Mix Examples - Chemical Reactions and Equations Questions in Gujarati

(A) ભૌતિક ફેરફાર એવો ફેરફાર છે જેમાં કોઈ નવો પદાર્થ બનતો નથી અને રાસાયણિક બંધારણ સમાન રહે છે.
$A$. $LPG$ નું દહન એ રાસાયણિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં ઓક્સિજન સાથે રાસાયણિક પ્રક્રિયા થઈને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણી જેવા નવા પદાર્થો બને છે અને ઉર્જા મુક્ત થાય છે.
$B$. બરફનું પીગળવું એ ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં માત્ર પાણીની અવસ્થા ઘનમાંથી પ્રવાહીમાં બદલાય છે.
$C$. પાણીમાં મીઠું ઓગળવું એ ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે બાષ્પીભવન દ્વારા મીઠું પાછું મેળવી શકાય છે અને કોઈ નવો રાસાયણિક પદાર્થ બનતો નથી.
$D$. પાણીનું ઉકળવું એ ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં માત્ર પાણીની અવસ્થા પ્રવાહીમાંથી વાયુમાં બદલાય છે.
તેથી,$LPG$ નું દહન એ ભૌતિક ફેરફાર નથી.

(B) $1$. પ્રક્રિયામાં રહેલા તત્વોના ઓક્સિડેશન આંકનું વિશ્લેષણ કરો:
- $NH_{3}$ માં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ અને $H$ નો $+1$ છે.
- $O_{2}$ માં,$O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
- $NO$ માં,$N$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ અને $O$ નો $-2$ છે.
- $H_{2}O$ માં,$H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ અને $O$ નો $-2$ છે.
$2$. ફેરફારોનું અવલોકન કરો:
- નાઈટ્રોજન $(N)$ $-3$ થી $+2$ માં ફેરવાય છે (ઓક્સિડેશન).
- ઓક્સિજન $(O)$ $0$ થી $-2$ માં ફેરવાય છે (રિડક્શન).
આમ,ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન બંને થતા હોવાથી,આ એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા $(iii)$ છે.
$3$. પ્રક્રિયાનો પ્રકાર ઓળખો:
- આ એક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે કારણ કે $O_{2}$ એ $NH_{3}$ માંથી $H$ નું વિસ્થાપન કરીને $NO$ અને $H_{2}O$ બનાવે છે,જે એક પ્રકારની ઓક્સિડેશન-રિડક્શન વિસ્થાપન પ્રક્રિયા $(i)$ છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયા વિસ્થાપન અને રેડોક્ષ બંને છે.

(C) આપેલી પ્રક્રિયામાં: $3 Fe (s) + 4 H_2 O (g) \rightarrow Fe_3 O_4 (s) + 4 H_2 (g)$
$(i)$ લોખંડ $(Fe)$ ઓક્સિજન મેળવીને $Fe_3 O_4$ બનાવે છે,તેથી તેનું ઓક્સિડેશન થાય છે.
$(ii)$ પાણી $(H_2 O)$ ઓક્સિજન ગુમાવીને $H_2$ બનાવે છે,તેથી તેનું રિડક્શન થાય છે.
$(iii)$ પાણી લોખંડને ઓક્સિજન પૂરો પાડે છે,તેથી તે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$(iv)$ તેથી,વિધાન $(iv)$ સાચું છે જ્યારે વિધાન $(iii)$ ખોટું છે.
આમ,વિધાનો $(i), (ii)$ અને $(iv)$ સાચા છે.

(D) ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા એટલે એવી પ્રક્રિયા જેમાં ઉર્જા ઉષ્મા સ્વરૂપે મુક્ત થાય છે.
$(i)$ પાણીની કળીચૂના $(CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2 + \text{Heat})$ સાથેની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક છે, જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉષ્મા મુક્ત થાય છે.
$(ii)$ એસિડનું મંદન એ અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે, તેથી જ એસિડને પાણીમાં સતત હલાવતા રહીને ધીમે ધીમે ઉમેરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
$(iii)$ પાણીનું બાષ્પીભવન એ ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે કારણ કે પ્રવાહીમાંથી વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થવા માટે આસપાસમાંથી ઉષ્માનું શોષણ કરવું પડે છે.
$(iv)$ કપૂરનું ઉર્ધ્વપાતન એ ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે કારણ કે ઘનમાંથી વાયુ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત થવા માટે ઉષ્મા ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
તેથી, $(i)$ અને $(ii)$ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયાઓ છે.

(A) $1$. જ્યારે $NaOH$ અને નિર્જળ $CuSO_4$ ને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રાવણનું તાપમાન વધે છે. આ સૂચવે છે કે ઓગળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉષ્મા મુક્ત થાય છે,જે ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયાની લાક્ષણિકતા છે.
$2$. જ્યારે $NaCl$ ને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રાવણનું તાપમાન ઘટે છે. આ સૂચવે છે કે આસપાસમાંથી ઉષ્માનું શોષણ થાય છે,જે ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયાની લાક્ષણિકતા છે.
$3$. તેથી,વિધાન $(i)$ સાચું છે કારણ કે બીકર $A$ અને $B$ માં ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયાઓ થાય છે.
$4$. વિધાન $(iv)$ સાચું છે કારણ કે બીકર $C$ માં ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા થાય છે.
$5$. આમ,સાચું સંયોજન $(i)$ અને $(iv)$ છે.

(B) એસિડિક પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ અને ફેરસ સલ્ફેટ $(FeSO_4)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ એક રેડોક્ષ (redox) પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,$KMnO_4$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ફેરસ આયનો $(Fe^{2+})$ નું ફેરિક આયનો $(Fe^{3+})$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,જાંબલી રંગના પરમેંગેનેટ આયનો $(MnO_4^-)$ નું રિડક્શન થઈને રંગહીન મેંગેનીઝ આયનો $(Mn^{2+})$ બને છે.
તેથી,જેમ જેમ પ્રક્રિયા આગળ વધે છે તેમ દ્રાવણનો જાંબલી રંગ ઝાંખો પડે છે અને અંતે અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.

(C) દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા એ એવી રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેમાં બે પ્રક્રિયક સંયોજનો આયનોની આપ-લે કરીને બે નવા સંયોજનો બનાવે છે.
$(i)$ $Pb + CuCl_{2} \rightarrow PbCl_{2} + Cu$ એ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં $Pb$ એ $Cu$ નું વિસ્થાપન કરે છે.
$(ii)$ $Na_{2}SO_{4} + BaCl_{2} \rightarrow BaSO_{4} + 2NaCl$ એ દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં $Na^+$ અને $Ba^{2+}$ આયનો અદલાબદલી કરે છે.
$(iii)$ $C + O_{2} \rightarrow CO_{2}$ એ સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા છે.
$(iv)$ $CH_{4} + 2O_{2} \rightarrow CO_{2} + 2H_{2}O$ એ દહન પ્રક્રિયા છે.
તેથી,માત્ર $(ii)$ એ દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે.

(B) જ્યારે સિલ્વર ક્લોરાઇડ $(AgCl)$ ને સૂર્યપ્રકાશમાં રાખવામાં આવે છે, ત્યારે તે પ્રકાશ-રાસાયણિક વિઘટન પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
આ પ્રક્રિયા માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ છે: $2AgCl(s) \xrightarrow{\text{sunlight}} 2Ag(s) + Cl_2(g)$.
આ પ્રક્રિયામાં, સફેદ સિલ્વર ક્લોરાઇડનું વિઘટન થઈને રાખોડી રંગનું ધાત્વિક સિલ્વર $(Ag)$ અને ક્લોરિન વાયુ $(Cl_2)$ બને છે.
વિધાન $(i)$ સાચું છે કારણ કે રાખોડી રંગ ધાત્વિક સિલ્વરના નિર્માણને કારણે હોય છે.
વિધાન $(iii)$ પણ સાચું છે કારણ કે સિલ્વર ક્લોરાઇડના વિઘટનને પરિણામે ક્લોરિન વાયુ મુક્ત થાય છે.
તેથી, $(i)$ અને $(iii)$ બંને સાચા છે.

(A) કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ અને પાણી $(H_2O)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય: $CaO(s) + H_2O(l) \rightarrow Ca(OH)_2(aq) + \text{ઉષ્મા}$.
$1$. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉષ્મા મુક્ત થતી હોવાથી, તે ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે. તેથી, વિધાન $(ii)$ સાચું છે।
$2$. કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Ca(OH)_2)$ એક બેઈઝ છે. જ્યારે તે પાણીમાં ઓગળીને ચૂનાનું પાણી બનાવે છે, ત્યારે બનતું દ્રાવણ બેઝિક સ્વભાવનું હોય છે.
$3$. બેઝિક દ્રાવણોની $pH$ નું મૂલ્ય $7$ કરતા વધારે હોય છે. તેથી, વિધાન $(iii)$ સાચું છે.
આમ, સાચા વિધાનો $(ii)$ અને $(iii)$ છે.

(B) આ પ્રક્રિયા માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$BaCl_2(aq) + (NH_4)_2SO_4(aq) \rightarrow BaSO_4(s) + 2NH_4Cl(aq)$
$1$. આ પ્રક્રિયામાં, પ્રક્રિયકો વચ્ચે $Ba^{2+}$ અને $NH_4^+$ આયનોની આપ-લે થાય છે, જે $\text{દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા}$ $(iv)$ દર્શાવે છે.
$2$. બેરિયમ સલ્ફેટ $(BaSO_4)$ અદ્રાવ્ય સફેદ ઘન પદાર્થ તરીકે બને છે, જેને અવક્ષેપ કહેવામાં આવે છે. તેથી, આ એક $\text{અવક્ષેપન પ્રક્રિયા}$ $(ii)$ પણ છે.
આમ, $(ii)$ અને $(iv)$ બંને સાચા છે.

(C) પાણીના વિદ્યુત વિભાજન માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ છે: $2H_2O(l) \rightarrow 2H_2(g) + O_2(g)$.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ મુજબ,$2$ મોલ પાણીનું વિઘટન થવાથી $2$ મોલ હાઇડ્રોજન વાયુ અને $1$ મોલ ઓક્સિજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,મુક્ત થતા હાઇડ્રોજન વાયુ અને ઓક્સિજન વાયુનો મોલ ગુણોત્તર $2:1$ છે.

(D) ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા એટલે એવી પ્રક્રિયા જે આસપાસમાંથી ઉષ્માનું શોષણ કરે છે.
$(i)$ સલ્ફ્યુરિક એસિડનું મંદન એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે કારણ કે તેમાં મોટી માત્રામાં ઉષ્મા મુક્ત થાય છે.
$(ii)$ ડ્રાય આઈસ ($CO_2$ ઘનમાંથી વાયુ) નું ઉર્ધ્વપાતન ઉષ્માના શોષણની માંગ કરે છે,તેથી તે ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે.
$(iii)$ પાણીની વરાળનું સંઘનન (વાયુમાંથી પ્રવાહી) ઉષ્મા મુક્ત કરે છે,તેથી તે ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે.
$(iv)$ પાણીનું બાષ્પીભવન (પ્રવાહીમાંથી વાયુ) ઉષ્માના શોષણની માંગ કરે છે,તેથી તે ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે.
તેથી,$(ii)$ અને $(iv)$ બંને ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયાઓ છે.

(A) દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા માટે દ્રાવણમાં આયનો પૂરા પાડવા માટે દ્રાવ્ય આયનીય સંયોજનોની જરૂર હોય છે.
લેડ નાઇટ્રેટ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે અને $Pb^{2+}$ આયનો આપે છે,જે પોટેશિયમ આયોડાઇડમાંથી મળતા $I^-$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને લેડ આયોડાઇડ $(PbI_2)$ ના પીળા અવક્ષેપ બનાવે છે.
લેડ એસીટેટ પણ એક દ્રાવ્ય લેડ ક્ષાર છે જે વિયોજન પામીને $Pb^{2+}$ આયનો આપે છે,તેથી તે આ પ્રક્રિયામાં લેડ નાઇટ્રેટના વિકલ્પ તરીકે યોગ્ય છે.
લેડ સલ્ફેટ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે અને પ્રક્રિયા થવા માટે જરૂરી $Pb^{2+}$ આયનો પૂરા પાડી શકતું નથી.

(B) તેલ અને ચરબીયુક્ત પદાર્થો ખોરા (rancidity) થવાની સંભાવના ધરાવે છે,જે હવામાં ખુલ્લા રહેવાથી ચરબી અને તેલનું ઓક્સિડેશન છે.
આને રોકવા માટે,તેલ અને ચરબી ધરાવતી ખાદ્ય વસ્તુઓને ઘણીવાર નિષ્ક્રિય વાયુઓ (inert gases) વડે પેક કરવામાં આવે છે.
નાઇટ્રોજન એક નિષ્ક્રિય વાયુ છે જેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ઓક્સિડેશનને રોકવા માટે ખાદ્ય પેકેજિંગમાં ઓક્સિજનને બદલવા માટે થાય છે.
હિલિયમ પણ એક નિષ્ક્રિય વાયુ છે જે તેલ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતું નથી.
તેથી,તેલના તાજા નમૂનાને લાંબા સમય સુધી સંગ્રહિત કરવા અને ખોરા થતા અટકાવવા માટે હિલિયમ અથવા નાઇટ્રોજનનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

(C) $1$. આપેલી પ્રક્રિયા $2KClO_{3(s)} \xrightarrow[Catalyst]{Heat} 2KCl_{(s)} + 3O_{2(g)}$ છે.
$2$. આ પ્રક્રિયામાં,એક જ પ્રક્રિયક $(KClO_3)$ સરળ નીપજો ($KCl$ અને $O_2$) માં વિભાજિત થાય છે,જે તેને વિઘટન પ્રક્રિયા તરીકે દર્શાવે છે.
$3$. પ્રક્રિયા આગળ વધવા માટે ઉષ્મા (ઉષ્મીય ઊર્જા) આપવી પડે છે,જે સૂચવે છે કે તે ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા છે.
$4$. તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે તે વિઘટન પ્રક્રિયા છે અને સ્વભાવે ઉષ્માશોષક છે.

(D) રાસાયણિક પ્રતિક્રિયામાં નવા ગુણધર્મો ધરાવતા નવા પદાર્થોનું નિર્માણ થાય છે.
$A$. દબાણ હેઠળ ઓક્સિજન ગેસનો સંગ્રહ કરવો એ ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે તે માત્ર વાયુની અવસ્થા બદલે છે.
$B$. હવાનું પ્રવાહીકરણ એ તાપમાન અને દબાણમાં ફેરફાર સાથેની ભૌતિક પ્રક્રિયા છે.
$C$. પેટ્રોલને ખુલ્લી ડિશમાં રાખવું એ બાષ્પીભવનની ભૌતિક પ્રક્રિયા છે.
$D$. કોપરના તારને હવાની હાજરીમાં ઊંચા તાપમાને ગરમ કરવાથી કોપર$(II)$ ઓક્સાઈડ $(2Cu + O_2 \rightarrow 2CuO)$ બને છે. આ એક રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા છે કારણ કે તેમાં નવો પદાર્થ બને છે.

(A) હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ અને ઓક્સિજન વાયુ $(O_2)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી પાણી $(H_2O)$ બનવાની પ્રક્રિયા એક પ્રમાણભૂત રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
ઓરડાના તાપમાને અને સામાન્ય પ્રતિક્રિયાની સ્થિતિમાં,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન વાયુ $(g)$ સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
જ્યારે તેઓ પ્રક્રિયા કરીને પાણી બનાવે છે,ત્યારે મળતી નીપજ પ્રવાહી પાણી $(l)$ હોય છે.
તેથી,ભૌતિક અવસ્થાઓ દર્શાવતું સાચું રાસાયણિક સમીકરણ $2H_2(g) + O_2(g) \rightarrow 2H_2O(l)$ છે.

(B) સંયોગીકરણ પ્રતિક્રિયા એ એવી પ્રતિક્રિયા છે જેમાં બે કે તેથી વધુ પ્રક્રિયકો જોડાઈને એક જ નીપજ બનાવે છે.
$(i) 2 KClO_3 \xrightarrow{\text{Heat}} 2 KCl + 3 O_2$: આ વિઘટન પ્રતિક્રિયા છે કારણ કે એક જ પ્રક્રિયક તૂટીને સરળ નીપજો બનાવે છે.
$(ii) MgO + H_2O \longrightarrow Mg(OH)_2$: આ સંયોગીકરણ પ્રતિક્રિયા છે કારણ કે બે પ્રક્રિયકો ($MgO$ અને $H_2O$) જોડાઈને એક જ નીપજ $(Mg(OH)_2)$ બનાવે છે.
$(iii) 4 Al + 3 O_2 \longrightarrow 2 Al_2O_3$: આ સંયોગીકરણ પ્રતિક્રિયા છે કારણ કે બે પ્રક્રિયકો ($Al$ અને $O_2$) જોડાઈને એક જ નીપજ $(Al_2O_3)$ બનાવે છે.
$(iv) Zn + FeSO_4 \longrightarrow ZnSO_4 + Fe$: આ વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા છે કારણ કે $Zn$ એ તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી $Fe$ નું વિસ્થાપન કરે છે.
તેથી, $(ii)$ અને $(iii)$ સંયોગીકરણ પ્રતિક્રિયાઓ છે.

(N/A) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ: ${N_2}(g) + 3{H_2}(g) \xrightarrow[{773 \ K}]{{\text{Catalyst}}} 2NH_3(g)$.
આ સંયોગીકરણ પ્રતિક્રિયા છે કારણ કે બે પ્રક્રિયકો જોડાઈને એક જ નીપજ બનાવે છે.
$(b)$ સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ: $NaOH(aq) + CH_3COOH(aq) \longrightarrow CH_3COONa(aq) + H_2O(l)$.
આ દ્વિવિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા છે,ખાસ કરીને તટસ્થીકરણ પ્રતિક્રિયા,કારણ કે એસિડ બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે.

(N/A) $C_2H_5OH(l) + CH_3COOH(l) \xrightarrow{conc. H_2SO_4} CH_3COOC_2H_5(l) + H_2O(l)$
આ એસ્ટરીકરણ (Esterification) પ્રતિક્રિયા છે (જે સંઘનન પ્રતિક્રિયાનો એક પ્રકાર છે).
$(b)$ $C_2H_4(g) + 3O_2(g) \longrightarrow 2CO_2(g) + 2H_2O(g) + \text{Heat} + \text{Light}$
આ દહન (Combustion) પ્રતિક્રિયા છે (જે રેડોક્ષ પ્રતિક્રિયાનો એક પ્રકાર છે).

(N/A) $Fe_{2}O_{3}(s) + 2Al(s) \longrightarrow Al_{2}O_{3}(s) + 2Fe(l) + \text{Heat}$
આ એક વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા (ખાસ કરીને થર્મિટ પ્રતિક્રિયા) છે અને તે રેડોક્ષ પ્રતિક્રિયા પણ છે.
$(b)$ $3Mg(s) + N_{2}(g) \longrightarrow Mg_{3}N_{2}(s)$
આ એક સંયોગીકરણ પ્રતિક્રિયા છે.

(N/A) $2KI(aq) + Cl_2(g) \longrightarrow 2KCl(aq) + I_2(s)$
આ વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા છે કારણ કે ક્લોરિન પોટેશિયમ આયોડાઈડમાંથી આયોડિનનું વિસ્થાપન કરે છે.
$(b)$ $C_2H_5OH(l) + 3O_2(g) \longrightarrow 2CO_2(g) + 3H_2O(l) + \text{Heat}$
આ દહન પ્રતિક્રિયા છે,જે રેડોક્ષ પ્રતિક્રિયાનો પણ એક પ્રકાર છે,કારણ કે ઇથેનોલ ઓક્સિજન સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને ઉર્જા મુક્ત કરે છે.

(A) રાસાયણિક સમીકરણોમાં,પદાર્થોની ભૌતિક અવસ્થાઓને ઘન માટે $(s)$,પ્રવાહી માટે $(l)$,વાયુ માટે $(g)$ અને જલીય દ્રાવણ માટે $(aq)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
$(a)$ પ્રતિક્રિયા $Pb(NO_3)_2(aq) + 2KI(aq) \longrightarrow PbI_2(s) + 2KNO_3(aq)$ માં,$PbI_2$ એ અવક્ષેપ છે,તેથી $x = (s)$. $KNO_3$ દ્રાવણમાં ઓગળેલું રહે છે,તેથી $y = (aq)$.
$(b)$ પ્રતિક્રિયા $Cu(s) + 2AgNO_3(aq) \longrightarrow Cu(NO_3)_2(aq) + 2Ag(s)$ માં,સિલ્વર ઘન ધાતુ તરીકે મુક્ત થાય છે,તેથી $x = 2Ag$.

(A) ઝિંક અને સલ્ફ્યુરિક એસિડ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયામાં, $ZnSO_4$ જલીય દ્રાવણ તરીકે બને છે, તેથી $x = (aq)$. હાઇડ્રોજન વાયુ નીપજ તરીકે મુક્ત થાય છે, તેથી $y = (g)$.
$(b)$ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટનું કેલ્શિયમ ઓક્સાઇડ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં વિઘટન કરવા માટે ગરમીની જરૂર પડે છે, તેથી $x = \text{Heat}$ (ઉષ્મા).

(B) ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા એવી છે જે આસપાસમાં ઉષ્મા મુક્ત કરે છે, જ્યારે ઉષ્માશોષક પ્રક્રિયા આસપાસમાંથી ઉષ્માનું શોષણ કરે છે.
$(a)$ ફેરસ સલ્ફેટનું વિઘટન $(2FeSO_4(s) \xrightarrow{\Delta} Fe_2O_3(s) + SO_2(g) + SO_3(g))$ માટે ઉષ્માની જરૂર પડે છે, તેથી તે ઉષ્માશોષક છે.
$(b)$ સલ્ફ્યુરિક એસિડનું મંદન એ ખૂબ જ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે કારણ કે તે મોટી માત્રામાં ઉષ્મા મુક્ત કરે છે.
$(c)$ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડનું પાણીમાં ઓગળવું $(NaOH(s) \rightarrow Na^+(aq) + OH^-(aq) + \text{ઉષ્મા})$ એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે.
$(d)$ એમોનિયમ ક્લોરાઇડનું પાણીમાં ઓગળવું $(NH_4Cl(s) + \text{ઉષ્મા} \rightarrow NH_4^+(aq) + Cl^-(aq))$ ઉષ્માનું શોષણ કરે છે, તેથી તે ઉષ્માશોષક છે.
તેથી, $(b)$ અને $(c)$ ઉષ્માક્ષેપક છે, જ્યારે $(a)$ અને $(d)$ ઉષ્માશોષક છે.

(N/A) $4 NH_{3} + 5 O_{2} \longrightarrow 4 NO + 6 H_{2}O$ માં,$NH_{3}$ માં નાઈટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ થી વધીને $+2$ થાય છે. તેથી,$NH_{3}$ એ રિડક્શનકર્તા છે.
$(b)$ $H_{2}O + F_{2} \longrightarrow HF + HOF$ માં,$H_{2}O$ માં ઓક્સિજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ થી વધીને $0$ ( $HOF$ માં) થાય છે. તેથી,$H_{2}O$ એ રિડક્શનકર્તા છે.
$(c)$ $Fe_{2}O_{3} + 3 CO \longrightarrow 2 Fe + 3 CO_{2}$ માં,$CO$ માં કાર્બનનો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ થી વધીને $+4$ થાય છે. તેથી,$CO$ એ રિડક્શનકર્તા છે.
$(d)$ $2 H_{2} + O_{2} \longrightarrow 2 H_{2}O$ માં,$H_{2}$ માં હાઈડ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $0$ થી વધીને $+1$ થાય છે. તેથી,$H_{2}$ એ રિડક્શનકર્તા છે.
રિડક્શનકર્તા એ એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન ઇલેક્ટ્રોનનું દાન કરે છે અથવા પોતાનો ઓક્સિડેશન આંક વધારે છે.

(A) ઓક્સિડેશનકર્તા એ પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયામાં ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે અથવા ઓક્સિજન આપે છે (અથવા હાઇડ્રોજન દૂર કરે છે).
$(a) Pb_{3}O_{4}$: લેડનું રિડક્શન $+8/3$ થી $+2$ થાય છે,તેથી $Pb_{3}O_{4}$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(b) O_{2}$: ઓક્સિજનનું રિડક્શન $0$ થી $-2$ થાય છે,તેથી $O_{2}$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(c) CuSO_{4}$: કોપરનું રિડક્શન $+2$ થી $0$ થાય છે,તેથી $CuSO_{4}$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(d) V_{2}O_{5}$: વેનેડિયમનું રિડક્શન $+5$ થી $0$ થાય છે,તેથી $V_{2}O_{5}$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(e) H_{2}O$: હાઇડ્રોજનનું રિડક્શન $+1$ થી $0$ થાય છે,તેથી $H_{2}O$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(f) CuO$: કોપરનું રિડક્શન $+2$ થી $0$ થાય છે,તેથી $CuO$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.

(N/A) $Na_2CO_3 + HCl \longrightarrow NaCl + NaHCO_3$
$(b)$ $NaHCO_3 + HCl \longrightarrow NaCl + H_2O + CO_2$
$(c)$ $2CuSO_4 + 4KI \longrightarrow Cu_2I_2 + 2K_2SO_4 + I_2$

(N/A) પોટેશિયમ ક્લોરાઈડ $(KCl)$ અને સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ વચ્ચેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$KCl(aq) + AgNO_3(aq) \longrightarrow AgCl(s) + KNO_3(aq)$
આ પ્રક્રિયામાં,સિલ્વર ક્લોરાઈડ $(AgCl)$ અદ્રાવ્ય સફેદ અવક્ષેપ તરીકે બને છે.
આ એક દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે કારણ કે પ્રક્રિયકો વચ્ચે આયનોની આપ-લે થાય છે.
તેને અવક્ષેપન પ્રક્રિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં અદ્રાવ્ય ઘન પદાર્થ (અવક્ષેપ) ઉત્પન્ન થાય છે.

(N/A) ફેરસ સલ્ફેટના ઉષ્મીય વિઘટન માટેની રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2FeSO_4(s) \xrightarrow{\text{Heat}} Fe_2O_3(s) + SO_2(g) + SO_3(g)$
આ પ્રક્રિયામાં,ગરમ કરવાથી લીલા રંગના ફેરસ સલ્ફેટના સ્ફટિકો પાણી ગુમાવે છે અને ત્યારબાદ તેનું વિઘટન થઈને ફેરિક ઓક્સાઇડ,સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ અને સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઇડ બને છે. ઉત્પન્ન થતો વાયુ $(SO_2)$ બળતા સલ્ફર જેવી લાક્ષણિક ગંધ ધરાવે છે. કારણ કે એક જ પ્રક્રિયક ગરમ કરવાથી અનેક નીપજોમાં વિભાજિત થાય છે,તેથી તેને ઉષ્મીય વિઘટન પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) અગનિયામાં લ્યુસિફેરિન (luciferin) નામનું વિશિષ્ટ પ્રોટીન હોય છે,જે લ્યુસિફેરેઝ (luciferase) નામના ઉત્સેચક અને ઓક્સિજનની હાજરીમાં બાયોલ્યુમિનેસેન્સ તરીકે ઓળખાતી રાસાયણિક પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં લ્યુસિફેરિનનું ઓક્સિડેશન થાય છે,જે દ્રશ્ય પ્રકાશના સ્વરૂપમાં ઉર્જા મુક્ત કરે છે.
તેથી,આ રાસાયણિક પ્રક્રિયાના પરિણામે અગનિયા રાત્રે ચમકે છે.

(N/A) છોડ સાથે જોડાયેલી દ્રાક્ષ જીવંત હોય છે અને તેમની પોતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તથા ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ આથવણની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે.
એકવાર તોડી લીધા પછી,દ્રાક્ષ છોડના પોષક તત્વો અને સંરક્ષણ પ્રણાલી સાથે જોડાયેલી રહેતી નથી.
જ્યારે દ્રાક્ષમાં રહેલી શર્કરા પર અજારક પરિસ્થિતિમાં (ઓક્સિજનની ગેરહાજરીમાં) સૂક્ષ્મજીવો (જેમ કે યીસ્ટ) કાર્ય કરે છે,ત્યારે આથવણની પ્રક્રિયા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ઇથેનોલ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ જેવા નવા પદાર્થો બને છે,તેથી આ એક રાસાયણિક ફેરફાર છે.

(A) ,$(c)$ અને $(e)$ એ ભૌતિક ફેરફારો છે કારણ કે તેમાં નવા પદાર્થોનું નિર્માણ થતું નથી અને તે સામાન્ય રીતે પ્રતિવર્તી હોય છે.
$(b)$ અને $(d)$ એ રાસાયણિક ફેરફારો છે કારણ કે તેમાં અલગ રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવતા નવા પદાર્થોનું નિર્માણ થાય છે અને તે સામાન્ય રીતે અપ્રતિવર્તી હોય છે.

(N/A) સિલ્વર $(Ag)$ એ સક્રિયતા શ્રેણીમાં હાઇડ્રોજન કરતા ઓછી સક્રિય છે,તેથી તે મંદ $HCl$ માંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરી શકતું નથી.
$(b)$ એલ્યુમિનિયમ અને મંદ $HCl$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા ઉષ્માક્ષેપક છે,જેનો અર્થ છે કે તે ઉષ્મા ઉર્જા મુક્ત કરે છે,જેના કારણે પ્રતિક્રિયા મિશ્રણનું તાપમાન વધે છે.
$(c)$ સોડિયમ એ અત્યંત સક્રિય આલ્કલી ધાતુ છે. મંદ $HCl$ સાથેની તેની પ્રતિક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક અને ઝડપી હોય છે,જે મોટી માત્રામાં ઉષ્મા મુક્ત કરે છે જે ઉત્પન્ન થયેલા હાઇડ્રોજન વાયુને સળગાવે છે,તેથી તે અત્યંત વિસ્ફોટક બને છે.
$(d)$ લેડ મંદ $HCl$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને લેડ$(II)$ ક્લોરાઇડ અને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે. જોવા મળતા પરપોટા હાઇડ્રોજન વાયુના ઉત્સર્જનને કારણે હોય છે: $Pb(s) + 2HCl(aq) \rightarrow PbCl_2(aq) + H_2(g)$.

(A) પદાર્થ $X$ એ કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ છે, જેને સામાન્ય રીતે કળીચૂનો (quicklime) કહેવામાં આવે છે.
$1$. તે કેલ્શિયમનો ઓક્સાઈડ છે, જે સમૂહ $2$ નું તત્વ છે.
$2$. કેલ્શિયમ એ કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટના સ્વરૂપમાં હાડકાંનો મુખ્ય ઘટક છે.
$3$. તેનો ઉપયોગ સિમેન્ટ ઉદ્યોગમાં મોટા પાયે થાય છે.
$4$. જ્યારે $CaO$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે, ત્યારે તે કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Ca(OH)_2)$ બનાવે છે, જે એક પ્રબળ બેઈઝ છે અને લાલ લિટમસને ભૂરું બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CaO(s) + H_2O(l) \longrightarrow Ca(OH)_2(aq) + \text{ઉષ્મા}$

(N/A) $Pb(CH_3COO)_2(aq) + 2HCl(aq) \longrightarrow PbCl_2(s) + 2CH_3COOH(aq)$ : દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા.
$(b)$ $2Na(s) + 2C_2H_5OH(l) \longrightarrow 2C_2H_5ONa(alc) + H_2(g)$ : વિસ્થાપન પ્રક્રિયા (ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,એકલ વિસ્થાપન અથવા રેડોક્ષ પ્રક્રિયા).

(N/A) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ: $Fe_{2}O_{3}(s) + 3CO(g) \longrightarrow 2Fe(s) + 3CO_{2}(g)$.
આ એક રેડોક્ષ (Redox) પ્રક્રિયા છે કારણ કે આયર્ન $(III)$ ઓક્સાઈડનું આયર્નમાં રિડક્શન થાય છે અને કાર્બન મોનોક્સાઈડનું કાર્બન ડાયોક્સાઈડમાં ઓક્સિડેશન થાય છે.
$(b)$ સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ: $2H_{2}S(g) + O_{2}(g) \longrightarrow 2S(s) + 2H_{2}O(l)$.
આ એક રેડોક્ષ (Redox) પ્રક્રિયા છે કારણ કે હાઈડ્રોજન સલ્ફાઈડનું સલ્ફરમાં ઓક્સિડેશન થાય છે અને ઓક્સિજનનું પાણીમાં રિડક્શન થાય છે.

(N/A) સિલ્વર ક્લોરાઈડ $(AgCl)$ એ પ્રકાશ પ્રત્યે સંવેદનશીલ સંયોજન છે.
જ્યારે તે સૂર્યપ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે ફોટોકેમિકલ વિઘટન પ્રક્રિયા દ્વારા ધાતુમય સિલ્વર અને ક્લોરિન વાયુમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2AgCl(s) \xrightarrow{\text{sunlight}} 2Ag(s) + Cl_2(g)$
આ વિઘટનને રોકવા અને રસાયણને સુરક્ષિત રાખવા માટે,તેને ઘેરા રંગની બોટલોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે જે પ્રકાશને અંદર આવતા અટકાવે છે.

(N/A) સંતુલિત સમીકરણ: $Mg(s) + Cl_2(g) \to MgCl_2(s)$. આ સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા છે કારણ કે બે પ્રક્રિયકો જોડાઈને એક જ નીપજ બનાવે છે.
$(b)$ સંતુલિત સમીકરણ: $2HgO(s) \xrightarrow{\text{Heat}} 2Hg(l) + O_2(g)$. આ વિઘટન પ્રક્રિયા છે કારણ કે ગરમ કરવાથી એક પ્રક્રિયકનું બે સરળ નીપજોમાં વિઘટન થાય છે.
$(c)$ સંતુલિત સમીકરણ: $2Na(s) + S(s) \xrightarrow{\text{Fuse}} Na_2S(s)$. આ સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા છે કારણ કે બે પ્રક્રિયકો જોડાઈને એક જ નીપજ બનાવે છે.

(N/A) સંતુલિત સમીકરણ: $TiCl_4(l) + 2Mg(s) \to Ti(s) + 2MgCl_2(s)$. આ વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે કારણ કે $Mg$ એ $Ti$ ને તેના ક્લોરાઈડમાંથી વિસ્થાપિત કરે છે.
$(b)$ સંતુલિત સમીકરણ: $CaO(s) + SiO_2(s) \to CaSiO_3(s)$. આ સંયોગીકરણ પ્રક્રિયા છે કારણ કે બે પ્રક્રિયકો જોડાઈને એક જ નીપજ બનાવે છે.
$(c)$ સંતુલિત સમીકરણ: $2H_2O_2(l) \to 2H_2O(l) + O_2(g)$. આ વિઘટન પ્રક્રિયા છે કારણ કે એક જ પ્રક્રિયક તૂટીને સરળ નીપજો બનાવે છે.

(A) જ્યારે મેગ્નેશિયમની પટ્ટી ઓક્સિજનમાં સળગે છે,ત્યારે તે મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડ $(MgO)$ બનાવે છે:
$2Mg(s) + O_2(g) \longrightarrow 2MgO(s)$ (સંયોજન $X$)
જ્યારે મેગ્નેશિયમની પટ્ટી નાઈટ્રોજનમાં સળગવાનું ચાલુ રાખે છે,ત્યારે તે મેગ્નેશિયમ નાઈટ્રાઈડ $(Mg_3N_2)$ બનાવે છે:
$3Mg(s) + N_2(g) \longrightarrow Mg_3N_2(s)$ (સંયોજન $Y$)
$(a)$ $X$ નું રાસાયણિક સૂત્ર $MgO$ છે અને $Y$ નું રાસાયણિક સૂત્ર $Mg_3N_2$ છે.
$(b)$ જ્યારે મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડ $(X)$ ને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે મેગ્નેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ બનાવે છે:
$MgO(s) + H_2O(l) \longrightarrow Mg(OH)_2(aq)$

(N/A) ધાતુઓની સક્રિયતા શ્રેણીમાં,ઝિંક હાઇડ્રોજનની ઉપર આવેલું છે,જેનો અર્થ છે કે તે હાઇડ્રોજન કરતા વધુ સક્રિય છે. તેથી,ઝિંક મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરીને ઝિંક ક્લોરાઇડ અને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે.
$Zn(s) + 2HCl(aq) \longrightarrow ZnCl_2(aq) + H_2(g)$
તેનાથી વિપરીત,કોપર સક્રિયતા શ્રેણીમાં હાઇડ્રોજનની નીચે આવેલું છે,જેનો અર્થ છે કે તે હાઇડ્રોજન કરતા ઓછું સક્રિય છે. પરિણામે,કોપર મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનનું વિસ્થાપન કરી શકતું નથી અને કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી.
$Cu(s) + HCl(aq) \longrightarrow \text{No reaction}$

(N/A) ચાંદી જેવી ધાતુઓ જ્યારે તેની આસપાસના પદાર્થો જેવા કે ભેજ,એસિડ અથવા વાયુઓના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે ક્ષારણ (corrosion) નામની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. ચાંદીના કિસ્સામાં,તે હવામાં રહેલા સલ્ફરના સંયોજનો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેના પરિણામે કાળા રંગનું પડ બને છે. આ ઘટનાને ધાતુઓનું ક્ષારણ કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ બનતો કાળો પદાર્થ સિલ્વર સલ્ફાઇડ છે. તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Ag_2S$ છે.

(N/A) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$2Cu(NO_3)_2(s) \xrightarrow{\text{Heat}} 2CuO(s) + O_2(g) + 4NO_2(g)$
$(b)$ ઉત્પન્ન થતો કથ્થઈ રંગનો વાયુ $X$ એ નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ છે.

(N/A) આ એક ઉષ્મીય વિઘટન પ્રક્રિયા છે.
$(b)$ કથ્થઈ રંગનો વાયુ $X$ એ નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ છે. જ્યારે નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ પાણીમાં ઓગળે છે,ત્યારે તે નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ બનાવે છે,જેના પરિણામે એસિડિક દ્રાવણ બને છે. દ્રાવણ એસિડિક હોવાથી,વાયુ $X$ ના જલીય દ્રાવણની $pH$ રેન્જ $7$ કરતા ઓછી હોય છે.

(N/A) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ વાયુને ચૂનાના નીતર્યા પાણીમાંથી પસાર કરતા તે દૂધિયું બને છે,કારણ કે તેમાં અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ બને છે.
$Ca(OH)_2 + CO_2 \to CaCO_3 + H_2O$
$(b)$ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ વાયુને એસિડિક પોટેશિયમ પરમેંગેનેટના દ્રાવણ (જાંબલી રંગ) માંથી પસાર કરતા તે રંગવિહીન બને છે,કારણ કે $SO_2$ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે.
$2KMnO_4 + 2H_2O + 5SO_2 \to K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 2H_2SO_4$
વૈકલ્પિક રીતે,સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ વાયુને એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટના દ્રાવણ (નારંગી રંગ) માંથી પસાર કરતા તે લીલા રંગનું બને છે,કારણ કે સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે.

(N/A) પ્રક્રિયા દરમિયાન ઓક્સિજન $(O_2)$ વાયુ મુક્ત થાય છે તે જાણવા માટે,પ્રક્રિયા મિશ્રણ ધરાવતી કસનળીના મુખ પાસે સળગતી મીણબત્તી લાવવામાં આવે છે. જ્યોતની તીવ્રતા વધે છે કારણ કે ઓક્સિજન દહન માટે મદદરૂપ છે.
$(b)$ જ્યારે હાઇડ્રોજન $(H_2)$ વાયુ પાસે સળગતી મીણબત્તી કે દિવાસળી લાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે 'પૉપ' (pop) અવાજ સાથે સળગે છે.

(A) ઝિંક એ કોપર કરતા વધુ સક્રિય હોવાથી તે કોપર સલ્ફેટના દ્રાવણમાંથી કોપરને વિસ્થાપિત કરે છે અને ઝિંક સલ્ફેટનું દ્રાવણ મળે છે.
$Zn(s) + CuSO_4(aq) \rightarrow ZnSO_4(aq) + Cu(s)$
આ વિસ્થાપન પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ છે.
$(b)$ એલ્યુમિનિયમ વધુ સક્રિય હોવાથી તે મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનને વિસ્થાપિત કરે છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થાય છે.
$2Al(s) + 6HCl(aq) \rightarrow 2AlCl_3(aq) + 3H_2(g)$
$(c)$ સિલ્વર ધાતુ કોપર કરતા ઓછી સક્રિય હોવાથી તે કોપર સલ્ફેટના દ્રાવણમાંથી કોપરને વિસ્થાપિત કરી શકતી નથી. તેથી,કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી.
$Ag(s) + CuSO_4(aq) \rightarrow \text{કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી}$

(N/A) $Zn$ ના ટુકડાઓની પ્રક્રિયા:
$(a)$ મંદ $H_{2}SO_{4}$ સાથે:
$Zn(s) + H_{2}SO_{4}(aq) \rightarrow ZnSO_{4}(aq) + H_{2}(g)$
$(b)$ મંદ $HCl$ સાથે:
$Zn(s) + 2HCl(aq) \rightarrow ZnCl_{2}(aq) + H_{2}(g)$
$(c)$ મંદ $HNO_{3}$ સાથે:
મંદ $HNO_{3}$ સાથેની પ્રક્રિયા અન્ય એસિડ કરતા અલગ છે કારણ કે નાઈટ્રિક એસિડ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે. તે ઉત્પન્ન થયેલા $H_{2}$ વાયુનું $H_{2}O$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે અને પોતે નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડમાં રિડક્શન પામે છે. ખૂબ જ મંદ $HNO_{3}$ માટે પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$4Zn(s) + 10HNO_{3}(aq) \rightarrow 4Zn(NO_{3})_{2}(aq) + 5H_{2}O(l) + N_{2}O(g)$

(N/A) $Zn$ ના દાણાઓની પ્રક્રિયા:
$(a)$ $NaCl$ નું દ્રાવણ:
$Zn(s) + NaCl(aq) \rightarrow$ કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી.
ઝિંક એ સોડિયમ કરતા ઓછું સક્રિય હોવાથી,તે તેના ક્ષારના દ્રાવણમાંથી સોડિયમને વિસ્થાપિત કરી શકતું નથી.
$(b)$ $NaOH$ નું દ્રાવણ:
$Zn(s) + 2NaOH(aq) \rightarrow Na_2ZnO_2(aq) + H_2(g)$
જ્યારે ઝિંક સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડના ગરમ સાંદ્ર દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે સોડિયમ ઝિંકેટ બનાવે છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે.