General Characteristics Questions in Gujarati

(B) કોઈપણ સમૂહના તત્વની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા સામાન્ય રીતે તેના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$6$ ની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવતું તત્વ એ સૂચવે છે કે બંધ બનાવવા માટે $6$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ઉપલબ્ધ છે.
આ $VI-B$ સમૂહને અનુરૂપ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) સંક્રાંતિ તત્વો એટલે એવા તત્વો કે જેની ધરા અવસ્થામાં અથવા તેની કોઈપણ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $d$-કક્ષકો અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલી હોય.
$IUPAC$ વ્યાખ્યા મુજબ,સમૂહ $3$ થી $12$ ના તત્વોને સંક્રાંતિ તત્વો ગણવામાં આવે છે.
જોકે,$Zn$,$Cd$,અને $Hg$ (સમૂહ $12$) ની ધરા અવસ્થામાં $d$-કક્ષકો સંપૂર્ણ ભરાયેલી $(d^{10})$ હોય છે,તેથી તેમને ઘણીવાર સંક્રાંતિ તત્વોની વ્યાખ્યામાંથી બાકાત રાખવામાં આવે છે.
આ $3$ તત્વોને $d$-વિભાગના તત્વોમાંથી બાદ કરતા,સંક્રાંતિ તત્વોની સંખ્યા $37$ થાય છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$38$ એ નજીકની કિંમત છે જે ઘણીવાર જૂના સાહિત્યમાં જોવા મળે છે.

(C) બુલેટ-પ્રૂફ સ્ટીલ એલોય $Zr$ (ઝિર્કોનિયમ) નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ ઉચ્ચ-શક્તિ ધરાવતી મિશ્ર ધાતુઓના ઉત્પાદનમાં થાય છે જે આઘાત અને કાટ સામે પ્રતિરોધક હોય છે.

(A) $Niobium$ $(Nb)$ અને $tantalum$ $(Ta)$ સંક્રાંતિ ધાતુઓ છે જે તેમની સપાટી પર સ્થિર,રક્ષણાત્મક ઓક્સાઇડ સ્તરના નિર્માણને કારણે ક્ષારણ સામે અસાધારણ પ્રતિકાર દર્શાવે છે. આ ગુણધર્મને લીધે તેઓ અત્યંત જૈવ-સુસંગત (biocompatible) છે અને તબીબી પ્રત્યારોપણ તથા સર્જિકલ સાધનોમાં ઉપયોગ માટે યોગ્ય છે.

(D) પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણી $3d$ કક્ષકોના ભરાવાને અનુરૂપ છે.
તે સ્કેન્ડિયમ ($Sc$,પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 21$) થી શરૂ થાય છે અને ઝિંક ($Zn$,પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 30$) પર પૂર્ણ થાય છે.
તેથી,પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીના તત્વોના પરમાણુ ક્રમાંક $21$ થી $30$ સુધીના હોય છે.

(C) $Ag$ એ બીજી $(4d)$ સંક્રાંતિ શ્રેણીનું તત્વ છે.
પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણીમાં $Sc$ $(Z=21)$ થી $Zn$ $(Z=30)$ સુધીના તત્વોનો સમાવેશ થાય છે.
$Fe$,$V$,અને $Cu$ એ પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણી ($3d$-શ્રેણી) ના ભાગ છે,જ્યારે $Ag$ એ બીજી સંક્રાંતિ શ્રેણી ($4d$-શ્રેણી) નો ભાગ છે.

(B) . $_{30}Zn$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે અને $_{80}Hg$ ની $[Xe] 4f^{14} 5d^{10} 6s^2$ છે. તેમની $d-$કક્ષકો સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,તેઓ ચલ સંયોજકતા દર્શાવતા નથી.

(D) $Cu$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^1$ છે.
ક્યુપ્રસ આયન $(Cu^+)$ માટે,રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે. $d-$ કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,$d-d$ સંક્રમણ માટે કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ઉપલબ્ધ નથી,તેથી તે રંગહીન છે.
ક્યુપ્રિક આયન $(Cu^{2+})$ માટે,રચના $[Ar] 3d^9$ છે. $d-$ કક્ષક અપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,તેમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,જે $d-d$ સંક્રમણ શક્ય બનાવે છે,તેથી તે રંગીન છે.

(C) $d-$બ્લોકના તત્વોને સંક્રાંતિ તત્વો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ તેમની અપૂર્ણ $d-$પેટાકોષને કારણે પરિવર્તનશીલ સંયોજકતા દર્શાવે છે.

(B) $Zn$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે.
$Zn^{2+}$ માટે,ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે.
$3d$ કક્ષકમાં બધા $10$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી.
તેથી,$Zn^{2+}$ સ્વભાવે પ્રતિચુંબકીય છે.

(D) સંક્રાંતિ ધાતુઓ નીચેના કારણોસર મોટી સંખ્યામાં સંકીર્ણ સંયોજનો બનાવે છે:
$1$. ધાતુ આયનોનું નાનું કદ અને ઉચ્ચ આયનીય વીજભાર.
$2$. લિગેન્ડ્સ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોનની જોડી સ્વીકારવા માટે યોગ્ય ઉર્જા ધરાવતી ખાલી $d$-કક્ષકોની ઉપલબ્ધતા.
તેથી,આપેલા તમામ પરિબળો આ ગુણધર્મમાં ફાળો આપે છે.

(B) જલીય દ્રાવણમાં સંક્રાંતિ ધાતુ આયનોનો રંગ મુખ્યત્વે $d-d$ સંક્રમણને કારણે હોય છે,જેના માટે $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી જરૂરી છે.
$1$. $Ti$ $(Z=22)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના: $[Ar] 3d^2 4s^2$. $Ti^{4+}$ આયન: $[Ar] 3d^0 4s^0$. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ન હોવાથી,$Ti^{4+}$ રંગહીન છે.
$2$. $Ti^{3+}$ $(Z=22)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના: $[Ar] 3d^1$. તેમાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
$3$. $Fe^{2+}$ $(Z=26)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના: $[Ar] 3d^6$. તેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
$4$. $Fe^{3+}$ $(Z=26)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના: $[Ar] 3d^5$. તેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણી $3d$ કક્ષકોના ભરાવાને અનુરૂપ છે. આ શ્રેણી સ્કેન્ડિયમ $(Z = 21)$ થી શરૂ થાય છે અને ઝિંક $(Z = 30)$ પર પૂર્ણ થાય છે. આ તત્વો આવર્ત કોષ્ટકના $4^{th}$ આવર્તમાં આવે છે.

(D) સંક્રાંતિ ધાતુ.
જે તત્વની ધરા અવસ્થામાં અથવા તેની સામાન્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં $d-$કક્ષક અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલી હોય,તેને સંક્રાંતિ ધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
અહીં $3d^4 4s^1$ કોન્ફિગરેશનમાં $d-$પેટાકોષ અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલ હોવાથી,તે $d-$વિભાગના તત્વો એટલે કે સંક્રાંતિ ધાતુઓ છે.

(A) $Cr$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $24$ છે.
અપેક્ષિત ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^4 4s^2$ છે.
જોકે,વાસ્તવિક ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે.
આ રચના $d$-કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનના સપ્રમાણ વિતરણ અને અર્ધ-પૂર્ણ $d$-પેટાકોષ સાથે સંકળાયેલી ઉચ્ચ વિનિમય ઉર્જાને કારણે વધુ સ્થાયી છે.

(A) ચુંબકીય ચાકમાત્રા $(\mu)$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n + 2)} \text{ BM}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
કારણ કે $\mu \propto \sqrt{n}$,તેથી સૌથી ઓછા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતા આયનની ચુંબકીય ચાકમાત્રા સૌથી ઓછી હશે.

આયન	ઇલેક્ટ્રોનિક રચના / અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n)$
$Cu^{2+}$	$d^9$ / $1$
$Ni^{2+}$	$d^8$ / $2$
$Co^{2+}$	$d^7$ / $3$
$Fe^{2+}$	$d^6$ / $4$

$Cu^{2+}$ પાસે માત્ર $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તેની ચુંબકીય ચાકમાત્રા સૌથી ઓછી છે.

(C) સંક્રાંતિ ધાતુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(n-1)d$ અને $ns$ કક્ષકોમાં ઉપલબ્ધ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
$3d^5 4s^2$ (મેંગેનીઝ,$Mn$) માટે,કુલ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $5 + 2 = 7$ છે.
તેથી,તે મહત્તમ $+7$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવી શકે છે.
આપેલ રચનાઓની સરખામણી કરતા:
$A) 3d^3 4s^2$ (વેનેડિયમ,$V$) $+5$ સુધી દર્શાવે છે.
$B) 3d^5 4s^1$ (ક્રોમિયમ,$Cr$) $+6$ સુધી દર્શાવે છે.
$C) 3d^5 4s^2$ $(Mn)$ $+7$ સુધી દર્શાવે છે.
$D) 3d^6 4s^2$ (આયર્ન,$Fe$) $+6$ સુધી દર્શાવે છે.
આમ,$3d^5 4s^2$ રચના સૌથી વધુ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે. સંક્રાંતિ ધાતુઓ વિવિધ ધાતુના સ્ફટિક બંધારણો દર્શાવે છે,જેમાં બોડી સેન્ટર્ડ ક્યુબિક $(BCC)$,હેક્સાગોનલ ક્લોઝ-પેક્ડ $(HCP)$,અને ફેસ-સેન્ટર્ડ ક્યુબિક $(FCC)$ બંધારણોનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,આ વિધાન કે તેઓ ફક્ત $BCC$ અને $HCP$ બંધારણોમાં સ્ફટિકીકરણ પામે છે તે ખોટું છે.

(D) $Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $26$ છે. $Fe$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^6 4s^2$ છે.
$Fe$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા: $3d^6$ માં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$Fe^+$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^6 4s^1$ છે.
$Fe^+$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા: $3d^6$ $(4)$ + $4s^1$ $(1)$ = $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન.
$Fe^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$Fe^{2+}$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા: $3d^6$ માં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$Fe^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^5$ છે.
$Fe^{3+}$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા: $3d^5$ માં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$Fe^+$ અને $Fe^{3+}$ બંનેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે $Fe^{3+}$ ને વધુ સ્થાયી આયન તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(D) સંક્રાંતિ તત્વો ખાલી $d$-કક્ષકોની હાજરી,નાના કદ અને ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતાને કારણે સંકીર્ણ આયનો બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. $Ag$,$Au$,અને $Cu$ એ તમામ સંક્રાંતિ તત્વો છે અને તે વિવિધ સ્થાયી સંકીર્ણ આયનો બનાવવા માટે જાણીતા છે (દા.ત.,$[Ag(NH_3)_2]^+$,$[Au(CN)_2]^-$,$[Cu(NH_3)_4]^{2+}$). તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) ચુંબકીય ચાકમાત્રા $(\mu)$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે,જેનું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ B.M.}$ છે.
$3d^1$ માટે,$n = 1$,$\mu = 1.73 \text{ B.M.}$
$3d^8$ માટે,$n = 2$,$\mu = 2.83 \text{ B.M.}$
$3d^5$ માટે,$n = 5$,$\mu = 5.92 \text{ B.M.}$
$3d^7$ માટે,$n = 3$,$\mu = 3.87 \text{ B.M.}$
આમ,$3d^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચનામાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સૌથી વધુ હોવાથી તેની ચુંબકીય ચાકમાત્રા સૌથી વધુ છે.

(A) આપેલા તત્વોની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના નીચે મુજબ છે:
$Ti (Z=22): [Ar] 3d^2 4s^2$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $2$)
$V (Z=23): [Ar] 3d^3 4s^2$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $3$)
$Cr (Z=24): [Ar] 3d^5 4s^1$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $6$)
$Fe (Z=26): [Ar] 3d^6 4s^2$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $4$)
$Sc (Z=21): [Ar] 3d^1 4s^2$ (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $1$)
આમ,$Cr$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા મહત્તમ છે.

(C) પીતળ એ તાંબા $(Cu)$ અને ઝિંક $(Zn)$ નું મિશ્રધાતુ છે.
સામાન્ય રીતે,તેમાં $70\%$ $Cu$ અને $30\%$ $Zn$ હોય છે.
તેનો ઉપયોગ વાસણો,કૃત્રિમ ઘરેણાં અને હાર્ડવેરના ભાગો બનાવવા માટે થાય છે.

(D) ધાત્વિક બંધની મજબૂતી $d$-કક્ષકોમાં રહેલા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
જેમ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા વધે છે,તેમ ધાત્વિક બંધની મજબૂતી વધે છે.
$Cr$ (ક્રોમિયમ) ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે,જેમાં $6$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
મહત્તમ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Cr$ સૌથી મજબૂત ધાત્વિક બંધ દર્શાવે છે.

(D) આયનનો રંગ તેમાં રહેલા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે હોય છે જે $d-d$ સંક્રમણની મંજૂરી આપે છે.
$Zn$ $(Z=30)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે.
$Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે.
$Zn^{2+}$ માં તમામ $d$-કક્ષકો સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી.
તેથી,$Zn^{2+}$ એક રંગહીન આયન છે.

(B) $Sc (Z = 21) \to [Ar] 3d^1 4s^2$
$d-$વિભાગના તત્વો જે સમૂહ $3-12$ માં આવે છે,તેમને સંક્રાંતિ તત્વો કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો $s-$વિભાગ અને $p-$વિભાગના તત્વોની વચ્ચેના હોય છે.
પ્રથમ સંક્રાંતિ શ્રેણી ($3d$ શ્રેણી) સ્કેન્ડિયમ $(Z = 21)$ થી શરૂ થાય છે અને ઝિંક $(Z = 30)$ પર પૂર્ણ થાય છે.
તેથી,પ્રથમ સંક્રાંતિ તત્વ સ્કેન્ડિયમ છે.

(A) $Mn$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $25$ છે. તટસ્થ $Mn$ ની ધરા અવસ્થામાં ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5 4s^2$ છે.
જ્યારે $Mn^{2+}$ આયન બને છે,ત્યારે બાહ્યતમ $4s$ કક્ષકમાંથી બે ઇલેક્ટ્રોન દૂર થાય છે.
તેથી,$Mn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5 4s^0$ અથવા ફક્ત $3d^5$ થાય છે.

(B) ચુંબકીય ચાકમાત્રા $(\mu)$ ની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$3d^2$ માટે,$n = 2$.
$3d^5$ માટે,$n = 5$.
$3d^7$ માટે,$n = 3$.
$3d^9$ માટે,$n = 1$.
$3d^5$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા મહત્તમ $(n=5)$ હોવાથી,તે સૌથી વધુ ચુંબકીય ચાકમાત્રા દર્શાવે છે.

(D) સંક્રાંતિ તત્વો $(n-1)d$ અને $ns$ બંને ઇલેક્ટ્રોનની બંધમાં ભાગીદારીને કારણે પરિવર્તનશીલ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેથી,તેઓ માત્ર એક જ સંયોજકતા અવસ્થા દર્શાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) સંક્રાંતિ ધાતુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા અને $d$-કક્ષકોની ઉપલબ્ધતા પર આધાર રાખે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ક્રોમિયમ $(Cr)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે.
$Cr$ તેના તમામ $6$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $+6$ ની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવી શકે છે (દા.ત.,$CrO_4^{2-}$ અથવા $Cr_2O_7^{2-}$ માં).
$Co$,$Ni$,અને $Cu$ સામાન્ય રીતે તેમના સંયોજનોમાં $Cr$ ની તુલનામાં ઓછી મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.

(C) $3d-$ સંક્રાંતિ ધાતુ આયનો દ્વારા સ્થાયી સંકીર્ણ સંયોજનો બનવા માટે મુખ્યત્વે બે પરિબળો જવાબદાર છે:
$1$. તેમનું નાનું કદ અને ઉચ્ચ આયનીય વીજભાર,જે ઉચ્ચ વીજભાર/કદનો ગુણોત્તર (ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતા) આપે છે.
$2$. યોગ્ય ઉર્જા ધરાવતી ખાલી $d-$ કક્ષકોની હાજરી,જે લિગેન્ડ્સ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારીને સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવી શકે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.

(D) ધાતુ આયનોમાં પેરામેગ્નેટિઝમ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે ઉદભવે છે.
$3d-$ સંક્રાંતિ ધાતુ આયનોમાં,એક અથવા વધુ અયુગ્મિત $d-$ ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી ચુંબકીય ચાકમાત્રા ઉત્પન્ન કરે છે,જે તેમને પેરામેગ્નેટિક બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(D) $Pt$ એ સૌથી ઓછી સક્રિય ધાતુ છે.
તેને ઉમદા ધાતુ (noble metal) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે ઓરડાના તાપમાને હવા,પાણી અથવા સામાન્ય એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા આપતી નથી.

(A) ફેરોમેગ્નેટિઝમ એ ધાતુના પરમાણુઓની $d$-કક્ષકોમાં રહેલા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યાની સરખામણી:
$Fe$ $([Ar] 3d^6 4s^2)$: $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન.
$Co$ $([Ar] 3d^7 4s^2)$: $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન.
$Ni$ $([Ar] 3d^8 4s^2)$: $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન.
$Pt$ $([Xe] 4f^{14} 5d^9 6s^1)$: $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન.
$Fe$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા મહત્તમ હોવાથી,તે સૌથી વધુ ફેરોમેગ્નેટિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.

(D) સંક્રાંતિ ધાતુઓ મોટી સંખ્યામાં આંતરાલીય સંયોજનો બનાવવા માટે જાણીતી છે.
આ સંયોજનોમાં,$H$,$C$,$N$ અને $B$ જેવા નાના પરમાણુઓ સંક્રાંતિ ધાતુઓની સ્ફટિક લેટીસમાં રહેલી આંતરાલીય જગ્યાઓ (voids) રોકે છે.
$Fe$,$Co$ અને $Ni$ ત્રણેય સંક્રાંતિ ધાતુઓ હોવાથી,તે બધા આ પ્રકારના સંયોજનો બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

(A) તટસ્થ $Zn$ $(Z=30)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10}4s^2$ છે.
જ્યારે $Zn$,$Zn^{2+}$ આયન બનાવે છે,ત્યારે તે $4s$ કક્ષકમાંથી બે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે.
તેથી,$Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10}4s^0$ થાય છે.

(C) તટસ્થ ટાઇટેનિયમ $(Ti)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^2 4s^2$ છે.
$Ti^{4+}$ આયન બનાવવા માટે,પરમાણુ $4$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે ($4s$ માંથી બે અને $3d$ કક્ષકોમાંથી બે).
તેથી,$Ti^{4+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $3d^0 4s^0$ છે.

(D) $3d$ શ્રેણીમાં સંક્રાંતિ તત્વોની ઘનતા સામાન્ય રીતે $Sc$ થી $Cu$ તરફ વધતા પરમાણ્વીય દળ અને ઘટતી પરમાણ્વીય ત્રિજ્યાને કારણે વધે છે.
$Sc$ $(Z=21)$ ની ઘનતા સૌથી ઓછી છે,જ્યારે $Cu$ $(Z=29)$ ની ઘનતા વધારે છે.
$Zn$ $(Z=30)$ ની ઘનતા $Cu$ કરતા થોડી ઓછી હોય છે કારણ કે $3d^{10}$ સબશેલ પૂર્ણ થવાને કારણે ધાત્વિક ત્રિજ્યામાં વધારો થાય છે.
તેથી,વધતી જતી ઘનતાનો સાચો ક્રમ $Sc < Zn < Ni < Cu$ છે.

(C) સંક્રાંતિ તત્વો અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલી $d$-કક્ષકોની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
જોકે અન્ય તત્વો પેરામેગ્નેટિક અથવા રંગીન સંયોજનો બનાવી શકે છે,પરંતુ સંકીર્ણ સંયોજનો (સવર્ગ સંયોજનો) બનાવવાની ક્ષમતા એ સંક્રાંતિ તત્વોની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે,જે તેમના નાના કદ,ઉચ્ચ પરમાણુ વીજભાર અને બંધ બનાવવા માટે ખાલી $d$-કક્ષકોની ઉપલબ્ધતાને કારણે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સાચો જવાબ $(A)$ છે. $Zn,$ $Cd,$ અને $Hg$ તત્વોની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $(n-1)d^{10}ns^2$ છે.
તેમની $d-$કક્ષકો તેમની ધરા-અવસ્થા તેમજ તેમની સામાન્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,તેઓ સંક્રાંતિ તત્વોના લાક્ષણિક ગુણધર્મો જેવા કે રંગીન આયનો બનાવવા અથવા બદલાતી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવતા નથી.

(B) $3d$ શ્રેણીમાં,જેમ આપણે $Cr$ થી $Cu$ તરફ જઈએ છીએ,તેમ પરમાણુ ક્રમાંક વધે છે,જે કેન્દ્રીય વીજભારમાં વધારો કરે છે.
જોકે,ઇલેક્ટ્રોન આંતરિક $3d$ કક્ષકોમાં ઉમેરાય છે.
આ $3d$ ઇલેક્ટ્રોન નબળી શીલ્ડિંગ (સ્ક્રીનિંગ) અસર પ્રદાન કરે છે.
પરિણામે,કેન્દ્રીય વીજભારમાં થતો વધારો $3d$ ઇલેક્ટ્રોનની સ્ક્રીનિંગ અસર દ્વારા લગભગ સંતુલિત થઈ જાય છે,જેના કારણે પરમાણ્વીય કદમાં ખૂબ જ નહિવત ફેરફાર જોવા મળે છે.

(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે.
સંક્રાંતિ તત્વો એટલે એવા તત્વો કે જેની ધરા અવસ્થામાં અથવા તેની કોઈપણ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $d-$કક્ષકો અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલી હોય.
$Fe, Co, Ni$ એ $3d$ સંક્રાંતિ ધાતુઓ છે.
$Cu, Ag, Au$ એ સમૂહ $11$ ની સંક્રાંતિ ધાતુઓ છે.
$Ti, Zr, Hf$ એ સમૂહ $4$ ની સંક્રાંતિ ધાતુઓ છે.
$Ga, In, Tl$ એ $p-$વિભાગના સમૂહ $13$ ના તત્વો છે,જેમાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $p-$કક્ષકમાં દાખલ થાય છે,$d-$કક્ષકમાં નહીં.

(B) મોટાભાગની સંક્રાંતિ ધાતુઓની ઇલેક્ટ્રોનીય રચનામાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ($d$-કોન્ફિગરેશન) હોય છે,તેથી તેઓ સ્વભાવે અનુચુંબકીય (Paramagnetic) હોય છે.

(D) બધા જ $d-$બ્લોક તત્વો ધાતુઓ છે.
તેઓ ચલિત ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ (સંયોજકતા) દર્શાવે છે.
તેઓ અપૂર્ણ રીતે ભરાયેલી $d-$કક્ષકોને કારણે રંગીન આયનો અને વિવિધ સંકીર્ણ ક્ષારો બનાવે છે.

(C) $Zn, Cd$ અને $Hg$ એ બિન-$typical$ સંક્રાંતિ તત્વો છે.
કારણ કે તેમની પાસે સંપૂર્ણ ભરાયેલી $d$-કક્ષકો હોય છે.

(A) ક્રોમિયમ $(Cr)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $24$ છે.
$Cr$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે.
$Cr^{3+}$ બનાવવા માટે,આપણે $3$ ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરીએ છીએ: એક $4s$ કક્ષકમાંથી અને બે $3d$ કક્ષકમાંથી.
$Cr^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^3$ થાય છે.
$3d^3$ રચનામાં,$d$-કક્ષકોમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Zn$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે. તેના સામાન્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+2$ માં,તેની રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે.
$3d$ કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હાજર નથી.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની ગેરહાજરીને કારણે,$d-d$ સંક્રમણ શક્ય નથી.
તેથી,$Zn^{2+}$ આયનો રંગીન સંયોજનો બનાવતા નથી.

(D) સુપર એલોય એ ઉચ્ચ-પ્રદર્શન ધરાવતી મિશ્ર ધાતુઓ છે જે ઉચ્ચ તાપમાને ઉત્તમ યાંત્રિક શક્તિ અને કાટ સામે પ્રતિકાર દર્શાવે છે. તે સામાન્ય રીતે $Fe$,$Ni$,અથવા $Co$ પર આધારિત હોય છે.

(A) જે સંક્રાંતિ ધાતુ $+2$ થી $+7$ સુધીની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે તે $VII B$ (આધુનિક $IUPAC$ પદ્ધતિ મુજબ સમૂહ $7$) સમૂહની છે.
આનું કારણ એ છે કે $+7$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવવા માટે ધાતુ પાસે તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં $7$ ઇલેક્ટ્રોન હોવા જરૂરી છે,જે મેંગેનીઝ $(Mn)$ માં જોવા મળે છે.

(B) સંક્રાંતિ ધાતુ આયનોનો રંગ સામાન્ય રીતે $d-d$ સંક્રમણને કારણે હોય છે,જેના માટે $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી જરૂરી છે.
$1$. $Cr^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^3$ છે,જેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$2$. $Cu^{+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે,જેમાં $d$-પેટાકોષ સંપૂર્ણ ભરાયેલ છે અને કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી.
$3$. $Fe^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5$ છે,જેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$4$. $Cu^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^9$ છે,જેમાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$Cu^{+}$ પાસે $d^{10}$ રચના હોવાથી,તેમાં $d-d$ સંક્રમણ માટે કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી તે રંગહીન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.