત્રો માટે $\text{સૂર્ય}$ એ ઉર્જાનો અંતિમ અને પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે。
લીલી વનસ્પતિઓ (ઉત્પાદકો) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા સૌર ઉર્જાને ગ્રહણ કરે છે અને તેને ખોરાકમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતરિત કરે છે。
ત્યારબાદ આ ઉર્જા આહાર શૃંખલા દ્વારા ઉત્પાદકોમાંથી ઉપભોક્તાઓ (તૃણાહારીઓ, માંસાહારીઓ અને મિશ્રાહારીઓ) સુધી વહે છે。
તેથી, $\text{સૂર્યપ્રકાશ}$ એ મૂળભૂત ઉર્જા સ્ત્રોત છે જે પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં જીવનને ટકાવી રાખે છે。
162
EasyMCQ
ઉત્પાદક સજીવો કયા પ્રકારના સજીવો છે?
A
પરોપજીવી
B
સ્વયંપોષી
C
પરાવલંબી
D
વિઘટકો

Solution

(B) ઉત્પાદકો એવા સજીવો છે જે સૂર્યપ્રકાશ (પ્રકાશસંશ્લેષણ) અથવા રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ (રસાયણસંશ્લેષણ) માંથી ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને અકાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકે છે.
પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં,લીલી વનસ્પતિઓ,લીલ અને અમુક બેક્ટેરિયા ઉત્પાદકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ સજીવોને $Autotrophs$ (સ્વયંપોષી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પોતાના કાર્બનિક પોષક તત્વોનું ઉત્પાદન જાતે કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
163
EasyMCQ
વસવાટના માધ્યમને આધારે નિવસનતંત્રના કેટલા પ્રકારો છે?
A
$10$
B
$20$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) નિવસનતંત્રને મુખ્યત્વે તેમના વસવાટના આધારે બે મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: સ્થળજ અને જલજ. જોકે,પ્રમાણભૂત જૈવિક વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં,તેમને ઘણીવાર ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાં જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે: $1$. સ્થળજ (જમીન આધારિત),$2$. જલજ (પાણી આધારિત),અને $3$. કૃત્રિમ (માનવસર્જિત). તેથી,વસવાટના પ્રકારોના વ્યાપક વર્ગીકરણના આધારે,નિવસનતંત્રના $3$ મુખ્ય પ્રકારો છે.
164
EasyMCQ
મૃત આહારશૃંખલા $(DFC)$ કયા સજીવથી શરૂ થાય છે?
A
ઉત્પાદકો
B
તૃણહારીઓ
C
માંસાહારીઓ
D
વિઘટકો

Solution

(D) મૃત આહારશૃંખલા $(DFC)$ મૃત કાર્બનિક દ્રવ્યોથી શરૂ થાય છે.
વિઘટકો અને મૃતપક્ષી સજીવો,જેમ કે ફૂગ અને બેક્ટેરિયા,ઉર્જા મેળવવા માટે આ મૃત કાર્બનિક દ્રવ્યોનું વિઘટન કરે છે.
તેથી,આ શૃંખલાની શરૂઆત આ સજીવો દ્વારા મૃત કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટનથી થાય છે.
165
EasyMCQ
કયા સજીવો પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા પોતાના માટે અને અન્ય સજીવો માટે ખોરાક તૈયાર કરે છે?
A
તૃણાહારીઓ
B
માંસાહારીઓ
C
ઉત્પાદકો
D
વિઘટકો

Solution

(C) જે સજીવો પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે તેમને $\text{ઉત્પાદકો}$ (અથવા $\text{સ્વયંપોષી}$) કહેવામાં આવે છે.
તેઓ સૂર્યપ્રકાશ, પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો ઉપયોગ કરીને કાર્બનિક સંયોજનો (ગ્લુકોઝ) બનાવે છે.
તેઓ પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે અને નિવસનતંત્રમાં અન્ય તમામ પોષક સ્તરો માટે ઉર્જાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત હોવાથી, તેમને ઉત્પાદકો કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે લીલી વનસ્પતિઓ, શેવાળ અને અમુક બેક્ટેરિયા.
166
EasyMCQ
નિવસનતંત્રમાં શક્તિના પ્રવાહનો માર્ગ કેવો હોય છે?
A
ચક્રીય
B
એકમાર્ગી
C
દ્વિમાર્ગી
D
ત્રિમાર્ગી

Solution

(B) નિવસનતંત્રમાં શક્તિ સૂર્યમાંથી પ્રવેશ કરે છે અને ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ) દ્વારા પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં આવે છે।
જેમ જેમ શક્તિ એક પોષક સ્તરથી બીજા પોષક સ્તર તરફ આગળ વધે છે (દા.ત., ઉત્પાદકોથી પ્રાથમિક ઉપભોગીઓ અને ત્યારબાદ દ્વિતીય ઉપભોગીઓ તરફ), તેમ શક્તિના વહનનો $10\%$ નો નિયમ લાગુ પડે છે, જેમાં દરેક તબક્કે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં શક્તિ ઉષ્મા સ્વરૂપે વ્યય પામે છે।
શક્તિનું પુનઃચક્રીયકરણ થઈને તે સૂર્ય કે અગાઉના પોષક સ્તરોમાં પાછી જતી નથી, તેથી નિવસનતંત્રમાં શક્તિનો પ્રવાહ હંમેશા એકમાર્ગી હોય છે।
167
EasyMCQ
લીલી વનસ્પતિઓ સૂર્યપ્રકાશની શક્તિ મેળવીને તેનું કયા પ્રકારની શક્તિમાં રૂપાંતર કરે છે?
A
ગતિજ ઉર્જા
B
વિદ્યુત ઉર્જા
C
ઉષ્મા ઉર્જા
D
રાસાયણિક ઉર્જા

Solution

(D) લીલી વનસ્પતિઓ સ્વયંપોષી છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,તેઓ સૂર્યપ્રકાશની ઉર્જાને ગ્રહણ કરે છે અને તેનું રૂપાંતર ગ્લુકોઝ (કાર્બનિક સંયોજનો) ના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત રાસાયણિક ઉર્જામાં કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ રાસાયણિક ઉર્જા છે.
168
EasyMCQ
પૃથ્વીની સપાટીની સૌથી નજીકના વાતાવરણના સ્તરને શું કહે છે?
A
સ્ટ્રેટોસ્ફિયર
B
ટ્રોપોસ્ફિયર
C
મેસોસ્ફિયર
D
ક્રોમોસ્ફિયર

Solution

(B) વાતાવરણને તાપમાન અને ઊંચાઈના આધારે વિવિધ સ્તરોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે.
પૃથ્વીની સપાટીની સૌથી નજીકના સ્તરને $Troposphere$ (ક્ષોભાવરણ) કહેવામાં આવે છે.
તે પૃથ્વીની સપાટીથી સરેરાશ $13 \ km$ ની ઊંચાઈ સુધી વિસ્તરેલું છે અને મોટાભાગની હવામાનની ઘટનાઓ આ સ્તરમાં જ જોવા મળે છે.
169
EasyMCQ
પૃથ્વીની સપાટીથી $50 \ km$ ની ઊંચાઈએ આવેલા સ્તરને શું કહે છે?
A
ટ્રોપોસ્ફિયર
B
બાયોસ્ફિયર
C
સ્ટ્રેટોસ્ફિયર
D
મેસોસ્ફિયર

Solution

(C) પૃથ્વીનું વાતાવરણ તાપમાન અને ઊંચાઈના આધારે વિવિધ સ્તરોમાં વહેંચાયેલું છે.
$1$. $Troposphere$ (ક્ષોભાવરણ) એ સૌથી નીચેનું સ્તર છે,જે લગભગ $10-15 \ km$ સુધી વિસ્તરેલું છે.
$2$. $Stratosphere$ (સમતાપાવરણ) એ ટ્રોપોસ્ફિયરની ઉપર આવેલું છે અને પૃથ્વીની સપાટીથી આશરે $50 \ km$ સુધી વિસ્તરેલું છે.
$3$. $Mesosphere$ (મધ્યાવરણ) એ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરની ઉપર આવેલું છે.
તેથી,પૃથ્વીની સપાટીથી $50 \ km$ ની ઊંચાઈએ આવેલા સ્તરને $Stratosphere$ કહેવામાં આવે છે.
170
EasyMCQ
ઓઝોનનું સ્તર ક્યાં આવેલું છે?
A
ટ્રોપોસ્ફિયર (ક્ષોભાવરણ)
B
બાયોસ્ફિયર (જીવાવરણ)
C
આયનોસ્ફિયર (આયનાવરણ)
D
સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ)

Solution

(D) ઓઝોનનું સ્તર પૃથ્વીના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં આવેલું છે,જે સૂર્યના મોટાભાગના અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણોનું શોષણ કરે છે.
તે વાતાવરણના અન્ય ભાગોની તુલનામાં ઓઝોન $(O_3)$ ની ઉચ્ચ સાંદ્રતા ધરાવે છે.
સ્ટ્રેટોસ્ફિયર પૃથ્વીની સપાટીથી આશરે $10$ થી $50 \ km$ ની ઊંચાઈએ આવેલું છે.
171
EasyMCQ
ઓઝોનનું સ્તર કયા વિકિરણોને પૃથ્વી પર આવતા અટકાવે છે?
A
દશ્યપ્રકાશ
B
પારજાંબલી
C
પારરક્ત
D
ક્ષ-કિરણો

Solution

(B) ઓઝોનનું સ્તર પૃથ્વીના વાતાવરણના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં આવેલું છે.
તે સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક $UV$ (પારજાંબલી) વિકિરણોનું શોષણ કરીને રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ $UV$ વિકિરણો ઉચ્ચ ઊર્જા ધરાવે છે અને સજીવોમાં ત્વચાનું કેન્સર,મોતિયો અને રોગપ્રતિકારક શક્તિને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
172
EasyMCQ
ઓઝોનનું આણ્વીય સૂત્ર શું છે?
A
$O_{2}$
B
$O_{3}$
C
$O_{4}$
D
$Ar$

Solution

(B) ઓઝોન એ ઓક્સિજનનું એક અપરરૂપ છે જે ત્રણ ઓક્સિજન પરમાણુઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
તેનું આણ્વીય સૂત્ર $O_{3}$ છે.
173
EasyMCQ
ઓઝોન અણુ કેટલી તરંગલંબાઈના પારજાંબલી $(UV)$ કિરણોનું શોષણ કરે છે?
A
$210$ થી $200$ nm
B
$310$ થી $350$ nm
C
$310$ થી $200$ nm
D
$300$ થી $200$ nm

Solution

(C) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં આવેલું ઓઝોન સ્તર સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક પારજાંબલી $(UV)$ કિરણોનું શોષણ કરીને પૃથ્વી માટે રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ઓઝોન અણુ $200$ nm થી $310$ nm ની તરંગલંબાઈ ધરાવતા $UV$ કિરણોનું શોષણ કરે છે.
આ શ્રેણીમાં સૌથી વધુ નુકસાનકારક $UV$-$B$ અને $UV$-$C$ કિરણોનો સમાવેશ થાય છે,જે પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચતા અટકે છે.
તેથી,સાચી શ્રેણી $310$ nm થી $200$ nm છે.
174
EasyMCQ
દક્ષિણ ધ્રુવ વિસ્તારમાં ઓઝોન સ્તરનું ભંગાણ કેટલા ટકા નોંધાયું હતું?
A
$40$ થી $60$
B
$40$ થી $50$
C
$50$ થી $60$
D
$30$ થી $40$

Solution

(A) ઓઝોન સ્તરનું ભંગાણ,જેને સામાન્ય રીતે 'ઓઝોન ગાબડું' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે દક્ષિણ ધ્રુવ (એન્ટાર્કટિકા) પર સૌથી વધુ જોવા મળે છે. વૈજ્ઞાનિક અવલોકનોએ આ વિસ્તારમાં ઓઝોન સ્તરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધ્યો છે,જેનું પ્રમાણ $40$ થી $60$ ટકાની વચ્ચે છે. આ ઘટના મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ અને અન્ય ઓઝોન-ક્ષયકારી પદાર્થોના વાતાવરણમાં મુક્ત થવાને કારણે થાય છે.
175
EasyMCQ
ઓઝોન સ્તરના ઘટાડાની પ્રક્રિયાને શું કહે છે?
A
ઓઝોન અધોગતિ
B
ઓઝોન વિઘટન
C
ઓઝોન ક્ષય
D
ઓઝોન છિદ્ર

Solution

(C) ઉપલા વાતાવરણમાં રહેલા પૃથ્વીના ઓઝોન સ્તરમાં ઉદ્યોગો અથવા અન્ય માનવીય પ્રવૃત્તિઓમાંથી મુક્ત થતા વાયુરૂપ બ્રોમિન અથવા ક્લોરિન ધરાવતા રાસાયણિક સંયોજનોને કારણે થતા ક્રમિક ઘટાડાને ઓઝોન ક્ષય (Ozone depletion) કહેવામાં આવે છે. આ ઘટનાને ખાસ કરીને ઓઝોન ક્ષય તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે એન્ટાર્કટિકા જેવા અમુક પ્રદેશોમાં 'ઓઝોન છિદ્ર'ના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
176
EasyMCQ
ઓઝોન સ્તરના ક્ષય માટે મુખ્ય જવાબદાર પરિબળ કયું છે?
A
વાતાવરણમાં $Cl^{-}$ નું ઉમેરણ
B
પારજાંબલી કિરણો
C
ગ્રીનહાઉસ અસર
D
હાનિકારક વિકિરણો

Solution

(A) ઓઝોન સ્તરના ક્ષય માટે મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ નું ઉત્સર્જન જવાબદાર છે.
જ્યારે આ $CFCs$ સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપ આવરણ) માં પહોંચે છે,ત્યારે પારજાંબલી કિરણો દ્વારા તેનું વિઘટન થાય છે,જેનાથી ક્લોરિન $(Cl)$ પરમાણુઓ મુક્ત થાય છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ ના અણુઓના વિનાશમાં ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે અને તેને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,વાતાવરણમાં ક્લોરિન $(Cl)$ પરમાણુઓનું ઉમેરણ એ ઓઝોન ક્ષય માટેનું મુખ્ય પરિબળ છે.
177
EasyMCQ
રેફ્રિજરેટર અને એર કંડિશનરમાં કયો પદાર્થ વપરાય છે?
A
ફ્રીયોન
B
ઓઝોન
C
સૂકો બરફ
D
આર્ગોન

Solution

(A) રેફ્રિજરેટર અને એર કંડિશનરમાં રેફ્રિજન્ટ તરીકે સામાન્ય રીતે $Freon$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન અથવા $CFCs$ નો એક સમૂહ) વપરાય છે.
$Freon$ એ ક્લોરોફ્લોરોકાર્બનનો એક વ્યાપારી નામ છે,જે તેની સ્થિરતા અને બિન-ઝેરી પ્રકૃતિને કારણે વ્યાપકપણે વપરાતા હતા,જોકે હવે તેનો ઉપયોગ ઘટાડવામાં આવી રહ્યો છે કારણ કે તે ઓઝોન સ્તરના ઘટાડામાં ફાળો આપે છે.
178
EasyMCQ
નીચેના પૈકી કઈ પર્યાવરણીય સમસ્યા છે?
A
ઓક્સિજન અણુ સાથે મુક્ત ઓક્સિજન પરમાણુનું જોડાણ
B
ઓઝોન સ્તરમાં ઘટાડો
C
પાણીનો ભરાવો
D
ભૂખમરો

Solution

(B) પર્યાવરણીય સમસ્યા એટલે માનવીય પ્રવૃત્તિઓની જૈવ-ભૌતિક પર્યાવરણ પર થતી હાનિકારક અસરો.
$A$. મુક્ત ઓક્સિજન પરમાણુનું ઓક્સિજન અણુ સાથે જોડાણ $(O + O_2 \rightarrow O_3)$ એ એક કુદરતી રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જે ઓઝોન બનાવે છે.
$B$. ઓઝોન સ્તરમાં ઘટાડો એ એક ગંભીર પર્યાવરણીય સમસ્યા છે,જે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ અને અન્ય પ્રદૂષકોના ઉત્સર્જનને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે પૃથ્વીની સપાટી પર વધુ $UV$ કિરણો પહોંચે છે.
$C$. પાણીનો ભરાવો એ સામાન્ય રીતે ભૌતિક ઘટના છે,આ સંદર્ભમાં તે પર્યાવરણીય સમસ્યા નથી.
$D$. ભૂખમરો એ સામાજિક-આર્થિક મુદ્દો છે,સીધી પર્યાવરણીય સમસ્યા નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
179
EasyMCQ
શહેરી વિસ્તારમાં રહેતી દરેક વ્યક્તિ દરરોજ આશરે કેટલા કિલોગ્રામ $(kg)$ કચરો ઉત્પન્ન કરે છે તેવું અનુમાન છે?
A
$4$
B
$2$
C
$1$
D
$0.5$

Solution

(D) પર્યાવરણીય અભ્યાસો અને શહેરી કચરાના વ્યવસ્થાપન અંગેના ડેટા મુજબ,એવું અનુમાન છે કે શહેરી વિસ્તારમાં રહેતી દરેક વ્યક્તિ દરરોજ આશરે $0.5 \ kg$ કચરો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ કચરામાં જૈવ-વિઘટનીય પદાર્થો,પ્લાસ્ટિક,કાગળ અને અન્ય ઘરગથ્થુ કચરાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
180
EasyMCQ
પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં કયા પોષક સ્તરે સૌથી વધુ ઉર્જા હોય છે?
A
ઉત્પાદકો
B
તૃણાહારીઓ
C
પ્રાથમિક માંસાહારીઓ
D
ઉચ્ચ માંસાહારીઓ

Solution

(A) પરિસ્થિતિકીય તંત્રમાં, ઉર્જા ઉત્પાદકોથી ઉપભોક્તાઓ તરફ વહે છે। ઉર્જાના સ્થાનાંતરના $10\%$ ના નિયમ મુજબ, એક પોષક સ્તરે ઉપલબ્ધ ઉર્જાના માત્ર $10\%$ જેટલી જ ઉર્જા તેના પછીના ઉચ્ચ પોષક સ્તરે સ્થાનાંતરિત થાય છે।
ઉત્પાદકો (વનસ્પતિઓ) પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા સીધી સૌર ઉર્જા મેળવે છે, તેથી તેમની પાસે સૌથી વધુ ઉર્જા હોય છે।
જેમ જેમ આપણે આહાર શૃંખલામાં ઉપર જઈએ છીએ, તેમ તેમ ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન ઉર્જા ઉષ્મા સ્વરૂપે વ્યય પામે છે, જેના પરિણામે દરેક ક્રમિક સ્તરે ઉર્જામાં ઘટાડો થાય છે।
તેથી, ઉત્પાદકો પ્રથમ પોષક સ્તર ધરાવે છે અને તેમની પાસે સૌથી વધુ ઉર્જા હોય છે।
181
EasyMCQ
નીચેનામાંથી વિભાગ-$I$ અને વિભાગ-$II$ વચ્ચેની સાચી જોડ કઈ છે?
વિભાગ-$I$વિભાગ-$II$
$1.$ ઉત્પાદક$a.$ સસલું
$2.$ તૃણાહારી$b.$ રીંછ
$3.$ માંસાહારી$c.$ લીલ
$4.$ મિશ્રાહારી$d.$ સાપ
A
$(1-b), (2-a), (3-c), (4-d)$
B
$(1-c), (2-a), (3-d), (4-b)$
C
$(1-a), (2-b), (3-c), (4-d)$
D
$(1-d), (2-c), (3-b), (4-a)$

Solution

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1.$ ઉત્પાદક: લીલ $(c)$ એ સ્વયંપોષી સજીવો છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક બનાવે છે.
$2.$ તૃણાહારી: સસલું $(a)$ એ પ્રાણી છે જે મુખ્યત્વે વનસ્પતિ પર આધાર રાખે છે.
$3.$ માંસાહારી: સાપ $(d)$ એ પ્રાણી છે જે મુખ્યત્વે અન્ય પ્રાણીઓનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
$4.$ મિશ્રાહારી: રીંછ $(b)$ એ પ્રાણી છે જે વનસ્પતિ અને પ્રાણી બંનેનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(1-c), (2-a), (3-d), (4-b)$ છે.

Our Environment — Mix Examples - Our Environment · Frequently Asked Questions

1Are these Our Environment questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Our Environment Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.